L
Los Angeles, California
Một cậu bạn cùng trường – cô không muốn nói đến hắn ta lúc này, kẻ đã làm trái tim cô tan nát; nhưng “kệ, sao cũng được”. Cô “xóa hắn” ra khỏi điện thoại của mình. “Tôi đang theo dõi hắn ta quá nhiều, thấy hắn làm những thứ thú vị trên Instagram làm tôi đau lòng.”
Họ đã nhắn tin qua lại trên Facebook một thời gian và rồi một đêm, anh ta nói anh yêu cô. Nhưng sau đó, “Tôi phát hiện ra hắn đang tán tỉnh y như thế với bốn cô gái khác.” Và bây giờ cô muốn làm gì đó để vượt qua, để có thể trừng phạt hắn. Khi anh ta hóa ra không phải là “một tình yêu thực sự” của mình – “giống như Bella và Edward, hay Bella và Jacob, cô hiểu không?” – cô quyết định mình phải “để mất tình yêu ấy vào tay người khác”, vậy tại sao không phải là một người nào đó mà cô sẽ không bao giờ phải nhìn thấy nữa? Tuy nhiên, cô vẫn hy vọng việc ấy sẽ diễn ra như lời bài hát của Lana Del Rey.
Gã trai mình định gặp mặt hôm đó – một gã từ Tinder, một ứng dụng hẹn hò – “Tôi biết khoảng năm thằng con trai dùng Tinder; con gái cũng dùng nhưng vài đứa làm bộ không phải” – có vẻ đáng yêu và có hình xăm trên bắp tay. Gã trông giống James Franco nhưng trẻ hơn. Trên Tinder, bạn có thể gặp gỡ những người trong độ tuổi của bạn. Emily là một cô gái 16 tuổi; gã trai kia 17 tuổi.
Đêm trước, một mình trong phòng riêng, đọc Twitter của bạn bè và xem các đoạn phim trên YouTube (Selena Gomez và “những con vật dễ thương”), cô bắt đầu cảm thấy cô đơn, bồn chồn và chán nản. “Đôi khi, tôi thèm được trò chuyện với một anh chàng kinh khủng.” Thế là cô đã tải về ứng dụng Tinder và bắt đầu lướt qua ảnh của các chàng trai gần nơi cô ở. Cô chọn biểu tượng “Yêu thích” ảnh đại diện của anh và vài phút sau, anh ta cũng làm vậy. Rồi họ nhắn tin cho nhau ngay lập tức.
“Em thật nóng bỏng,” anh ta viết. “Em có muốn gặp nhau không?”
“Khi nào?”
Họ thu xếp hẹn hò tại một trung tâm mua sắm ở Los Angeles, không xa chỗ ở của hai người. “Tất nhiên, phải diễn ra ở nơi công cộng chứ. Và nếu hắn ta thật ra là một lão già gớm ghiếc, tôi chỉ việc chạy biến là xong.” Nhưng anh ta ở đó, đứng ngay cạnh chiếc xe ô tô của mình, nhìn gần giống ảnh đại diện… Gần giống. Có một chút khác biệt trên khuôn mặt anh ta – “phính hơn, gần như béo ấy.” Nhưng lúc này, họ đang ở đây và cô không biết làm thế nào để thoát khỏi cuộc hẹn này cả.
Anh ta mỉm cười và hôn lên má cô. Anh chàng có mùi giống lọ xịt toàn thân Axe. Cô cảm thấy hối hận vì mình đã tốn công sức chuẩn bị cho cuộc hẹn hò ẩm ương này. “Tôi thậm chí còn wax lông tay, lông chân nữa.” Anh ta muốn cô lên xe nhưng cô biết mình không nên làm điều đó. Họ bắt đầu dạo quanh khu mua sắm, “chẳng nói năng gì hết, không một câu nào cả. Thật là ngượng ngập, hoàn toàn điên khùng”. Anh chàng ướm hỏi cô có muốn ngồi xuống không nhưng chẳng có chỗ nào để ngồi ngoài mấy nhà hàng, thế rồi họ kết thúc bằng việc ghé vào một cửa hàng nội thất Pottery Barn và hôn nhau đắm đuối trên một chiếc ghế sô-pha. Sau đó, cô đã viết lên Tumblr blog cá nhân của mình vài điều gì đó về khó khăn khi kiếm tìm tình yêu.
---------------
Trên mạng
Những tiến bộ công nghệ đã luôn tìm cách len lỏi vào mối quan hệ yêu đương, hẹn hò của các thanh thiếu niên. Bút lông ngỗng và bút viết gợi cảm hứng cho những bức thư tình. “Đừng bao giờ nghĩ đến những thứ anh không thể mang đến cho em,” Zelda Sayre đã viết cho F. Scott Fitzgerald, người cô gặp mặt khi mới 17 tuổi tại một câu lạc bộ khiêu vũ đồng quê ở Montgomery, Alabama. “Anh tin em bằng trọn trái tim say đắm – và điều đó nhiều hơn tất cả những gì bất cứ ai trên thế gian này đã làm.”
“[Bức ảnh của em] là tất cả những gì anh có,” Fitzgerald đã viết thư cho Zelda như vậy (khi họ gặp nhau, ông là một chàng trai 21 tuổi). “Nó luôn ở bên anh từ buổi sáng anh thức dậy cùng giấc mơ chập chờn điên rồ về em, đến khoảnh khắc cuối cùng khi anh nghĩ đến em và cái chết lúc đêm khuya.”
Điện thoại cho phép thanh thiếu niên tán chuyện thâu đêm với những người mà họ có cảm tình, kể cho họ nghe những khao khát của trái tim và thân xác. Ô tô giúp họ có thể đưa nhau đi thật xa và “dừng lại” ở những địa điểm xa xôi heo hút, nơi họ có thể âu yếm nhau và nhiều hơn thế nữa. Những bộ phim dẫn tới việc xuất hiện những không gian nơi thanh thiếu niên vuốt ve nhau trong bóng tối, trước mặt họ là những màn hình khổng lồ, trên đó là những con người đẹp đẽ đến siêu thực diễn những cảnh phim lãng mạn.
“Có phải khi yêu ai đó, cảm giác là như thế này không?” Nhân vật của Natalie Wood đã hỏi nhân vật do James Dean thủ vai như vậy trong khoảnh khắc âu yếm từ bộ phim Rebel Without a Cause – Nổi loạn vô cớ. (Wood là một chàng trai 16 tuổi khi quay bộ phim này.)
“Anh không biết,” Dean nói.
“Anh nghĩ một cô gái sẽ muốn kiểu người như thế nào?”, cô hỏi.
“Một người đàn ông,” anh trả lời.
“Vâng, nhưng một người đàn ông có thể dịu dàng và ngọt ngào, như anh vậy”, cô nói với anh.
Anh cười dịu dàng.
“Và là người không chạy trốn khi anh muốn có họ, giống như làm bạn với Plato” – Plato là chàng trai dễ bị tổn thương do Sal Mineo thủ vai – “khi không ai yêu quý cậu ta cả. Đó thực sự là mạnh mẽ.”
Dean thốt lên: “Ôi, oa.” rồi nói: “Anh sẽ không bao giờ cảm thấy cô đơn nữa - không bao giờ, không bao giờ. Không phải anh hay em.”
“Em đang yêu một người,” cô nói với sự ngạc nhiên. Ý tưởng của phương Tây về tình yêu đôi lứa lãng mạn bắt nguồn từ thời Trung Cổ và kiểu tình yêu nho nhã, một ý tưởng văn học thú vị trong đó các hiệp sĩ hào hiệp lôi cuốn những tiểu thư cao quý bằng thơ ca và hành động quả cảm. Khái niệm này đầy những quy tắc đáng ngờ liên quan đến đẳng cấp và giới tính, và không được đề cập đến ở đây để hoài niệm quá khứ; nhưng điều này cần được lưu ý khi nghĩ đến những thay đổi trong quan niệm của chúng ta về tình yêu và sự lãng mạn, do việc sử dụng công nghệ mang lại.
Los Angeles, California
“Truyền thông xã hội đang hủy hoại cuộc sống của bọn cháu,” cô gái ở Grove nói.
“Vậy tại sao bạn không bỏ chúng đi?” Tôi hỏi.
“Bởi nếu bỏ đi, lúc đó bọn cháu sẽ không có cuộc sống nữa,” bạn của cô gái nói.
Các cô đã tổ chức sinh nhật tại khu mua sắm Los Angeles nhộn nhịp và đang trên đường về nhà. Họ mang theo những túi đồ ăn thừa từ cửa hàng bánh Cheesecake Factory. Họ có bốn người: Melissa, Zoe, Padma và Greta. Họ dừng lại, ngồi xuống và trò chuyện một lúc tại một cái bàn ngoài trời gần cửa hàng quần áo Gap. Đó là một đêm thứ Bảy ẩm ướt và trung tâm mua sắm đã chật cứng người . Một ban nhạc salsa đang chơi trên sân khấu gần đó; các bậc phụ huynh xem họ biểu diễn trong khi con gái họ đang xoay tròn xung quanh trong những bộ váy công chúa.
Các cô gái 16 tuổi, tóc dài và thẳng, hai người tóc vàng hoe và hai người tóc đỏ hung. Họ mặc những chiếc váy mùa hè sát nách, đi giầy bệt hay dép quai hậu.
Melissa, Zoe và Greta là người da trắng còn Padma là người Ấn Độ gốc Á. Tất cả học cùng một trường trung học có tiếng tại Los Angeles. Bố mẹ Zoe là giáo viên; bố của Melissa là luật sư và mẹ cô làm nội trợ tại nhà; bố mẹ Padma là bác sĩ; bố của Greta làm ngành bất động sản. Bố mẹ của cả bốn cô gái đều đã cưới nhau.
Họ nói Greta là một người nổi tiếng trên Instagram, cô có hàng ngàn người theo dõi. Cô gái cho tôi thư viện ảnh trên Instagram của mình; một số là ảnh Greta mỉm cười, ôm chú chó của cô; một số là ảnh cô mặc áo ba lỗ, áo croptop, chu mỏ vịt. Trong một vài bức ảnh, Greta nhìn chằm chằm vào ống kính với kiểu biểu cảm mạnh mẽ thường thấy trên khuôn mặt của các người mẫu và ngôi sao Hollywood. Greta nói một số người theo dõi cô là người cô biết, một số chỉ là “mấy anh chàng ngẫu nhiên ở Ý và A-rập Xê-út.”
“Hầu như tất cả mọi người cháu gặp đến với cháu vì cháu có gần 5 nghìn người theo dõi trên Instagram,” Greta nói hớn hở. “Nó gần như là một chức danh mà người ta gán cho cháu” – ý nói Instafamous, “người nổi tiếng trên Instagram”.
Cô thay đổi chủ đề, như thể cô nghĩ việc đó thật lố bịch. Ba cô gái còn lại lắng nghe với những biểu cảm hơi gượng ép.
Tôi hỏi họ đang có những tài khoản truyền thông xã hội nào.
“Cháu có Facebook, YouTube, Twitter, Instagram, Snapchat, Vine…” Melissa nói.
