Kông cuốn sách nào có thể mô phỏng được toàn bộ cuộc sống của Donald John Trump đã trải qua trong 70 năm. Qua nỗ lực không ngừng nghỉ, ông đã trở thành một cái tên quen thuộc và để lại dấu ấn ở cả thành phố lớn nhất của Mỹ cũng như khu vực nhỏ bé dọc bờ biển New Jersey, nơi ông đã từng vui chơi ở đây.

Như tôi giải thích ở phần giới thiệu, tôi đã viết về Hillary Clinton nếu vào năm 1988, sự nghiệp của tôi đưa tôi đến Little Rock (Arkansas) thay vì Atlantic (New Jersey). Nhưng có nhiều tác giả viết sách về bà Clinton, và tôi khuyến khích mọi người nên đọc chúng.

Điều tôi cố gắng thực hiện trong cuốn sách này là thể hiện quan điểm của tôi về Trump cũng như đưa ra hàng ngàn trang tài liệu về ông ấy mà tôi đã sưu tầm được trong gần nửa thế kỷ làm phóng viên điều tra. Và không kém phần quan trọng, tập trung vào phân tích hành vi ứng xử của Trump mà tôi nghĩ các cử tri cần được biết trước cân nhắc bỏ phiếu vào tháng 11 năm 2016. Trong quá trình chắt lọc tất cả những điều đó, tôi đã ghi nhớ hai bài học phản biện dành cho các nhà văn nói chung và bài học thứ ba cho những phóng viên điều tra:

Nói vắn tắt, điều thứ nhất và luôn luôn, sử dụng những sự kiện và chi tiết được tiết lộ, không phải mọi chi tiết và mọi sự kiện.

Thứ hai, một bài học do F. Scott Fitzgerald1 đưa ra, sau đó đi vào nhận thức sâu sắc nhất của giới ký giả Mỹ: hành vi mới chính là tính cách. Thông qua cuốn sách này, tôi đưa ra một số tham khảo về cách cư xử của Trump. Chúng ta không bao giờ có thể hiểu được tính cách của ông ấy, nhưng chúng ta có thể kiểm tra và đánh giá chúng dựa trên những hành vi của ông ta.

1 Nhà văn, tiểu thuyết gia nổi tiếng người Mỹ cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20.

Đây là lý do vì sao tôi luôn tập trung vào niềm say mê mà Donald Trump dành cho tiền bạc và bề nổi của sự giàu có, cũng như rất nhiều những bình luận bất bình đẳng của ông ấy về phụ nữ, giá trị của họ được đo cụ thể như những món đồ, bởi kích thước vòng ngực và độ dài đôi chân.

Đó cũng là lý do vì sao phần nhiều trong cuốn sách này đề cập về những mối quan hệ phức tạp và ít được biết đến của Trump với bọn tội phạm – phần lớn là những kẻ lừa đảo, giả mạo, những tên cướp và băng nhóm côn đồ, một kẻ buôn ma túy mà ông ta giúp đỡ, và những nhân vật xấu xa khác. Đơn thuần biết đến những kẻ tội phạm sẽ không là cơ sở để lên án. Như tôi đã dành ra hàng giờ của cuộc đời với những tay cớm rởm, những kẻ buôn ma túy, những tên ma cô, gái mại dâm, điệp viên cảnh sát, những đặc vụ nước ngoài và những người gian xảo khác. Họ là những nguồn tin tốt nhất của tôi. Khi đáp ứng được lợi ích của họ, những kẻ lừa đảo có thể trở thành những đồng minh đáng tin nhất. Một người đàn ông mà FBI gọi là sát thủ No.2 phía tây Chicago đã từng ngồi trong căn bếp, đung đưa đứa con gái thứ tư của tôi trên đùi của anh ta trong lúc tôi pha cà phê. Anh ta không phải là mối đe dọa đối với tôi, tôi đứng ngoài phạm vi những người thuê anh ta như một chiến binh tuân thủ mệnh lệnh.

Nhưng những trang tài liệu này chứng minh, mối quan hệ của Trump với những tên tội phạm thường mang tính lợi nhuận, thỉnh thoảng không mất tiền, và không bao giờ được thẩm tra đúng đắn dưới con mắt những người có thẩm quyền.

