Lúc rạng sáng, tôi bị bác Tư vả cho một bạt tai đánh thức. Tôi ngái ngủ hỏi: "Bác ơi, trời sáng chưa ạ?" Bác Tư nói: "La Hán, lò hỏng rồi... Con bò của chúng ta chết rồi..." Nghe tin bò chết, cơn buồn ngủ tiêu tan sạch sành sanh, trong lòng tôi vừa sợ hãi vừa phấn khích. Từ bên cửa sắt một mạch nhảymật vọt dậy, tôi đã đến bên cạnh con bò. Sáng hôm nay sương mù dày đặc, tuy là lúc rạng sáng, nhưng còn tối hơn cả nửa đêm về sáng. Tôi đưa tay sờ con bò, cảm thấy da nó lạnh ngắt. Tôi đẩy nó một cái, nó vẫn lạnh ngắt. Tôi không tin con bò đã chết, tôi nói: "Bác ơi, sao bác có thể thấy bò chết cơ chứ?" Bác Tư nói: "Chết rồi, chắc chắn chết rồi." Tôi nói: "Bác cho cháu mượn bật lửa dùng cái, cháu xem có phải chết thật không." Bác Tư đưa bật lửa cho tôi, nói: "Chết thật rồi, chết thật rồi..." Tôi mặc kệ ông ấy, châm lửa bật lửa, giơ lên soi, thấy con bò đã nằm bẹp trên mặt đất, bốn chân duỗi thẳng đơ, trông như bốn ống pháo. Một con mắt của nó trừng trừng nhìn tôi rõ mồn một trắng đen, làm tôi giật nảy mình. Tôi vội vấp dập tắt bật lửa, chìm vào bóng tối và sương mù.
"Phải làm sao đây? Bác ơi, bác nói chúng ta phải làm sao bây giờ?" Tôi hỏi. Bác Tư nói: "Tôi cũng không biết phải làm sao nữa, cứ đợi đấy!" "Đợi cái gì chứ?" "Đợi trời sáng chứ!" "Trời sáng thì làm thế nào?" "Đến lúc đó tính sau, đằng nào thì cũng chết rồi, cùng lắm thì bắt chúng ta đền mạng cho nó!" Bác Tư kích động nói. Tôi nói: "Bác Tư ơi, cháu còn nhỏ, cháu không muốn chết..." Bác Tư nói: "Cứ yên tâm đi, đền mạng thì cũng là tôi đi, không đến lượt cậu đâu!" Tôi nói: "Bác Tư đúng là người tuyệt vời!" Bác Tư nói: "Ngậm cái miệng cậu lại, đừng làm phiền tôi nữa!"
Chúng tôi ngồi trước cửa trạm thú y, lưng tựa vào cánh cửa sắt lạnh ngắt, làn sương xám trắng như bông gòn lướt qua trước mặt chúng tôi. Thời tiết vừa ẩm vừa lạnh, tôi co ro người lại, răng va vào nhau cầm cập. Tôi cố gắng kìm nén không nhìn con bò chết, nhưng đôi mắt tôi vẫn không kìm được mà cứ liếc sang đó. Kỳ thực chỗ đó cũng sương mù mịt mùng, xác con bò ẩn khuất trong sương, giống như thân thể chúng tôi ẩn khuất trong sương vậy. Nhưng mũi tôi vẫn ngửi thấy thứ mùi tỏa ra từ con xác bò chết. Thứ mùi này là một thứ mùi hôi thối lạnh lẽo không khó ngửi cho lắm, y hệt như cái mùi mà mùa đông năm ngoái tôi ngửi thấy khi đi ngang qua cửa hàng ăn của công xã.
Sương chưa tan, trời vẫn còn rất tối, nhưng chiếc loa phóng thanh của trạm phát thanh công xã bỗng vang lên, phát bài Đông Phương Hồng. Chúng tôi biết là đã sáu giờ sáng. Chiếc loa nhanh chóng phát xong bài Đông Phương Hồng. Loa phát xong bài Đông Phương Hồng rồi mà phương đông chẳng hề hồng, mặt trời cũng chẳng mọc lên. Nhưng chẳng mấy chốc phương đông đã hửng trắng. Sương mù cũng nhạt bớt đi đôi chút. Tôi đứng dậy cử động chân tay. Bác Tư dựa lưng vào cửa sắt, toàn thân run lẩy bẩy, run dữ lắm, run đến mức cánh cửa sắt cũng run theo. Tôi hỏi: "Bác ơi, bác bị ốm à?" Ông ấy nói: "Không ốm, tôi chỉ cảm thấy trong người lạnh, lạnh thấu tận xương tủy." Tôi lập tức nhớ lại những lời bà nội từng nói, bà nói, con người chỉ cần cảm thấy lạnh thấu xương tủy thì cách âm phủ chẳng còn bao xa nữa. Tôi vừa định kể lại những lời bà nội nói cho bác Tư nghe, thì bác Tư đã run lẩy bẩy đứng dậy rồi.
