Năm 2005, Donald Trump bay đến bang Colorado cho buổi talkshow truyền cảm hứng. Đi cùng ông là vợ Melania và Felix Sater - người từng bị kết tội hành hung và lừa đảo, (20) nhưng đã giúp Trump giành được hai phi vụ tầm cỡ tại thành phố Denver (Colorado). (21) Tại đây, Trump và Sater đã có vài bài phỏng vấn với báo Rocky Mountain – bài phỏng vấn đã trở nên có ý nghĩa chỉ vài năm đó. (22) Trong suốt một giờ đồng hồ trên chiếc limousine, ba người họ hướng về Loveland (Bắc Colorado), thành phố Cộng hòa tự trị, nơi có hơn một ngàn khán giả sẵn sàng trả tiền để được nghe những lời tư vấn từ Trump về cách làm sao để thành công trong công việc và cuộc sống.

Những diễn giả như Zig Ziglar hay Tony Robbins thường khuấy động người nghe bằng những bài nói được chuẩn bị kỹ càng. Với những lời lẽ cao thượng, họ kêu gọi mọi người đánh bại cái đen tối bên trong để tự phát triển bản thân và những mơ ước về thành công sẽ trở thành sự thật.

Bài nói của Trump lại không giống vậy.

Ông liên tục nói tục trong vòng hơn một giờ đồng hồ. Không hề chuẩn bị, cũng không tập dượt trước. Ông chỉ trích về vị trí và chức năng của sân bay quốc tế Denver. (23) Nhiều phê bình lan man về những người vợ cũ hay cộng tác cũ trong công việc. Trong lúc phỉ báng một nữ cựu nhân viên vì cho rằng người này không trung thành, Trump vô cớ ví cô ấy “xấu như chó”. (24)

“Tôi phải kể về những kẻ thất bại”, Trump nói với khán giả. “Tôi thích họ vì họ khiến tôi cảm thấy bản thân mình thật tốt đẹp”. (25) Nếu buổi triển lãm doanh nghiệp Bixpo 2005 tại Loveland này mời một kẻ thất bại diễn thuyết, Trump cam đoan với khán giả, thì chi phí mời chỉ là 3 đô la thay vì “khối tài sản” để mời được Trump.

(26) Tuy vậy, mặc dù được trả một mức thù lao hậu hĩnh, nhưng dường như vẫn không đủ để Trump thể hiện sự tôn trọng với khán giả bên dưới bằng cách soạn sẵn một bài nói hoàn chỉnh. Nhiều người trong số các khán giả sau buổi nói chuyện của Trump nhận xét rằng không gì trong phần nói của Trump hữu ích và tất nhiên càng không nâng cao trình độ người nghe.

Tuy nhiên, trong bài đả kích lộn xộn ấy, một số khán giả lại nhận ra có hai thông điệp hướng tới thành công trong công việc và cuộc sống được truyền tải:

Đầu tiên, ông cho rằng không được tin tưởng bất kỳ ai, đặc biệt là những nhân viên giỏi. “Cứ nghĩ như vậy đi”, Trump nói, “bởi vì họ rồi sẽ cố lừa bạn thôi”. (27) Một vài khán giả chia sẻ với báo chí rằng đó là lời khuyên kỳ quặc, vì tin tưởng là tư duy trọng tâm của tư bản thị trường. Các doanh nhân thường được tin tưởng nhiều hơn nhân viên của họ, mặc dù họ mới thực sự khiến công việc kinh doanh suôn sẻ hơn. Những doanh nghiệp uy tín sẽ khiến nền kinh tế tốt hơn bằng cách giảm xích mích khi đàm phán kinh doanh. Chủ doanh nghiệp, những người luôn cẩn trọng khi đưa ra cam kết và nổi tiếng là giữ lời, thường không rơi vào kiện tụng. Trong khi đó, Trump từng dính vào hơn 4.000 vụ kiện, một vài trong số đó là tội lừa đảo mang tính chất dân sự (vấn đề này tôi sẽ bàn ở một chương khác). (28)

Thứ hai, xem việc trả đũa như một chiến lược trong kinh doanh. “Ăn một trả một”, Trump nói, “Nếu ai đó bắt ép bạn, hãy làm điều tương tự với họ gấp 10 lần. Ít nhất bạn sẽ cảm thấy tốt hơn. Như tôi vậy”.

