Lão Đổng rốt cuộc không áp sát kịp, đương nhiên cũng không túm được để mặc cho chạy. Sau khi tiễn bác Tư - người đang cưỡi xe đạp đâm sầm sầm như con hươu mù ra về, ông liền chống tay vào tường đái bậy. Bác Tư nói: "Đội trưởng, ban ngày tôi phải cho bò ăn, lại còn phải quét dọn chuồng bò, anh không thể bắt tôi dắt bò suốt đêm được!"
Lão Đổng quay đầu lại, liếc xéo nói: "Cậu không dắt thì ai dắt? Lẽ nào lại còn bắt tôi tự mình đi dắt à? Đừng tưởng cậu có dấy đứa con rể làm mưa làm gió trong công xã mà quên mất mình họ tên gì. Đồ giết lợn, đồ nấu bếp, đặt vào trước giải phóng đều là hạng cặn bã, thế mà bây giờ đứa nào đứa nấy cũng ra điều ta đây rồi!"
Bác Tư lạnh lùng nói: "Ý anh là bây giờ không bằng trước giải phóng chứ gì!?"
Lão Đổng bảo: "Ai bảo bây giờ không bằng trước giải phóng? Lão đây bần nông ba đời, thấu xương thấu tủy, trước giải phóng ngâm trong vại khổ, sau giải phóng ngâm trong vại đường, tôi mà lại nói bây giờ không bằng trước giải phóng à? Loại lời này, chỉ có cái loại trung nông như các anh mới nói ra thôi, đừng quên các anh là đối tượng đoàn kết, đám chúng tôi mới là lực lượng cơ bản của cách mạng! Chủ tịch Mao nói 'không có bần nông thì không có cách mạng', cậu hiểu chưa?"
Khí thế của bác Tư giảm hẳn, hạ giọng nói: "Tôi cũng vì nghĩ cho tập thể thôi, ba con bò đực này quan trọng, mười ba con bò cái kia cũng quan trọng..."
Lão Đổng nói: "Quan trọng với chả không quan trọng, cậu làm tôi lú lẫn cả rồi, có vấn đề gì để mai giải quyết!"
Lão Đổng bước vào sân, "rầm" một tiếng liền đóng sập cửa lớn lại.
Bác Tư nhổ một bãi nước bọt về phía cửa lớn, thấp giọng chửi rủa: "Đồ chột, mày tuyệt tử tuyệt tôn!"
Tôi nói: "Hay nhỉ, ông lại dám mắng lão Đổng à!"
Bác Tư nói: "Tôi mắng nó đấy, tôi mắng nó đấy, đồ chột tuyệt tử tuyệt tôn, chết không có chỗ chôn! Thế nào, mày đi mách nó đi!"
Bác Tư dắt Song Tích, gian nan bước về phía trước. Song Tích què quặt, lảo đảo, trông giống như hai ông già sắp chết. Nghĩ đến cái khí thế sống mái oai hùng lúc nó cưỡi bò cái ở vùng trũng Đông Bắc, trong lòng tôi cảm thấy vô cùng khó chịu.
Tôi dắt Đại Lục Tây và Tiểu Lục Tây đi theo sau đuôi Song Tích, đầu và mặt tôi cách đuôi Song Tích rất gần. Mũi tôi nằm trên cùng một đường thẳng ngang với sống lưng Song Tích, đôi mắt tôi có thể vượt qua cái lưng cong của nó để nhìn thấy tấm lưng của bác Tư.
Chúng tôi lặng lẽ di chuyển đến bờ sông, hương hoa hòe trong đêm tối lan tỏa mịt mờ như sương khói, xộc thẳng vào mũi khiến tôi hắt xì hơi liên tục, Song Tích cũng hắt xì mấy cái liền. Tôi hắt xì thì chẳng có gì đau đớn cả, thậm chí còn có chút tinh thần phấn chấn nữa là đằng khác, nhưng Song Tích hắt xì thì đau đớn vô cùng. Bởi vì cứ mỗi lần hắt xì là toàn thân nó không tránh khỏi việc co rút cơ bắp, chắc chắn sẽ kéo theo vết thương nhức nhối. Tôi thấy cứ mỗi lần nó hắt xì là cái lưng lại cong lên một chút, cong hệt như lạc đà một bướu.