“Path, Skype,” Zoe bổ sung. “Tumblr,” Padma nói. “Cháu có một tài khoản Twitter, nhưng cháu không sử dụng nó, trừ việc theo dõi những người khác,” Greta bổ sung.
Các cô gái khác mỉm cười vẻ hiểu biết.
“Cháu nghĩ ai cũng như thế,” Greta nói. “Mọi người đọc qua hồ sơ của người khác, nhưng đặc biệt, những cô gái vị thành niên nhìn vào hình ảnh đại diện của mấy anh chàng mà họ thấy hấp dẫn; họ cũng theo dõi những người phụ nữ mà bọn con trai thấy hấp dẫn nữa. Giống Hunter Hayes,” cô nói thêm, ý nói đến một nam ca sỹ nhạc đồng quê chừng 20 tuổi với vẻ đẹp trai kiểu trẻ con. “Anh ấy đẹp trai và sẽ trở thành chồng cháu một ngày nào đó. Cháu chắc đấy.”Cô cười to. “Cháu hay mò vào Twitter của anh ấy để đọc những gì anh ấy nói và hình dung anh ấy nói những điều đó với cháu.”
“Theo dõi không thực sự là theo dõi,” Melissa giải thích. “Đó chỉ là một cách để hiểu về họ mà không để họ biết bạn đang làm điều đó. Nó không hẳn là bạn bám theo họ khắp nơi và tìm xem họ sống ở đâu, nhòm qua cửa sổ nhà họ.”
“Đó là một cách để biết về họ mà không cảm thấy ngượng ngập kiểu như: Ôi, anh thích làm gì? Bạn đã biết điều đó rồi,” Padma nói.
“Bạn có thể thể biết họ thích hay không thích gì,” Greta nói. “Ôi, họ thích ban nhạc này. Vì vậy, bạn có thể, kiểu như tình cờ mặc áo phông của ban nhạc đó và khiến họ phải lòng với bạn hay gì đó. Hoặc bạn có thể nói kiểu như: Ui, họ nghe thể loại nhạc đó à? Kinh quá. Biến đi.”
Tôi hỏi làm thế nào họ biết khi ai đó thích họ.
“Có một quy ước nhất định, những dấu hiệu nhất định, đặc biệt là khi ‘Thích’ ảnh của nhau,” Greta nói. “Khi một cậu con trai ‘thích’ ảnh đại diện [Facebook] hoặc hầu như mọi thứ bạn đăng lên, việc đó có nghĩa là cậu ta cũng đang rình rập bạn. Có nghĩa là họ có quan tâm,” Zoe nói.
“Nếu họ thích ảnh Instagram của bạn hay thích câu tweet của bạn,” Padma nêu lên.
“Nhưng vấn đề với mạng xã hội là, nếu một anh chàng không trả lời hay rình rập ngược trở lại, bạn sẽ có cảm giác bị từ chối và đau khổ,” Melissa nói.
“Và bị từ chối thì rất đau,” Padma bổ sung.
“Trên Snapchat,” Melissa tiếp tục, “tớ ghét nhất khi gửi một bức ảnh mặt mình cho một anh chàng và bạn nói: Này; họ rõ ràng thấy nó và tớ phải dằn vặt: Tôi xấu xí à? Đó là lý do anh không trả lời ư?”
“Nếu họ chỉ đang bận rộn gì đó thì sao?” Tôi hỏi.
“Không lý do lý trấu gì hết,” Melissa nói. Các cô gái khác cười. “Như anh chàng này chẳng hạn, khi cháu nói: Tại sao anh không trả lời tin nhắn của em? Anh ta nói: Ôi, xin lỗi, anh vừa có việc với bố. Vậy rõ ràng anh ta đã đọc nó? Và chọn cách lờ cháu đi?” Cô có vẻ bị phật ý. “Kiểu như tại sao anh dành tất cả thời gian liên tục nhắn tin cho tôi và rồi lơ tôi đi khi tôi là người nhắn tin cho anh trước tiên? Nó gây ra rất nhiều rắc rối trong mối quan hệ bởi vì con gái, đứa nào cũng sẽ thắc mắc: Tại sao anh không nhắn tin lại cho tôi?”
“Nhưng sau đó, nếu bạn hỏi họ thế, họ nói rằng bạn đang đòi hỏi,” Melissa nói.
“Hoặc tâm thần,” Padma vừa nói vừa cau mày. “Vâng, con gái là loại người đòi hỏi,” một lúc sau, Melissa nói.
“Cháu nghĩ mạng xã hội đã khiến bọn con gái đòi hỏi nhiều hơn”, Zoe nói.
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng mạng xã hội có thể góp phần vào việc tăng mức độ lo lắng trong các cô gái vị thành niên; nhưng chưa có nhiều sự quan tâm được dành cho câu hỏi cách các cô gái và chàng trai tương tác trên mạng xã hội có tác động tiêu cực tương tự đối với cảm nhận về sự an toàn an ninh và lòng tự trọng của các cô gái không.
“Ý cháu là tất cả bọn cháu hay phân tích quá đà,”
Greta nói. “Nó xảy ra từ cả hai phía. Cháu thích khi mà cháu giận một anh chàng, anh ta có thể thấy là cháu đã xem tin nhắn của anh ta và anh ta biết cháu đang lờ anh ta đi.”
“Tuy nhiên, nó khá căng thẳng nếu việc này xảy ra với bạn,” Melissa nói.
“Và trầm cảm,” Padma đồng tình. “Khi họ lờ đi những tin nhắn của bạn và rồi bạn dằn vặt: Ôi, tại sao mình vẫn còn sống chứ?”
“Và rồi bạn sẽ bước tiếp và tìm một người khác để lấp đầy khoảng trống. Thế là bạn lại tiếp tục rình rập gã khác,” Melissa nói.
“Đó là cách bọn đàn ông trở nên xấu xa như vậy,” Greta nói.
Họ dường như không cần đến một nhà tâm lý học tiến hóa để giải thích với họ rằng việc gia tăng các phương án lựa chọn đang ảnh hưởng đến hành vi của những chàng trai – cũng như của chính họ.
Khi ai đó không trả lời lại, bạn sẽ: Được rồi, anh ta không thích mình, nhưng ai thích cơ chứ?” Mellisa bổ sung thêm.
Tôi hỏi họ làm thế nào để chuyển từ tương tác trên mạng xã hội sang giao tiếp mặt đối mặt ngoài đời. Bạn làm thế nào để chuyển từ việc “Thích” một hình ảnh đại diện trên Facebook sang trò chuyện với nhau?
Họ chớp mắt.
Mellissa nói: “Bạn nói chuyện với họ trên Facebook, bạn có tán gẫu đấy chứ.”
Zoe thêm vào: “Bạn bắt đầu nhắn tin.”
Mellisa tiếp tục: “Bọn con trai chẳng bao giờ bắt đầu việc gì bằng gặp mặt trực tiếp cả”.
Tôi hỏi ai là người thường bắt đầu cuộc trò chuyện trực tuyến trước, bọn con trai hay con gái hay bằng nhau?
Greta đáp: “Hầu hết là bọn con trai.”
Padma nói: “Nhưng đôi khi nếu một anh chàng quá nhút nhát, bạn phải bắt đầu trước. Luôn là khoảnh khắc hồi hộp khi bạn nghĩ: Có nên không nhỉ? Không nên đúng không? Thế rồi bạn gõ các chữ cái,” của một tin nhắn trên điện thoại hoặc trên mạng, “và những chữ đó cứ nằm nguyên đấy một lúc, bạn cân nhắc tới lui và rồi trong một giây, bạn nhấn nút gửi.” – Cô lấy tay đặt lên ngực để minh họa cho sự lo lắng.
Zoe nói thêm: “Hoặc là nhờ đứa bạn nhấn nút gửi thay cho mình.”
Họ lại mỉm cười.
Padma nói: “Bởi vì khi tin nhắn được gửi đi, nó như là sự bắt đầu cho tất cả.”
Tôi hỏi: “Bắt đầu cái gì?”
Họ trả lời: “Nhắn tin.”
Greta kể: “Có anh chàng tên Seth, khi anh ta thích ảnh đại diện của cháu, cháu biết nó có nghĩa là: Này, cô gái đáng yêu. Thế rồi chúng cháu ngồi bên nhau trong buổi tiệc và anh ấy nắm tay cháu. Chúng cháu trông rất dễ thương. Rốt cuộc hai đứa trao đổi số điện thoại và gửi tin nhắn cho nhau không ngớt trong khoảng hai tuần chỉ để nói về những chú voi tí lùn.”
Nhưng xuyên suốt những tin nhắn qua lại của họ là chủ đề tò mò này – “chỉ là một điều gì đó buồn cười và ngẫu nhiên để nói thôi,” Greta giải thích – họ không bao giờ nói chuyện trên điện thoại, không bao giờ trực tiếp gặp lại nhau. Và rồi câu chuyện đuối dần.
“Cháu không chắc tại sao,” Greta nói. “Nhưng sau đó, cháu phát hiện ra anh ấy theo dõi cháu trên YouTube nên đấy là một điểm cộng. Nhưng có một điểm mà cháu không thích ở anh ấy: anh ấy chẳng bao giờ theo dõi cháu trên Instagram. Mạng xã hội gây ra quá nhiều lo lắng.”
Các cô gái khác gật đầu.
Tôi hỏi liệu họ có nghĩ giao tiếp trên mạng xã hội khiến việc kết nối tình cảm với một ai đó trở nên khó khăn hơn không.
“Có,” họ nói.
“Một trăm phần trăm,” Greta nhấn mạnh.
Zoe bảo: “Bạn không thể thật sự biết cảm xúc của một ai đó thông qua tin nhắn.”
Greta nói thêm: “Thuật ngữ ‘mối quan hệ tin nhắn’ được dùng rất nhiều. Đó là một mối quan hệ được xảy ra hoàn toàn qua tin nhắn – một kiểu hẹn hò qua mạng chỉ tồn tại trên mạng mà thôi. Họ kể có những cô gái có những người “bạn trai” trên mạng mà họ chưa bao giờ gặp mặt.
Zoe nói: “Cháu nghĩ, hẹn hò trực tuyến chỉ là một trò đùa.”
Tôi hỏi các cô liệu họ có nghĩ rằng chàng trai lúc nào cũng tập trung vào mạng xã hội giống như các cô gái không.
Melissa nói: “Có lẽ không nhiều bằng. Nhưng chắc chắn họ cũng sử dụng mạng xã hội rất nhiều vì họ biết bọn cháu đang truy cập và đó là cách họ có thể nói chuyện với bọn con gái.”
Zoe bổ sung: “Mấy gã đó thực ra còn khiến các tình huống trên Facebook đi quá xa.”
Melissa bảo: “Họ có thể trở nên rất hung hăng.” Padma tiếp lời: “Khi bọn con trai bắt đầu một mối quan hệ trên Facebook, họ muốn quá nhiều. Họ muốn có vài đứa con gái. Họ thử với những cô gái khác nhau để xem ai cho đi nhiều hơn.”
“Điều đó dẫn tới việc bọn đàn ông trở nên xấu xa,” Greta nói.
