Chúng tôi lết cái thân hình rệu rã, bước lên con đường đi đến công xã.
Tôi đeo một cái bọc, trong bọc gói một cái bánh ngô, một cọng hành tươi, một miếng tương đen. Đây là phần thưởng gia đình dành cho tôi vì sắp được đi xa. Nếu không đi đâu, món chính của tôi là khoai lang khô bị mốc. Bác Tư đeo một chiếc túi xách bằng vải bạt màu vàng, trên túi thêu chữ đỏ, đó là một thứ rất mốt, trong hoàn cảnh bấy giờ, chỉ có thanh niên trí thức mới được đeo loại túi này. Tôi mơ ước nằm mơ cũng muốn có một chiếc túi như thế, nhưng lại không tài nào kiếm được. Bác Tư mang cái túi xách mà chỉ thanh niên trí thức mới có với vẻ mặt đầy kiêu hãnh, tay dắt dây thừng đi ở đằng trước con bò, chiếc túi xách khiến bác trông tràn đầy sức sống. Còn tôi mang cái bọc cũ kỹ, cầm chiếc quạt rách đi ở đằng sau con bò. Tôi dùng chiếc quạt rách liên tục xua đuổi ruồi nhặng bâu trên phần da dái xệ của Song Tích. Cứ mỗi lần tôi quạt là lũ ruồi lại bay vù lên, khi chúng bay lên, tôi lại nhìn thấy phần da dái đáng thương của Song Tích có hình dạng và màu sắc giống như một khối thạch. Tôi vừa ngừng tay là lũ ruồi lại đậu xuống, ruồi đậu xuống thì tôi lại chỉ nhìn thấy toàn ruồi. Chúng tôi ra khỏi làng, qua cầu, bước lên con đường đá dăm dẫn tới công xã. Nói một cách khoa trương thì chúng tôi đi còn chẳng nhanh bằng giòi bò. Không phải là chúng tôi đi không nhanh, mà là Song Tích đi không nổi. Song Tích đến đứng còn rất khó khăn, nhưng chúng tôi bắt nó đi, thì nó phải đi. Nó đã ba ngày liên tiếp không được thả cho nằm xuống nghỉ ngơi, tôi đoán đầu óc nó đã mụ mẫm cả rồi. Nếu là con người, chắc chắn đã bị hành hạ đến chết từ lâu, không mệt chết thì cũng buồn ngủ chết. Nghĩ lại làm một con bò mới khổ sở làm sao. Nếu tôi là Song Tích, thà cứ nằm bẹp xuống chết quách đi cho rồi. Nhưng Song Tích không phải là tôi. Tôi và bác Tư, một người kéo ở đằng trước, một người giục ở đằng sau, bắt nó đi, ép nó đi, thế là nó bước đi, từng bước, từng bước, bước sau khó khăn hơn bước trước.
Khi mặt trời đứng bóng, chúng tôi đi đến giếng Nước Ngọt. Giếng Nước Ngọt cách làng chúng tôi sáu dặm đường. Bác Tư nói: "Hán Sanh, hai bác cháu mình đi thế này cũng không gọi là chậm, cứ theo tốc độ này, đến mười hai giờ đêm, có lẽ là tới trạm thú y rồi."
Tôi nói: "Còn phải chậm thế nào nữa? Em đi xem phim ở công xã, chỉ hai mươi phút là chạy tới nơi."
Bác Tư nói: "Thế là đủ nhanh rồi, đừng có mà không biết đủ. Nghỉ ngơi chốc lát, ăn chút gì đi."
Chúng tôi buộc Song Tích vào cây liễu lớn bên giếng. Tôi cởi bọc ra, bác Tư mở túi xách. Bác Tư lần trong túi lấy ra một cái bánh ngô, tôi cũng lục trong bọc lấy ra một cái bánh ngô. Tôi móc ra một cọng hành tươi, bác ấy cũng móc ra một cọng hành tươi. Tôi lấy ra tương đen, bác ấy cũng lấy ra tương đen. Phần cơm của hai chúng tôi y hệt như nhau. Ăn xong, bác Tư thò tay vào túi xách lấy ra một chiếc bình thủy tinh. Cổ bình buộc một sợi dây. Bác ấy tung sợi dây ra, thả chiếc bình xuống giếng, lúc lắc vài cái, rồi buông tay mạnh một cái, chiếc bình chúi đầu xuống nước, phát ra tiếng ọm ọp một hồi, ngập đầy nước thì không kêu nữa. Bác Tư kéo chiếc bình đầy nước lên. Tôi nói: "Bác Tư, bác đúng là người có tính toán kế hoạch."
