Trăng vừa nhô lên ngay trên những con sóng, rọi xuống thành phố hãy còn chìm trong bóng tối những đốm sáng trắng lấp lánh: — một ngọn lao trên chiến xa, một mảnh vải rủ xuống, góc một bức tường, hay chiếc vòng vàng trên ngực một vị thần. Những quả cầu thủy tinh trên mái các đền thờ chói lọi muôn nơi như những viên kim cương lớn. Nhưng những phế tích mờ ảo, những đống đất đen và các khu vườn lại tạo thành những mảng tối sâu thẳm hơn, và phía dưới Malqua, những tấm lưới của ngư dân giăng từ nhà này sang nhà khác trông tựa những con dơi khổng lồ đang giương cánh. Tiếng kẽo kẹt của những guồng nước thủy lực vốn đưa nước lên tận tầng cao nhất của các cung điện nay đã không còn nghe thấy nữa; và những con lạc đà, nằm sấp theo kiểu đà điểu, nghỉ ngơi yên bình giữa các khoảng sân thượng. Những phu khuân vác ngủ say trên đường phố trước bậc cửa nhà; bóng của những bức tượng khổng lồ trải dài qua những quảng trường vắng lặng; thỉnh thoảng từ đằng xa, khói của một buổi tế thần hãy còn âm ỉ bay qua những mái ngói bằng đồng, và cơn gió nặng nề mang theo hương thơm của các loài thảo mộc hòa lẫn với mùi mặn mòi của biển cùng hơi bốc lên từ những bức tường nung dưới ánh mặt trời. Những con sóng bất động tỏa sáng quanh Carthage, bởi ánh trăng đang trải đều cùng lúc trên vùng vịnh vòng cung núi và trên hồ Tunis, nơi những chú hồng hạc tạo thành những vạch hồng dài giữa các bãi cát, trong khi xa hơn nữa, bên dưới các hầm mộ, đầm nước mặn lớn lấp lánh như một phiến bạc. Vòm trời xanh thẳm ở đường chân trời một bên chìm vào lớp bụi mờ của những đồng bằng, một bên chìm vào màn sương của biển, và trên đỉnh đài Acropolis, những hàng cây trắc bá hình kim tự tháp viền quanh ngôi đền Eschmoun đang lay động thì thầm hệt như những con sóng đều đặn vỗ chậm chạp dọc theo kè đá dưới chân thành lũy.
Salammbô bước lên sân thượng cung điện của nàng, được một nữ nô tì đỡ bước, trên tay nàng ấy mang một chiếc đĩa sắt đựng đầy than hồng.
Giữa sân thượng có một chiếc giường ngà nhỏ phủ da linh dương và những chiếc gối làm bằng lông vẹt, loài linh điểu được dâng hiến cho các vị thần; và ở bốn góc dựng lên bốn chiếc lò xông hương dài chứa đầy cam thảo núi, nhũ hương, quế và mộc dược. Người nô tì châm hương. Salammbô ngước nhìn sao Bắc Đẩu; nàng từ từ hướng về bốn phương trời để bái lạy, rồi quỳ xuống lớp bụi màu xanh lam được rải những vì sao bằng vàng phỏng theo bầu trời đêm. Đoạn, với hai khuỷu tay khép sát vào sườn, hai cẳng tay thẳng và hai bàn tay xòe mở, nàng ngửa đầu dưới những tia trăng và cất lời:
“Ôi Rabetna! — Baalet! — Tanith!” và giọng nàng ngân dài đầy vẻ u hoài như đang gọi một ai đó. “Anaïtis! Astarte! Derceto! Astoreth! Mylitta! Athara! Elissa! Tiratha! — Bằng những biểu tượng huyền bí, bằng những chiếc lục lạc vang lừng, — bằng những luống cày của mặt đất, — bằng sự im lặng vĩnh hằng và sự màu mỡ vĩnh hằng, — nữ chúa của vùng biển u tối và những bờ bến xanh ngắt, ôi Nữ hoàng của thế giới nước, muôn vàn kính chào!”