“Bọn họ chắc chắn là nói năng thẳng thừng với con gái khi ở trên mạng hơn là gặp trực tiếp ngoài đời,” Zoe giải thích “vì họ sẽ không nói thế vào mặt chúng ta.”
“Bọn con trai có thể tự tin hơn khi ở trên mạng,” Greta nói.
“Hoàn toàn đúng,” Padma khẳng định. Mắt cô lấp lánh.
Washington
“Thái độ ghét phụ nữ giờ đây đã được coi là hết sức bình thường”, Paul Roberts, tác giả cuốn sách ImpulseSociety – Xã hội bốc đồng, nói. “Nó giống như chúng ta quay trở lại những ngày tháng của phim Mad Men – Những gã điên. Chúng ta thậm chí không nhìn thấy sự bất công và vô lý của nó, nó đã lan tỏa đi khắp nơi. Khi cái liếc mắt của đàn ông được số hóa, gần như vấn đề đã trở thành vấn đề toàn cầu. Với điện thoại thông minh và truyền thông xã hội, những cô gái có phương tiện để khiến đàn ông để mắt tới và nếu họ sẵn lòng tự khởi động công cụ này để cạnh tranh trên trên thị trường.
“Và những công ty truyền thông xã hội sẽ không làm bất cứ điều gì với vấn đề này, miễn là nó thu hút lượng người truy cập. Việc này liên quan nhiều đến mong muốn tạo ra dòng tiền thu hồi nhanh nhất có thể, vốn là tâm lý [của các công ty] từ những năm 80. Tất cả những gì bạn cần biết về những công ty truyền thông xã hội là họ chỉ quan tâm đến số lần truy cập, nhấp chuột, số hình ảnh được xem mà thôi, miễn sao lưu lượng truy cập lớn; nếu điều này liên quan đến các cô gái vị thành niên có những hành vi tự hủy hoại bản thân và băng hoại nhân cách, họ cũng sẽ không quan tâm.
Los Angeles, California
Tối đó, khi quay trở lại khách sạn sau cuộc trò chuyện với các cô gái ở Grove, chúng tôi bắt đầu nhắn tin qua lại trên Facebook. Họ có một bữa tiệc sinh nhật ngủ qua đêm (đó là sinh nhật của Melissa), vì vậy họ gõ gì đó vào nhóm tán gẫu rồi biến mất, sau đó lại xuất hiện. Khi tôi hỏi họ đang làm gì vậy, Padma nói: “Đang ăn bánh”, Greta trả lời: “Tất nhiên tất cả bọn cháu đang dùng điện thoại rồi.” Bất cứ khi nào rảnh, họ lại kể cho tôi nghe thêm về những trải nghiệm của mình trên mạng xã hội.
“Thế này, trong năm đầu trung học,” Padma viết, “một anh sinh viên đại học năm thứ hai tên Jaden (vâng, cháu thấy tiếc cho cả cái tên ngớ ngẩn của anh ta) đã nhắn tin cho cháu trên Facebook và nói: Xin chào, vì anh ta biết cháu qua một người bạn chung, và anh ta nói chuyện với cháu hàng ngày. Một ngày nọ anh ta hỏi số điện thoại của cháu và cháu đã nghĩ hai đứa đã nói chuyện với nhau rất nhiều và biết nhau một chút nên cháu đã cho anh ta số điện thoại. Thế rồi hai người bắt đầu nhắn tin và anh ta hỏi liệu việc này có đi tới đâu không, kiểu mối quan hệ của hai đứa là gì, và cháu đã hỏi ngược lại anh ta câu đó; anh ta nói muốn có một mối quan hệ với cháu, nên cháu đã trả lời rằng cả hai có thể thử. Và điều đó dẫn đến việc bọn cháu nói chuyện đưa đẩy, tán tỉnh, gặp gỡ để trò chuyện và gặp nhau sau giờ học. Rồi anh ta đã hôn cháu và kể với tất cả mọi người rằng cháu là người đã hôn anh ta trong khi tất cả những gì anh ta muốn lúc đó là một cái ôm.”
“Và cháu thực sự rất thất vọng về hắn,” Padma viết, “bởi tất cả những điều dối trá hắn nói với cháu và đến tận hôm nay, cháu vẫn thấy ghét hắn… Và tại thời điểm hắn nói với cháu về ‘cảm xúc’ của mình hả? Hắn đã làm tương tự với hai đứa con gái khác. Hắn làm cháu đau lòng đến nỗi cháu buộc Melissa nói chuyện với hắn, để làm hắn đau đớn, giống như cho hắn nếm thử vị đắng của viên thuốc mà hắn đã tạo ra vậy. Nhưng hắn lại làm điều tương tự với Melissa và khiến bọn cháu xích mích.”
“Và hắn vẫn còn gây mâu thuẫn giữa bọn cháu,” Padma viết, “Cháu đã chặn hắn trên Facebook và xóa số điện thoại của hắn đi.”
“Năm ngoái,” Melissa viết tiếp câu chuyện của Padma, “cháu gặp Jaden thông qua Padma. Bạn ấy thích hắn. Sau đó, hắn làm bạn ấy tổn thương và nói dối về chuyện hôn hít. Cháu muốn giúp bạn ấy. Vì thế, cháu đã kết bạn và bắt đầu nói chuyện với hắn trên Facebook. Cháu đã lên kế hoạch để chơi lại theo cách hắn đã chơi đểu Padma và rất nhiều bạn gái khác. Hai người nói chuyện hàng ngày hàng tháng trời và cuối cùng, hắn ngỏ lời mời cháu đi chơi. Vì vậy, cháu đã bắt đầu lờ hắn ta đi và thoát khỏi mạng mỗi lần hắn nhắn tin. Cháu tìm cách làm phiền hắn theo cách tốt nhất có thể…”
“Nhưng sau một thời gian,” Melissa kể tiếp, “cháu bắt đầu có tình cảm với hắn.” Tại sao? “Cháu không biết… Giữa hai người đã có cái gì đó. Hai đứa nói chuyện hàng ngày và hắn còn gọi điện cho cháu mỗi tối để nói chúc ngủ ngon. Hắn nói với cháu rằng hắn yêu cháu và cháu đã hoàn toàn quan tâm đến hắn. Nhưngggggggggg cháu không muốn làm Padma tổn thương vì bạn ấy là một trong những người bạn thân nhất của cháu. Và cuối cùng, khi cháu sẵn sàng bắt đầu mối quan hệ thực sự với Jaden thì hắn quyết định yêu không ràng buộc với một cô gái tên Skylar. Hắn ta bắt đầu hẹn hò với cô ta để cháu ghen tuông. Cháu phát hiện ra điều này trên Facebook.
“Cháu đã tức giận,” Melissa viết, “nhưng Jaden thuyết phục cháu rằng hai đứa có thể tiếp tục duy trì mối quan hệ này cùng lúc.” Bằng cách nào? “Cháu không biết,” cô nói. “Hắn nói không muốn bị níu giữ bởi một người và hắn không thể lựa chọn, rằng tất cả mọi người đều đang làm như vậy,” gặp gỡ nhiều người một lúc, “và cháu nghĩ là mình đã không muốn mất hắn.”
“Vậy nên cháu đã xem tất cả mối quan hệ của hắn với Skylar, ảnh của họ và những dòng trạng thái thể hiện họ yêu nhau nhiều thế nào trên Facebook,” Melissa viết. “Và thật là kinh khủng khi xem bọn họ viết lên tường của nhau. Sau nhiều tháng cặp với cháu sau lưng Skylar – và cháu phát hiện ra còn bốn cô gái khác giống mình – hắn bắt đầu rời mạng khi thấy cháu và làm ngơ mọi tin nhắn cũng như Snapchat của cháu. Rồi đột nhiên, hắn lại gọi và dùng Snapchat cho đến khi cháu trả lời. Sau đó hắn lại tiếp tục không trả lời. Hắn làm làm cháu điên đầu hết sức. Giờ vẫn vậy. Hắn vẫn còn cố nói chuyện với cháu.”
“Nhưng bây giờ, cháu đã có bạn trai, người thực sư quan tâm đến cháu,” Melissa kết thúc. “Khi Jaden biết đến việc này, hắn bắt đầu bắt chuyện lại với cháu, tán tỉnh như ngày trước. Và hắn vẫn cố phá đám mối quan hệ của cháu. Hắn VẪN chưa chia tay với cô gái kia,” ý nhắc tới Skylar. “Hắn ta làm cho năm lớp 10 của cháu thật khủng khiếp và đầy những THỊ PHI.”
Padma viết: “Thật là khó để Melissa và cháu duy trì tình bạn và lại tin tưởng nhau. Nhưng giờ bọn cháu đã khá hơn và hiểu là cả hai phải đoàn kết lại để chống lại NHỮNG THẰNG đó.”
----------
Trong truyền thông
Người ta cũng nhận thấy nam tính quá độ có ảnh hướng tới hành vi hung hãn của nam giới với phụ nữ. Một nghiên cứu được đăng trên tạp trí Tâm lý đàn ông & Nam tính năm 2002 đã chỉ ra “nam tính quá độ có thể là yếu tố nguy cơ dẫn tới hành bi bạo lực xâm hại đối với phụ nữ và ngưỡng kiềm chế bạo lực của những người đàn ông ‘nam tính quá độ’ có thể thấp hơn.” Trong khi đó, bạo lực giữa các cặp đôi trong các trường đại học tăng nhanh và tỷ lệ bạo hành gia đình lại giảm trên toàn nước Mỹ. Theo Sở Tư pháp, “ước tính tỷ lệ bạo lực khi hẹn hò giữa các sinh viên đại học là khoảng 10 đến 50 phần trăm”, phụ nữ ở độ tuổi 18 đến 24 có nguy cơ bị đối tác sử dụng bạo lực nhiều hơn cả.
Nam tính không phải là điều gì mới mẻ. Thế nhưng, không phải tự nhiên mà nó trở thành một phần được nhắc đến quá mức trong văn hóa đại chúng của người Mỹ thời kỳ phản đối nữ quyền thập niên 1980 và 1990.
Tại Hollywood những năm đó, phụ nữ bị quỷ hóa theo những cách hiếm khi xuất hiện trước đó trong lịch sử phim ảnh. Một làn sóng những bộ phim đình đám về những người phụ nữ nham hiểm, thường là những kẻ giết người như: Fatal Attraction, Basic Instinct, Misery, Single White Female, The Temp, Disclosure. Trong khi đó, đàn ông trong phim ảnh của những năm đó thường mang những đặc điểm của nam tính quá độ. Phim của Sylvester Stallone và Arnold Schawarzenegger đưa ra khá nhiều ví dụ điển hình, từ loạt phim Rambo cho tới Cobra, Conan the Barbarian và Kẻ săn mồi, Kẻ hủy diệt. Những bộ phim ủng hộ quân đội lần đầu tiên trở nên hợp thời kể từ chiến tranh Việt Nam, ví dụ như Top Gun và Đại bàng sắt.