Tôi lủi thủi theo sau bác Tư, đi một vòng quanh con bò chết, bây giờ chúng tôi đã có thể nhìn thấy nó một cách rõ mồn một. Lúc nó chết hoàn toàn im hơi lặng tiếng, cả tôi và bác Tư đều không nghe thấy nó phát ra động tĩnh gì. Có thể nói nó đã lặng lẽ rời bỏ cõi đời này. Nó nằm nghiêng trên mặt đất, trong cuộc đời của một con bò, ngoài đứng ra, thì chính là nằm, tư thế xuề xòa thế này, chắc chỉ có lúc chết mới có. Nó cứ thế nằm trên mặt đất một cách rất duỗi thẳng và rất thoải mái, thân thể trông to hơn hồi còn sống rất nhiều. Nhìn vào dáng vẻ nó nằm trên mặt đất, nó hoàn toàn là một con bò lớn, hơn nữa nó cũng không hề gầy.
Bác Tư nói: "La Hán, tôi canh chừng ở đây, cậu về nhà báo tin cho chú Ma đi."
Tôi nói: "Cháu không muốn đi."
Bác Tư nói: "Cậu còn trẻ, chân tay lanh lẹ, cậu không đi, chẳng lẽ lại bắt ông già này đi chắc?"
Tôi nói: "Bác nói đúng, cháu đi."
Tôi buộc cái bọc vải xanh đựng bánh quấn vào eo, cắm cổ chạy về làng.
Tôi vừa chạy đến đại sمن cổng nhà máy chế biến bông thì chạm mặt chú Ma. Chú Ma đang đạp một chiếc xe đạp, người cứng đơ như người bằng bìa các-tông. Kỹ thuật đạp xe của chú ấy vô cùng non tay, tôi cách xa tít tắp đã nhận ra chú ấy, vừa nhận ra chú ấy là tôi liền lớn tiếng gọi, vừa nghe tôi gọi là chú ấy bắt đầu lên kế hoạch xuống xe, nhưng mãi cho đến khi xe vượt qua tôi mười mấy mét chú ấy mới xuống, hơn nữa lại là một cách vô cùng mất mặt là cả người lẫn xe ngã nhào xuống đất rồi chui từ dưới xe ra. Tôi chạy tới, đau đớn nói: "Chú Ma ơi, bò của chúng ta chết rồi..." Chú Ma đang dùng hai chân kẹp lấy bánh trước xe tay, nắn lại ghi-đông. Tôi nhận ra chiếc xe đạp này là của thanh niên lớn tuổi độc thân nổi tiếng trong làng tên Quách Hảo Thắng, bởi vì trên xe của anh ta quấn đầy những dải nhựa xanh đỏ tím vàng. Quách Hảo Thắng nâng niu chiếc xe đạp như nâng trứng mỏng, có thể mượn được xe của anh ta quả thực còn nở mặt nở mày hơn cả lên trời. Quách Hảo Thắng mà nhìn thấy chú Ma đè bẹp chiếc xe đạp của anh ta xuống đất, thể nào cũng xót ruột đến mức nhảy cẫng lên cho mà xem. Tôi nói: "Chú Ma..." Chú Ma nói: "La Hán, mày mà dám nói với Quách Hảo Thắng là tao làm đổ xe của nó, tao đánh rách mồm mày đấy." Tôi nói: "Chú Ma ơi, bò của chúng ta chết rồi..." Chú Ma phấn khích xoa xoa hai tay nói: "Chết thật á? Tao đoán chừng cũng sắp chết rồi, tao đến chính là vì chuyện này... Đi, qua xem thử đi, tao đèo mày bằng xe." Chú Ma chân trái đạp bàn đạp, chân phải đạp đất, từng nhịp từng nhịp, tốn bao nhiêu sức mới lấy đà được cho chiếc xe, sau đó, hổ báo cáo chồn nhảy phóc lên, toàn thân dùng hết sức lực, mới giữ cho chiếc xe đạp thăng bằng, chú ấy ngồi trên xe hét lên với tôi: "La Hán, chạy mau, nhảy lên đi!" Tôi đuổi theo xe đạp, tay túm lấy cái gác-ba-ba phía sau, lướt