Bác Tư phớt lờ tôi, tất cả là tại bát ngọc cừu đó gây ra, tôi hoàn toàn có thể hiểu được tâm trạng của ông. Ông kéo Song Tích đến trước một gốc cây hòe, buộc chặt dây cương lên thân cây. Để đề phòng Song Tích quỵ xuống, ông cố tình buộc dây cương thật ngắn. Song Tích ngửa cổ lên, trông như thể bị treo lơ lửng trên cây vậy. Tôi không khỏi khâm phục sự thông minh của ông, một cách đơn giản như vậy mà sao tôi lại không nghĩ ra nhỉ? Tôi học theo dáng vẻ của ông, buộc chặt Đại Lục Tây và Tiểu Lục Tây vào một gốc cây hòe khác. Tôi cũng đã có được sự tự do. Tôi nói: "Bác Tư, đầu óc bác dùng khôn thật đấy!"
Bác Tư ngồi xổm trên sườn dốc bờ sông, lạnh lùng nói: "Đầu óc tôi có khôn đến đâu đi nữa, cũng không thể sánh bằng đầu óc của ngài đây!"
Tôi nói: "Bác Tư, cháu năm nay mới 14 tuổi thôi, bác không thể gọi cháu là ngài được đâu!"
Bác Tư nói: "Cậu không phải ngài thì ai là ngài? Chẳng lẽ tôi là ngài chắc? Tôi là ngài mà đến một miếng ngọc cừu còn chẳng húp được miếng nào, cậu không phải ngài mà mẹ kiếp dám chén nguyên một bát ngọc cừu! Đây là cái thói đời gì thế này? Quá bất công!"
Để trấn an cảm xúc của ông, tôi nói: "Bác Tư, bác tưởng cháu thực sự ăn hết một bát ngọc cừu chắc? Cháu bịa chuyện lừa bác đấy!"
"Mày không ăn một bát ngọc cừu á?" Bác Tư ngạc nhiên hỏi.
Tôi nói: "Ngài nghĩ mà xem, lão Đổng giống như con sói đói, lão ĐổngĐồng chí giống như con mãnh hổ, đừng nói là sáu quả ngọc cừu, cho dù là sáu mươi quả, cũng không đủ cho bọn họ ăn."
Bác Tư nói: "Cái đĩa đó rõ ràng vẫn còn thừa nửa đĩa cơ mà!"
Tôi nói: "Bác không nhìn ra à? Cái đó là bọn họ phần thím Đổng đấy."
Bác Tư nói: "Lời của cái đồ ranh con nhà mày, tao xưa nay vẫn bán tín bán nghi."
Nhưng tôi biết ông ấy đã tin là tôi cũng không được ăn ngọc cừu, tôi nhận ra từ tiếng thở của ông rằng trong lòng ông đã được cân bằng trở lại. Ông móc từ trong ngực áo ra cái tẩu thuốc, nhồi thuốc vào, dùng chiếc bật lửa tỏa ra mùi xăng nồng nặc để châm lửa. Mùi thuốc lá cay xè tựa như mũi dao nhọn, đâm thủng hương thơm của hoa hòe. Đêm đã hơi khuya, đèn đóm trong làng đều đã tắt hết. Trên trời không có mặt trăng, nhưng sao rất nhiều. Ngân Hà có chút rực rỡ, có sao băng vụt qua dải Ngân Hà. Tiếng nước chảy dưới sông vượt qua bờ sông lọt vào tai chúng tôi, sáng long lanh như thủy tinh. Hoa hòe từng chùm từng cụm, trông như những sinh vật sống trên cây. Gió nam dịu dàng, mơn man trên mặt tôi. Đêm tháng Tư thật dễ chịu, nhưng hễ nghĩ đến Đỗ Ngũ Hoa đất phì nước ngọt, tôi lại cảm thấy đêm tháng Tư thật sự khiến người ta phiền muộn. Đại Lục Tây và Tiểu Lục Tây thở bình yên, Song Tích thở khò khè nặng nhọc. Trong bụng chúng kêu òng ọc, bụng tôi cũng kêu òng ọc. Bởi vì tôi tiếp xúc với bò quá nhiều, thế nên tôi cũng học được bản lĩnh nhai lại. Mấy quả ngọc cừu vừa nuốt xuống lúc nãy lại trào lên, đáng lẽ ra tôi nên từ từ nhai, từ từ thưởng thức hương vị của chúng, nhưng tôi sợ bị bác Tư tinh ranh hơn khỉ ngửi thấy, thế nên tôi đành nuốt ngược chúng xuống. Trong lòng tôi vô cùng đắc ý, cảm giác này giống như việc khi tất cả mọi người đều đứt bữa mà mình vẫn cất giấu một bát thịt vậy. Bây giờ tôi không thể nhai lại được nữa. Tôi xích lại gần bác Tư, nói: "Bác ơi, cho cháu một túi thuốc hút với?"