Năm 1990 được xem như năm nổi dậy của “văn hóa anh em”, một thuật ngữ được sử dụng để miêu tả phong cách sống của các chàng trai nổi loạn; nhưng giờ đây, nó được sử dụng tương đối rộng rãi cho tất cả các cậu con trai. Định nghĩa của “bro” khá linh hoạt, tuy nhiên hình ảnh điển hình của nó là một chàng trai trẻ với hiểu biết chính trị không chính xác, phân biệt giới tính một cách khiếm nhã, hút sách, ăn uống cục cằn, một con người dường như được xác định là không thể trưởng thành.
----------
Từ khi tham gia vào Facebook năm 2009, khi đang học lớp 6, Padma luôn đăng những bức ảnh có thể nói là lành mạnh, những bức ảnh phản ánh cuộc sống của một cô gái Mỹ tham gia vào những buổi trình diễn khiêu vũ và những trận bóng đá; đó là ảnh của cô và những người bạn với gương mắt tươi tắn, luôn mặc những trang phục thường ngày, mỉm cười và ôm lấy nhau để chụp ảnh. Những bức ảnh này thường có rất ít hoặc không có lượt “thích” nào.
Và rồi một ngày nọ, một bức ảnh Padma áo ren khoe ngực xuất hiện. Mái tóc của cô buông xuống khe ngực. Cô nhìn chằm chằm vào máy ảnh với biểu cảm thách thức, nóng bỏng. Cô trang điểm rất đậm.
“Bỏng mắt mất”, những bình luận từ các cô gái, cậu trai cảm thán. “Trông được đấy!” “Gợi cảm.” “Nóng bỏng.” “Tuyệt xinh.” “Xinh quá.” “Tuyệt vời.” Bức ảnh được gần 100 lượt ‘thích’.
Sau đó, những bức ảnh của Padma bắt đầu cho thấy cô trong những tư thế tạo dáng khêu gợi nhiều hơn.
Tôi tự hỏi liệu những cảm xúc mâu thuẫn của Padma có bắt nguồn từ việc cô từng bị bắt nạt trên mạng. Cô kể với tôi vào năm lớp Sáu, cô từng bị quấy rối bởi một cô gái trên Facebook. “Người ta bắt nạt bạn ngoài đời thực là một chuyện,” cô tâm sự, “nhưng khi bạn vào máy tính, dường như bạn không thể trốn thoát. Họ có thể tìm ra bạn bất cứ lúc nào, bất cứ nơi đâu; bạn luôn có ở đó để cho họ bắt nạt. Có những người đã đẩy việc đó đi quá xa, như thể hành hạ bạn ở ngoài đời thực là chưa đủ - họ phải làm điều đó ngay cả khi không có bạn ở gần. Con bé đó gọi cháu bằng đủ loại tên rồi lên Facebook, khiến mọi người trên Facebook của nó bỏ kết bạn với cháu.” Cô đã xúc động khi kể về điều đó và khiến các cô gái khác trở nên im lặng.
Dù chuyện đó xảy ra từ rất nhiều năm trước, tôi vẫn tự hỏi liệu nó có để lại một vết sẹo; và giống như Sierra tại Jamestown, liệu cuối cùng Padma đã suy sụp và muốn bằng cách nào đó chứng minh cho mọi người thấy cô thực sự “nóng bỏng” như thế nào.
Bức ảnh được nhiều lượt ‘thích’ nhất là khi Padma thuần phục mái tóc đen tuyệt đẹp của mình. Nó không còn giống mái tóc đen, dày và đầy đặn nữa. Giờ nó trông thật mỏng, thẳng đuỗn và bóng mượt không tự nhiên, như thể đã trải qua rất nhiều lần xử lý ở tiệm làm tóc vậy. Nó trông giống những mái tóc trên TV.
Một bình luận viết: “Tóc của cậu để thế này trông tuyệt hơn nhiều.” “Bạn trông xinh quá.” “Ôi, làm ơn hãy giữ nguyên thế này nhé.”
Lakeside, California
Ngày 5 tháng 8 năm 2013, người dân California bắt đầu nhận được những cảnh báo từ ứng dụng AMBER trên điện thoại của mình về việc một thiếu nữ 16 tuổi, Hannah Anderson, và em trai 8 tuổi của cô, Ethan, mất tích. Một cuộc tìm kiếm đã được tiến hành, kéo dài từ British Columbia đến Baja California, Mexico, để truy tìm nghi phạm trong vụ bắt cóc – James Lee DiMaggio, 40 tuổi, một người bạn của gia đình nạn nhân mà bọn trẻ thường gọi là “Chú Jim.”
Ngày 10 tháng 8, một nhân viên FBI đã bắn chết DiMaggio tại một vùng đất hoang vu gần Cascade, Idaho, nơi DiMaggio đã bắt cóc Hannah. Ethan và mẹ của hai em, Christina Anderson, đều đã chết vào ngày 4 tháng 8, trong căn nhà của DiMaggio tại Boulevard, California, xác của họ bị thiêu trong một đám cháy có chủ đích. DiMaggio bị kết tội đã gây ra cái chết của hai mẹ con và đám cháy. Bà Christina chết do chấn thương va đập, rõ ràng do va chạm với một chiếc xà beng. Cơ thể của Ethan bị bỏng quá nặng đến mức giám định y khoa không thể xác định nguyên nhân tử vong.
Vụ án kinh hoàng này là một trong những lần đầu tiên truyền thông xã hội đóng vai trò như một yếu tố nổi bật trong câu chuyện tội ác liên quan đến một cô gái tuổi teen. Những ngày sau đó, khi đã được đưa về nhà an toàn, trái với suy nghĩ của số đông, Hannah – một cô gái da trắng, tóc vàng đến từ Lakeside, California – đã xuất hiện các phương tiện truyền thông xã hội và trả lời hàng trăm câu hỏi về trải nghiệm của mình cho những người sử dụng trên Askfm.
Một người dùng Askfm hỏi: “Bạn có biết lý do tại sao hắn làm vậy không?” ý nói đến DiMaggio. “Hắn có vấn đề về thần kinh,” Hannah trả lời. “Bạn có mừng là hắn đã chết không?” người khác hỏi. “Chắc chắn rồi”, Hannah đáp.
“Bạn hấp dẫn đấy,” một người dùng khác viết. Hannah nói: “Cảm ơn.”
Trong cùng chủ đề này, Hannah đã đăng ảnh bộ móng tay mới sơn của mình. Ai đó hỏi: “Bạn sơn móng tay khi nào vậy?” “Hôm qua,” cô trả lời.
Sự lãnh đạm rõ ràng của cô gái 16 tuổi sẵn sàng thảo luận về các chi tiết liên quan đến thử thách đau thương của mình trên một trang web nặc danh đã khiến nhiều người trong giới truyền thông cũng như các trang mạng xã hội lúng túng. Nó nhanh chóng dẫn tới suy đoán liệu sự thờ ơ của Hannah có thể là một dấu hiệu đồng lõa trong vụ bắt cóc chính cô và các tội ác đã xảy ra với mẹ cùng em trai cô. Mọi người bắt đầu hỏi kiểu chơi khăm rằng Hannah có một mối quan hệ tình dục nào với DiMaggio không. Vô tình đổ thêm dầu vào lửa, Hannah đã nói trên kênh Today: “Hắn si mê tôi,” xác nhận điều mà cô đã tuyên bố với thế giới mạng xã hội.
Cảnh sát trưởng hạt San Diego, Bill Gore, đã trả lời trong một cuộc phỏng vấn với tờ Thời báo Los Angeles rằng: “Tất cả mọi người, FBI, các cảnh sát điều tra, tất cả đều tin rằng [Hannah] không thể đóng vai trò nào khác ngoài là một nạn nhân đáng thương nhất trong vụ án tồi tệ này.” Thế nhưng, trên Facebook, Twitter và Reddit, những bài viết bắt đầu xuất hiện, trong đó những dòng bình luận đánh giá cụ thể về vụ thảm sát, chỉ ra những điểm không nhất quán trong câu chuyện của Hannah – chẳng hạn cô nói rằng DiMaggio đã cho mình uống thứ thuốc gì đó, mà cô nghĩ là Ambien, trước khi bắt cóc, đánh cô bất tỉnh; trong khi một số người đã xem đoạn video rò rỉ từ một trạm kiểm soát an ninh khi họ đang lái xe đến Idaho, Hannah hoàn toàn tỉnh táo ngồi ở ghế phụ lái. Tuy nhiên, điểm quan trọng khiến những ai theo dõi câu chuyện không thấy thoải mái là Hannah thèm khát sử dụng các phương tiện truyền thông xã hội quá sớm sau khi thảm kịch diễn ra. Tại sao một cô gái tuổi teen lại muốn nói về những sự kiện cá nhân và chết chóc như vậy trên mạng? Và tại sao cô đăng ảnh tự chụp trên Instagram?
Trong những ngày, những tuần sau khi về nhà, Hannah đã đăng ảnh tự chụp – cô luyện tập trong đội cổ vũ, tại những buổi tổng duyệt khiêu vũ và lái xe, mỉm cười vui vẻ khi nhìn vào máy ảnh. Cô có vẻ sôi nổi, luôn mỉm cười và đôi mắt được trang điểm kỹ sáng lấp lánh. “Bạn như kiểu định nghĩ về hoàn hảo ấy,” một người hâm mộ nhận xét. “Bạn đúng là không tì vết.” “Lông mày của bạn thật hoàn hảo! Bạn tỉa bằng nhíp hay sáp?” “Bạn ĐẸP ĐỨNG HÌNH luôn ấy!” “Tôi thích thích thích phong cách của bạn cực kỳ!’
“Ôi. Cảm ơn,” Hannah trả lời, với biểu tượng mặt cười.
Các chuyên gia về mạng xã hội đã nhanh chóng chỉ ra đây chỉ là những gì mà các bạn trẻ làm mỗi ngày – họ nói về mọi thứ trên mạng; họ tìm kiếm sự an ủi cho nỗi đau; và họ đăng rất nhiều ảnh tự chụp. Eric Rice, một giáo sư về công tác xã hội tại Đại học Nam California, đã nói với Mashable: “Theo cách nào đó, đây là một phản ứng bình thường của thanh thiếu niên đương thời. Đây chỉ là một cách kể chuyện, thông qua phương tiện truyền thông xã hội, khá bình thường và là một phản ứng đáp lại sự tổn thương.”
“Nó giúp tôi thoát khỏi nỗi đau,” Hannah giải thích trên Today khi được hỏi tại sao cô lại thảo luận về thảm kịch trên mạng xã hội. “Như, [việc] đăng những bức ảnh để cho biết tâm trạng tôi như thế nào. Tôi chỉ là một thiếu niên. Tôi sẽ vẫn làm thế.”
Thực tế, những gì cô đang làm không hề khác với các hành vi trực tuyến của nhiều người trưởng thành. Các bài viết về hồi ức mất mát bố mẹ, bạn bè hay thú cưng đã trở nên phổ biến trên mạng xã hội. Và các bài như vậy luôn nhận được rất nhiều lượt ‘thích’, bất kể thực lòng họ có thật sự cảm thấy thế hay không. Người đăng bài nhận được cơn mưa những lời chia buồn và đạt được một dạng kích thích của mạng xã hội.