Bác Tư nói: "Để tao làm đội trưởng đội sản xuất, chắc chắn giỏi hơn thằng Ma Tử gấp nhiều lần."
Tôi nói: "Làm đội trưởng đội sản xuất thì uổng phí tài năng của bác quá, bác phải làm bí thư công xã ấy chứ!"
Bác Tư nói: "Đừng có nói nhảm! Bí thư công xã nào cũng đội tinh tú trên trời, đó phàm nhân gì đâu."
Tôi nói: "Bác này, bác nói xem, nếu em có một người bố làm bí thư công xã, thì em sẽ ra sao?"
"Cái bộ dạng mày mà cũng đòi có bố làm bí thư công xã á?" Bác Tư đưa bình nước cho tôi, nói: "Thôi đi, thằng cháu ạ, đừng nằm mơ nữa, uống ngụm nước mát đi, uống nước mát xong còn lên đường."
Tôi tu một bình nước mát, bụng kêu ọ ục.
Bác Tư lại xách lên một bình nước, đút miệng bình vào mõm bò. Nước chảy ròng ròng theo khóe miệng con bò.
"Dù thế nào đi nữa chúng ta cũng phải cho nó uống chút nước," Bác Tư nói, "bằng không nó không bệnh chết cũng bị khát chết."
Bác Tư lại múc lên một bình nước từ dưới giếng, bảo tôi nâng đầu Song Tích lên, hướng mõm nó lên trời, rồi bác ấy đút bình nước vào mõm bò. Lần này tôi nghe thấy tiếng nước từ cổ họng Song Tích chảy thẳng vào dạ dày. Bác Tư vui mừng nói: "Tuyệt quá, cuối cùng chúng ta cũng cho nó uống được nước, uống nước rồi thì nó sẽ không chết nữa đâu."
Chúng tôi rời khỏi bóng râm cây liễu, quay trở lại con đường đá dăm. Nắng trưa đầu hạ thực ra đã vô cùng gay gắt, mặt đường đá dăm phản chiếu ánh sáng đỏ rực chói lóa. Tôi đề nghị nghỉ ngơi một lát, đợi nắng dịu bớt rồi hãy đi. Bác Tư bảo nghỉ nhiều cũng chẳng tăng thêm sức lực. Hơn nữa bác ấy còn nói ánh nắng có tác dụng khử trùng tiêu độc, hơn nữa bác ấy còn bảo thực ra Song Tích đang lạnh cóng đi đấy chứ, mày chẳng lẽ không thấy toàn thân nó đang run lẩy bẩy sao? Tôi tin kinh nghiệm sống của bác Tư phong phú hơn tôi rất nhiều, thế nên tôi không tranh cãi với bác ấy nữa. Tôi chỉ mong sao mau chóng đến được trạm thú y công xã, để bệnh của Song Tích được chữa trị kịp thời, thực chất tôi là một đứa trẻ lương thiện.
Tôi bứt một nắm cỏ dại bên đường, bện thành một chiếc vòng cỏ đội lên đầu. Nhìn thấy trên cái đầu trọc của bác Tư ướt đẫm một lớp mồ hôi, tôi bèn tháo chiếc vòng cỏ trên đầu mình xuống ném cho bác ấy. Bác Tư đón lấy vòng cỏ đội lên đầu, bảo: "Mày đấy, càng ngày càng biết điều, người trẻ tuổi, phải nên thế này chứ." Một câu nói hay của bác Tư khiến lòng tôi ấm áp ru rượi. Tôi nói: "Bác ơi, trông bác cứ như một lão Bát Lộ ấy!" Bác Tư thở dài nói: "Đời người ý mà, ngặt nỗi không có mắt trước mắt sau, nếu mà có mắt trước mắt sau, nói gì thì nói tao cũng đi làm Bát Lộ." Tôi hỏi: "Sao hồi đó bác không đi làm Bát Lộ ạ?" Bác ấy đáp: "Nói câu này không dễ nghe đâu, thời đó, chẳng ai nhìn ra Bát Lộ có thể làm nên nghiệp lớn. Bát Lộ mặc quần áo không ra gì, ăn uống cũng kém, vũ khí lại càng tệ hại, chỉ có mấy cây súng trường rách nát, cò súng thì rỉ sét, đạn dược cũng ít, mỗi người chỉ có hai viên đạn, đánh giặc toàn dựa vào lựu đạn, lựu đạn cũng