Người người nhà nhà hãy đổ tiền vào sớm để tối đa hóa lợi nhuận. Trump Organization, bản thân Donald, và hai trong số những đứa con đã trưởng thành của ông đã rêu rao như vậy. Cùng với công ty tên gọi là Irongate và một vài đối tác ở khu West Coast, họ sẽ biến bãi biển Thái Bình Dương bé nhỏ hiu quạnh – chỉ cách bang California mười hai dặm – thành khu nghỉ dưỡng sôi động phong cách Mễ1 tiếp nối khu nghỉ dưỡng Trump Ocean Resort.
1 Phong cách Mexico.
Trang web trumpcom miêu tả Punta Bandera (nghĩa là “ngọn đầu lá cờ”) trực thuộc “Trump Portfolio”, một trong 30 dự án của Trump Organization để đem “sự phát triển” ra toàn cầu. Một đoạn video và áp phích rao về hai tòa tháp đôi nhìn ra bãi biển sẽ sớm được dựng lên. Hai người con của Trump đã bay sang San Diego để bàn bạc với những khách hàng tiềm năng.
“Chúng tôi đang xây dựng resort tầm cỡ thế giới dưới thương hiệu Trump”, Ivanka nói trong đoạn video, đứng giữa những bức tranh Thái Bình Dương, bãi biển, và những phác họa về hai tòa nhà sát bờ biển. “Chúng tôi sẽ biến miền Bắc Baja thành một tân Cabo, trở thành điểm đến nghỉ dưỡng”. Cô ấy đang nói về Cabo San Lucas, từng là làng chài yên ắng của người Mễ nằm ở mũi nam bán đảo Baja, mà sau này các khách sạn nằm sát bãi biển được xây dựng liên tục đã thu hút ồ ạt khách du lịch Mỹ ghé thăm.
“Đây là cuộc đàm phán của em trai tôi, tất nhiên, cha chúng tôi nữa, và của cả Trump Organization hùng mạnh mà chúng tôi đang phát triển vươn cao”, Ivanka tiếp tục. “Em trai tôi đã đến San Diego để bước gần hơn tới cuộc đầu tư khổng lồ này”.
Trump cũng xuất hiện trong video, với tư cách người phát triển nên khách sạn xa xỉ, chia sẻ: “Tôi rất, rất tự hào rằng khi quyết định xây [khu nghỉ dưỡng], đã có rất nhiều nhà đầu tư đi theo tôi trong suốt hành trình. Họ đầu tư cho tôi, đầu tư vào tòa nhà tôi xây và điều đó làm tôi vô cùng phấn khích về Trump Ocean Resort”.
Những khách hàng tiềm năng đã được làm bảng khảo sát như thường lệ. (267) Có một câu hỏi là: “Nói cho tôi biết nhiều hơn về những người phát triển [khu nghỉ dưỡng], Trump Organization và Irongate?”
Ivanka Trump nói với những lễ tân bán hàng rằng cô ấy quá ấn tượng với dự án tới nỗi đã tự mua cho mình một căn hộ trong đó. (268) Cô cũng tán dóc với những người có quan tâm nếu họ trở thành hàng xóm, cô sẽ ghé sang nhà họ mượn đường. Em trai Donald Jr. cũng nói với khách hàng là anh ta sẽ mua căn hộ riêng cho mình.
Cái mác Donald Trump cùng với lời ca tụng của hai người con đã thu hút đông đảo những người quan tâm. Nhiều người sẵn sàng trả 5.000 đô cho một “Hợp đồng trả trước ưu tiên độc quyền’, chỉ yêu cầu đến nghe buổi ra mắt công trình tại khách sạn Grand Hyatt trung tâm San Diego. Số tiền đặt cọc sẽ được hoàn lại hoàn toàn nếu khách hàng đó không muốn giao dịch nữa.