Nhưng bằng cách nào đó, nó gợi nhớ lại cảnh trong bộ phim năm 1995 To Die For, khi nhân vật do Nicole Kidman đóng, Suzanne Stone, thể hiện bộ mặt đau đớn cho giới truyền thông trong đám tang của chồng cô, rút ra một cái máy chạy băng từ và bật om sòm bài hát ủy mị nổi tiếng của Eric Carmen trong năm 1975, “All by myself”, trong khi cô tạo dáng, nhìn khắc kỷ và bi thảm. Trong bộ phim, đó là một khoảnh khắc trào phúng, lột tả nhân vật không chút hổ thẹn khi lợi dụng vụ ám sát của chồng (mà thực tế do cô dàn dựng) để thử phác họa một hình ảnh người của công chúng đáng được đồng cảm, giúp cô nổi tiếng hơn, dù cách thể hiện rất vụng về. “Suzanne thường nói bạn sẽ chẳng thực sự ai ở Mỹ nếu không xuất hiện trên truyền hình”, một nhân vật trong bộ phim nói.
Trong nhiều ngày, nhiều tuần sau khi được giải cứu, Hannah đã có được hàng ngàn người theo dõi trên Instagram khi cô đăng những bức ảnh của em trai và người mẹ đã mất, bên cạnh những tin nhắn dài thể hiện sự đau buồn của mình: “Con nhớ mẹ và em rất nhiều”, cô viết. “Nhưng Chúa cần hai thiên thần hoàn hảo ở bên Người để đưa con về nhà, đó chính là những gì mẹ và em đã làm.”
Cô đã nhận được hàng trăm lượt “thích” cho các bức ảnh của cô cũng như ghi nhận những lượt bình luận từ những người theo dõi mới trên khắp thế giới: “Chúa ban phước cho bạn!” “Hãy mạnh mẽ nhé!” “Hàng triệu người yêu em, cô gái ạ.” Những tài khoản theo dõi cô gọi cô là “một chiến binh”, “một tấm gương” và “một nguồn cảm hứng”. Đặc biệt, các cô gái đã tập hợp đông đảo để ủng hộ Hannah. “Tôi ước gì mình có thể mạnh mẽ như bạn”, một cô gái nói. Giờ đây có cả một hashtag được dùng cho Hannah – #hannahstrong – cô gắn nhãn này cho nhưng bức ảnh trên mạng xã hội của mình.
Khi người dùng Askfm nói với cô rằng cô là một “xu hướng toàn cầu trên Twitter,” Hannah đã đáp lại “lol”.
Giờ thì cô đã nổi tiếng và thể hiện vai trò của một ngôi sao, đem lại cho người hâm mộ những gì họ muốn – trong vương quốc ngôi sao mới mẻ của hạng xã hội thì điều đó có nghĩa là càng nhiều thông tin, hình ảnh về cô thì càng tốt. Nhưng Hannah cũng liên tục bị ghét bỏ. Những người bình luận kiên trì nêu ý kiến rằng bằng cách nào đó, cô có lỗi với cái chết tàn bạo của gia đình, cáo buộc mối quan hệ của cô với DiMaggio là sai trái. Những người khác chỉ trích tại sao cô có thể cư xử như vậy với mẹ và em trai tại lễ tưởng niệm, tạo dáng chụp ảnh, trong đó có một bức ảnh tự chụp với một người bạn với hành động chỉ ngón tay như bắn súng. Một số còn la hét trên đoạn đường Hannah tổ chức sự kiện xung quanh Starbucks Frappuccino. Hannah đã bị bắt nạt trên mạng.
Đây không phải lần đầu cô bị bắt nạt trên mạng. Những tháng trước khi bị bắt cóc, cô đã bị gọi với những cái tên lăng mạ trên Askfm.
“Mọi người thật quá xấu tính với bạn,” một người quan sát và bình luận. “Hẳn rồi,” Hannah đáp.
Nhưng trên Askfm, cô cũng cho thấy khả năng phục hồi sau những lần bị tấn công như vậy. Dường như cô dễ dàng vượt qua tất cả, đáp trả lại bằng những gì tốt đẹp mà cô có. “Cứ nói tiếp những điều thối tha đấy đi, mấy người cũng khá vui tính và thảm hại đấy,” cô nói với một kẻ bắt nạt mình trên mạng.
Trường trung học El Capitan, nơi Hannah đang học lớp 11, nằm trong một tòa nhà gạch đỏ rực rỡ, cách không xa con đường chạy qua trung tâm thị trấn. Lakeside là một thị trấn của tầng lớp trung lưu với khoảng 20.000 người, cách San Diego gần 34 kilomet về phía Đông. Vùng này nóng và bằng phẳng, có vài trung tâm thương mại mua sắm và những căn nhà ngoại ô nhỏ nhắn, đường phố rải rác xe tải và những cây cọ khô nẻ. Nhìn xung quanh, bạn sẽ thấy dãy đồi dưới chân núi Cuyamaca, trông chúng trần trụi và đầy sỏi đá, như thể bạn đã đổ bộ lên mặt trăng.
Khi tôi đến Lakeside vài tháng sau khi Hannah được cứu thoát, một số cô gái cuối cấp trong bãi đậu xe của El Capitan nhấn mạnh về cách Hannah đã “thể hiện mình” trên phương tiện truyền thông xã hội, ý nhắc đến việc cô đã nói chuyện về cuộc sống tình dục của mình. “Cô ấy không có tiếng tăm hay ho nhất,” một trong các cô gái nói.
Về Hannah, cô gái đầu tiên nhận xét: “Mọi người chỉ nhìn vào cô bây giờ, kiểu như không ai muốn nói bất cứ điều gì” vì những gì cô đã trải qua. “Nhà trường bảo chúng tôi không được nói bất cứ điều gì về thảm kịch đó với cô ấy, nhưng mọi người nghĩ thật lạ khi cô ấy có vẻ thực sự hạnh phúc…”
“Giống kẻ tọc mạch ấy,” cô gái thứ hai nói.
“Nếu mẹ tớ qua đời, tớ sẽ không thể vui vẻ như thế,” cô gái đầu tiên khẳng định.
Mọi người phản ứng lại thế nào với việc Hannah trở nên nổi tiếng trên Instagram? Tôi hỏi.
“Bạn ấy làm việc đó,” cô gái thứ hai với một cái nhún vai nói. “Nhưng cô biết không? Ai cũng sẽ như thế thôi.”
Cuộc sống của Hannah ở Lakeside trước khi trở thành một ngôi sao trên mạng xã hội có vẻ như thật khó khăn. “Tại sao bạn lúc nào cũng ác ý và buồn rầu vậy?” một người dùng Askfm đã đặt câu hỏi trong khoảng một tháng trước khi cô bị bắt cóc. “Bạn không phải đứa con gái nóng bỏng”, người này tiếp tục “và gây phiền nhiễu khi cố gắng có được sự chú ý mọi lúc.”
“Lo cho cuộc đời của mày ấy. Và biến đi,” Hannah trả lời.
Bố mẹ của Hannah vừa mới li thân và bố cô, Brett Anderson, đã chuyển đến Tennessee để làm việc. Các bạn ở trường nói rằng Hannah đã từng rất thất vọng về sự chia tay của bố mẹ và rất nhớ bố. (Sau cái chết của mẹ và em trai cô, ông Brett đã chuyển về đây để ở bên con gái.)
Khu căn hộ phức hợp nơi cô đã sống cùng mẹ và em trai có vẻ ngoài ảm đạm và xuống cấp. Một số người dân ở đây còn thay treo chăn lên cửa sổ thay rèm cửa. Khu dân cư lân cận không thực sự an toàn.
Theo Andrew Spanswick, một người bạn của Jim DiMaggio (DiMaggio là một người bạn cũ của cha Hannah), “Chú Jim” đã có một thời gian giúp Christina Anderson về mặt tài chính. Một người bạn của Hannah đã nói trên Askfm rằng DiMaggio đã giúp “đưa hai chị em đi học, đồ dùng học tập và những việc khác”. Spanswick kể khi tôi nói chuyện với ông qua điện thoại: “Jim kể cho tôi nghe cách ông quan tâm đến bọn trẻ. Jim là một sự hỗ trợ ổn định trong cuộc sống của họ.”
Spanswick, giám đốc điều hành của một nhóm các trung tâm cai nghiện, đã bênh vực cho DiMaggio trên phương tiện truyền thông – một vị trí không được lòng số đông nếu xét đến sự việc nghiêm trọng mà DiMaggio đã bị cáo buộc.
Năm 2011, DiMaggio có một hợp đồng bảo hiểm nhân thọ trị giá 112.000 đô-la, bà của Hannah và Ethan là người thụ hưởng. Spanswick tin số tiền này nhằm dành cho Hannah. “Cha của Hannah đã dọn đi và Hannah đang cãi nhau với mẹ,” Spanswick nói. Hannah cũng đã khẳng định một phần chuyện này trong lần xuất hiện trên Today. Cô nói: “Tôi và mẹ có bất đồng kể từ một năm trước.” Cô ấy nói về việc viết thư cho DiMaggio để kể về những rắc rối của mình và ông cũng trả lời lại.
DiMaggio giống “như người cha thứ hai của tôi, chúng tôi đã từng là người bạn tốt nhất của nhau,” Hannah nói trên Today. Hai người đã có những chuyến đi riêng với nhau; nhưng trên Askfm, khi một người hỏi Hannah tại sao muốn đi du lịch một mình với người đàn ông lớn tuổi như vậy, cô trả lời: “Mẹ đã ép tôi đi”. Cô đã đăng một số bức ảnh trong vài lần du ngoạn đó trên Instagram. Điểm cụ thể này khiến cho việc suy đoán về bản chất mối quan hệ giữa họ tiếp tục diễn ra. Trên một bức ảnh chụp cô khi mặc quần sooc ngắn, Hannah đã tự bình luận, trích dẫn hơi sai một chút câu hát trong bài “We Can’t Stop” của Miley Cyrus: “Những cốc nhựa đỏ và thân hình đẫm mồ hôi ở khắp nơi, tay giơ lên trời bởi chúng tôi không quan tâm nữa. #LA #Letsgooo.” “Cô nàng Lolita ở hồ Lakeside đã dắt mũi ông chú Jim rồi,” một người bình luận trên Fox5SanDiegocom viết, theo một cách kỳ thị giới tính điển hình.
Khi nói đến phụ nữ và bôi nhọ trước đám đông, thậm chí những phụ nữ nổi tiếng cũng có một điểm gì đó giống các nữ sinh trung học. Nhiều năm qua, bất cứ khi nào tôi phỏng vấn một số người phụ nữ nổi tiếng từng có vấn đề với giới truyền thông, họ luôn trình bày nhận thức của mình về một tiêu chuẩn kép: sự hớ hênh, hở hang của họ bị đánh giá gay gắt, trong khi hành vi “xấu” của những đồng nghiệp nam lại được tha thứ hoặc thậm chí hoan nghênh. Chỉ đến khi kết đôi được với vài người đàn ông nổi tiếng, hai trong số những phụ nữ này mới thu xếp để làm lại cuộc đời được. Angelina Jolie đã làm các công việc nhân đạo mà cô cống hiến cả cuộc đời mình nhiều năm trước khi bắt đầu hẹn hò với Brad Pitt và bị cáo buộc là một “kẻ cướp chồng”; chỉ sau khi sinh con, cô mới có lại danh tiếng thánh thiện trong giới truyền thông, những chỉ trích trong quá khứ hoang dại của cô cuối cùng cũng lắng xuống. Hình ảnh của Nicole Richie được quay ngoắt 180 độ ngay khi cô cưới và có con với ca sỹ nhạc rock Joel Madden (người dù có rất nhiều hình xăm nhưng có hình ảnh khá sạch sẽ).