Hai năm sau buổi diễn thuyết tại Loveland, Trump xuất bản cuốn sách thứ 12 của mình Think Big, đồng tác giả với Bill Zanker - nhà sáng lập công ty Learning Annex, mở tất cả các loại lớp học từ múa cột, làm xà phòng, tới vạch chiến lược kinh doanh. Chương 6 trong Think Big có tựa đề “Trả thù”.

“Tôi luôn trả đũa người khác”, Trump viết ở dòng mở đầu của chương này. Ông kể về vụ công kích vào nữ cựu nhân viên từng nhắc tới ở Colorado. Trump đã tuyển người phụ nữ giấu tên này “khỏi một công việc của chính phủ nơi cô ấy chế biến lạc”, công việc không có tương lai. “Tôi quyết định biến cô ta thành một người khác. Tôi cho cô ta một công việc tốt tại Trump Organization, và qua thời gian cô ta nổi tiếng trong giới bất động sản. Rồi sau đó mua một căn nhà đẹp”. (29)

Khi Trump gặp trục trặc về tài chính vào đầu những năm 90, "tôi nhờ cô ta gọi cho một người bạn rất thân đang nắm giữ vị trí cao tại một ngân hàng lớn và đã từng giúp đỡ điều mà cô ta yêu cầu. Cô ta trả lời rằng, 'Donald, tôi không thể'". Thay vì đồng tình rằng không đúng đắn với những cuộc gọi như vậy, Trump đã sa thải cô ấy. Người này sau đó đã mở kinh doanh riêng. Trump viết rằng nó đã thất bại. “Tôi rất vui khi biết được tin đó”, Trump chia sẻ.

Trong lời kể của ông, việc một nhân viên từ chối làm điều không đúng đắn lại trở thành sự chống đối đáng bị xử lý.

Cô ta chống đối lại tôi sau khi tôi đã giúp đỡ cô ta quá nhiều. Tôi đã từng mời cô ta trở lại làm việc nhưng cô ta lại thẳng thừng từ chối. Cuối cùng, cô ta mất nhà. Người chồng, tên hám tiền, đã rời bỏ cô ta và tôi được một phen sung sướng. Những năm sau, nhiều người đã hỏi tôi nhận xét gì về cô ta. Tôi đều nói những điều xấu. Tôi không thể chịu được sự bất trung… và giờ tôi khiến cuộc sống của cô ta trở nên khổ sở.

Trump dành thêm vài trang sau viết về nữ diễn viên Roise O’Donnell, người đã từng buông lời chê bai ông là “kẻ bịp bợm” vào năm 2006. (30) Chỉ vài tháng sau, tại triển lãm Real Estate & Wealth của công ty Learning Annex của Zanker, Trump đã gọi O’Donnell là “đồ con lợn”, “suy đồi”, “thô lỗ”, và sau đó trên truyền hình là “ghê tởm từ trong ra ngoài”. (31) Trump chê bai về ngoại hình, cân nặng, khả năng tình dục, và nói trên truyền hình quốc gia rằng tinh thần của O’Donnell sẽ được cải thiện nếu cô không bao giờ soi gương. (32)

Trong Think Big, Trump gọi O’Donnell là kẻ bắt nạt: “Cô đã bị trả đũa rất nặng nề, ngay giữa hai mắt… (Tôi) đã phản đòn người phụ nữ tệ hại đó bằng cú tát ngay giữa hai mắt. Đó là sự thật… vài người không quan tâm lời phỉ báng của cô ta. Tôi quyết định phản công và khiến cô ta tiếc nuối vì đã chống đối tôi!”

Ở cuối chương, Trump viết rằng “tôi thích trả thù khi bị ai đó chèn ép – vâng, đó là sự thật… Luôn luôn phản đòn. Khi làm kinh doanh bạn cần phải trả đũa kẻ ức hiếp bạn. Bạn phải trả lại gấp 15 lần… nhắm vào nhược điểm, ra tay cực mạnh!”

