Một số người nhà quê, cỡi lừa hoặc chạy bộ, lũ lượt kéo vào thành trong trạng thái tái mét, thở hổn hển và điên cuồng vì sợ hãi. Họ đang tháo chạy trước quân đoàn địch. Đoàn quân ấy đã hoàn thành cuộc hành trình từ Sicca chỉ trong ba ngày, với mục đích tiến đánh Carthage và tiêu tận diệt tuyệt.
Cổng thành đã đóng chặt. Bọn Lính đánh thuê xuất hiện gần như ngay sau đó; nhưng chúng dừng lại ở giữa eo đất, ngay bên bờ hồ.
Ban đầu chúng không đưa ra tuyên bố thù địch nào. Một vài tên tiến đến tay cầm nhành cọ. Chúng bị đuổi đánh bằng tên, nỗi kinh hoàng lớn đến nhường nào.
Vào buổi sáng và lúc chập tối, đôi khi có những kẻ lang thang dọc theo chân tường. Một gã đàn tử tế nhỏ thó được quấn kín trong tấm áo choàng, với khuôn mặt che khuất dưới chiếc vành nón rất thấp, đặc biệt gây chú ý. Y sẽ đứng liền mấy giờ đồng hồ đăm đăm nhìn hệ thống dẫn nước, kiên trì đến mức chắc hẳn y muốn đánh lạc hướng người Carthage về những mưu đồ thực sự của mình. Một kẻ khác, một tên khổng lồ để đầu trần, thường hay đi cùng y.
Nhưng Carthage được phòng thủ xuyên suốt toàn bộ bề rộng của eo đất: trước hết là một hào sâu, kế đến là một thành đắp bằng cỏ, và cuối cùng là bức tường cao ba mươi cubit, xây bằng đá khối lớn, gồm hai tầng. Thành có những chuồng ngựa đủ chỗ cho ba trăm con voi cùng kho chứa yên cương, xiềng xích và thức ăn cho chúng; lại có những chuồng khác cho bốn nghìn con ngựa cùng nguồn dự trữ lúa mạch và dây cương, cùng các doanh trại cho hai mươi nghìn binh sĩ với áo giáp và mọi vật dụng chiến tranh. Những ngọn tháp nhô lên từ tầng thứ hai, tất cả đều có gờ chắn chiến đấu, và treo những chiếc mộc bằng đồng trên các móc sắt ở mặt ngoài.
Tuyến tường đầu tiên này lập tức che chở cho Malqua, khu vực của thủy thủ và thợ nhuộm. Có thể thấy những cột buồm nơi các cánh buồm màu tía đang phơi khô, và trên những sân thượng cao nhất là những lò đất nung dùng để đun nước muối.
Phía sau, những ngôi nhà cao tầng của thành phố vươn lên theo hình thể bậc thang của một nhà hát lộ thiên hình khối. Chúng được xây bằng đá, ván, ván lợp, sậy, vỏ sò và đất nện. Những khu rừng thuộc về các ngôi đền trông giống như những hồ nước xanh ngắt giữa ngọn núi gồm các khối đá đủ màu sắc. Thành phố bị cắt ngang ở những khoảng cách không đều bởi các quảng trường công cộng, và bị chia cắt từ trên xuống dưới bởi vô số con hẻm đan xen nhau. Vòng đai của ba khu phố cổ nay đã thất lạc có thể được phân biệt; chúng nhô lên đây đó giống như những rạn san hô lớn, hoặc kéo dài thành những mặt tiền khổng lồ, bị bôi đen, phủ một nửa bởi hoa, và vằn vện những vết chất thải đổ xuống, trong khi các con đường đâm xuyên qua những khe hở há hốc của chúng giống như những dòng sông chảy dưới gầm cầu.
Ngọn đồi Acropolis, nằm ở trung tâm Byrsa, bị che khuất dưới một rừng công trình lộn xộn. Nào là những ngôi đền với các cột xoắn mang đầu cột bằng đồng và xích kim loại, những khối chóp bằng đá khô có các dải màu xanh da trời, những mái vòm bằng đồng, những thanh xà bằng đá cẩm thạch, những trụ ốp kiểu Babylon, những cột tháp nhọn chĩa vút lên như những ngọn đuốc lộn ngược. Các hàng cột hiên vươn tới các trán tường; những đường xoắn ốc được trưng bày qua các hàng cột; những bức tường đá granit đỡ các vách ngăn bằng ngói; tất cả chồng chất lên nhau, nửa che khuất nhau theo một cách thức kỳ diệu và khó hiểu. Người ta có thể cảm nhận được sự tiếp nối của các thời đại ở nơi đó, và giống như là những hoài niệm về các quê hương đã bị lãng quên.
Phía sau Acropolis, con đường Mappalian, được viền bởi những ngôi mộ, kéo dài qua những vùng đất đỏ theo một đường thẳng từ bờ biển đến các hầm mộ; rồi những dinh thự rộng rãi xuất hiện cách quãng trong các khu vườn, và khu phố thứ ba này, Megara, vốn là thị trấn mới, vươn dài đến tận rìa vách đá, nơi sừng sững một ngọn hải đăng khổng lồ bốc cháy rực rỡ mỗi đêm.
Theo cách đó, Carthage hiện ra trước mắt những binh sĩ đóng quân trong thung lũng.
Họ có thể nhận ra các khu chợ và ngã tư ở đằng xa, và tranh cãi với nhau về vị trí của các ngôi đền. Đền Khamon, nằm đối diện với Syssitia, có mái ngói bằng vàng; đền Melkarth, nằm bên trái đền Eschmoun, có những cành san hô trên mái; xa hơn nữa, mái vòm bằng đồng của đền Tanith nhô lên giữa những tán cây cọ; đền Moloch u ám nằm bên dưới các bể chứa nước, theo hướng ngọn hải đăng. Tại các góc của trán tường, trên đỉnh các bức tường, ở các góc của quảng trường, khắp nơi, đều có thể nhìn thấy những vị thần với đầu kỳ dị, khổng lồ hoặc lùn tịt, với cái bụng phệ, hoặc dẹt một cách quá đáng, đang há to miệng, dang rộng tay, và cầm chĩa, xích hoặc lao trong tay; trong khi màu xanh của biển trải dài phía sau những con đường dốc đứng hơn nữa do hiệu ứng phối cảnh.