Viễn cảnh sở hữu sớm dự án đầy tiềm năng cùng với khả năng chạm mặt với các thế hệ nhà Trump quá hấp dẫn tới nỗi một số người không nhìn thấy sự đáng nghi trong cái kiểu bán ép của các nhân viên. Về sau, ba người từng ký hợp đồng trả trước ưu tiên độc quyền phàn nàn rằng họ chỉ có năm phút để quyết định. Họ còn không có đủ thời gian để đọc điều lệ trong hợp đồng, nói chi tới chuyện nhờ luật sư tư vấn. Họ bị thúc ký, với hóa đơn tổng cộng hơn 200.000 đô. Một số người mua sau này nói rằng họ đã dành toàn bộ tiền tiết kiệm vào những căn nhà mới cạnh bãi biển. Họ tiếc nuối vì đã quá vội vàng, quá cả tin.
Gần 200 người đã tham gia mua bán, trả tổng cộng hơn 22 triệu đô vào năm 2006, đinh ninh rằng dự án đang khởi công và không lâu sau đó họ sẽ được chuyển vào căn nhà đối diện biển và yên tâm tận hưởng nhờ dịch vụ an ninh từ một vụ đầu tư thông minh – khu nghỉ dưỡng Trump. (269)
Thư quảng cáo tháng Sáu năm 2007 cập nhật cho người mua biết dự án đang trong quá trình xây dựng. (270) Một tháng sau, tạp chí Trump Baja News đưa tin “các chủ hộ mới giờ đã gia nhập hội các chủ hộ khu nghỉ dưỡng từ một trong những nhà bất động sản uy tín nhất trong xây dựng, Donald J. Trump”.
Ba tháng sau, vào tháng Mười, khi đó Phố Wall gặp khủng hoảng dưới sức ép của nợ xấu và các dự án bất động sản khác tại bán đảo Baja cũng gặp khó khăn, một bức thư khác có cùng nội dung đã được gửi tới khách hàng với lời nhắn gửi “Từ Ivanka Trump”. (271) Ivanka quả quyết rằng số tiền họ đóng vào vẫn an toàn. “Mặc dù sự thật là một số công trình tại Baja đang chậm lại, chúng không hề tác động tới Trump Ocean Resort – hay bất kỳ công trình nào của Trump”, cô viết.
Hai tháng sau, tháng Mười hai năm 2007, một bức thư khác thông báo có một số vấn đề địa chất mới xảy ra đang gây rắc rối cho công trình. Vài tháng sau nữa, tháng Ba năm 2008, những khách hàng bắt đầu lo lắng nhận được điện thoại và thư từ. Thông báo vốn vay công trình đã được duyệt, tài chính sẽ được hỗ trợ nhanh chóng, và khu căn hộ sẽ lại tiếp tục xây dựng. Đã chín tháng kể từ ngày người mua nhận được bức thư của Ivanka nói rằng công trình khởi công. Cứ như vậy, nó cũng không bao giờ được khởi công.
Tất cả những quảng cáo, rao bán hàng và thư được cập nhật thường xuyên tạo nên cảm giác yên tâm rằng Trump là chủ thầu và chủ giao dịch, và ông ấy sẽ giữ lời. Người mua sau này kể rằng họ chi tiền vì cái danh của Trump. Suy nghĩ đó rồi sẽ phải thay đổi hoàn toàn.
Tin tệ hại nhất cuối cùng cũng tới chỉ trước Giáng Sinh năm 2008 hai ngày. Đó là lời giải thích đại khái về cách hợp tác giữa “Trump Organization, Donald J. Trump” và những nhà đầu tư còn lại đã thay đổi. Trump hay tập đoàn của ông giờ không còn là nhà đầu tư hợp tác trong Trump Ocean Resort nữa. Họ cũng không phải là chủ thầu. Họ giờ chỉ giữ giấy phép sở hữu nhãn hiệu Trump.
Những chủ thầu Baja thực sự, sau đó mới được công khai, đã nhận “ủy quyền sở hữu” từ Trump để sử dụng thương hiệu của ông vào các hợp đồng trả trước. (272) Nói về thỏa thuận chuyển nhượng quyền sử dụng nhãn hiệu đó, theo như tài liệu tòa án, Trump cho biết đã nhận ủy quyền từ chủ thầu thực sự để quảng bá cho khách hàng rằng Donald Trump đang “xây dựng” khu nghỉ dưỡng tại Mexico, mặc dù ông ấy không thực sự như vậy. Những người mua ngay lập tức đâm đơn kiện tại bang California, tố cáo lừa đảo và yêu cầu hoàn trả 22 triệu đô kèm theo phí luật sư và các phí khác.