Thứ ba, bản chất nghi ngờ của phóng viên điều tra phải là tôn chỉ: Nếu mẹ bạn nói yêu bạn, hãy kiểm tra lại. Sau đó kiểm tra chéo lần này sang lần khác cho tới khi bạn nắm rõ được sự thật. Nó phải nằm trong phạm vi có thể được xác thực. Điều tra là việc báo cáo những sự thật không được công bố bởi báo chí hay được nêu ra trong lời phát biểu của Tổng thống, nó lẩn trốn trong những kẽ hở của chính phủ, doanh nghiệp, và quan hệ con người. Nó mang tính chất có qua có lại khi mà sự phát giác là để tỏa sáng ở những nơi không được chào đón vì lợi ích xã hội.

Chẳng có gì ngạc nhiên, ít nhất là với tôi, khi Trump luôn tấn công nhà báo một cách không công bằng và cấm những cơ quan báo chí bén mảng tới mít tinh của ông vì những gì họ đưa tin trước đó. Tôi càng không ngạc nhiên khi ông ấy cứ dọa kiện tôi mãi. Nhưng phải thừa nhận hành động dọa dẫm đó giúp báo chí có e dè về ông ấy. Donald Trump không phải dạng người cố gắng hiểu cách mà người khác nhìn nhận về mình. Hơn hết, ông ấy gạt phăng những người không nhìn nhận theo cách mà ông ấy mong muốn. Trong phạm vi này, Trump đúng là kẻ tự luyến đẳng cấp thế giới.

Khi tôi thực hiện cuốn sách này, Steve Weinberg, cựu Giám đốc điều hành của tổ chức Tập huấn báo chí Investigative Reporters & Editors, đã viết rằng ông ấy xem tôi như một trong số sáu phóng viên điều tra tốt nhất ông ấy từng gặp, đánh giá về tôi mà chắc rằng sẽ gây tranh cãi. Ông ấy cũng nhìn thấy sự giống nhau giữa Trump và tôi vì cả hai đều có cuộc sống đầy màu sắc. Chắc chẳng có ai biết về hai chúng tôi mà lại quan tâm tới điều đó. Trump và tôi cũng giống nhau theo cách khác, đó là lý do mà tôi bị hấp dẫn kể từ khoảnh khắc tôi gặp ông ấy vào tháng Sáu năm 1988: chúng tôi làm việc theo cách riêng và không ai là bề trên của ai, nhiều biên tập viên đã làm việc với tôi có thể chứng thực điều đó.

Điểm khác biệt nằm ở giá trị chúng tôi hướng tới. Donald Trump thì luôn là tiền, một tình yêu với tiền được thể hiện đầy đủ qua hành vi mặc dù ông ấy vốn đã rất, rất, rất giàu có. Hoặc là qua lời nói. Tôi thì coi trọng danh dự. Đối diện giữa hai thứ, Trump bắt buộc phải chọn tiền, tôi bắt buộc phải chọn danh dự. Khi một trong hai mất đi, danh dự có thể sẽ không bao giờ lấy lại được, nhưng tiền bạc có thể kiếm lại.

Những hứa hẹn Trump đưa ra nếu đắc cử nằm ngoài quyền lực mà chúng ta trao cho các vị Tổng thống. Tổng thống không thể đơn phương chi tiêu tiền thuế, không thể áp đặt thuế lên hàng hóa nước ngoài, và không thể chỉ định nơi các tập đoàn sẽ đầu tư vào. Chúng ta cũng không mong đợi quân chủng làm theo những mệnh lệnh phi pháp. Trump từng nói từ việc sử dụng hình thức tra tấn – bị cấm bởi Hiến pháp Mỹ và những hiệp ước mang tính quốc gia - đến việc giết hại những người dân vô tội, đặc biệt là con của những tên khủng bố mà ông ấy cho là Hồi giáo (riêng tôi thì cho rằng những tên khủng bố đó là kẻ đã từ bỏ đạo Hồi và thể hiện như những kẻ cuồng tin vào sách khải huyền2 muốn thế giới mau chóng kết thúc).

2 Hay còn gọi Sách Khải Thị, nằm trong kinh Tân Ước.

Một doanh nhân có thể, như Trump thường làm, bỏ qua người này người nọ rồi đi tiếp. Nhưng tổng thống thì không có “đặc quyền” đó. Họ phải là người đấu tranh với những thứ thậm chí không nằm trong quyền hạn của họ. Một tổng thống không thể bỏ lơ một nguyên thủ quốc gia hay gây rắc rối, không thể yêu cầu Quốc hội thông qua các điều luật, và càng không thể không tuân theo phán quyết của thẩm phán – bởi vì chúng ta là những người tự do, nhưng là những người được bảo vệ quyền tự do cá nhân trong khuôn khổ luật pháp. Tuy vậy, rõ ràng là Trump luôn xem tất cả những điều trên là có thể. Quan niệm của ông ấy không phải quan niệm của một tổng thống mà của một nhà độc tài, được nhìn nhận trong rất nhiều khía cạnh, từ trong nội bộ các đảng chính trị cho tới ra ngoài biên giới nước Mỹ.