Từ sáng đến tối, chúng ngập tràn một đám đông náo động; những cậu bé lắc chuông nhỏ, hò hét trước cửa các nhà tắm; các quán bán đồ uống nóng bốc khói, không gian vang dội tiếng búa đập trên đe, những chú gà trống trắng, linh vật của thần Mặt Trời, gáy trên các sân thượng, những con bò đang bị giết thịt rống lên trong các đền thờ, nô lệ chạy ngược xuôi với những cái giỏ trên đầu; và trong sâu thẳm các dãy hành lang, đôi khi một vị tư tế xuất hiện, khoác áo choàng sẫm màu, chân đất, và đội mũ chóp nhọn.
Cảnh tượng mà Carthage bày ra đã chọc giận đám Lính đánh thuê; họ vừa ngưỡng mộ vừa nguyền rủa nó, và vừa muốn san bằng vừa muốn được sinh sống trong đó. Nhưng có gì ở Quân Cảng được phòng thủ bởi một tầng ba lớp tường thành? Rồi phía sau thị trấn, ở phía sau Megara, và cao hơn cả Acropolis, cung điện của Hamilcar hiện ra.
Ánh mắt Matho hướng về phía đó từng khoảnh khắc. Y trèo lên những cây ô liu và nhoài người ra với bàn tay xòe rộng che trên lông mày. Những khu vườn vắng lặng, và cánh cửa màu đỏ với chữ thập đen vẫn đóng kín mít.
Hơn hai mươi lần y đi quanh các chiến lũy, tìm kiếm một chỗ sơ hở để có thể đột nhập vào trong. Có một đêm y lao mình xuống vịnh và bơi liên tục trong ba giờ liền. Y đến được chân khu phố Mappalian và cố trèo lên vách đá. Y làm rách bươm đầu gối, gãy cả móng tay, rồi rơi tỏm trở lại những con sóng và quay về.
Sự bất lực của mình khiến y nổi giận lôi đình. Y ghen tị với thành Carthage này – nơi đang cất giấu Salammbô – cứ như thể với một kẻ nào đó đã chiếm đoạt nàng. Sự rũ rượi rời bỏ y, nhường chỗ cho một niềm khao khát hành động điên cuồng và liên tục. Với má đỏ bừng, ánh mắt giận dữ và giọng khàn khàn, y sải những bước dài qua doanh trại; hoặc ngồi trên bờ biển, y dùng cát chùi rửa thanh gươm lớn của mình. Y bắn tên vào những con kèn kèn bay qua. Trái tim y trào dâng những lời lẽ cuồng loạn.
Hãy thả lỏng cơn thịnh nộ của ngươi như một cỗ xe ngựa bất trị, Spendius nói. Hãy thét gào, lăng mạ, tàn phá và giết chóc. Nỗi đau buồn được xoa dịu bằng máu, và vì ngươi không thể thỏa mãn tình yêu của mình, hãy trút sự căm thù; nó sẽ nâng đỡ ngươi!
Matho tiếp tục nắm quyền chỉ huy binh lính của mình. Y huấn luyện họ một cách nhẫn tâm. Y được kính trọng vì lòng dũng cảm và đặc biệt là vì sức mạnh. Hơn nữa, y gợi lên một thứ nỗi sợ hãi huyền bí, và người ta tin rằng y trò chuyện vào ban đêm với những bóng ma. Các đội trưởng khác được truyền cảm hứng bởi tấm gương của y. Quân đội nhanh chóng trở nên kỷ luật. Từ trong nhà, người Carthage có thể nghe thấy những tiếng kèn hiệu điều chỉnh các bài tập của họ. Cuối cùng thì đám Lính đánh thuê cũng tiến đến gần.
Để nghiền nát chúng ở eo đất, cần phải có hai đội quân cùng lúc đánh úp vào phía sau chúng, một đội đổ bộ ở cuối vịnh Utica, và đội thứ hai ở ngọn núi Nước Nóng. Nhưng người ta có thể làm gì với một Binh đoàn Thần thánh duy nhất, có quân số tối đa chỉ sáu nghìn người? Nếu kẻ địch nghiêng về phía đông, chúng sẽ hội quân với những người du mục và cắt đứt tuyến thương mại của sa mạc. Nếu chúng rút về phía tây, Numidia sẽ nổi dậy. Cuối cùng, việc thiếu lương thực sớm muộn gì cũng sẽ khiến chúng tàn phá vùng đồng quê xung quanh như châu chấu, và giới nhà giàu run sợ cho những biệt thự xinh đẹp, những vườn nho và đất đai canh tác của họ.
Hanno đề xuất những biện pháp tàn độc và không thể thiển thực hiện được, chẳng hạn như hứa thưởng một khoản tiền lớn cho mỗi cái đầu của Lính đánh thuê, hoặc châm lửa đốt trại của chúng bằng tàu thuyền và máy bắn đá. Trái lại, đồng sự của hắn là Gisco lại muốn trả tiền cho chúng. Nhưng Viện Nguyên lão căm ghét hắn vì sự nổi tiếng của hắn; bởi họ sợ nguy cơ xuất hiện một kẻ độc tài, và vì nỗi sợ chế độ quân chủ, họ ráng sức làm suy yếu bất cứ thứ gì góp phần tạo nên hoặc có thể tái lập chế độ ấy.
Bên ngoài công sự có những con người thuộc một chủng tộc khác và có nguồn gốc không rõ ràng, toàn là những kẻ săn nhím gai, ăn động vật có vỏ và loài rắn. Họ thường chui vào hang để bắt sống linh cẩu, và giải trí bằng cách bắt chúng chạy vào buổi chiều trên những bãi cát ở Megara giữa các bia mộ. Những chiếc lúp xúp của họ, được làm bằng bùn và rong biển, treo lủng lẳng trên vách đá như tổ én. Ở đó họ sống, không có chính phủ và không có thần linh, lộn xộn, hoàn toàn khỏa thân, vừa yếu ớt vừa hung hãn, và bị người dân mọi thời đại nguyền rủa vì thứ thức ăn ô uế của họ. Một buổi sáng, lính canh nhận ra tất cả bọn họ đã biến mất.
Cuối cùng, một số thành viên của Hội đồng Tối cao cũng đi đến một quyết định. Họ đến trại không mang theo vòng cổ hay thắt lưng, và đi dép hở ngón giống như những người láng chèo. Họ bước đi với nhịp độ thong thả, vẫy tay chào các đội trưởng, hoặc dừng lại trò chuyện với binh lính, nói rằng mọi chuyện đã kết thúc và công lý sắp được thực thi đối với các yêu sách của họ.