Tương tự như vậy, hình ảnh của Hannah dường như có bước chuyển tốt đẹp hơn khi cô cho thấy mình đang trong một mối quan hệ gắn kết với một cầu thủ bắt bóng. Trên Instagram, cô bắt đầu đăng hình ảnh hai người bên nhau – anh chàng cao, da trắng, cầu thủ bóng đá đẹp trai với nụ cười sáng bừng khuôn mặt, một cầu thủ phòng ngự của El Capitan Vaqueros tên là Dylan Vockrodt. Hannah bắt đầu hẹn hò với anh ta khoảng một tháng sau khi cô được giải thoát, cô nói như vậy trên Askfm để mọi người biết. Dylan có vẻ không để tâm. “Mình trông cơ bắp đấy chứ”, anh nhận xét về một trong những tấm ảnh cô đã đăng. “Những khẩu súng ấy”, anh nói, ám chỉ là bắp tay vạm vỡ của mình.
Hannah đăng trên Instagram ảnh hai người họ hôn nhau và âu yếm. “Bạn và Dylan rất dễ thương!” một người dùng Askfm thổ lộ. Hannah đăng ảnh mình trong trang phục cổ vũ và Dylan trong bộ đồng phục bóng bầu dục, những bức họ ôm nhau và trông như một cặp đôi hoàn hảo thời trung học. Cô cũng khoe ảnh họ hành động ngớ ngẩn cùng nhau và nhảy tưng tưng trên bãi biển – bức ảnh thứ hai của họ đã trở thành bức ảnh được ưa thích dùng làm trang bìa trong giới truyền thông lá cải. Cô đăng ảnh đó có ý là mình và Dylan đã ngủ đêm tại nhà bà ngoại cô; ở đó, anh ấy đã ngọt ngào nấu bữa sáng của cho cô. “Ôiiiii,” người hâm mộ trầm trồ. Nhưng Hannah cam đoan với những người sử dụng Askfm rằng cô và bạn trai mới đã ngủ ở hai phòng riêng biệt. Cô không còn là cô gái nhảy khêu gợi trong lòng người khác trên chiếc xe buýt tiệc tùng nữa.
Tất cả các hình ảnh này được kèm theo những câu bình luận nghẹt thở, ngôn ngữ của các mối quan hệ diễn ra trên các mạng xã hội: anh ấy là “tình yêu đích thực” của cô ấy, “người đàn ông đã cứu vớt cuộc đời tôi.”
“Emanh không bao giờ nghĩ rằng đó sẽ là anhem”.
Những những người theo dõi Hannah yêu quan hệ lãng mạn mới của cô. Họ nói: “Bạn và Dyl là một cặp trời sinh nhỉ?” “Mục tiêu của các mối quan hệ!” “Cặp đôi đích thực!” “Thật là một cặp đáng yêu!” Hannah đăng ảnh mình và Dylan mặc trang phục lộng lẫy tại buổi khiêu vũ cuối năm học. Và với tất cả những bức ảnh này, sự ghen ghét dành cho Hannah đã dịu đi. Câu chuyện của cô từ một “cô nàng Lolita ở Lakeside” đã được đổi thành niềm vui của một cô gái can đảm đối mặt với nghịch cảnh và nhận được phần thưởng xứng đáng là tình yêu của một chàng trai trẻ vạm vỡ. Như thể bằng việc trưng ra hình ảnh của mình trong một mối quan hệ lý tưởng, toàn Mỹ, cô đã làm sạch quá khứ của mình, thậm chí biến mình thành một nữ hoàng dạ hội cổ điển. Cô tái tạo ra bản thân như một cô bạn gái hoàn hảo, một phụ nữ trẻ hoàn hảo trên phương tiện truyền thông xã hội.
Cô đã được lấy làm hình mẫu để các cặp đôi nổi tiếng quảng cáo cho những mối quan hệ của họ trên mạng, thể hiện qua số lượt ‘thích’, số người theo dõi và thiện chí mà những bài viết đăng lên mang lại. Việc phát đi rộng khắp niềm hạnh phúc là một phần khiến cho mọi người yêu Kim và Kanye, Beyoncé và Jay Z. Khi Taylor Swift đăng trên Instagram ảnh cô mặc bộ bikini và được bạn trai mới, DJ người Scotland, Calvin Harris, cõng trên lưng, tấm ảnh đã có hơn 2,5 triệu lượt ‘thích’ và hơn 76.000 bình luận: “CẶP ĐÔI ĐÁNG YÊU NHẤT!!!!!!!!!” Số người theo dõi Swift trên mạng xã hội tăng vọt trong những tháng sau khi cô công khai mối quan hệ tình cảm gắn bó mới của mình, trở thành tài khoản có nhiều người theo dõi nhất trên Instagram, đánh bại Kim Kardashian. (Cuối năm 2015, Swift có hơn 58 triệu người theo dõi trên Instagram và Kardashian đã có hơn 54 triệu.) Một bài viết trong tờ Billboard có tựa đề “Taylor Swift & Calvin Harris: Câu chuyện tình yêu trên Instagram” đã chỉ ra rằng các cặp đôi “đã kiểm soát rất nhiều lời dẫn dắt dành cho mối quan hệ của họ thông qua Instagram,” tránh paparazzi và thông báo một cách chiến lược cho người hâm mộ về sự đồng lòng của họ thông qua các bức ảnh đăng tải về nhau trên tài khoản Instagram.
Vào ngày sinh nhật thứ 38 của Kanye, Kim đăng một bức ảnh đen trắng rất phong cách của hai người. Cô viết: “Chúc mừng sinh nhật người bạn thân nhất trên đời của em!Anh là người chồng, người cha tuyệt vời! Anh truyền cảm hứng cho em mỗi ngày!... Anh có trái tim vàng!” Tin này đã thu hơn một triệu lượt “thích”.
Vào ngày sinh nhật thứ 18 của Dylan, Hannah gửi một đoạn phim ghi lại những khoảnh khắc lãng mạn của họ với một thông điệp nghe có vẻ giống của Kim: “Chúc mừng sinh nhật lần thứ 18, tình yêu của đời em, người đàn ông đã đánh cắp trái tim em gần 2 năm trước. Em yêu anh hơn những gì anh có thể tưởng tượng và em rất biết ơn khi anh là của em… Chúc mừng sinh nhật, bọ yêu. Bây giờ thì anh hợp pháp rồi đấy.”
Nhưng phương tiện truyền thông xã hội cũng có sự nguy hiểm của nó. Mùa hè năm 2015, Hannah đăng lên Instagram hình ảnh có vẻ là một trang hồ sơ của Dylan Vockrodt. Tuy nhiên, Hannah cảnh báo người theo dõi của mình rằng: “Có một số người lạ giả vờ là Dylan, tán tỉnh các cô gái và cố gắng lấy ảnh khỏa thân từ họ… Dylan và tôi đang hạnh phúc và rất yêu nhau, chúng tôi không để bất cứ ai xen vào giữa đâu.”
----------
Tinder
Một ngày nắng đẹp ở Los Angeles, tôi ngồi với Emily ở một cái bàn tại Grove và cô gái chỉ cho tôi cách tải phần mềm Tinder. Cô đã xóa ứng dụng này trên điện thoại sau một trải nghiệm tồi tệ với chàng trai mà cô gặp mặt nhưng trông không giống ảnh đại diện.
“Cháu nhận ra việc này quá mạo hiểm,” cô nói. “Vì bạn sẽ không bao giờ biết họ thực sự trông như thế nào. Tất cả dựa trên vẻ bề ngoài. Kiểu như: Tôi có thích anh trong ảnh đại diện của anh không? Vì vậy, thật ngớ ngẩn khi mọi người lại đăng ảnh thậm chí không giống họ.”
Cô đăng nhập vào Facebook và trong vài giây, cô đã ở trên Tinder và lướt qua hồ sơ của các chàng trai. “Tất cả bọn họ đều lố bịch,” cô lẩm bẩm trong khi vẫn lướt ngón tay. Có ảnh những chàng trai mỉm cười, trượt ván, trượt tuyết, cầm chai bia và hút cỏ. Emily vuốt các bức ảnh sang bên phải, thể hiện sự hứng thú và sau vài phút, cô đã có những cặp ghép đôi. Ảnh của cô bây giờ đang nằm giữa một hình tròn nhỏ, tiến dần tới ảnh của một chàng trai trong một vòng tròn khác, va chạm với nó kèm theo với một tiếng ding. “Cô thấy chưa,” Emily nói, “giống một trò chơi ấy.”
Thêm vài phút nữa, cô đã nhận được tin nhắn. Cô lướt qua rồi mở ra xem. Hầu hết là những lời chào đơn giản – “Chào, người đẹp”, “Chào em, cô gái lộng lẫy,” “Khỏe không?” – và rồi một trong số họ nói: “Ảnh cơ thể đâu?” Nghĩa là cậu ta hỏi xem hình ảnh toàn bộ cơ thể Emily, khuôn mặt của cô không đủ để cậu ta đánh giá về cô.
Một tin nhắn khác nói: “Em có ngực đẹp.”
“Phải rồi,” Emily nói, “đó là lý do tại sao cháu không dùng nó nữa. Cô sẽ nhận được rất nhiều thứ thô lỗ như thế.”
Cô nói mình vẫn còn “yêu” chàng trai đã làm trái tim cô tan vỡ: “dù biết là ngu ngốc, cháu vẫn không thể dừng cảm xúc của mình lại.” Cô cho biết anh chàng vẫn đăng ảnh của mình với những cô gái khác trên Facebook và Instagram. “Nhìn thấy mấy thứ đó không khiến cháu cảm thấy thoải mái. Nó như một con dao cứa vào bụng cháu bởi anh ta thực sự khiến cháu nghĩ rằng anh ta từng quan tâm đến mình. Cháu kể cho anh ta nghe mọi thứ, thậm chí cả những vấn đề về gia đình,” khi gửi tin nhắn cho anh chàng vào ban đêm. “Cháu cảm thấy như hai đứa yêu nhau. Anh ta nói anh ta yêu cháu.”
Tôi hỏi tại sao cô ấy không hủy theo dõi anh ta.
“Bởi vì,” cô nói, “rồi anh ta sẽ biết cháu quan tâm đến anh ta.”
Cô nói mình phát hiện ra anh ta phản bội khi “bạn cháu nhìn thấy hộp trò chuyện của anh ta mở trên máy tính và anh ta đã nói chuyện với nhiều cô gái khác cùng lúc với cháu. Đáng lẽ cháu phải hiểu hơn là chỉ ở bên cạnh anh ta”, m cô nói. “Cháu đã nghĩ mình biết về anh ấy. Nhưng khi nghĩ về nó, cháu thực sự chỉ biết đến hắn qua Facebook. Cháu đã theo dõi anh ta.”