là đồ tự chế, cứ mười quả thì chắc chắn có năm quả là đạn lép. Quốc Dân đảng thì khác hẳn, một màu quân phục vải ka-ki xanh nguyên bộ, súng Tom-sơn kiểu Mỹ, đạn đầu xanh đuôi đỏ tha hồ bắn nã đạn liên thanh, tiếng súng nghe đanh, giòn tan, nghe lọt cả tai. Lựu đạn thì toàn hình quả dưa bở, có hình cánh hoa, nổ thì rung chuyển trời đất, lại còn mấy cái đại bác lựu đạn phải dùng xe tải mười bánh mới kéo nổi, một phát đạn bắn xa năm mươi dặm, rơi xuống đất là nổ thành một cái vũng, nước trong vũng xanh biếc, nhìn sâu không thấy đáy. Cháu trai ạ, thời đó khác bây giờ, bây giờ thì tranh nhau sứt đầu mẻ trán để được đi lính, thời đó chẳng ai muốn đi lính cả. Trai tốt không đi lính, sắt tốt không làm đinh mà lị. Có đi lính đi nữa, cháu trai ạ, tao cũng chẳng thèm làm Bát Lộ, có làm thì tao cũng đi làm Quốc Dân đảng. Làm lính Quốc Dân đảng oai phong lẫm liệt, ăn ngon, mặc đẹp, lại còn được phát tiền bạc. Còn Bát Lộ chẳng phải chính ngạch gì, cháu trai ạ, nói ra cứ như là đang gạt người, mãi cho đến năm 1947 ở cái vùng nhà mình đây vẫn không biết thủ lĩnh của Bát Lộ là ai, mãi sau này mới nghe đồn thủ lĩnh của Bát Lộ là Chu Mao, sau lại bảo Chu Mao là hai người, hay là hai vợ chồng, Chu là đàn ông, Mao là phụ nữ. Nhưng thời đó ai mà chẳng biết Tưởng Giới Thạch, Tưởng ủy viên trưởng..."
Tôi nói: "Thế bác nói xem tại sao Quốc Dân đảng lại bị Bát Lộ đánh bại?"
Bác Tư đáp: "Theo tao thấy, người của Bát Lộ chịu được khổ, người của Quốc Dân đảng thì không chịu được khổ. Người của Bát Lộ không có cái thói hách dịch, quan lớn quan nhỏ gì cũng chẳng hách dịch, người của Quốc Dân đảng thì hách dịch to, quan lớn Quốc Dân đảng thì thực ra không hách dịch lắm, quan nhỏ ngược lại mới hách dịch, quan càng nhỏ hách dịch càng to. Nhà tao phía gian đông từng có một viên thiếu úy Quốc Dân đảng ở trọ, đến nước rửa chân mà cũng bắt lính liên lạc phải bưng tận giường, thế mà trung đoàn trưởng của Bát Lộ còn từng quét sân giúp nhà tao cơ đấy. Hơn nữa, người của Bát Lộ không lằng nhằng dây dưa với phụ nữ, tao thấy bọn họ không phải không muốn, mà là không dám; người của Quốc Dân đảng thì khác, hễ thấy gái đẹp là đám quan lại tranh nhau xông lên đầu. Chỉ mấy điểm ấy thôi, Quốc Dân đảng không thua mới là lạ."
Tôi nói: "Đã sớm nhìn ra Quốc Dân đảng nhất định thất bại, sao bác không đi làm Bát Lộ?"
"Thời buổi ấy ai mà nhìn ra được? Thời đó nếu tao nhìn ra thì chắc chắn đã đi làm Bát Lộ rồi." Bác ấy nói: "Nếu tao mà đi làm Bát Lộ, sống cho đến bây giờ, bét ra cũng phải là bí thư công xã, ăn ngon mặc sướng, đít ngồi xe hơi khói nghi ngút rồi. Nhưng mà rất có thể cũng đã sớm bị đạn pháo bắn chết ngắc từ đời nào rồi. Mạng con người do trời định, kiếp này phải ăn bát cơm nào, ông trời đã sớm an sắp đặt sẵn cho tao rồi, có vắt óc suy nghĩ vẩn vơ cũng chẳng ích gì. Con người không thể chống lại ông trời, tao rất biết đủ rồi, hơn khối kẻ trên, nhưng vẫn kém khối kẻ dưới!"