Nàng lắc lư toàn thân hai ba lần, rồi ngã sấp mặt xuống lớp bụi với hai tay dang rộng.
Nhưng người nô tì lanh lẹ đỡ nàng dậy, bởi theo nghi lễ, phải có người đỡ lấy kẻ cầu khẩn ngay thời điểm họ phủ phục; điều đó báo hiệu cho người ấy rằng các vị thần đã chấp nhận, và nhũ mẫu của Salammbô chưa từng lơ là bổn phận thiêng liêng này.
Một số thương nhân từ vùng Darytian Gætulia đã đưa nàng đến Carthage khi còn rất nhỏ, và sau khi được chuộc thân, bà nhất quyết không rời xa những người chủ cũ, điều đó được minh chứng qua tai phải của bà, nơi có một lỗ bấm khuyên tai lớn. Chiếc váy đan bằng những sọc nhiều màu ôm sát lấy hông và buông thõng xuống tận mắt cá chân, nơi có hai chiếc vòng thiếc va vào nhau kêu lanh keng. Khuôn mặt hơi bẹt của bà có màu vàng như chiếc áo dài. Những chiếc trâm cài tóc bằng bạc rất dài tạo thành hình mặt trời phía sau đầu bà. Bà đeo một hạt san hô ở cánh mũi, và đứng bên chiếc giường trông thẳng tắp như một bức tượng thần Hermes với hàng mi rủ xuống.
Salammbô bước ra mép sân thượng; đôi mắt nàng lướt nhanh chân trời trong chốc lát rồi hạ xuống thị trấn đang chìm trong giấc ngủ, trong khi tiếng thở dài nàng nén lại làm phồng bầu ngực và tạo ra chuyển động uốn lượn dọc theo chiều dài của chiếc áo choàng trắng buông thõng không thắt nơ hay đai nịt. Đôi xăng-đan cong có vẽ hoa văn của nàng bị che khuất dưới một đống ngọc lục bảo, và một chiếc lưới bằng chỉ tía chứa đầy mái tóc rối bù.
Nhưng nàng ngẩng đầu lên để ngắm trăng sáng, và thì thầm, đan xen lời nói của mình với những đoạn trích từ các bài thánh ca:
“Sao mà nhẹ nhàng thay, ngươi quay cuồng, được nâng đỡ bởi tầng ête vô hình! Mọi thứ bừng sáng quanh ngươi, và chính sự lay động của ngươi phân phát những cơn gió cùng làn sương mỡ màu. Tùy theo việc ngươi lớn lên hay suy tàn mà mắt mèo và đốm trên mình báo hoa mai dài ra hay ngắn lại. Những người vợ gào thét tên ngươi trong cơn đau đẻ! Ngươi làm cho vỏ sò căng phồng, rượu sủi bọt, và xác chết thối rữa! Ngươi tạo ra những hạt ngọc trai dưới đáy biển!
“Và mọi mầm mống, ôi nữ thần! đều lên men trong sâu thẳm tối tăm của làn sương ẩm ướt từ ngươi.
“Khi ngươi xuất hiện, sự tĩnh lặng bao trùm mặt đất; những đóa hoa khép lại, những con sóng dịu đi, con người mệt mỏi vươn ngực về phía ngươi, và thế gian với đại dương cùng núi non ngắm nhìn chính mình trong gương mặt ngươi như trong một tấm gương. Ngươi thật trắng ngời, dịu dàng, rạng rỡ, tinh tuyền, cứu rỗi, thanh thản!”