Nhiều người trong số họ lần đầu tiên nhìn thấy một trại lính Đánh thuê. Thay vì sự hỗn loạn mà họ từng mường tượng, ngự trị khắp nơi là một sự trật tự và im lặng đáng sợ. Một chiến lũy bằng cỏ tạo thành bức tường cao bao quanh đội quân bất động trước sức công phá của máy bắn đá. Mặt đất trên các con đường được rắc nước mát; qua những lỗ thủng trên lều, họ có thể nhìn thấy những tròng mắt màu nâu sẫm đang lấp lánh trong bóng râm. Những đống giáo và những bộ giáp treo lủng lẳng làm họ lóa mắt như gương. Họ trò chuyện bằng giọng nhỏ nhẹ. Họ sợ làm đổ vỡ thứ gì đó với những chiếc áo choàng dài của mình.
Binh lính đòi lương thực, cam kết sẽ trả tiền bằng số tiền còn nợ.
Bò, cừu, gà sao, trái cây và đậu lupin được gửi đến cho họ, cùng với cá thu xông khói, loại cá thu thượng hạng mà Carthage vẫn gửi đi mọi cảng biển. Nhưng họ đi vòng quanh những con gia súc tráng lệ với vẻ khinh khỉnh, và chê bai những gì họ thèm khát, chỉ đề nghị trả giá bằng một con bồ câu cho một con cừu đực, hoặc giá của một quả lựu cho ba con dê. Những kẻ Ăn Đồ Ô Uế bước lên làm trọng tài, và tuyên bố rằng họ đang bị lừa bịp. Thế rồi họ rút gươm ra với những lời đe dọa giết chóc.
Các quan chức tài chính của Hội đồng Tối cao ghi chép lại số năm mà mỗi người lính còn nợ lương. Nhưng người ta không còn cách nào biết được có bao nhiêu Lính đánh thuê đã được tuyển dụng, và giới Trưởng lão vô cùng kinh hoàng trước khoản tiền khổng lồ mà họ sẽ phải trả. Kho dự trữ silphium phải được đem bán, và các thị trấn thương mại bị đánh thuế; Lính đánh thuê sẽ trở nên mất kiên nhẫn; Tunis đã về phe với chúng; và giới nhà giàu, bị choáng váng bởi những cơn giận cuồng nộ của Hanno và những lời quở trách của đồng sự hắn, đã hối thúc bất kỳ công dân nào quen biết một tên Lính đánh thuê hãy đến gặp ngay lập tức để lấy lại tình bạn của hắn, và nói những lời ngọt ngào với hắn. Sự thể hiện lòng tin như vậy sẽ xoa dịu chúng.
Các thương nhân, người chép sử, thợ trong xưởng vũ khí, và cả những gia đình đã đến thăm Lính đánh thuê.
Binh lính cho phép tất cả người Carthage đi vào, nhưng chỉ qua một lối đi duy nhất chật hẹp đến mức bốn người đi song song chen chúc nhau. Spendius, đứng tựa vào rào chắn, kiểm tra kỹ lưỡng họ; đối diện với y, Matho đang quan sát đám đông, cố gắng nhận ra ai đó mà y có thể từng nhìn thấy ở cung điện của Salammbô.
Doanh trại giống như một thị trấn, đông đúc người và náo nhiệt vô cùng. Hai đám đông khác biệt hòa lẫn vào nhau mà không pha trộn, một bên mặc vải lanh hoặc vải len, đội mũ nỉ hình nón thông, và bên kia mặc giáp sắt đội mũ chiến. Giữa những người phục vụ và người bán hàng rong là phụ nữ từ muôn nơi, da nâu sạm như chè là chín, xanh mướt như ô liu, vàng rực như cam, do thủy thủ bán lại, được nhặt ra từ các động mại dâm, bị cướp từ các đoàn lữ hành, bị bắt trong những vụ cướp phá thị trấn, những người phụ nữ mệt mỏi vì tình ái khi còn trẻ, và bầm dập vì đòn roi khi về già, những kẻ ngã gục trên đường hành quân giữa đống hành lý và súc vật thồ bị bỏ rơi. Vợ của những người du mục mặc những chiếc áo choàng vuông màu nâu sẫm làm bằng lông lạc đà quét gót chân; những nữ nhạc công đến từ Cyrenaica, quấn voan tím và tô mày, ngồi xổm trên chiếu hát hò; những mụ nô lệ da đen già nua ngực xập xệ đi nhặt phân động vật đang phơi khô dưới nắng để nhóm lửa; phụ nữ Syracuse cài những tấm vàng trên tóc; phụ nữ Lusitania đeo vòng cổ làm bằng vỏ sò; người Gaul mặc áo da sói trên bộ ngực trắng ngần; và những đứa trẻ vạm vỡ, đầy chấy rận, cởi truồng và chưa cắt bao quy đầu, húc đầu vào người qua đường, hoặc đi theo sau họ như những chú hổ con để cắn tay họ.
Người Carthage đi dạo khắp doanh trại, kinh ngạc trước vô số thứ hàng hóa ngập tràn nơi đây. Những kẻ khốn khổ nhất thì ủ rũ, còn những kẻ khác thì che giấu sự lo âu.
Binh lính vỗ vai họ, và giục giã họ vui lên. Ngay khi thấy bất kỳ ai, họ liền mời chào tham gia các trò giải trí. Nếu họ đang chơi ném đĩa, lính đánh thuê sẽ tìm cách dẫm nát chân vị khách, hoặc nếu chơi quyền anh sẽ làm hàm của nạn nhân gãy vụn ngay từ cú đấm đầu tiên. Bính lính ném đá dọa nạt người Carthage bằng trành ném, nhóm Psylli bằng độc xà, và kỵ binh bằng những con ngựa của họ, trong khi các nạn nhân của họ, vốn quen với những công việc hòa bình, cúi đầu và cố gắng mỉm cười trước mọi sự lăng mạ đó. Một vài người, để tỏ ra dũng cảm, làm hiệu rằng họ muốn trở thành lính. Họ bị bắt đi chặt củi và chải lông cho la. Họ bị trói chặt trong áo giáp, và bị lăn như những cái thùng qua các con đường trong doanh trại. Rồi khi họ sắp rời đi, Lính đánh thuê liền nhổ tóc họ với những điệu bộ kỳ quặc.