Ông nói: "Mày là một đứa trẻ con, hút thuốc cái nỗi gì?"
Tôi nói: "Lúc nãy bác còn gọi cháu là ngài, sao chớp mắt đã bảo cháu là trẻ con rồi?"
"Lúc nãy là lúc nãy, bây giờ là bây giờ, con người ta ấy mà, chỉ có thể nói lời ở từng thời điểm thôi!" Ông gõ gõ cái tẩu thuốc vào đế giày, giận dữ bất bình nói: "Lùi lại 20 năm xem nào, đừng nói là mấy quả ngọc cừu tanh tưởi mẹ kiếp gì đó, cả đĩa thịt lợn mỡ bày trước mặt tao, tao còn chẳng thèm ấy chứ!"
Tôi nói: "Bác Tư, bác lại khoác lác rồi đấy!"
"Tao thèm vào mà khoác lác trước mặt cái đồ ranh con nhà mày?" Bác Tư nói: "Nói cho mày biết, hồi đó, cứ mỗi dịp hội Mã Tang, bố tao ít nhất cũng phải mua năm cân thịt, cân già năm cân, tính ra còn nhiều hơn bảy cân bây giờ ấy chứ, không mua thịt thì kiểu gì cũng mua cá, cá quả, cá thu, cá đổng, cá dẹt, mực ống... Hồi đó, chợ cá trấn Mã Tang dài tới ba dặm, lúc hoa hòe nở rộ, chính là mùa cá đao lên chợ, hai bên đường trắng lóa, chói đến mức người ta không dám mở mắt. Tôm hùm lớn cứ một đôi một, xiêm bằng que tre, một đôi nửa cân, hai đôi một cân, một đôi tôm lớn chỉ bán hai đồng đồng. Hồi đó, muốn ăn gì là có cái đó, chỉ cần mày có tiền. Bây giờ, mày có tiền cũng chẳng biết đi đâu mà mua được loại tôm to thế, loại cá đao dày mình thế, chà, đồ ngon đều mang đi đâu hết rồi? Đồ ngon đều bị hạng người nào ăn mất rồi? Anh cả con rể tao bảo đồ ngon đều đem xuất khẩu hết rồi, mày bảo người Trung Quốc sao mà ngốc thế? Đồ ngon không để lại mà tự ăn, xuất khẩu làm gì? Xuất khẩu đổi tiền, thế tiền đổi về đem vứt đi đâu rồi? Thực ra đều là đang lừa gạt đám dân đen chúng ta thôi. Nhưng dân đen chúng ta cũng đâu có dễ bị lừa thế. Mọi người ngoài miệng không nói, nhưng trong lòng thì sáng như gương ấy chứ. Bây giờ, cái công xã to thế này, hơn bốn mươi đại đội, mấy trăm tiểu đội, bảy tám vạn con người, cả một cái chợ mới mẻ giết một con lợn, chút thịt lợn đó còn chẳng đủ cho cán bộ công xã ăn. Thế mà ngày xưa, chợ thịt trấn Mã Tang nhà tao, riêng sạp thịt lợn đã có hơn ba mươi cái, lại thêm mấy chỗ giết bò, giết lừa, giết chó, mày bảo mày muốn ăn cái gì nào. Bò hồi đó, bò thịt lớn, vỗ béo bằng khoai lang, bánh dầu béo mỡ màng, đi lững thững đung đưa, trông y như một quả núi thịt, một con bò có thể cho ra hơn một cân thịt cơ đấy. Thịt bò đó béo ngậy, mỡ dày tới ba đốt ngón tay, miếng thịt nào ra miếng thịt nấy, đơn giản là giống như đậu phụ, thả vào nồi nấu là nhừ tơi, bỏ ra năm đồng đồng, mua một cân thịt bò chín, gọi bốn lạng rượu cao lương, ngồi phịch xuống ghế, vừa uống vừa ăn, vừa nghe tiếng động, vừa ngắm phong cảnh, mày thử nghĩ xem, đó là cái mùi vị gì..."