Ba người bị bán ép làm chứng trong phiên tòa năm 2010 than phiền rằng họ đồng ý hợp đồng chỉ vì Trump là chủ thầu và đinh ninh gia đình họ cũng đã đổ tiền vào dự án – ám chỉ Ivanka và Donald Jr. từng tuyên bố sẽ sở hữu căn hộ. Vụ kiện do tòa án liên bang California thụ lý cáo buộc Trump Organization đầu tiên trong số 13 bên bị đơn với tội lừa đảo chứng khoán, lừa đảo sơ cấp, biểu lộ sai sự thật do vô ý nghiêm trọng, gian lận kế toán và hoạt động kinh doanh không công bằng2.
2 Thuật ngữ luật (theo thứ tự): securities fraud, simple fraud, negligent misrespresentation accounting fraud, unfair business practices.
Vào lúc bấy giờ, hầu hết hồ sơ tố cáo của vụ kiện đều được tập trung tại chính quyền Los Angeles. Chúng được xem đi xem lại như những hồ sơ mới và được chỉnh sửa tới lần thứ tư, với tổng cộng hơn 640 trang, dựa trên nguồn của hơn 100 nguyên đơn. Trong đó miêu tả chi tiết tên tuổi, ngày tháng, sự kiện, cho đến từng tiểu xảo nhằm kêu gọi mua nhà – một chiến thuật mà luật sư bên nguyên đơn Daniel King cho rằng nhằm chỉ ra toàn bộ vụ việc đều là lừa đảo.
Theo như các biên bản phiên tòa, Trump cho rằng bản thân không liên quan gì đến giao dịch tại bán đảo Baja. Ông kiên quyết cho rằng mình không chịu bất kỳ trách nhiệm gì với khách hàng và không làm gì sai trái. Ông ấy đã tuyên thệ rằng: “Tôi, theo tư cách cá nhân, không thuê bất kỳ nhân viên nào tại bang California, cũng như không sở hữu tài sản hay vận hành văn phòng nào tại đây”. (273)
Nhưng Trump thực chất có sở hữu bất động sản tại California, thuê nhân viên và có văn phòng làm việc tại đó. (274) Ông ấy đã sở hữu và quản lý trong nhiều năm trời các bãi gôn nằm trên bán đảo Peninsula tại thành phố Los Angeles. Trong lần điều trần trước tòa án liên bang Florida về vụ cáo buộc lừa đảo trong một dự án căn hộ cao cấp cạnh biển tương tự, Trump được yêu cầu liệt kê tên tài sản của mình. “Trump National Golf Club Los Angeles, tôi sở hữu cái đó”, Trump khai nhận.
Từ mấu chốt trong lời tuyên thệ trước tòa California là “với tư cách cá nhân”. Trump đúng là không hề sở hữu riêng bất kỳ tài sản nào ở California theo cách hiểu chủ hộ sở hữu căn hộ của mình. Trump sở hữu sân gôn và thuê nhân viên thông qua một công ty, tất nhiên là công ty dưới sự quản lý của ông. Luật sư của sân gôn Trump National Golf Club tại Los Angeles còn được nhắc tên liên tục trong tranh chấp tại Baja.
Daniel King, Bart King và những luật sư khác đại diện hơn 100 khách hàng cuối cùng cũng thỏa thuận nhận đền bù 7 triệu đô từ các bị đơn không có Trump, con số đó chỉ bằng 1/3 yêu cầu của nguyên đơn. Phía Trump bác bỏ, cho rằng số tiền đó không công bằng và để các đối tác tự trả phần 15 triệu đô kèm chi phí phát sinh còn lại.