Nhưng nhiều kẻ, vì ngu ngốc hoặc định kiến, ngây thơ tin rằng tất cả người Carthage đều rất giàu có, và họ đi theo sau xin xỏ điều gì đó. Họ đòi hỏi tất cả những gì họ cho là đẹp: một chiếc nhẫn, một chiếc thắt lưng, đôi dép, tua rua của chiếc áo choàng, và khi người Carthage bị lột sạch đồ kêu lên: – Nhưng ta chẳng còn gì sót lại. Ngươi muốn gì nữa? họ sẽ đáp: – Vợ ngươi! Thậm chí những kẻ khác còn nói: – Mạng sống của ngươi!
Các sổ sách quân phí đã được trao cho các đội trưởng, đọc cho binh lính nghe, và chính thức được phê duyệt. Sau đó họ đòi lều bích; và đã được nhận. Tiếp theo, các sĩ quan chỉ huy người Hy Lạp đòi một số bộ giáp đẹp được sản xuất tại Carthage; Hội đồng Tối cao đã bỏ phiếu thông qua các khoản tiền để mua chúng. Nhưng thật công bằng làm sao, theo lời kỵ binh ngụy biện, là nước Cộng hòa phải bồi thường cho họ vì những con ngựa của họ; người này đã mất ba con trong một trận vây hãm như vậy, người khác mất năm con trong một cuộc hành quân như vậy, người khác nữa mất mười bốn con ở các vực thẳm. Những con ngựa giống từ Hecatompylos được mang ra ofrecier cho họ, nhưng họ thích tiền hơn.
Tiếp theo, họ yêu cầu được trả bằng tiền mặt (bằng những đồng tiền đúc, chứ không phải tiền da) cho toàn bộ số lúa mì còn nợ họ, và với mức giá cao nhất mà nó đạt được trong thời chiến; đến mức họ đòi số tiền gấp bốn trăm lần cho một vạ bột so với số tiền họ đã bỏ ra mua một bao lúa mì. Sự bất công như vậy thật tức giận; nhưng dẫu sao vẫn phải cúi đầu tuân thủ.
Rồi các đại biểu của binh lính và Hội đồng Tối cao đã thề nguyền tình bạn tái lập trước vị Thần bảo hộ của Carthage và các vị thần của Lính đánh thuê. Họ trao nhau những lời xin lỗi và vuốt ve với vẻ phô trương và dài dòng mang đậm chất phương Đông. Sau đó, binh lính đòi hỏi, như một bằng chứng của tình bạn, việc trừng phạt những kẻ đã xúi giục họ chống lại nước Cộng hòa.
Ý của họ, người ta giả vờ như không hiểu, và họ giải thích rõ ràng hơn bằng cách nói rằng họ phải có cái đầu của Hanno.
Mỗi ngày mấy bận, họ rời khỏi trại, và đi dọc theo chân tường thành, hét lớn đòi ném cái đầu của Quan chấp chính cho họ, và chìa những chiếc áo choàng ra để hứng lấy nó.
Hội đồng Tối cao có lẽ đã nhượng bộ nếu không vì một yêu sách cuối cùng, còn quá đáng hơn những yêu sách khác: họ đòi các thiếu nữ, được chọn từ các gia đình quý tộc lừng lẫy, để gả làm vợ cho các thủ lĩnh của họ. Đó là một ý tưởng xuất phát từ Spendius, và nhiều người cho là vô cùng đơn giản và khả thi. Nhưng giả định về mong muốn hòa huyết thống Punic của họ đã làm phẫn nộ người dân; và họ bị từ chối thẳng thừng rằng họ sẽ không nhận thêm gì nữa. Thế là họ la lối rằng họ đã bị lừa dối, và nếu lương bổng của họ không đến trong vòng ba ngày, chính họ sẽ thân chinh đi lấy nó ở Carthage.
Sự bội tín của Lính đánh thuê không hoàn toàn như kẻ thù của chúng nghĩ. Hamilcar đã hứa hẹn với chúng những điều vô cùng hào phóng, dẫu mơ hồ là thật, nhưng đồng thời cũng rất trang trọng và lặp đi lặp lại. Chúng có thể đã tin rằng khi chúng đổ bộ xuống Carthage, thị trấn sẽ bị bỏ mặc cho chúng, và chúng sẽ có những kho báu được chia nhau; và khi chúng thấy rằng tiền lương của mình còn chớ lấy gì làm chắc được trả đủ, sự vỡ mộng đã đụng chạm đến lòng tự ái cũng như lòng tham của chúng.
Chẳng phải Dionysius, Pyrrhus, Agathocles, và các vị tướng của Alexander đã cung cấp những tấm gương về vận may kỳ diệu đó sao? Hercules, vị thần mà người Canaan đồng nhất với mặt trời, chính là lý tưởng tỏa sáng trên chân trời của các đội quân. Chúng biết rằng những người lính bình thường đã từng đội vương miện, và những tiếng vang của các đế chế đang sụp đổ sẽ dệt nên những giấc mơ cho người Gaul trong khu rừng sồi của anh ta, cho người Ethiopia giữa những bãi cát của hắn. Nhưng có một quốc gia luôn sẵn sàng trục lợi từ lòng dũng cảm; và tên cướp bị trục xuất khỏi bộ tộc, kẻ sát hại cha mình lang thang trên đường sá, kẻ phạm tội báng bổ bị các vị thần truy đuổi, tất cả những ai đang đói khát hay tuyệt vọng đều cố gắng vươn tới hải cảng nơi nhà môi giới Carthage đang tuyển mộ binh lính. Thông thường nước Cộng hòa giữ lời hứa của mình. Tuy nhiên, lần này, sự háu hức của lòng tham đã đẩy nó vào tình cảnh ô nhục hiểm nghèo. Người Numidia, người Libya, toàn bộ châu Phi sắp sửa đổ ập xuống Carthage. Chỉ có biển là mở ra trước mắt nó, và ở đó nó lại chạm trán với người La Mã; thế nên, giống như một kẻ bị kẻ sát nhân tấn công, nó cảm thấy cái chết bủa vây khắp tứ phía.
Thật sự cần thiết phải nhờ cậy đến Gisco, và Lính đánh thuê đã chấp nhận sự can thiệp của ông. Một buổi sáng, họ nhìn thấy những sợi xích của hải cảng được hạ xuống, và ba chiếc thuyền đáy bằng đi qua kênh đào Tâania tiến vào hồ.