Lúc bấy giờ, trăng lưỡi liềm đang ở trên ngọn núi Nước Nóng, trong hõm tạo bởi hai đỉnh núi, ở phía bên kia vịnh. Phía dưới trăng là một ngôi sao nhỏ, và xung quanh là một vành đai nhợt nhạt. Salammbô tiếp lời:
“Nhưng ngươi là một nữ chúa khủng khiếp! — Những quái vật, những bóng ma đáng sợ, và những giấc mơ dối lừa đều xuất phát từ ngươi; đôi mắt ngươi ngấu nghiến những hòn đá xây dựng, và loài khỉ luôn đổ bệnh mỗi khi ngươi trẻ lại.
“Ngươi đi đâu thế? Cớ sao ngươi cứ thay đổi hình hài mãi? Lúc thì mảnh mai và cong cong, ngươi lướt qua không gian như một chiến thuyền không cột buồm; lúc khác, giữa muôn vì sao, ngươi tựa như một người mục tử chăn dắt bầy gia súc. Sáng ngời và tròn trịa, ngươi lướt qua những đỉnh núi như bánh xe của cỗ chiến xa.
“Ôi Tanith! Ngươi có yêu ta chăng? Ta đã ngắm nhìn ngươi biết bao! Nhưng không! Ngươi lướt đi trong bầu trời xanh thẳm của ngươi, còn ta — ta vẫn ở lại trên mặt đất bất động.
“Tanaach, hãy lấy cây nebal của ngươi và tấu nhẹ nhàng trên dây bạc, bởi lòng ta đang buồn rầu!”
Người nô tì nâng một loại đàn hạc làm bằng gỗ mun, cao hơn cả người nàng, có hình tam giác giống như chữ delta; nàng cắm phần chóp vào một quả cầu pha lê và dùng cả hai tay bắt đầu gảy.
Những âm thanh nối tiếp nhau dồn dập và trầm đục, như tiếng vo ve của loài ong, rồi với âm lượng ngày càng lớn, chúng lan tỏa vào màn đêm cùng tiếng sóng than van và tiếng xào xạc của những tán cây lớn trên đỉnh Acropolis.
“Im lặng nào!” Salammbô thét lên.
“Chuyện gì làm người phiền lòng vậy, thưa chủ nhân? Tiếng gió thổi, áng mây bay qua, bất cứ điều gì lúc này cũng khiến người bồn chồn!”
“Ta chẳng rõ nữa,” nàng đáp.
“Người đã mệt mỏi vì những lời cầu nguyện quá dài!”
“Ôi! Tanaach, ta ước gì mình được tan biến trong đó như một đóa hoa hòa vào rượu!”
“Có lẽ là do khói hương của người chăng?”
“Không!” Salammbô đáp; “linh hồn của các vị thần ngự trị trong những làn hương thơm ngát.”
Bấy giờ người nô tì mới nói với nàng về người cha. Người ta cho rằng ông đã đi về hướng xứ sở hổ phách, phía sau những cột trụ của Melkarth. “Nhưng nếu người không trở về,” bà nói, “thì dẫu sao, vì đó là ý nguyện của người, người vẫn phải chọn một người chồng trong số những người con của tầng lớp Trưởng lão, và rồi nỗi buồn của người sẽ tiêu tan trong vòng tay một người đànàn ông.”
“Cớ sao lại thế?” thiếu nữ hỏi. Tất cả những kẻ nàng từng thấy đều khiến nàng khiếp sợ với nụ cười như nai vàng và thân hình thô kệch.
“Thỉnh thoảng, hỡi Tanaach, từ tận sâu thẳm tâm can ta bốc lên những làn hơi nóng nặng nề hơn cả làn hơi bốc ra từ miệng núi lửa. Những giọng nói gọi ta, một quả cầu lửa cuồn cuộn dâng lên trong ngực ta, nó bóp nghẹt ta, ta tưởng chừng sắp chết đến nơi; và rồi, điều gì đó dịu ngọt, lan từ trán xuống chân, xuyên qua da thịt ta — đó là một cái ôm ấp trùm lấy ta, và ta cảm thấy mình như bị nghiền nát hệt như có một vị thần đang nằm đè lên ta. Ôi! Ước gì ta có thể hòa mình vào màn sương đêm, làn nước suối, nhựa cây, ước gì ta có thể thoát ra khỏi thể xác này, để chỉ là một hơi thở, hay một tia sáng, rồi lướt đi, bay vút lên tới người, hỡi Mẹ!”