Luật sư của Trump lập luận với thẩm phán rằng gia đình cũng như công ty của ông chưa hề đụng đến khoản tiền trả trước. Vấn đề là, theo như họ biện hộ, những chủ thầu thực sự đã không huy động đủ vốn để hoàn thành công trình. Phía luật sư cáo buộc những chủ thầu này lạm dụng khoản đặt cọc vì mục đích cá nhân bằng cách hủy bỏ các bảo lãnh nợ cá nhân có liên quan tới dự án Trump Ocean Resort. Đối với giấy phép sử dụng thương hiệu Trump, phía Trump cũng chỉ ra, theo cách nào đó đã ngăn ông và công ty tham dự vào các dự án xây dựng. Nó cấm họ “không được thanh tra công trình mà không “báo trước 24 giờ” và yêu cầu “không can thiệp vào hoạt động của công trình’”.
“Nhiều người đổ xô vào các sản phẩm thương hiệu xa xỉ vì họ mong đợi một hình thức và chất lượng ưu việt”, luật sư biện hộ Trump viết. “Họ sẽ không thể ngờ những người thiết kế nên nó đang làm “các công việc dơ bẩn’”. Thêm nữa, họ viết tiếp, phía nguyên đơn luôn tuyên bố rằng họ bị lừa để tin “Trump là chủ thầu của dự án” nhưng “cũng đừng nghĩ rằng Donald Trump phải là người túc trực ở công trường hay quản lý tiền đặt cọc của họ”.
“Quan trọng hơn hết”, phía bị đơn Trump tiếp tục, vấn đề giấy phép sở hữu thương hiệu Trump “đã được công khai với nguyên đơn khi họ đặt bút ký hợp đồng” và trong những khẳng định về hệ thống quản lý của khu căn hộ cao cấp. (275)
Nhưng luật sư của Trump không đề cập tới vụ người mua chỉ có vài phút để ký hợp đồng và các giấy tờ khác, không đủ thời gian để đọc hay xin tư vấn một số điều khoản pháp lý. Trách nhiệm duy nhất phía Trump phải chịu, nhóm luật sư viết, là “đảm bảo các tiêu chuẩn về thiết kế và chất lượng với chữ ‘Trump’, ngoài ra không có râu ria gì khác”. (276)
Trump, tập đoàn của ông, và hai đứa con đã dàn xếp yên ổn với người mua. Phiên tòa khép lại sau đó với các điều khoản được thỏa hiệp. (277)
Trump từng đối phó như vậy trong vụ việc tương tự. Báo chí năm 2006 đưa tin Trump là “đồng chủ thầu” kiêm “đối tác” trong dự án Trump International Hotel and Tower dọc bờ biển Waikiki Beach Walk tại Honolulu, Hawaii. Các phóng viên được nói rằng người thắng cuộc trong chương trình Người Tập Sự sẽ “là quản lý dự án kiểm soát các công trình cho Trump”. Trump quảng cáo sự kết hợp giữa ông với Waikiki sẽ “tạo ra thương hiệu mới cho giới thượng lưu”.
(278) Cuối năm 2006, ông quảng bá về “ngày giảm giá lớn nhất trong lịch sử bất động sản” thu hút nườm nượp người mua ký hợp đồng, tổng cộng hơn 700 triệu đô cho 464 căn hộ.
Gần ba năm sau ngày đại hạ giá, khi người mua chỉ còn đợt thanh toán cuối cùng để hoàn tất lộ trình mua nhà, họ nhận được một cuốn tạp chí tiêu đề Trump Waikiki Life, xuất bản năm 2009. Ở trang 23, có một thông tin, mà sau này vụ tranh chấp miêu tả là “dòng chữ siêu nhỏ chỉ có dùng kính phóng đại mới đọc được”, gây rắc rối cho người mua nhà: tòa nhà Waikiki đề tên Trump, nơi nhiều người dành toàn bộ tiền tiết kiệm, “không được sở hữu, xây dựng, điều hành, hay bán bởi Donald J. Trump, Trump Organization” hay bất kỳ doanh nghiệp có liên quan khác. (279) Trump cũng chỉ tham gia sở hữu tên thương hiệu.