Gisco xuất hiện rõ trên chiếc thuyền đầu tiên ở mũi tàu. Phía sau ông nhô lên một chiếc rương khổng lồ, cao hơn cả đài hỏa táng, và được trang bị những vòng khoen giống như những chiếc vương miện treo. Sau đó là binh đoàn thông dịch viên, với mái tóc được búi chải như nhân sư, và những con vẹt được xăm trên ngực. Bạn bè và nô lệ theo sau, tất cả đều không có vũ khí, và đông đến mức họ xô đẩy cả vào nhau. Ba chiếc sà lan dài, mang nặng đầy hiểm nguy tiến lên giữa tiếng hò reo của đội quân đang đứng xem.
Ngay khi Gisco vừa đặt chân lên bờ, binh lính đã chạy ùa đến chỗ ông. Ông cho dựng một loại bục diễn thuyết bằng những chiếc ba lô, và tuyên bố rằng ông sẽ không rời đi trước khi trả đủ lương cho tất cả bọn họ.
Một tràng pháo tay bùng nổ, và phải mất một thời gian rất lâu ông mới có thể cất lời.
Sau đó, ông quở trách những sai trái gây ra cho nước Cộng hòa, và cho cả Lính đánh thuê; lỗi lầm là ở một vài kẻ bạo loạn đã làm Carthage hoảng sợ bằng sự bạo lực của chúng. Bằng chứng tốt nhất cho thiện chí của phía bên kia chính là việc ông, kẻ thù truyền kiếp của Quan chấp chính Hanno, lại là người được cử đến với họ. Họ không được tin rằng người dân lại ngớ ngẩn đến mức muốn khiêu khích những con người dũng cảm, hay vô ơn đến mức không ghi nhận những cống hiến của họ; và Gisco bắt đầu trả lương cho binh lính, bắt đầu từ những người Libya. Vì họ đã tuyên bố rằng các danh sách là gian dối, ông không dùng đến chúng nữa.
Họ xếp hàng diễu hành trước mặt ông theo quốc tịch, xòe các ngón tay để chỉ số năm phục vụ của họ; họ lần lượt được đánh dấu bằng sơn màu xanh lá cây trên tay trái; các thư lại thọc tay vào chiếc rương há hốc, trong khi những người khác dùng dùi đục lỗ trên một tấm chì.
Một người bước qua với dáng đi nặng nhọc như bò đực.
Lại đây đứng bên cạnh ta, Quan chấp chính nói, nghi ngờ có sự gian lận; ngươi đã phục vụ bao nhiêu năm rồi?
Mười hai, người Libya đáp.
Gisco luồn các ngón tay dưới cằm anh ta, bởi vì phần cằm của mũ chiến dùng lâu ngày thường tạo ra hai vết chai ở đó; những vết này được gọi là quả đậu carob, và có quả đậu carob là một thành ngữ được dùng để chỉ một cự binh.
Đồ trộm cắp! Quan chấp chính quát lên, vai ngươi đáng lẽ phải có những gì mà mặt ngươi còn thiếu! và giật phăng chiếc áo tunic của anh ta ra, ông phơi bày tấm lưng phủ đầy một lớp vảy ghẻ đang rỉ máu; anh ta là một lao công đến từ Hippo-Zarytus. Những tiếng la ó vang lên, và anh ta bị chặt đầu.
Ngay khi màn đêm buông xuống, Spendius liền đi đánh thức những người Libya dậy, và nói với họ:
Khi người Liguria, Hy Lạp, Balearia và Ý được trả lương, họ sẽ quay về. Nhưng còn các ngươi, các ngươi sẽ ở lại châu Phi, tản mác khắp các bộ tộc của mình, và không hề có phương tiện phòng thủ nào! Chính lúc đó nước Cộng hòa sẽ trả thù! Hãy đề phòng chuyến đi này! Các ngươi có định tin mọi điều người ta nói không? Cả hai vị Quan chấp chính đều đồng lõa, và kẻ này đang lừa gạt các ngươi! Hãy nhớ đến Hòn đảo Xương, và Xanthippus – kẻ mà chúng đã tống cổ về Sparta trên một chiếc thuyền rách nát!
Chúng ta phải tiến hành thế nào đây? họ hỏi.
Hãy suy ngẫm! Spendius nói.
Hai ngày tiếp theo trôi qua trong việc trả lương cho những người ở Magdala, Leptis và Hecatompylos; Spendius đi lang thang giữa những người Gaul.
Chúng đang trả lương cho người Libya, rồi sau đó chúng sẽ cho người Hy Lạp, người Balearia, người châu Á và tất cả những kẻ còn lại giải ngũ! Nhưng các ngươi, những kẻ có số lượng ít ỏi, sẽ chẳng nhận được gì! Các ngươi sẽ không bao giờ được nhìn thấy quê hương của mình nữa! Các ngươi sẽ chẳng có tàu thuyền nào cả, và chúng sẽ giết các ngươi để đỡ tốn lương thực nuôi các ngươi!
Người Gaul kéo đến gặp Quan chấp chính. Autaritus, kẻ mà ông từng làm bị thương tại cung điện của Hamilcar, đã chất vấn ông, nhưng bị đám nô lệ đẩy lui, và bỏ đi trong tiếng thề thau sẽ trả thù.
Các yêu sách và khiếu nại nhân lên gấp bội. Những kẻ cứng đầu nhất lén lút đột nhập vào lều của Quan chấp chính vào ban đêm; họ nắm lấy tay ông và tìm cách lay động ông bằng cách bắt ông sờ vào những cái miệng không còn răng, những cánh tay gầy guộc, và những vết sẹo chiến tích trên người. Những kẻ chưa được trả lương thì nổi giận, những kẻ đã nhận tiền lại đòi thêm tiền mua ngựa; và những kẻ lang thang, tội phạm khoác lên mình chiến giáp của binh lính rồi tuyên bố rằng họ đang bị bỏ quên. Cứ từng phút lại có những cơn lốc người xuất hiện; những chiếc lều căng phồng rồi đổ sụp; đám đông chen chúc chật ních giữa các chiến lũy của doanh trại, chao đảo trong những tiếng hò hét inh ỏi từ các cổng thành cho đến trung tâm. Khi sự hỗn loạn trở nên dữ dội quá mức, Gisco sẽ chống một khuỷu tay lên chiếc vương trượng bằng ngà voi và đứng bất động nhìn ra biển với những ngón tay cắm sâu vào bộ râu.