Chúng tôi cứ luyên thuyên chuyện trên trời dưới đất, từng bước, lảo đảo bước về phía trước. Nói chán rồi thì chúng tôi lại im lặng. Trong sự im lặng, chúng tôi buồn ngủ ríu cả mắt. Bây giờ nghĩ lại, đó là một khung hình rất đỗi trữ tình: Một vầng thái dương chói chang chiếu rọi đỉnh đầu, con đường đá dăm dưới ánh nắng biến thành màu vàng óng, một ông lão đầu đội vòng cỏ, vai đeo chéo chiếc túi xách, nheo nheo một con mắt to một con mắt nhỏ đối diện với ánh nắng, vai vác dây thừng dắt bò, vươn cái cổ đen sì, vừa đi vừa dò dẫm tiến về phía trước, giống như những phu kéo thuyền trên sông mà tận sau này tôi từng nhìn thấy. Phía sau lưng ông là chiếc đầu bò bị dây thừng kéo ngửa lên. Trên mặt bò có nước mắt và ruồi nhặng. Xa hơn nữa là tấm lưng bò cong cớn, chiếc đuôi bò kẹp chặt. Da dái bò trông khó coi quá, thôi khỏi vẽ đi. Trọng tâm nên vẽ ta đây này. Tôi rất xấu, tôi rất xấu mà lại chẳng hề hay biết thân biết phận, thích làm trò hề, làm những bộ mặt kỳ quái, đến cả chị gái tôi cũng từng chất vấn mẹ tôi rằng: Mẹ ơi, mẹ bảo sao nó lại xấu thế này cơ chứ? Quả thực là làm họa sĩ tức chết, khó vẽ khó miêu tả. Mẹ tôi nghe câu chất vấn của chị tất nhiên là không vui rồi. Mẹ nói chó sinh chó thương, mèo sinh mèo quý, chúng mày không thương nó, cho nên mới thấy nó xấu. Dĩ nhiên có lúc nổi giận mẹ cũng mắng tôi xấu. Tôi cúi sà xuống thành giếng để ngắm nghía dung nhan của mình, quả thực là có chút vấn đề. Tỷ như trong miệng tôi mọc ra một chiếc răng nanh, chị gái bảo tôi nanh vuốt lởm chởm. Trong cơn tức giận tột độ, tôi tìm một cây giũa sắt, cứng rắn mài phẳng chiếc răng ấy từng chút một. Lúc mài răng, toàn bộ lợi buốt nhức cả lên, có cảm giác như cả bộ não cũng bị chấn động luôn, nhưng vì sự đẹp đẽ, tôi đã mài phẳng chiếc răng nanh dài dặc ấy. Lúc tôi kể chuyện này cho người trong làng nghe, chẳng ai tin cả, cứ ngỡ tôi lại đang ba hoa khoác lác. Tôi để kiểu đầu búp bê chỉ có một chỏm tóc trên đỉnh đầu, trên mặt là từng mảng vẩy nến to bằng đồng xu, hồi đó lũ con trai rất hay mọc loại vẩy nến này trên mặt, nghe bảo dùng quả mơ chua chà lên là khỏi, thế là chúng tôi đi hụt trộm mơ chua để chà, nhưng chẳng thấy ai khỏi cả. Tôi đeo chéo một cái bọc vải xanh, mặc một chiếc quần đùi rộng thùng thình, chân lê la đôi giày to tướng, tay quạt quạt chiếc quạt ba tiêu rách, lúc đưa lúc đẩy phần da dái của con bò. Cả hai chúng tôi đều chẳng có mã nào đẹp đẽ, người chẳng phải người tốt, bò cũng chẳng phải bò hay. Nhưng chúng tôi rất có nét đặc sắc. Nếu muốn, kỳ thực còn có thể vẽ thêm cây cối hai bên đường. Cây cối hai bên đường phần lớn là cây dương, đan xen giữa những hàng dương là một số cây hòe. Trên thân dương sinh ra loài sâu gọi là "ma treo cổ", chúng giăng một sợi tơ mảnh lơ lửng đong đưa trong gió. Lúa mì hai bên đường đang nở hoa, thoang thoảng phảng phất chút hương thơm ngọt ngào. Khung hình này tuy vô cùng tuyệt mỹ, nhưng thể xác tôi lại vô cùng đau đớn. Tôi đau đầu, trước mắt tối sầm lại, trong miệng khô khốc và