Tôi nuốt một ngụm nước bọt, nói: "Bác Tư, bác bịa chuyện lừa cháu đấy à? Xã hội cũ thực sự tốt thế cơ á?"
Bác Tư nói: "Cái thằng bé này, ai bảo với mày xã hội cũ tốt hả? Tao chỉ nói với mày cái vị ăn thịt bò béo, uống rượu nóng ngon thế nào thôi."
Tôi hỏi: "Thế lúc bác ăn thịt bò béo uống rượu nóng có phải là ở xã hội cũ không?"
Ông nói: "Cái đó... cái đó... hình như là xã hội cũ..."
Tôi nói: "Thế thì, bác bảo ăn thịt bò béo uống rượu nóng ngon cũng đồng nghĩa với xã hội cũ tốt rồi!"
Ông tức giận nhảy dựng lên: "Cái thằng ranh con nhà mày này, đây không phải là vẽ sẵn vòng tròn để tao nhảy vào đấy à!"
Tôi nói: "Không phải cháu vẽ vòng tròn để bác nhảy vào, mà là lập trường giai cấp của bác có vấn đề!"
Ông thận trọng hỏi: "Cậu ấm nhà tôi ơi, ngài phê bình giảng giải cho tôi nghe xem nào, thế nào gọi là lập trường giai cấp?"
Tôi nói: "Đến lập trường giai cấp mà bác cũng không hiểu á?"
Ông bảo: "Tôi không hiểu thật mà."
Tôi nói: "Cái lập trường giai cấp này ấy mà... đại khái là, xã hội cũ không có người tốt, xã hội mới toàn người tốt; bần hạ trung nông không có kẻ xấu, không phải bần hạ trung nông thì không có người tốt. Hiểu chưa?"
Ông bảo: "Hiểu rồi hiểu rồi, thế nhưng... thịt cá hồi đó quả thực nhiều hơn bây giờ mà..."
Tôi nói: "Có nhiều hơn bây giờ thì bần hạ trung nông cũng chẳng húp được miếng nào, đều bị địa chủ phú nông ăn sạch rồi."
“Cậu ấm ơi, mày nói bừa thế đấy, có vài tên địa chủ phú nông còn chẳng nỡ ăn ấy chứ, ngược lại có mấy ông bần nông già lại nỡ ăn. Lấy nhà Phương Lão Thất ra mà làm ví dụ nhé, vợ con đến cái quần lành lặn còn chẳng có mà mặc, thế mà lại rất thích ăn ngon, hễ thu hoạch được lương lượng là vội vàng đem đi tống khứ, đổi lấy tiền mua cá mua thịt, tiêu xé hết lương thực xong lại xuống Nam Sơn đi ăn mày.”
Tôi nói: "Bác đang tung tin đồn vu khống bần nông già đấy!"
Ông bảo: "Đúng đúng, tao tung tin đồn, tao tung tin đồn."
Chúng tôi ngồi song song bên nhau, không nói gì nữa. Khí trời ban đêm nồng đậm, hơn nữa còn có sương mù. Dưới sông văng vảng tiếng cóc kêu.