Nàng giơ cao hai tay hết cỡ, uốn cong vóc dáng trong bộ xiêm y dài vốn nhợt nhạt và nhẹ nhàng tựa ánh trăng. Đoạn nàng ngả người ra sau, thở hổn hển trên chiếc ghế ngà; nhưng Tanaach liền đeo một chiếc vòng cổ bằng hổ phách gắn răng cá heo vào cổ nàng để xua tan nỗi sợ hãi, và Salammbô cất lời bằng giọng nói nghẹn ngào: “Hãy đi gọi Schahabarim đến đây cho ta.”
Cha nàng không muốn nàng gia nhập hội nữ tu, thậm chí cũng không cho nàng biết gì về nữ thần Tanith của quần chúng. Ông đang để dành nàng cho một cuộc hôn nhân nào đó nhằm phục vụ cho mưu đồ chính trị của mình; thế nên Salammbô sống thui thủi một mình giữa chốn thâm cung nội uyển. Mẫu thân nàng đã qua đời từ lâu.
Nàng lớn lên trong sự kiêng khem, nhịn ăn và thanh tẩy, luôn được bao quanh bởi những thứ trang nghiêm và tuyệt mỹ, thể xác ngập tràn hương thơm và tâm hồn đẫm đượm lời kinh. Nàng chưa từng nếm rượu, chưa từng ăn thịt, chưa từng chạm vào một loài vật ô uế nào, cũng chưa từng đặt chân đến nhà của người chết.
Nàng hoàn toàn không biết gì về những hình ảnh dâmõế, bởi vì mỗi vị thần đều hiển hiện dưới nhiều hình thái khác nhau, cùng một bản nguyên thường nhận được sự chứng chiếu từ những tín ngưỡng mâu thuẫn nhau, và Salammbô tôn thờ nữ thần qua hình thái tinh tú của người. Một ảnh hưởng đã giáng xuống thiếu nữ từ vầng trăng; khi hành tinh ấy khuyết dần rồi khuất bóng, Salammbô lại lả đi. Nàng ủ rũ suốt cả ngày dài và chỉ hồi sinh vào lúc chiều tà. Trong suốt thời gian nhật thực, nàng gần như cận kề cái chết.
Nhưng Rabetna, trong cơn ghen tuông, đã trả thù cho sự trinh bạch bị tước đoạt khỏi các tế lễ của mình, và bà ta hành hạ Salammbô bằng những nỗi ám ảnh, càng trở nên mãnh liệt hơn vì chúng mơ hồ, vốn được lan truyền qua tín điều này và bị kích động bởi nó.
Không nguôi ngoai, ái nữ của Hamilcar cứ mãi băn khoăn về nữ thần Tanith. Nàng đã tìm hiểu về những cuộc phiêu lưu, những chuyến hành trình, và tất cả các mỹ hiệu của người, những cái tên mà nàng thường lặp đi lặp lại dẫu chúng chẳng mang một ý nghĩa minh bạch nào đối với nàng. Để thấu triệt tận cùng giáo lý của vị nữ thần, nàng khao khát được diện kiến, tại nơi thâm nghiêm nhất của đền thờ, bức tượng cổ trong chiếc áo choàng lộng lẫy, nơi treo giữ vận mệnh của Carthage, bởi vì ý niệm về một vị thần không tách biệt rõ ràng khỏi hình tượng đại diện của vị ấy, và việc nắm giữ hay thậm chí nhìn ngắm hình ảnh của một vị thần đồng nghĩa với việc tước đi một phần quyền năng của vị ấy, và ở một chừng mực nào đó là chi phối được vị ấy.
Nhưng Salammbô quay lại. Nàng đã nhận ra tiếng chuông vàng khua ở vạt áo của Schahabarim.