đắng ngắt, đôi chân cũng đau ê ẩm. Nhưng chút đau đớn nhỏ nhoi này của tôi so với con bò thì quả thực chẳng thấm vào đâu. Tội lỗi con bò phải chịu đựng cao hơn trời, dày hơn đất. Đầu nó không đau là chuyện không thể nào xảy ra. Dù sao chúng tôi vẫn được chợp mắt một chút, còn nó thì chợp mắt một chút cũng không thể. Bây giờ ngẫm lại, kỳ thực việc không cho con bò đã ngã gục được nằm xuống là điều vô lý. Cho dù là một con bò chưa từng trải sự đời, bắt nó bốn ngày bốn đêm không được nằm xuống, cũng là một hình phạt vô cùng tàn khốc, huống hồ nó còn gánh chịu cực hình, sau khi mất một lượng lớn máu, vết thương lại bị viêm nhiễm. Đôi chân của nó đã sưng phù lên, máu trong mạch máu của nó cũng đã hỏng rồi, cái phần da dái to như cái vạp nước kia chắc chắn đã tích tụ một bọc mủ máu. So với con bò, cái tội khổ nhỏ bé này của tôi quả thật nhẹ tựa lông hồng. Bác Tư há lại dễ chịu lắm sao? Bác ấy cũng chẳng dễ chịu gì. Bác ấy là người đã sáu mươi tám tuổi, thời đó người sáu mươi tám tuổi đã được coi là cao tuổi rồi, nghĩa là phần lớn cơ thể bác Tư đã bị đất vàng vùi lấp một nửa. Răng trong miệng gần như rụng sạch, chỉ còn trơ lại hai chiếc răng cửa siêu to, hai chiếc răng cửa dài này đã tăng thêm chút khí chất thanh xuân cho khuôn mặt bác, bởi vì hai chiếc răng cửa này khiến bác trông giống như một chú thỏ rừng, thỏ rừng dẫu có già đến đâu, thì cũng luôn hoạt bát hiếu động, hễ hoạt bát hiếu động là sẽ trông trẻ trung hẳn ra. Tiếp theo đã xảy ra một chuyện vô cùng quan trọng, tôi nhặt được một con dao trên đường.
Đó là một con dao hình tam giác, có cán dài. Bởi vì tôi từng làm việc trong vườn ươm của đội sản xuất, nên tôi liếc mắt một cái là nhận ra ngay đó là loại dao dùng để ghép cây ăn quả. Loại dao này rất bén, về hình dáng có phần giống với con dao hoạn bò mà đồng chí Lão Đổng hay dùng. Sau khi nhặt được con dao này, tôi liền quên sạch cơn đau đầu và đau chân, cứ như bị quỷ ám mà nảy sinh ý định rạch phéng cái bọc da dái sưng vù của Song Tích. Tôi nhìn thấy rõ mồn một, trong đó toàn là mủ máu. Tôi nghe thấy Song Tích cũng đang van xin tôi: Huynh đệ, hiền huynh đệ, hãy cho ta một đao thống khoái đi! Tôi biết chuyện này không thể để bác Tư hay biết, nếu để bác ấy biết thì kế hoạch của tôi chắc chắn không thể thực hiện được. Nhân lúc đi lên một đoạn dốc nhỏ, tôi nắm chặt con dao, lòng không mềm nhắm, tay không run rẩy, ngắm cho thật chuẩn, nhắm nghiền hai mắt, nhằm thẳng vào chỗ đó, đâm mạnh một nhát. Động tác rút dao của tôi rất nhanh, nhưng máu vẫn bắn tóe đầy tay.
Bác Tư mừng rỡ khôn tả, nói: "Hán Sanh, mày mẹ kiếp đúng là một thiên tài! Nhát dao này của mày đã giúp con bò nhẹ nhõm, tao cũng nhẹ nhõm theo. Mày mà ra tay sớm hơn một chút, có khi Song Tích đã sớm khỏe lại từ lâu, cần gì phải lặn lội đến công xã... Tuyệt quá... Tuyệt vời quá... Gặp lại đồng chí Lão Đổng nhất định tao sẽ bảo hắn giữ mày lại làm thợ học việc, con mắt của tao chưa từng nhìn lầm bao giờ, người mà tao đã chấm thì không bao giờ sai..."