Matho thường xuyên bỏ đi để trò chuyện với Spendius; sau đó y lại đứng ra phía trước Quan chấp chính, và Gisco có thể cảm nhận thấy ánh mắt của y liên tục như hai ngọn giáo lửa phalarica phóng thẳng vào mình. Mấy bận họ ném vào mặt nhau những lời quở trách qua đầu đám đông, nhưng chẳng để ai nghe thấy rõ. Trong khi đó, việc phân phát vẫn tiếp tục, và Quan chấp chính đã tìm ra những biện pháp để dẹp bỏ mọi chướng ngại vật.
Người Hy Lạp cố gắng ngụy biện về sự khác biệt trong tiền tệ, nhưng ông đã cung cấp cho họ những lời giải thích thỏa đáng đến mức họ rút lui mà không hề phàn nàn một tiếng. Người da đen đòi những chiếc vỏ sò trắng dùng làm vật trao đổi thương mại ở sâu trong nội địa châu Phi, nhưng khi ông đề nghị cử người về Carthage lấy cho họ, họ liền chấp nhận tiền mặt giống như những người khác.
Nhưng người Balearia đã được hứa hẹn một điều tốt đẹp hơn, đó là phụ nữ. Quan chấp chính đáp rằng một đoàn xe chở toàn thiếu nữ đang được chuẩn bị để đưa đến cho họ, nhưng hành trình rất dài và sẽ cần thêm sáu vầng trăng nữa. Khi nào họ béo tốt và được xoa bóp kỹ lưỡng bằng dầu benjamin, họ sẽ được chở bằng tàu đến các hải cảng của người Balearia.
Bất thình lình Zarxas, giờ đây trông khôi ngô và cường tráng, nhảy cẫng lên vai bạn bè như một gã hề xiếc và kêu lên:
Các ngươi có để dành cô nào cho những cái xác không? đồng thời chỉ tay về phía cổng Khamon ở Carthage.
Những tấm đồng gắn trên đó từ trên xuống dưới lấp lánh trong ánh hoàng hôn cuối cùng, và Lính đánh thuê tin rằng họ có thể nhận ra một vệt máu trên đó. Mỗi khi Gisco muốn cất lời, tiếng hét của họ lại vang lên. Cuối cùng, ông bước xuống với những bước chân có tiết tấu, và tự giam mình trong lều.
Khi ông bước ra vào lúc mặt trời mọc, các thông dịch viên của ông – những kẻ thường ngủ bên ngoài – không hề nhúc nhích; họ nằm ngửa với đôi mắt trân trân, lưỡi thụt giữa hai hàm răng, và khuôn mặt ngả sang màu xanh nhợt nhạt. Chất nhầy màu trắng chảy ra từ mũi họ, và chân tay họ cứng đờ, như thể tất cả đều đã bị cái lạnh đóng băng trong suốt đêm qua. Mỗi kẻ đều có một chiếc thòng lọng nhỏ bằng sậy siết quanh cổ.
Từ lúc đó trở đi cuộc nổi loạn không thể kìm chế nổi nữa. Vụ sát hại người Balearia được Zarxas nhắc lại càng làm củng cố thêm lòng nghi kỵ do Spendius khơi nguồn. Họ tưởng tượng rằng nước Cộng hòa luôn cố gắng lừa gạt họ. Cần phải đặt dấu chấm hết cho chuyện này! Phải dẹp bỏ đám thông dịch viên! Zarxas hát những bài ca chiến trận với chiếc trành ném quấn quanh đầu; Autaritus vung vẩy thanh gươm lớn; Spendius thì thầm điều gì đó với người này hoặc đưa dao găm cho kẻ khác. Những kẻ táo bạo nhất tìm cách tự thanh toán lương bổng, trong khi những kẻ ít cuồng nhiệt hơn lại muốn việc phát chẩn được tiếp tục. Giờ đây chẳng còn ai buông vũ khí xuống nữa, và cơn giận của tất cả hòa quyện thành một mối thù hận cuồng loạn nhắm vào Gisco.
Vài kẻ trèo lên đứng bên cạnh ông. Chừng nào họ còn tru tréo những lời lăng mạ thì người ta còn kiên nhẫn lắng nghe; nhưng nếu họ thốt lên dù chỉ một lời bênh vực ông, họ sẽ ngay lập tức bị ném đá chết, hoặc bị chém đứt đầu bởi một nhát dao găm từ phía sau. Đống ba lô còn đỏ hơn cả một bệ thờ.
Chúng trở nên đáng sợ sau bữa ăn và khi đã uống rượu! Đây là một sự hưởng thụ bị cấm ngặt trong quân đội Punic dưới hình phạt tử hình, và chúng giơ cao những chiếc cốc về phía Carthage để chế giễu kỷ luật của thành phố này. Rồi chúng quay lại với các viên chức tài chính và lại bắt đầu chém giết. Từ ngữ đánh đòn, dù khác nhau trong mỗi thứ tiếng, nhưng ai nấy đều hiểu.
Gisco thừa biết rằng mình đang bị đất nước bỏ rơi; nhưng bất chấp sự vô ơn của nó, ông sẽ không làm nhổ nhục nó. Khi họ nhắc nhở ông rằng họ đã được hứa hẹn tàu thuyền, ông đã thề trước thần Moloch sẽ tự mình cung cấp chúng bằng chi phí của chính mình, và giật phăng chiếc vòng cổ bằng những viên đá xanh ném vào giữa đám đông như một lời thề nguyền.
Sau đó, người châu Phi đòi lúa mì theo những cam kết mà Hội đồng Tối cao đã đưa ra. Gisco trải rộng những trang sổ sách của Syssitia được ghi bằng sắc tố tím trên da cừu; và đọc to mọi thứ đã được đưa vào Carthage tháng này qua tháng khác, ngày này qua ngày khác.
Bất thình lình ông khựng lại với đôi mắt trợn ngược, như thể ông vừa phát hiện ra bản án tử hình của chính mình giữa những con số.
Trên thực tế, giới Trưởng lão đã gian lận cắt giảm chúng, và lúa mì được bán trong giai đoạn thảm khốc nhất của chiến tranh đã được ghi lại với mức giá thấp đến mức, nếu không bị mù quáng, người ta không thể nào tin nổi.