Ông bước lên những bậc thềm; đoạn dừng chân trước ngưỡng cửa sân thượng và khoanh tay lại.
Đôi mắt trũng sâu của ông lấp lánh như ngọn đèn lầu mộ; thân hình dài và gầy guộc lọt thỏm trong tấm áo vải lanh nặng trĩu những chiếc chuông, đan xen cùng những viên ngọc lục bảo đánh động theo từng bước chân ở gót giày. Ông có đôi chân yếu ớt, hộp sọ nghiêng và chiếc cằm nhọn; làn da có vẻ lạnh ngắt khi chạm vào, và khuôn mặt vàng bủng hằn sâu những nếp nhăn trông như đang co rúm lại trong một niềm khát khao, một nỗi đau muôn thuở.
Ông là đại tư tế của nữ thần Tanith, và chính ông là người đã nuôi dạy Salammbô.
“Hãy nói đi!” ông cất lời. “Ngươi muốn gì?”
“Ta cứ ngỡ — ngươi gần như đã hứa với ta —” Nàng lắp bắp và bối rối; rồi đột ngột: “Cớ sao ngươi lại khinh miệt ta? Ta đã quên mất nghi lễ nào ư? Ngươi là thầy của ta, và ngươi từng bảo rằng không ai am tường tường tận những thứ liên quan đến nữ thần bằng ta; thế nhưng có những điều ngươi nhất định không chịu hé môi. Chẳng lẽ là vậy sao, thưa cha?”
Schahabarim nhớ lại mệnh lệnh của Hamilcar, bèn đáp lời:
“Không, ta không còn gì để dạy cho ngươi nữa!”
Nàng tiếp lời: “Một linh cảm thúc giục ta hướng đến tình yêu này. Ta đã leo lên những bậc thềm của Eschmoun, vị thần của các hành tinh và trí tuệ; ta đã ngủ dưới tán ô liu vàng của Melkarth, vị thần bảo hộ các thuộc địa Tyre; ta đã đẩy tung những cánh cửa của Baal-Khamon, đấng chiếu rọi và ban phát sự màu mỡ; ta đã dâng tế phẩm cho các vị thần Kabiri dưới lòng đất, cho các vị thần rừng, gió, sông ngòi và núi non; nhưng, ngươi có hiểu không? Tất cả các ngài đều quá xa xôi, quá cao vời, quá vô cảm, trong khi nữ thần ấy — ta cảm nhận người hòa quyện trong cuộc đời ta; người lấp đầy tâm hồn ta, và ta run rẩy với những chấn động nội tâm, tựa như người đang nhảy múa để tìm cách thoát ra. Ta ngỡ như mình sắp sửa nghe thấy tiếng ngọn gió và nhìn thấy gương mặt người, những luồng chớp lóa mắt rọi xuống rồi ta lại chìm sâu trở lại vào bóng tối.”
Schahabarim lặng thinh. Nàng nhìn ông với ánh mắt nài nỉ van xin. Cuối cùng, ông ra hiệu cho nữ nô tì, kẻ vốn không phải gốc xứ Canaan, lui ra. Tanaach biến mất, và Schahabarim, giơ một tay lên không trung, cất lời:
“Trước khi các vị thần xuất hiện, chỉ có màn đêm đơn độc, và một hơi thở leo lét mờ mịt, lờ mờ như ý thức của một con người trong giấc chiêm bao. Nó co rút lại, sinh ra Dục vọng và Sương mù, và từ Dục vọng cùng Sương mù ấy đã sản sinh ra Vật chất nguyên thủy. Đó là một vùng nước bùn lầy, đen đúa, lạnh giá và sâu thẳm. Nó chứa đựng những quái vật vô tri, những mảnh ghép rời rạc của những hình hài chưa ra đời, vốn được vẽ trên các bức tường của những chốn thiêng liêng.