Bác Tư bẻ một nhánh cây, vòng ra phía sau lưng bò, chọc nhánh cây vào phần da dái bò mà khoắng. Con bò dường như vô cùng đau đớn, muốn nhấc chân sau lên để đá người. Nhưng nó chỉ có ý niệm đá người, chứ hoàn toàn không còn chút sức lực để đá nữa. Chân sau của nó nhấc lên một chút rồi lại buông thõng xuống. Nó chỉ có thể dùng sự run rẩy toàn thân để biểu thị sự đau đớn của mình. Bác Tư thành khẩn nói: "Bò ơi là bò, mày ráng chịu đựng một chút nhé, đây là vì tốt cho mày thôi..." Những thứ dơ dáy trong bọc da cứ ào ào trào ra ngoài, trước tiên là màu trắng, màu vàng, cuối cùng chảy ra cả máu tươi đỏ lòm. Bác Tư vứt nhánh cây đi, bảo: "Được rồi, thế này thì đảm bảo khỏi hẳn!"
Chúng tôi dắt nó tiếp tục lên đường. Quả nhiên nó bước đi nhanh hơn một chút. Bác Tư bứt một cành cây từ trên cây hòe xuống, trên cành vẫn còn dính vài chiếc lá non, đưa đến sát mõm nó, nó vậy mà lại dùng môi khẽ chạm vào, có vẻ như muốn ăn chút ít. Mặc dù nó không ăn, nhưng vẫn khiến chúng tôi cảm thấy vô cùng phấn khích. Bác Tư nói: "Được rồi, biết thèm cỏ là tốt rồi, đến công xã, tiêm cho một mũi, không quá ba ngày, lại là một con bò nhảy nhót tung tăng ngay thôi."
Khi mặt trời ngả màu đỏ ửng, chúng tôi đã trông thấy cây dương cao lớn trong sân công xã. Tôi phấn chấn nói: "Sắp tới nơi rồi, sắp đến thật rồi."
Bác Tư nói: "Trông núi chạy gãy giò, trông cây chạy chết bò, tính ra ít nhất vẫn còn năm dặm đường. Dù sao thế này cũng nhanh hơn so với dự tính ban đầu của tao nhiều, nói gì thì nói, cũng nhờ nhát dao của thằng nhãi ranh mày đấy, nhưng mà, nếu không có cái cành cây của tao thì cũng chẳng ăn thua."
Chúng tôi đi được càng xa, mặt trời càng đỏ rực. Công xưởng chế biến bông bên đường đã tan tầm, từng đôi nam nữ thanh niên mặc trang phục sặc sỡ đang tản bộ trên đường. Trên người họ tỏa ra mùi xà phòng thơm phức đến dễ chịu. Trên người những người phụ nữ xinh đẹp ấy, ngoài mùi xà phòng ra, còn thoang thoảng chút hương thơm ngọt ngào nức mũi.
Bác Tư chớp chớp mắt với tôi, hạ thấp giọng nói: "Hán Sanh, ngửi thấy mùi con gái lớn chưa?"
Tôi đáp: "Ngửi thấy rồi ạ."
Bác ấy nói: "Thanh niên trai tráng, cố mà phấn đấu vào, sau này kiếm một cô vợ thế này mà sống."
Tôi bảo: "Đời này em chẳng cần vợ."
Bác Tư nói: "Mày đây là kiểu ăn mày nghiến răng phát nghèo hờn giận đấy nhé! Không cần vợ á? Trừ phi hoạn mi đi!"
Chúng tôi đang bàn tán thì một đôi nam nữ dừng lại bên đường. Nam thanh niên có gương mặt đầy mụn trứng cá, tóc xoăn tít cất giọng hỏi: "Này ông lão, hai người định đi đâu thế?"
Bác Tư đáp: "Đến trạm thú y."
Nam thanh niên hỏi: "Con bò này làm sao thế ạ?"
Bác Tư đáp: "Hoạn dái rồi."
Nam thanh niên hỏi: "Hoạn dái, sao lại phải hoạn dái của nó?"
Bác Tư đáp: "Nó nghĩ bậy bạ."
Nam thanh niên hỏi: "Nghĩ bậy bạ? Nghĩ bậy cái gì cơ?"
Bác Tư đáp: "Mày nghĩ cái bậy bạ gì thì nó nghĩ cái bậy bạ nấy!"
Nam thanh niên bực mình nói: "Ông lão, sao ông lại ví tôi với bò hả?"