Tôi cũng hy vọng độc giả có thể hiểu vì sao tôi cứ nhắc đi nhắc lại về những chia sẻ thái quá và tuyên bố công khai của Trump về việc báo thù. Cái quan niệm cá nhân mà Giê-su nói rằng nó thuộc riêng về quyền năng của Chúa.

Bản thân những người không theo đạo cũng phải cảm thấy kỳ lạ về những khẳng định mang tính tôn giáo mà Trump cho là làm theo lời giảng của Kinh Thánh, Kinh Cựu Ước và Tân Ước, rồi sau đó tự cho mình là người của Thiên Chúa giáo.

Trump nói rằng chẳng có lý do gì phải tìm kiếm sự tha thứ từ thần thánh vì ông chưa làm điều gì sai trái trong suốt cuộc đời mình, một quan niệm thường có nhưng đối lập hoàn toàn với lời dạy cơ bản của Giê-su, nó khiến tôi cũng phải chào thua, với câu nói đó, sẽ không một lãnh đạo tôn giáo nào chịu đi theo ông ấy. Những phát ngôn của Trump phải nói là đối lập gắt gao với các bài giảng trong Kinh Tân Ước. Còn am hiểu của ông về Kinh Cựu Ước thì bị bóp méo hoàn toàn. Vừa rồi, những chia sẻ cố ý trích dẫn từ điển tích Bữa ăn tối cuối cùng của Chúa lại sai hoàn toàn tư tưởng gốc3 cùng với việc lúng túng khi đọc lá thư thứ hai của thánh Paul dành cho môn đồ Corinth4 đã phản bác hoàn toàn tuyên bố không ai đọc Kinh Thánh nhiều như ông. Những dấu hiệu này chỉ có thể của những kẻ hay lừa gạt.

3 Tác giả ám chỉ buổi giao lưu tại bang Iowa của Trump tháng Bảy năm 2015. Sự kiện được tài trợ nhiều bởi các tổ chức Công giáo, và Trump có trích dẫn câu nói “I drink my little wine, I eat my little cracker” nhưng hiểu sai ý Chúa.

4 Có thể tham khảo Thư thứ hai gửi tín hữu Corinth của Kinh Tân Ước.

Nhưng phải thừa nhận là thành công của Trump khi thu hút đông đảo cử tri cho thấy một vấn đề luôn thường trực ở nước Mỹ. Đó là khoảng cách ngày càng lớn dần giữa những lãnh đạo với người dân. Nếu chú ý thì ứng viên Bernie Sanders cũng có thành công tương tự, ông thường thu hút đông đảo người nghe hơn Trump trong suốt các buổi tuyên truyền sơ bộ năm 2016.

Cả hai người đều đề cập đúng nỗi thất vọng mà tôi từng nhắc tới suốt mấy chục năm, về sự bất bình đẳng tồn tại từ lâu trước khi nó trở thành mối lo quốc gia. Đáng buồn thay là cả hai đều có thể chinh phục người nghe, nhưng vẫn chưa thể đưa ra bất kỳ chính sách thực tế nào để đưa nước Mỹ tới một xã hội công bằng hơn, một xã hội phát triển thịnh vượng đồng đều. Những gì họ làm trong quá khứ không cho thấy họ có đủ năng lực chính trị để thay đổi hệ thống nếu trở thành Tổng thống. Tuy vậy, Hillary Clinton thì có năng lực đó. Nhưng có vẻ những cống hiến vì người nghèo trong quá khứ không nằm trong danh sách ưu tiên thuộc thiên hướng chính trị trong tương lai của bà.

Cho dù quan điểm của bạn là gì, hãy trau dồi nó kỹ càng. Vì những người thành lập nên nước Mỹ đã tin rằng kiến thức và tư duy chính là hòn đá tảng của nền dân chủ đáng tự hào của chúng ta, nếu chúng ta còn muốn tự do quản thúc chính mình. Vì vậy, hãy dành thời gian học hỏi và sau đó hãy làm nghĩa vụ công dân. Bỏ phiếu.

David Cay Johnson

4 tháng Bảy, 2016

Rochester, New York