một cái nhảy phóc lên, thân thể chú Ma lập tức chao đảo trên xe, mồm la oai oái: "Hỏng rồi hỏng rồi..." Rồi cứ thế đâm thẳng chiếc xe đạp xuống mương. Đầu chú Ma đập vào một viên gạch vỡ toác ra một cục u rớm máu. Bụng tôi thì đập vào gác-ba-ba, đau đến mức suýt đứt hơi. Chú Ma lồm cồm bò dậy, chẳng thèm đếm xỉa gì đến bản thân tất nhiên lại càng không thèm đếm xỉa gì đến tôi, vội vàng kéo chiếc xe đạp của Quách Hảo Thắng lên, vác lên đường, cẩn thận kiểm tra. Trên ghi-đông, trên yên xe đều dính bùn đất, chú ấy cởi áo lót ra lau sạch bùn đất. Sau đó chú ấy dựng xe lên, ngồi xổm xuống, dùng tay quay bàn đạp, bàn đạp bị va đập nên bị lệch rồi, không quay nổi nữa. Chú Ma đầy vẻ sầu muộn nói: "Tiêu rồi, phen này tỏi rồi..." Tôi nói: "Chú Ma ơi đội mình có con bò chết rồi..." Chú Ma giận dữ nói: "Chết thì vừa hay ăn thịt bò, mày lầm bầm cái gì đấy? Bò của đội sản xuất mà chết hết sạch, thì ngày tháng của chúng ta có phải là dễ thở hơn không!" Tôi biết lời mình nói ra không hợp thời điểm, nhưng thái độ dửng dưng của chú Ma đối với con bò khiến tôi kinh ngạc hết sức. Sớm biết người lèo lái đội sản xuất lại có thái độ này với con bò của đội, thì chúng ta việc gì phải ngày đêm dắt chúng đi dạo? Chúng ta việc gì phải chịu khổ sở thế này để dắt nó đến công xã? Chúng ta lại càng không cần phải vì cái chết của nó mà trong lòng thấp thỏm không yên. Nhưng cái chết của Song Tích vẫn khiến trong lòng tôi buồn bã, điều này một mặt cho thấy sự lương thiện của tôi, mặt khác cho thấy tôi có tình cảm với loài bò.
Chú Ma ngồi bệt xuống đất, bảo tôi giữ xe ở đối diện chú ấy, sau đó chú ấy dùng hai tay túm lấy bàn đạp, hai chân đạp chặt vào gióng ngang, dùng hết sức bình sinh kéo ra ngoài. Kéo một lúc, chú ấy buông một tay ra, dùng tay kia, quay quay bàn đạp, bánh sau bắt đầu quay rồi, thu lại hiệu quả rất lớn. Chú ấy vui mừng nói: "Cơ bản là kéo ra được rồi! Kéo thêm cái nữa xem!" Thế là chú ấy bảo tôi giữ xe, chú ấy tiếp tục kéo ra ngoài. Lại kéo thêm một lúc, chú ấy mệt quá, thở hồng hộc nói: "Mẹ kiếp, xui xẻo thật, sáng ra cửa đã đụng phải một con thỏ rừng, biết ngay hôm nay chẳng có vận may nào bén mảng mà!" Tôi nói: "Cán bộ như chú mà cũng mê tín à?" Chú ấy nói: "Tao là cán bộ khỉ mốc gì?" Chú ấy lườm tôi một cái, dắt xe đi về phía trước, khạc nhổ mấy bãi nước bọt, quay đầu nói với tôi: "Mày mà dám nói với Quách Hảo Thắng, tao rạch mồm mày ra đấy!" "Đảm bảo không nói," tôi hỏi, "Chú Ma ơi, bò tính sao đây?" Chú ấy cười tủm tỉm, bảo: "Tính sao à? Dễ thôi, kéo về, lột da, chia thịt!"
Lúc sắp đến trạm thú y, chú ấy lại dặn dò tôi: "Mày ngoan ngoãn ngậm chặt cái miệng mày lại, bất kể ai hỏi mày cái gì, mày cũng đừng có mở miệng!"
"Bắt cháu giả câm ạ?"
Chú Ma: "Đúng thế, chính là bắt mày giả câm!"