Bác Tư nói: "Sao lại không thể ví mày với bò? Trời đất sinh vạn vật, con người với súc vật cũng là một lý lẽ cả mà!"
Nữ thanh niên đỏ bừng mặt bảo: "A Mao, đi mau lên thôi!"
Nữ thanh niên lông mày thanh tú mắt một mí, đầu to, mặt cũng to, khuôn mặt trắng ngần, hàm răng cũng trắng tinh. Tôi không kìm được cứ muốn nhìn cô ấy. Nam thanh niên chạy ra phía sau con bò, khom lưng, nhìn chăm chăm vào bộ phận đó của Song Tích.
"Trời ơi," nam thanh niên kinh ngạc kêu lên, "các người tàn nhẫn thật đấy, Tiểu Quách Tiểu Quách cậu xem bọn họ tàn nhẫn chưa kìa!"
Nam thanh niên gọi với nữ thanh niên. Nữ thanh niên bực bội hất bím tóc, bước thẳng về phía trước. Nam thanh niên vội vã rảo bước đuổi theo nữ thanh niên. Cổ tôi cứ xoay theo hướng của nữ thanh niên. Tôi nhìn thấy nam thanh niên quàng một bên tay lên vai nữ thanh niên, điều kỳ lạ là nữ thanh niên lại để mặc hắn ta quàng tay lên vai mình.
Bác Tư nói: "Quay đầu lại đi, có nhìn thì cũng uổng công thôi."
Tôi quay đầu lại, cảm thấy có chút ngượng ngùng.
Bác Tư nói: "Lúc nãy còn lớn giọng bảo đời này không cần vợ cơ mà, thế mà vừa thấy con gái lớn là mắt cứ sáng lên như móc câu ấy!"
Tôi nói: "Em đang nhìn thằng đàn ông kia cơ mà!"
"Đừng có ngụy biện nữa, bác đây cũng từ tuổi trẻ mà nếm trải qua cả rồi." Bác Tư bảo: "Con gái lớn này, trông cứ như chiếc bánh bao trắng vừa vớt ra khỏi nồi, xốp xốp mềm mềm, hàng ngon, đúng là hàng ngon thật đấy!"
Khi chiếc loa phát thanh công suất lớn của công xã phát bài Quốc tế ca, chúng tôi cuối cùng cũng đến được trạm thú y. Hồi đó loa phóng thanh của công xã cứ bảy giờ tối là bắt đầu phát thanh, lúc bắt đầu phát thì trước tiên phát bài Đông phương hồng, phát xong Đông phương hồng thì thông báo chương trình, thông báo chương trình xong là đến bản tin thời sự, phát xong tin tức quốc gia thì phát tin tức địa phương, phát tin tức địa phương xong thì phát diễn kịch mẫu mực, phát kịch mẫu mực xong thì phát dự báo thời tiết, phát dự báo thời tiết xong thì phát Quốc tế ca, phát xong Quốc tế ca thì liền đọc: "Các đồng chí bần hạ trung nông ơi, chương trình hôm nay đã phát sóng toàn bộ, hẹn gặp lại", vào lúc ấy chính là chín giờ rưỡi tối, chưa bao giờ sai lệch dù chỉ một phút. Chúng tôi vừa đứng vững trước cổng trạm thú y, phát thanh viên liền "hẹn gặp lại" chúng tôi rồi. Bác Tư nói: "Chín giờ rưỡi rồi."
Tôi ngáp một cái rồi bảo: "Ở nhà cứ phát xong Quốc tế ca là em đi ngủ rồi."
Bác Tư nói: "Hôm nay thì không được ngủ đâu, chúng ta phải mau chóng tìm đồng chí Lão Đổng tiêm cho Song Tích một mũi, tiêm xong thì trong lòng mới yên tâm được."
Cổng sắt trạm thú y đóng kín mít, nhìn xuyên qua khe cửa, có thể thấy trong sân dựng một cái khung gỗ cao lớn, hình như còn có một cái giếng, trên khoảng đất trống bên giếng mọc một vài loài thực vật xum xu sớm. Một con chó sủa vang hướng về phía chúng tối, trong nhà tối thui, chẳng nhìn thấy gì cả.
Tôi hỏi: "Bác ơi, chúng ta đi đâu để tìm đồng chí Lão Đổng đây?"
Bác Tư đáp: "Đồng chí Lão Đổng chắc chắn ở trong nhà."
Tôi nói: "Trong nhà không thắp đèn."
Bác Tư đáp: "Không thắp đèn chính là đi ngủ rồi."