Ông lẩm bẩm một mình: "Cóc nhái kêu oạp oạp, thêm 30 ngày nữa là được ăn bột mỳ mới rồi... Bột mỳ mới dai làm sao ấy nhỉ, gói sủi cảo ngon, cán mì ngon, rán bánh ngon, hấp bánh bao cũng ngon... Cái bánh bao mới đó trắng phau phau, xốp xốp, bẻ ra có mùi thơm thanh mát, có thể khiến người ta say đứ đừ..."
Tôi nói: "Bác Tư ơi, xin bác đừng nói đến chuyện ăn uống nữa! Bác càng nói, cháu càng đói!"
"Không nói nữa, không nói nữa," ông châm một tẩu thuốc, ấm ức hút, đốm lửa lúc sáng lúc tối soi rõ khuôn mặt già nua của ông.
Tôi ngáp một cái thật dài.
Ông ấy cũng ngáp một cái thật dài.
"La Hán, chúng ta không thể ngốc thế này được," ông nói, "Đằng nào thì chúng ta chỉ cần không để bò quỵ xuống là được chứ gì, mày nói có đúng không?"
Tôi nói: "Đúng vậy!"
Ông nói: "Thế tại sao hai chúng ta không đổi ca mà ngủ chứ?"
"Lỡ chúng nó quỵ xuống thì sao?" Tôi lo lắng nói.
Ông đứng dậy kiểm tra lại dây cương bò, nói: "Không sao đâu, tao dám đảm bảo không sao. Dây cương không đứt thì chúng nó không quỵ xuống được đâu."
Tôi nói: "Thế cháu về nhà ngủ trước đây."
Ông nói: "Cái đồ thanh niên như mày giác ngộ kém quá, tao năm nay 68 rồi, còn lớn hơn ông nội mày một tuổi, mày thấy ngại không mà đòi về nhà ngủ trước?"
Tôi nói: "Cái ông già nhà bác giác ngộ cũng có cao gì cho cam, bác tận 68 tuổi rồi mà còn ngủ nghê gì nữa?"
Ông bảo: "Thế thì được, tao ra một câu đố cho mày tính, nếu mày tính ra được, mày về nhà ngủ, còn nếu mày không tính ra được, tao sẽ về nhà ngủ."
Không đợi tôi đồng ý, ông đã đọc lên rồi: "Tùng núi Lao Đông lắm thật nhiều, tổng cộng ba vạn sáu ngàn cây, một cây có chín nhánh, một nhánh có chín tổ, một tổ có chín trứng, một trứng có chín chim, mày tính cho tao xem có tất cả bao nhiêu con chim?"
Hồi đi học hễ cứ nghe thấy toán học là tôi lại đau đầu. Số trong phạm vi mười thì tôi bẻ ngón tay còn tính xấp xỉ được, vượt quá mười là tôi lú lẫn. Lão già họ Đỗ này vừa mở miệng ra là hàng vạn, sao tôi có thể tính rõ được chứ? Hơn nữa, nếu tôi mà có thể tính rõ được cái con số lớn thế này, thì tôi còn cần gì phải đến dắt bò lúc nửa đêm thế chứ?
Tôi nói: "Lão Đỗ ơi, bác đừng có giở trò này ra đây, cháu tính không ra đâu, có tính ra được thì cháu cũng chẳng thèm tính, dựa vào cái gì mà cháu phải tốn nhiều chất xám thế chứ?"
Bác Tư thở dài: "Trẻ con bây giờ sao đứa nào cũng thế này nhỉ? Chịu thòi một tí cũng không chịu."
Tôi nói: "Người già bây giờ cũng chẳng chịu thiệt thòi đâu!"
Bác Tư nói: "Đụng phải cái thằng ranh con nhà mày coi như gặp phải đối thủ rồi. Được rồi, chúng ta đều khỏi ngủ, cứ mài giũa ở đây xem ai trụ nổi."
Bác Tư bệt đít ngồi xuống đất, phì phà hút thuốc.
Tôi tựa lưng vào gốc cây hòe ngồi xuống, ngửa mặt đếm những vì sao trên trời.