Cô cho biết mình đã cố gắng không kiểm tra Facebook nhiều như trước, để không nhìn thấy ảnh của anh ta, nhưng việc không sử dụng mạng xã hội khiến cô cảm thấy “bồn chồn, như thể mình không biết những gì đang xảy ra.” Nhưng có mặt trên mạng xã hội cũng khiến cô cảm thấy bất an, cô nói. “Bạn có thể đánh mất bản thân trong tất cả các bài viết được đăng tải. Như thể tất cả mọi thứ lúc nào cũng đập vào mắt bạn. Đôi khi điều đó thật nhàm chán, đôi khi bạn cảm thấy ghen tị và bỏ đi, kiểu như người khác đăng lên những bức ảnh tiệc tùng và bạn không ở đó. Nó khiến bạn cảm thấy như một kẻ thua cuộc.
“Thật thà mà nói, đó là một phần lý do cháu đến với Tinder,” cô nói. Để cảm thấy tốt hơn về bản thân, để được ghép đôi, cảm thấy được mong đợi.”
“Mọi người sẽ luôn đăng ảnh lên,” cô tiếp tục. “Vài ngày trước, bọn cháu đã đi ăn sáng, cháu và mấy đứa bạn. Khi đến đây, một đứa bạn của cháu nói: tớ sẽ Instagram bữa sáng này. Tớ sẽ chụp ảnh lên Instagram. Bọn cháu đúng là vừa đi ra ngoài ăn sáng và con bé đó đã muốn chụp ảnh đưa lên Instagram ngay lúc ấy. Tiếp theo, tất cả có kế hoạch đi đến bảo tàng và con bé đó lại nói: Tớ sẽ chụp ảnh cả bọn tại viện bảo tàng và đăng lên Instagram.”
Tại sao tất cả các cháu không đăng những bức ảnh tại bảo tàng là xong? Tôi hỏi.
“Bởi vì cả nhóm có một số những người theo dõi chung và tất cả đều đăng những bức ảnh giống hệt nhau thì trông sẽ rất ngu ngốc,”Emily nói.
“Việc ở trên các trang mạng xã hội rất áp lực”, cô nói. “Kiểu như nếu bạn không ở đó, bạn giống như là không tồn tại. Hoặc người khác cảm thấy bạn đang đánh giá họ vì họ đang sử dụng mạng xã hội. Kiểu như, cái gì, bạn đang coi thường thế hệ này hả? Nhưng cháu nghĩ ở đâu đó sâu bên trong, họ biết việc có mặt trên mạng xã hội suốt ngày là rất dị.”
Điện thoại của cô có tiếng ding và cô thấy mình có một ghép đôi khác trên Tinder. Cô kiểm tra điện thoại, nhìn chằm chằm vào nó một lúc và nói: “Ôi, oa. thật ra là cháu biết người này. Anh ta thật ra khá dễ thương. Có lẽ cháu sẽ nhắn tin cho anh ấy. Cháu không biết nữa.”
Los Angeles, California
Zoe sống ở vùng ngoại ô phía tây Los Angeles, nơi có đầy những cây sồi, cây thường xanh và những căn nhà thấp phong cách thuộc địa phục hưng Tây Ban Nha xây dựng vào những năm 1920. Khi tôi đến gặp cô sau cuộc gặp đầu tiên gần một năm, Zoe vẫn 16 tuổi, sắp bước sang tuổi 17. Sau khoảng thời gian ngắn, cô ấy có vẻ già dặn và trưởng thành hơn so với lần chúng tôi gặp nhau cùng bạn bè cô tại Grove.
Cô đi chân trần, mặc một chiếc quần yếm hoa tím. Cô có một người bạn ghé chơi, Gabby, một cô gái Châu Á cùng tuổi. Gabby có mái tóc dài, đen và đôi mắt đen sáng và cũng mặc một chiếc quần yếm đen điểm xuyết những cánh hoa. Bố mẹ Gabby làm marketing cho một công ty lớn.
Họ ngồi dưới hiên nhà và nói chuyện về làm thế nào mà từ hồi bước vào cấp Hai, dường như ai cũng tập trung hơn vào mạng xã hội. Zoe nói: “Sự chú ý đó tăng lên mỗi ngày. Thậm chí, chúng ta còn đang truyền công nghệ của mình cho những đứa trẻ nhỏ tuổi hơn. Những cô gái bằng tuổi bọn cháu sống trên điện thoại. Bọn cháu cảm thấy như cuộc sống xã hội của mình nằm trong điện thoại. Khi chúng ta còn cảm thấy như thế, người ta sẽ tiếp tục làm ra các ứng dụng để khiến chúng ta thậm chí dựa vào nó còn nhiều hơn.”
“Nó thậm chí thay đổi từ khi bọn cháu 13 tuổi,” cô nói. “Bây giờ người ta có thể có được gần như mọi thứ từ điện thoại. Nó có thể là bất kỳ thứ gì, như đặt hàng pizza chẳng hạn; bạn không phải nói với ai nữa. Bạn cũng không phải viết nữa. Bọn cháu gõ gần như là mọi thứ trên điện thoại. Bố mẹ cháu kể hồi còn thiếu niên, họ phải đi ra ngoài và thật sự có những cuộc nói chuyện với nhau; giờ thì bạn chỉ cần nhấc điện thoại lên và trò chuyện trực tuyến.”
“Cháu thấy phần lớn thời gian ở bên bạn bè, cháu như bị mất kết nối với họ vì công nghệ,” Gabby nói. “Họ luôn trên điện thoại để chơi một trò chơi hoặc xem ai đó đang làm gì ở một nơi nào đó. Một chiếc điện thoại gần như đang trở thành một con người – kiểu như bạn có thể nói bất cứ điều gì với Siri, bạn có thể hỏi bất cứ thứ gì từ Internet “.
“Apple thậm chí còn bổ sung thêm những đặc điểm của con người vào điện thoại của bạn để bạn cảm thấy gần gũi hơn với nó,” Zoe nói. “Chúng ta đã xem những bộ phim về người máy nhiều năm qua, nhưng giờ đây, chúng ta đã thực sự tạo ra một người máy mà tất cả đều cùng kết nối – chúng ta phải bổ sung ‘con người’ này trong cuộc sống của mình hoặc chúng ta có thể cảm thấy không là chính mình.”
“Cháu ghét như thế,” Gabby nói.
Tôi hỏi họ dành bao nhiêu phút hoặc giờ mỗi ngày sử dụng điện thoại.
“Quá nhiều,” Zoe vừa nói vừa phá ra cười.
Gabby nói: “Thật khó nói, bởi vì người ta coi việc sử dụng điện thoại của bạn thường xuyên như vậy là bình thường. Cháu nghĩ có lẽ mình kiểm tra điện thoại năm phút một lần chăng?”
“Tớ không tưởng tượng nổi việc đếm tin nhắn của mình,” Zoe nói. “Tớ nhắn tin khi mà thậm chí tớ cũng không nhận ra là mình đang làm như vậy. Tớ sẽ đọc một cái gì đó và trả lời, tớ cũng không biết mình đã nói gì, gần như là vô thức vậy.”
“Thế nhưng, khi nói chuyện với một người nào đó, bạn có xu hướng nhớ tất cả mọi thứ về nó,” Gabby nói, “thậm chí cả cách họ nói tất cả những điều ấy.”
Cả hai kể mình nhận được điện thoại hồi học lớp 6 và ngay lập tức nhắn tin vào tài khoản của bố mẹ. “Tớ có một chiếc Razr màu xanh hải quân,” Zoe nói và mỉm cười. “Tôi nghĩ mình đã rất chất chơi. Nhưng giờ, khi trông một cô bé 7 tuổi, nó đã chỉ cho tớ xem chiếc iPhone của nó.”
“Với bọn nó bây giờ, như thế là bình thường rồi,” Gabby nói.
Thật là vui khi nghe họ, những cô gái 16 tuổi, nói với vẻ hoảng sợ trước tốc độ trẻ em tiếp xúc với công nghệ di động; nghe như các bậc phụ huynh.
“Mẹ cháu từng thường xuyên nhắc cháu viết thư cho mọi người,” Gabby kể, “và giờ thì mẹ nói: Chỉ nhắn tin là được rồi. Vậy là mẹ cũng bị ảnh hưởng bởi công nghệ; không chỉ thanh thiếu niên, tất cả mọi người đều bị tác động.”
“Bố mẹ tớ luôn nói về việc họ không còn được nói chuyện trên điện thoại nữa”, Zoe nói. “Họ không thể tin vào việc đó.”
Tôi hỏi tại sao họ nghĩ truyền thông xã hội có thể gây nghiện.
“Nó dễ dàng và tốc độ hơn tất cả mọi thứ,” Zoe nói. “Và như trên Instagram chẳng hạn,” Gabby bổ sung, “thật sự rất dễ biết được có bao nhiêu lượt ‘thích’ và số người theo dõi mình. Cháu nghĩ một phần quan trọng của mạng xã hội là sự cạnh tranh lượt ‘thích’ và lượng người theo dõi.”
“Bọn cháu đã biến mức độ nổi tiếng ở trường trung học thành những thước đo trên mạng xã hội,” Zoe tán thành. “Cuộc thi nổi tiếng – chưa bao giờ là một điều tốt và giờ đây, khi có những con số thực, chúng ta đã trở nên tham lam. Người ta muốn được chú ý nhiều hơn nữa. Cháu nghĩ mọi người bị ám ảnh với sự quan tâm này. Việc đạt được càng nhiều sự chú ý càng tốt đã trở thành một chứng nghiện. Thật chán khi thấy chúng ta chỉ chăm chăm nghĩ đến bản thân như thế nào.”
Tôi hỏi liệu những đứa trẻ họ biết từng nói về những điều này chưa – họ từng nói: Này, những gì bọn mình đang làm thật kì lạ, ở trên mạng xã hội cả ngày?
“Cháu cảm thấy như bọn cháu đã biết,” Gabby nói, “nó ở ngay đó; nhưng bọn cháu không nói chuyện về nó, kiểu như: Mình đang dùng mạng xã hội nhiều quá phải không? Tất cả đều làm vậy nên chẳng ai thắc mắc cả. Điều đó có nghĩa là bạn có thể phải dừng lại, nhưng không ai muốn dừng. Cháu cũng nghĩ rằng sự cám dỗ của việc có thể tự quảng bá bản thân ở nơi không thể hiện con người thực sự của bạn là ai, quá mạnh – bạn có thể là bất cứ ai bạn muốn trên mạng xã hội. Bạn có thể quảng bá những điều tốt đẹp về danh tiếng của bạn, trở thành một người thú vị, chẳng ai biết được những gì ẩn dưới những điều đó. Việc này thật sự rất hấp dẫn với mọi người.”
“Mạng xã hội tạo ra một hình ảnh che đậy con người thực sự của mỗi người dùng,” Zoe nói. “Đôi khi, những người với hàng ngàn người theo dõi có thể hoàn toàn trái ngược với con người mà bạn vẫn nghĩ. Nhưng một số người vẫn tin vào các hình ảnh và coi nó quá nghiêm túc; họ nghĩ mình hiểu tất cả về một người dựa trên bức ảnh mà người đó đăng lên; nhưng bạn chỉ thực sự hiểu một người nếu trực tiếp trò chuyện với họ.”