“Rồi Vật chất ngưng tụ lại. Nó hóa thành một quả trứng. Quả trứng nứt ra. Một nửa tạo thành mặt đất, nửa kia tạo thành vòm trời. Mặt trời, mặt trăng, gió và mây xuất hiện, và giữa tiếng sấm sét đinh tai nhức óc, những sinh vật có trí tuệ bừng tỉnh. Bấy giờ Eschmoun trải mình trong bầu trời đầy sao; Khamon bừng sáng trong mặt trời; Melkarth dùng đôi tay đẩy lùi hắn ra sau Gades; các vị thần Kabiri giáng xuống bên dưới những ngọn núi lửa, và Rabetna tựa như một người nhũ mẫu cúi xuống thế gian, tuôn trào ánh sáng của mình tựa sữa và màn đêm của mình tựa chiếc áo choàng.”
“Và rồi sao nữa?” nàng hỏi.
Ông đã kể cho nàng nghe bí mật về nguồn cội muôn loài, nhằm hướng sự chú ý của nàng rời xa những viển vông cao xa hơn; nhưng khao khát của thiếu nữ lại bùng lên trước những lời cuối cùng của ông, và Schahabarim, dường như buông xuôi một nửa, tiếp lời:
“Người truyền cảm hứng và cai quản tình yêu của nhân thế.”
“Tình yêu của nhân thế!” Salammbô lặp lại trong nỗi mơ màng.
Vị tư tế tiếp tục: “Người là linh hồn của Carthage; và dẫu cho người hiện hữu khắp muôn nơi, chính tại nơi này người ngự trị, bên dưới tấm màn thiêng liêng.”
“Ôi cha!” Salammbô thét lên, “Con sẽ được nhìn thấy người chứ, phải không cha? Cha sẽ đưa con đến gặp người! Con đã do dự suốt bấy lâu; con khao khát đến phát điên được nhìn ngắm hình hài người. Xin hãy rủ lòng thương! Giúp con với! Chúng ta đi thôi!”
Ông đẩy nàng ra bằng một cử chỉ đầy phũ phàng và kiêu hãnh.
“Không bao giờ! Ngươi không biết rằng điều đó đồng nghĩa với cái chết sao? Những vị thần lưỡng tính Baal chỉ vén bức màn hé lộ trước chúng ta, những kẻ mang trí tuệ của nam nhân và sự yếu mềm của nữ nhi. Khao khát của ngươi là tội phạm thánh; hãy thỏa mãn với sự hiểu biết mà ngươi đang có đi!”
Nàng quỵ xuống, dùng hai ngón tay bịt chặt hai tai như một sự sám hối; và bị nghiền nát bởi những lời của vị tư tế, đồng thời dâng trào trong lòng cả sự giận dữ đối với ông, nỗi kinh hoàng lẫn niềm nhục nhã, nàng bật khóc nức nở. Schahabarim vẫn đứng sừng sững, vô cảm hơn cả những hòn đá trên sân thượng. Ông nhìn xuống thiếu nữ đang run rẩy dưới chân mình, và cảm thấy một thứ niềm vui khi nhìn nàng chịu đựng vì vị thần của ông, người mà ngay cả bản thân ông cũng không thể ôm trọn vào lòng. Đám chim chóc đã bắt đầu cất tiếng hót, một cơn gió lạnh đang thổi qua, và những đám mây nhỏ trôi lững lờ trên bầu trời đang nhạt dần sắc xanh.
Đột nhiên, ông nhận ra ở chân trời, phía sau Tunis, trông như có những làn sương mờ nhạt đang la đà dọc theo mặt đất; rồi chúng biến thành một bức màn bụi khổng lồ trải dài theo phương thẳng đứng, và giữa những trận cuồng phong của đám đông cuồn cuộn ấy, những chiếc đầu lạc đà, những ngọn giáo và khiên thuẫn lần lượt xuất hiện. Đó chính là đạo quân của đám man tộc đang tiến về Carthage.