Luật bang Hawaii (cũng giống như luật chứng khoán liên bang và California) bảo vệ người tiêu dùng khỏi những quảng cáo sai lệch. Chính vì vậy mà quy định của Hawaii yêu cầu toàn bộ thông tin tài liệu phải được công khai với khách hàng. Cho dù Trump chỉ sở hữu giấy phép thương hiệu, thì đó cũng là thông tin bắt buộc vì có ảnh hưởng tới quyết định đầu tư dựa trên giá trị mà tên Trump tạo ra cho tòa nhà.
Nhưng giấy phép này không phải vấn đề rối rắm nhất bị giấu. Khá lâu sau khi người mua trả tiền đặt cọc và ký hợp đồng, họ mới phát hiện ra một số điều khoản về giấy phép thương hiệu Trump có khả năng ảnh hưởng tới giá nhà của họ. Trump có quyền bỏ tên mình khỏi tòa nhà. Theo như một số tuyên bố cá nhân của Trump, chính nhờ tên ông mà giá nhà mới bị đẩy lên cao, nếu là một tên khác, chúng sẽ rẻ hơn nhiều. Thêm nữa, nếu Trump có tháo tên thương hiệu xuống, ông ấy vẫn được tự do sử dụng nó ở những tòa nhà khác – thậm chí tòa nhà ngay bên cạnh. Thông tin này là điểm mấu chốt đối với những khách hàng muốn có một cuộc đầu tư thông minh.
Phía nguyên đơn cho rằng hành động này là vô lương tâm, liệt kê hơn 20 bằng chứng cho thấy đó là hành vi cố tình che giấu khách hàng. Nhưng cũng như vụ kiện lừa đảo ở bán đảo Baja, vụ này kết thúc bằng cuộc dàn xếp thỏa thuận và sau đó thẩm phán cũng quyết định khép vụ việc lại.
Trong một vụ kiện khác ở Florida (liên quan đến sự thất bại của dự án tòa cao tầng Tampa), người mua đã nhận được bản sao hợp đồng sử dụng tên thương mại theo yêu cầu của tòa. (280) Hợp đồng quy định sự tồn tại của nó phải được giữ kín – không chỉ những điều khoản đặc biệt trong đó, mà là toàn bộ hợp đồng nói chung. Trong hợp đồng có điều khoản viết rằng một tổ chức kinh doanh của Trump sẽ được trả trước 2 triệu đô cho việc chuyển nhượng tên thương hiệu.
Trong các phiên điều trần, Trump đã nêu tên 14 bất động sản được chuyển nhượng thương hiệu toàn phần và ba bất động sản khác ông có quyền được phân chia lợi nhuận hoặc sở hữu tên thương hiệu một phần. Trong dự án Tampa, Trump được yêu cầu khai nhận về các thỏa thuận chuyển nhượng bên ngoài: (281)
“Ngài, hay công ty của ngài có công bố tới khách hàng về việc phía ngài chỉ sở hữu tên thương hiệu không?”, một luật sư hỏi.
“Tôi đoán chừng tôi có làm thế trong một vài vụ”, Trump trả lời. “Tôi không chắc lắm”.
Một vụ kiện khác liên quan đến dự án căn hộ và khách sạn Fort Lauderdale, tòa nhà 52 tầng cao nhất bang Florida giáp biển Đại Tây Dương. Người mua được nhận một tập quảng cáo có hình của Trump và lời khẳng định “Niềm vinh hạnh lớn lao giới thiệu sản phẩm mới nhất của tôi, Trump International Hotel and Tower Fort Lauderdale”. (282) Họ cũng được nhận quyển sách bìa cứng với trang đầu tiên: “Chữ kí xác nhận từ Donald J. Trump”. Dự án sau đó thất bại và khách hàng muốn được hoàn tiền. (283) Trước tòa năm 2014, Trump lập luận chưa hề tuyên bố mình là chủ thầu của dự án và phải chịu trách nhiệm pháp lý. “Từ phát triển không có nghĩa chúng tôi là những nhà xây dựng”, Trump đáp trả. Bồi thẩm đoàn đồng tình. Nhưng vẫn còn một trong nhiều người mua nhà khác vẫn đang theo đuổi vụ kiện khi cuốn sách này hoàn tất.