Tôi hỏi: "Người ta đi ngủ rồi thì chúng ta tính sao?"
Bác Tư đáp: "Bò của chúng ta là ca bệnh cấp cứu, cứ đập cửa là được."
Tôi hỏi: "Lỡ làm người ta nổi giận thì tính sao?"
Bác Tư nói: "Chẳng màng được nhiều thế nữa, vả lại, đồng chí Lão Đổng đã ăn đực của Song Tích, đương nhiên phải có trách nhiệm tiêm cho Song Tích chứ."
Chúng tôi nện cửa sắt ầm ầm. Ban đầu chúng tôi không dám dùng sức đập mạnh, tiếng động của cánh cửa sắt thực sự quá lớn, leng keng choang choang, giống như tiếng pháo nổ vậy. Chúng tôi vừa gõ một nhát, con chó ấy liền lao xông ra cửa, cách một lớp cửa sắt, chồm bổ bừa vào người chúng tôi, vừa chồm vừa sủa điên cuồng. Nhưng trong nhà hoàn toàn không có chút động tĩnh gì. Can đảm của chúng tôi lớn dần lên, bắt đầu nện mạnh hơn, âm thanh phát ra dĩ nhiên càng lớn hơn nữa, con chó như phát rồ, từng nhát từng nhát lao bổ vào cánh cửa sắt, móng vuốt cào lên cánh cửa kêu sột soạt, nhưng trong nhà vẫn chẳng có chút động tĩnh nào. Bác Tư bảo: "Thôi dẹp đi, dù có là kẻ điếc, thì cũng nên tỉnh giấc rồi chứ."
Tôi nói: "Hay là đồng chí Lão Đổng không có ở đây."
Bác Tư nói: "Những kẻ ăn lương nhà nước này khác với đám nông dân chúng ta, người ta làm theo chế độ tám tiếng, tan làm là hết giờ."
Tôi nói: "Thế này thì bất công quá, chúng ta vất vả cực nhọc trồng lương thực cho họ ăn, mà họ lại đối xử với chúng ta thế này ư? Chẳng phải bảo là phục vụ nhân dân hay sao?"
"Mày là nhân dân á? Tao là nhân dân ư? Mày với tao đều là hạng cỏ cây cả, hạng cỏ cây theo lẽ tính ra còn chẳng được coi là con người, sao có thể tính là nhân dân cho được?" Bác Tư thở dài một tiếng sườn sượt, "Bọn mình thì dễ nói rồi, chỉ khổ cho Song Tích thôi! Song Tích ơi là Song Tích, năm ngoái mày được sung sướng, năm nay đành phải chịu tội thay, giống như đám Lục Tây lớn Lục Tây nhỏ, năm ngoái không được sung sướng, thì năm nay gánh tội nhẹ hơn nhiều. Ông trời là công bằng nhất, đừng hòng ai chiếm trọn tiện nghi mà không chịu thiệt thòi."
Tôi nhìn Song Tích trong bóng đêm, chẳng nhìn rõ nét mặt của nó, chỉ có thể nghe thấy tiếng thở dốc đầy nặng nhọc.
Bác Tư quẹt bật lửa, đi vòng quanh Song Tích một vòng, cực kỳ cẩn thận khom người nhìn kỹ vào giữa hai chân nó. Ngọn lửa bật lửa làm phỏng tay bác ấy, bác kêu lên 'xuy' một tiếng, rồi lắc tay dập tắt ngọn lửa. Trước mặt tôi lập tức chìm vào một màu đen đặc quánh. Những vì sao trên trời bỗng trở nên lấp lánh rực rỡ vô cùng. Bác Tư nói: "Tao thấy chỗ sưng của nó đã xẹp bớt đi rồi, nếu nó thực sự muốn nằm xuống, thì cứ để nó nằm xuống đi."
Tôi nói: "Tốt quá, bác ơi, khỏi hay không cũng đâu phải cứ nhìn vào chuyện nằm hay không nằm, chẳng phải lũ Lục Tây lớn Lục Tây nhỏ cũng từng nằm suốt một đêm đó sao? Chẳng phải vẫn khỏe lại bình thường đấy thôi?"
Bác Tư nói: "Mày nói cũng có lý, nó nằm xuống, hai bác cháu mình cũng ngủ một giấc thật ngon."
Lời bác Tư vừa dứt, Song Tích liền ngã quỵ xuống đất như một bức tường mục nát.