Họ nói rằng việc những bạn trẻ chưa gặp nhau bao giờ nhưng biết đến nhau trên mạng xã hội là hết sức bình thường; ở một bữa tiệc chẳng hạn, nhận ra một cô gái học trường khác nhờ theo dõi cô ta trên Instagram; cũng biết vài điều về cô dựa trên những gì cô đăng tải; thậm chí tám chuyện, có những ý kiến về cô ấy hoặc đánh giá cô ta.
“Nghe có vẻ điên rồ,” Gabby nói, “nó sẽ như là: Ồ, bạn có nhìn thấy những gì cô ta đăng lên không? Bạn đã đọc câu chuyện của cô ấy trên Snapchat chưa?”
“Nếu bạn nêu ra bất kỳ câu chuyện nào trên Snapchat, hầu như chắc chắn là có ai đó sẽ biết bạn đang nói đến cái gì,” Zoe nói.
“Tất cả chỉ xoay quanh những con người Internet do chúng ta tạo ra,” Gabby kết luận.
“Và tất cả đều ý thức cực rõ thứ hạng của tất cả mọi người trên các trang web này,” Zoe bổ sung. “Tớ không nghĩ bọn mình sẽ nghiện ngập như vậy nếu những người khác không như thế – nếu mọi người ngừng nói về nó mọi lúc, mọi nơi. Giờ thì nói về Instagram đã trở nên quá bình thường.”
Buổi nói chuyện quay sang cô gái đã đăng bức ảnh khiêu khích, hầu như luôn như vậy khi nói chuyện với các cô gái về mạng xã hội và các cô gái trẻ.
“Hè này đúng là được mở rộng tầm mắt khi xem tất cả các cô gái mặc bikini và đủ thứ ,” Gabby nói. “Bọn nó muốn mọi người chú ý đến mình và họ làm mọi thứ có thể để mọi người thích chúng.
“Thật ra rất khó để thấy điều đó,” cô nói thêm. “Nhưng việc đó đã trở nên quá bình thường. Mọi người đều nói: Oa, nhìn cô gái đó kìa. Điều này thật sự đã khiến mong muốn tìm hiểu về người khác và tính cách của họ bị mất đi.”
“Người ta phụ thuộc vào sự chú ý mà họ thu hút được,” Zoe nói, “và sự chú ý đó không nhất thiết là tích cực mà có thể là tiêu cực; nhưng có vẻ như bọn con gái đã trở nên mải mê với việc thu hút sự chú ý thông qua những mạng lưới vì một vài lý do. Chúng ta thấy cách một biểu tượng như Miley Cyrus thay đổi ngoại hình một cách chóng mặt và được quan tâm nhiều đến thế nào vì điều đó. Chúng ta tìm kiếm một người nhận được sự chú ý như vậy. Chúng ta cố gắng trở thành những bản sao theo một cách nào đó; và một số bạn gái phát hiện ra: Ồ, bằng cách khoe mông trên Facebook, người ta đang chú ý đến mình và theo cách nào đó thì điều đó cũng tốt. Chúng ta cố gắng biến đổi bản thân để trông đẹp nhất có thể bằng cách đẩy ngực đầy hơn hay làm bất cứ thứ gì cần thiết.”
Tôi hỏi liệu các chàng trai đã bao giờ đứng lên bênh vực cho những bạn gái bị quấy rối hay sỉ nhục chưa.
“Cháu chưa từng gặp bạn trai nào lên tiếng bảo vệ một bạn gái bị quấy rối tình dục trong bất kỳ hoàn cảnh hay cách thức nào,” Zoe nói. “Bọn nó như bị mù trước những tình huống ấy; bọn nó chỉ mặc định đó luôn luôn là những vấn đề của con gái và con gái phải tự giải quyết.”
“Cháu nghĩ bọn con trai chắc chắn quan tâm đến danh tiếng của chúng nó nhiều hơn là bảo vệ cảm giác của người khác,” Gabby nói. “Bọn nó sẽ không lên tiếng vì người khác vì sợ rằng bọn nó sẽ là người bị vùi dập hay bị tổn thương tiếp theo.”
“Và không chỉ ở trong trường,” Zoe nói tiếp, “việc đó còn xảy ra ngoài phố. Cháu từng bị huýt sáo với theo và nhiều người đàn ông đang đứng ở đó nhưng chẳng nói gì. Cháu đi bộ trên một con phố đông đúc và bị những gã trai nào đó bấm còi hay huýt sáo với theo – bọn họ thậm chí còn không coi bọn cháu là con người nữa, dù cho trong xã hội của chúng ta, nam nữ được coi là bình đẳng. Đương nhiên cháu không cảm thấy bình đẳng, dù cho trong xã hội, mọi người là như nhau. Cháu cảm thấy như mình bị coi thường, mình có thể bị lạm dụng, ngược đãi theo bất cứ cách thức, hình dạng và hình thức nào. Nhưng cháu chắc chắn cảm thấy rằng mình xứng đáng có một tiếng nói trình bày rằng cháu muốn được đối xử ra sao và việc xem thường cháu chỉ vì cháu là con gái như vậy là không công bằng như thế nào.”
Năm 2014, vấn đề huýt sáo với theo người khác đã trở thành một chủ đề quan tâm mang tính quốc gia với sự công bố một đoạn phim gây tranh cãi có tên “10 tiếng đi bộ tại thành phố New York của một phụ nữ” do Hollaback, một tổ chức dành riêng cho việc nâng cao nhận thức về quấy rối đường phố sản xuất. Đoạn phim của Hollaback cho thấy một phụ nữ trẻ đi bộ quanh khu vực Manhattan trong 10 tiếng và bị huýt sáo với theo cũng như quấy rối hơn 100 lần. Đoạn phim đã bị chỉ trích rộng rãi vì cho thấy sự quấy rối chủ yếu do đàn ông da màu – một sai lầm nghiêm trọng của tổ chức – và đã làm lạc hướng sự chú ý dành cho vấn đề phổ biến hơn. Năm 2014, một nghiên cứu quốc gia của tổ chức Đừng Quấy rối Đường Phố đã phát hiện ra 65% phụ nữ nói rằng họ đã từng trải qua một vài dạng quấy rối đường phố, 57% nói họ từng bị quấy rối bằng lời nói và 41% bị quấy rối dưới dạng gây hấn thể xác, ví dụ như sờ mó hoặc bám theo. Một nửa số phụ nữ tham gia nói rằng họ trải qua tình huống quấy rối đường phố vào năm 17 tuổi.
Trong cuốn sách Bossypants của mình, Tina Fey viết khi bà tham dự một hội thảo dành cho phụ nữ, một phần nghiên cứu để viết nên bộ phim Những cô gái xấu tính, những phụ nữ được hỏi về thời điểm mà “họ biết mình là phụ nữ”, hầu hết nói rằng đó là khi họ bị quấy rối trên đường phố. “Nhóm phụ nữ đó rất đa dạng về chủng tộc cũng như địa vị kinh tế,” Fey viết, “nhưng những câu trả lời lại có một kiểu tương tự nhau. Hầu hết mọi người nhận ra rằng mình đang trở thành một phụ nữ trưởng thành khi một gã nào đó làm một điều gì đó xấu xa với họ.
Những tác động tâm lý của quấy rối đường phố lên các bé gái có thể rất sâu sắc. Một bài báo năm 2008 trong tạp chí Nghiên cứu Công lý Xã hội cho biết “nghiên cứu hiện nay đề xuất rằng sự quấy rối từ người lạ… là một trải nghiệm thường xuyên của những phụ nữ trưởng thành trẻ và có tác động tiêu cực đến sức khỏe của họ…
Năm 2014, các cô gái ở khắp nơi trên thế giới bắt đầu đăng lên mạng xã hội những trải nghiệm bị quấy rối đường phố của mình, sử dụng hashtag #catcalling, #streetharrassment và @NotJustHello. Cảm xúc ẩn dưới những bài viết đó của nhiều cô gái đã được cô đọng lại trong một bài viết từ một bạn gái tuổi teen có tài khoản @ankestroobs: “Gửi những gã đã huýt sáo theo tôi: xin đừng làm việc đó với bất kỳ người phụ nữ nào nữa. Việc đó khiến tôi cảm thấy không an toàn, lo sợ và không thoải mái.” Mạng xã hội là nơi mà các cô gái có thể biểu tình chống lại quấy rối đường phố; nhưng éo le thay, bản thân nó cũng là một kiểu đường phố ảo, nơi mà các cô liên tục bị quấy rối với rất ít sự chú ý dành cho những hậu quả tâm lý có thể xảy ra tiếp theo.
Tôi đã hỏi các cô gái trường học của họ như thế nào – các cậu con trai có tôn trọng họ trong lớp không?
“Rất nhiều lần, bọn con trai muốn ra vẻ ‘biết tuốt’ và cư xử như thể bọn nó có điều gì đó người khác nên nghe hay cần được lắng nghe nhiều hơn con gái,” Gabby nói. “Nếu một bạn gái nói nhiều, bọn nó muốn nói nhiều hơn thế.”
“Cháu cảm thấy như mình có nhiều quyền bình đẳng hơn khi ở trong lớp học,” Zoe tiếp tục. “Ở ngoài lớp, thậm chí những bạn trai đã đối xử ngang bằng với cháu trong lớp học cũng có thể trở nên khiếm nhã.”
Gabby nói thêm: “Chẳng ai biết là điều này đang xảy ra cả.”
Tôi hỏi họ liệu các bạn gái trong trường đã bao giờ nói về thuyết nam nữ bình quyền chưa.
“Bọn cháu có,” Zoe nói, “nhưng nhiều đứa không muốn nói đến chủ đề đó quá nhiều vì có rất nhiều bạn nam không đồng tình với những nhà hoạt động theo thuyết đó. Cháu biết những bạn nam cho rằng thuyết nam nữ bình quyền được định nghĩa là chống lại nam giới, điều đó là không đúng – 100% là nó nói về bình đẳng. Chúng ta đang đấu tranh vì các quyền bình đẳng cho phụ nữ, không phải để có nhiều quyền hơn nam giới. Cháu có một thằng bạn nói rằng những nhà hoạt động theo thuyết nam nữ bình quyền nghĩ phụ nữ có thể đánh nam giới. Không hiểu nó lấy ý nghĩ đó ở đâu ra? Nó nghĩ phụ nữ muốn nhiều quyền hơn nam giới ở đâu chứ?”
“Bọn nó lấy từ mạng Internet đấy,” Gabby nói. “Từ những bài viết trên Reddit và những người tích cực hoạt động vì quyền của đàn ông,” phong trào chống lại chủ nghĩa nam nữ bình đẳng. “Và tớ từng nhìn thấy một cuộc tranh luận trên mạng nói rằng: ‘Phụ nữ có nhiều quyền hơn đàn ông đúng không?’ và 80% nói rằng đúng đấy.”
Và các cô bé bắt đầu cười phá lên.