Nói đi! chúng thét lên. To tiếng lên! A! hắn đang cố lừa bịp đấy, quân hèn nhát! Đừng tin hắn.
Trong chốc lát ông ngập ngừng. Cuối cùng ông lại tiếp tục công việc của mình.
Binh lính, không hề nghi ngờ rằng họ đang bị lừa dối, đã chấp nhận những sổ sách của Syssitia là sự thật. Nhưng sự sung túc từng ngự trị ở Carthage đã khiến họ nổi trận lôi đình vì ghen tị. Họ đập phá chiếc rương bằng gỗ sung; nó đã vơi đi ba phần. Họ đã nhìn thấy những khoản tiền khổng lồ chui ra từ đó, đến mức họ nghĩ nó là vô tận; chắc chắn Gisco đã chôn giấu một ít trong lều của ông. Họ trèo lên đống ba lô. Matho dẫn đầu họ, và khi họ hét lên Tiền! Tiền đâu! Gisco cuối cùng cũng đáp lời:
Hãy để vị tướng của các ngươi đưa cho các ngươi!
Ông nhìn thẳng vào mặt họ không nói một lời, với đôi mắt vàng to lớn, và khuôn mặt dài tái nhợt hơn cả bộ râu. Một mũi tên, còn nguyên lông vũ, mắc kẹt trên chiếc khuyên vàng lớn ở tai ông, và một dòng máu đang rỉ từ chiếc mũ tiara xuống vai ông.
Theo một cử chỉ của Matho, tất cả cùng lao lên. Gisco dang rộng hai tay; Spendius trói cổ tay ông bằng một nút thắt trượt; một tên khác đánh ngã ông, và ông biến mất giữa sự hỗn loạn của đám đông đang dẫm đạp lên đống ba lô.
Chúng cướp phá lều của ông. Chẳng có gì ở trong đó ngoài những vật dụng tối cần thiết cho cuộc sống; và khi lục soát kỹ hơn, có ba bức tượng của thần Tanith, và được bọc trong một tấm da khỉ, một hòn đá đen đã rơi xuống từ mặt trăng. Rất nhiều người Carthage đã chọn đi theo ông; họ đều là những nhân vật lỗi lạc, và tất cả đều thuộc phe chủ chiến.
Họ bị kéo ra ngoài lều và ném xuống cái hố dùng để chứa chất thải. Họ bị xiềng bằng những chiếc xích sắt quanh người vào những cột gỗ chắc chắn, và được bố thí thức ăn bằng đầu mũi lao.
Autaritus tru tréo những lời lăng mạ khi đi kiểm tra họ, nhưng hoàn toàn không biết tiếng của hắn nên họ chẳng thưa thỉnh gì; và tên người Gaul thỉnh thoảng lại ném những hòn sỏi vào mặt họ để bắt họ phải thét lên.
Ngày hôm sau, một thứ cảm giác uể oải bao trùm lấy toàn quân. Giờ đây khi cơn giận dữ đã qua đi, họ bị nỗi lo âu tóm lấy. Matho đang phải chịu đựng một nỗi u sầu mơ hồ. Y có cảm giác rằng Salammbô đã bị xúc phạm gián tiếp. Những kẻ giàu có này chính là một phần phụ thuộc vào thân thể nàng. Đêm đến, y ngồi xuống bên mép hố rác, và nhận ra trong những tiếng rên rỉ của họ có chút gì đó âm thanh của giọng nói đang lấp đầy trái tim y.
Tuy nhiên, tất cả đều trách mắng những người Libya, những kẻ duy nhất được trả lương. Nhưng trong khi sự thù địch giữa các quốc gia sống lại, cùng với những mối hận thù cá nhân, người ta cảm thấy rằng việc nhượng bộ chúng sẽ vô cùng hiểm nghèo. Sự trả thù sau một sự phẫn nộ tột cùng như vậy sẽ vô cùng khủng khiếp. Do đó, cần phải đi trước một bước để đón đầu sự trả thù của Carthage. Các hiệp ước và những bài diễn văn cứ thế không dứt. Ai ai cũng cất lời, nhưng chẳng ai chịu lắng nghe; Spendius, kẻ vốn dĩ vô cùng ba hoa, lại lắc đầu trước mọi đề xuất.
Một buổi tối, y hỏi vu vơ Matho xem trong nội thành có những dòng suối nào không.
Không có lấy một! Matho đáp.
Hôm sau, Spendius kéo y ra bên bờ hồ.
Thưa chủ nhân! gã cựu nô lệ nói, Nếu trái tim ngài không hề sợ hãi, tôi sẽ đưa ngài vào trong Carthage.
Bằng cách nào? Matho lặp lại, thở hổn hển.
Hãy thề sẽ tuân thủ mọi mệnh lệnh của tôi và đi theo tôi như hình với bóng!
Rồi Matho, giơ cao cánh tay hướng về phía hành tinh Chabar, thề rằng:
Ta thề bởi thần Tanith!
Spendius tiếp lời:
Ngày mai sau khi hoàng hôn buông xuống, ngài hãy đợi tôi ở chân máng dẫn nước giữa nhịp vòm thứ chín và thứ mười. Hãy mang theo một cái xà beng sắt, một chiếc mũ chiến không chỏm và đôi dép da.
Hệ thống dẫn nước mà y nhắc đến băng qua toàn bộ eo đất một cách chéo góc – một công trình vĩ đại, sau này được người La Mã mở rộng. Bất chấp sự khinh miệt dành cho các quốc gia khác, Carthage đã sao chép một cách vụng về phát minh mới lạ này từ họ, cũng giống như chính Rome từng đóng các chiến thuyền Punic; và năm tầng vòm chồng lên nhau, thuộc một kiểu kiến trúc lùn tịt, với các trụ ốp ở chân và hình đầu sư tử ở đỉnh, vươn tới phần phía tây của Acropolis, nơi chúng chìm xuống bên dưới thị trấn để trút dòng nước gần như một con sông vào các bể chứa nước ở Megara.
Spendius gặp Matho tại đây vào giờ đã hẹn. Y buộc một loại lao móc vào đầu một sợi dây và vung nó thật nhanh như trành ném; dụng cụ bằng sắt đã bám chặt lấy, và họ bắt đầu leo lên tường thành, người nọ nối tiếp người kia.