Quan niệm của Trump gây nhiều chú ý hơn khi được đặt trong lời tuyên bố chiến dịch của ông: “Không ai có thể đọc Kinh thánh nhiều hơn tôi”. (33) Ông cho rằng The Art of The Deal là cuốn sách tuyệt vời nhất ngoài Kinh thánh. (34) Vì Trump không bao giờ học thuộc hết các dòng thơ trong Kinh thánh. (35)

Tuy vậy, trong số các bài Kinh thánh, đoạn Roman 12:19 lại khuyên răn không nên thù hằn, theo lối diễn giải hiện đại viết rằng: “Anh em thân mến, đừng tự mình báo oán, nhưng hãy để cho cơn thịnh nộ của Thiên Chúa làm việc đó, vì có lời chép: Đức Chúa phán: Chính Ta sẽ báo oán, chính Ta sẽ đáp trả”1.

1 Trích từ cách dịch của Tân Ước Online

Chỉ trước đợt bầu cử sơ bộ tại New York hồi tháng Tư năm 2016, Trump đã chia sẻ với Bob Lonsberry, người dẫn chương trình radio tại Rochester (New York) rằng ông là người sùng đạo. (36) Lonsberry đã hỏi: “Có dòng kinh hay câu chuyện yêu thích nào nói về quan niệm hoặc tính cách của ông không?”

Trump đáp rằng: “Tôi nghĩ có rất nhiều. Tôi muốn nói khi đọc Kinh thánh, tôi nghĩ rất nhiều. Một vài người – hãy nhìn xem, ăn miếng trả miếng, hoàn toàn có thể nói vậy. Đó không phải thứ gì tốt đẹp. Nhưng bạn biết đó, nếu nhìn vào những gì đang xảy ra tại đất nước của chúng ta, ý tôi là, khi bạn nhìn vào chuyện sắp tiếp diễn, cách con người lợi dụng chúng ta… Chúng ta phải vững vàng, phải mạnh mẽ. Và chúng ta có thể học được rất nhiều từ Kinh thánh. (37) Đó là những gì tôi muốn chia sẻ”.

Phương trâm của Trump về “ăn miếng trả miếng” trích ra từ Exodus 21:24. (38) Nhưng Trump, người gây sự chú ý khi đã từng tham dự các hoạt động của giáo hội trong suốt chiến dịch tranh cử, dường như không biết rằng, trong Bài thuyết giảng trên đỉnh Mount, Jesus đã bác bỏ điều này của Kinh Cựu Ước, được diễn giải như sau:

Nhưng Ta phải nói rằng, đừng cố chống đối những người xấu xa. Nếu ai đó tát ngươi bên má phải, hãy quay lại và giơ cả má bên trái nữa.

Nếu ai muốn kiện ngươi để lấy áo trong thì hãy đưa luôn cả áo ngoài. Nếu một người bắt ngươi đi một dặm, hãy đi cùng với họ hai dặm. Hãy đưa cái người khác yêu cầu, và đừng quay đi khi họ cần sự giúp đỡ.

Ngươi đã từng nghe rằng: “Yêu thương đồng minh và ghét kẻ thù”. Nhưng Ta sẽ nói rằng, yêu thương kẻ thù và cầu nguyện cho kẻ hành hạ ngươi, như vậy ngươi mới có thể thành Con của Chúa Trời… (trích đoạn Mathew từ 5:39-45)

Mười sáu trang trong Think Big viết về sự trả thù. Toàn bộ đều ngược lại hoàn toàn với lời dạy trong Kinh thánh. Trump không hề do dự khi nghĩ rằng trả thù là nguyên tắc định hướng cho cuộc sống của ông – “Phương châm của tôi – luôn luôn trả đũa. Khi ai đó chèn ép bạn, làm điều ngược lại gấp nhiều lần” – nhưng chúng lại đối lập với cả Thiên Chúa giáo hay Do Thái giáo.

Một trang khác trong Think Big, Trump nhấn mạnh rằng “Hãy phản đòn, đó không phải lời khuyên tiêu biểu, nhưng nó thực tế. Nếu bạn không chống lại, bạn chỉ là kẻ ngốc! Tôi thực sự nghĩ vậy”. (39) Cũng không ngạc nhiên rằng trong quan niệm của Trump về sự trả thù, không loại trừ cả những nhân viên ông cho là bất trung, những người ông từng đàm phán, hay thậm chí là cả sự chê bai nhẹ nhàng từ một cô diễn viên. Thực tế, năm 2000, Trump đã chuyển hướng trả thù sang cả gia đình riêng của mình.