Nhưng khi họ đã leo lên đến tầng thứ nhất, chiếc móc sắt lại tuột ra mỗi khi họ ném lên, và để tìm ra khe hở nào đó, họ buộc phải đi dọc theo rìa gờ tường. Qua mỗi hàng vòm, họ nhận thấy nó càng lúc càng hẹp lại. Rồi sợi dây chùng xuống. Mấy bận nó suýt đứt.
Cuối cùng họ cũng lên được bệ trên cùng. Spendius cúi xuống từng hồi để dùng tay sờ soạng các khối đá.
Ở đây rồi, y nói; bắt đầu nào! và tì người lên chiếc xà beng mà Matho mang theo, họ đã thành công trong việc cạy bật một trong những phiến đá lát lên.
Từ đằng xa, họ thoáng thấy một tốp kỵ binh đang phi nước đại trên những con ngựa không cương. Những chiếc vòng tay bằng vàng của họ nhảy múa trong lớp áo choàng mờ ảo. Có thể nhìn thấy một người đi đầu đội vương miện lông đà điểu, và đang phi nước đại với một cây lao trong mỗi tay.
Narr’ Havas! Matho thốt lên.
Thì sao nào? Spendius đáp gọn lỏn, rồi nhảy tót vào cái lỗ mà họ vừa tạo ra bằng cách gỡ phiến đá lát.
Theo lệnh của y, Matho cố gắng đẩy văng một trong các khối đá. Nhưng y không thể cử động được khuỷu tay vì không đủ chỗ.
Chúng ta sẽ quay lại sau; Spendius nói; anh đi trước đi. Thế rồi họ liều mình lao vào đường ống dẫn nước.
Nước ngập đến ngang thắt họ. Chẳng mấy chốc họ lảo đảo, và buộc phải bơi. Chân tay họ va đập vào các bức tường của ống dẫn chật hẹp. Dòng nước chảy sát ngay bên dưới những tảng đá phía trên, và khuôn mặt họ bị chúng cào rách tươm. Rồi dòng nước xiết cuốn họ đi. Lồng ngực họ bị đè nặng bởi bầu không khí ngột ngạt hơn cả trong hầm mộ, và duỗi người ra hết mức có thể với phần đầu nằm giữa hai cánh tay cùng đôi chân khép chặt, họ lao vút đi như những mũi tên trong bóng tối, nghẹt thở, nấc cụt, và suýt chết. Bỗng nhiên mọi thứ tối sầm trước mặt họ, và tốc độ của dòng nước tăng vọt. Họ rơi xuống.
Khi họ ngoi lên mặt nước trở lại, họ nằm ngửa ra trong vài phút, hít thở bầu không khí một cách khoan khoái. Những nhịp vòm, cái nọ nối tiếp cái kia, mở ra giữa những bức tường lớn ngăn cách các hồ chứa khác nhau. Tất cả đều đầy ắp nước, và làn nước trải dài thành một dải duy nhất suốt chiều dài của các bể chứa. Qua những lỗ thông khí trên các mái vòm ở trần nhà, một thứ ánh sáng nhợt ngạt lọt xuống, tỏa lên sóng nước những đĩa sáng tựa như vầng hào quang, trong khi bóng tối xung quanh đặc quánh lại về phía các bức tường và đẩy chúng lùi ra một khoảng cách vô định. Âm thanh nhỏ nhất cũng tạo ra một tiếng vang lớn.
Spendius và Matho bắt đầu bơi trở lại, và qua khe mở của các nhịp vòm, họ băng qua vài phòng liền nhau. Hai hàng bể chứa nhỏ hơn khác kéo dài theo hướng song song ở mỗi bên. Họ bị lạc; họ rẽ hướng, rồi lại quay vòng trở lại. Cuối cùng thứ gì đó đã tạo ra lực cản dưới gót chân họ. Đó chính là mặt lát nền của hành lang chạy dọc theo các bể chứa nước.
Rồi, tiến bước với vô vàn sự cẩn trọng, họ lần theo bức tường để tìm lối ra. Nhưng chân họ trượt ngã, và họ rơi xuống các bể chứa nước lớn ở trung tâm. Họ phải trèo lên lại, rồi ở đó họ lại trượt ngã lần nữa. Họ trải qua một sự kiệt sức khủng khiếp, khiến họ có cảm giác như toàn bộ gân cốt của mình đã tan rã trong nước lúc bơi lội. Mắt họ nhắm nghiền; họ đang quằn quại trong cơn hấp hối.
Spendius đập tay vào các thanh chắn của một khung cửa sắt. Họ lay mạnh nó, nó bung ra, và họ thấy mình đang đứng trên những bậc của một cầu thang. Một cánh cửa bằng đồng khép lại phía trên. Bằng mũi dao găm, họ đẩy chốt cài, được mở từ bên ngoài, và bất thỉnh lình bầu không khí trong lành, thoáng đãng bao bọc lấy họ.
Màn đêm tĩnh mịch chìm đắm, và bầu trời có vẻ như ở một độ cao phi thường. Những tán cây nhô lên trên các đường dài của tường thành. Cả thị trấn đang chìm trong giấc ngủ. Ánh lửa từ các tiền đồn tỏa sáng như những ngôi sao đi lạc.
Spendius, kẻ từng trải qua ba năm trong ngục nô lệ ergastulum, chỉ nắm rõ một cách mơ hồ về các khu phố khác nhau. Matho phỏng đoán rằng để đến được cung điện của Hamilcar, họ nên rẽ sang trái và băng qua khu vực Mappalian.
Không, Spendius nói, hãy dẫn ta đến đền thờ thần Tanith.
Matho muốn cất lời.
Hãy nhớ lấy! gã cựu nô lệ nói và giơ cánh tay lên chỉ cho y thấy hành tinh Chabar đang lấp lánh.
Rồi Matho lặng lẽ quay đầu hướng về phía Acropolis.
Họ bò lổm ngổm dọc theo những hàng rào cây nopal viền quanh các lối đi. Nước rỉ ra từ thân thể họ thấm đẫm lớp bụi đường. Đôi dép ẩm ướt của họ không phát ra tiếng động nào; Spendius, với đôi mắt sục sôi ngọn lửa còn hơn cả đuốc xé toạc các bụi cây trong từng bước chân; – và y đi sau Matho với đôi bàn tay đặt hờ trên hai con dao găm giấu bên tay áo, buông thõng từ dưới nách bởi một dải da thuộc.