Trích từ "Tạp chí Quan sát Kinh tế"

Là phương thức, không phải mô hình

Là "Thí điểm cải cách tổng hợp toàn diện nhằm điều phối sự phát triển kinh tế xã hội giữa thành thị và nông thôn trên toàn quốc" do Quốc vụ viện thiết lập, Thành Đô luôn nhận được sự quan tâm lớn. Một số người bạn của Giáo sư Dịch Trung Thiên thuộc Đại học Hạ Môn cũng hy vọng ông đưa cuốn "Phương thức Thành Đô" do mình viết ra để xuất bản.

Dịch Trung Thiên của "Bình Tam Quốc" vì sao lại quan tâm đến sự phát triển chính trị, kinh tế và xã hội của Thành Đô? Vì sao ông lại viết "Phương thức Thành Đô"?

"Đây là một việc rất ngẫu nhiên." Dịch Trung Thiên nói với phóng viên.

Vào cuối tháng 7 năm 2005, theo lời mời của các bên liên quan tại Vân Nam, Dịch Trung Thiên đã đến Đằng Xung tham gia lễ khánh thành Bảo tàng Kháng chiến Điền Miến. Sau đó, theo lời mời của Chính quyền thành phố Phàn Chi Hoa, tỉnh Tứ Xuyên, ông lại đến Phàn Chi Hoa. Khi quay về Hạ Môn, ông không muốn đi qua Côn Minh nữa mà ghé qua Thành Đô. Bạn bè nhắc đến một số cách làm cụ thể mà Thành Đô đã mày mò đúc kết được trong cuộc cải cách thí điểm tổng hợp toàn diện điều phối thành thị và nông thôn, đã khơi dậy sự quan tâm lớn của Dịch Trung Thiên.

Với tư cách là cố vấn quy hoạch của thành phố Thành Đô, Dịch Trung Thiên từng nghe nói Thành Đô muốn tiến hành phát triển điều phối nhất thể hóa thành thị và nông thôn, nhưng ban đầu không thu hút sự chú ý của học giả nhân văn này. Lần này đến Thành Đô nghe qua, hóa ra Thành Đô không chỉ đang thúc đẩy nhất thể hóa thành thị - nông thôn, mà còn dốc sức xây dựng nền dân chủ cơ sở và kiến tạo chính phủ phục vụ mang tính chuẩn hóa. Ông đã dừng chân tại Thành Đô, tiến hành quan sát cự ly gần đối với một Thành Đô đang đổi thay.

Ông đi khắp nơi tham quan, phỏng vấn, tọa đàm như một phóng viên, sau đó ghi chép lại từng chút những gì tai nghe mắt thấy, đồng thời viết ra những suy nghĩ và quan điểm của bản thân.

Hai tháng sau, khi Tết Trung thu và Quốc khánh đến gần, ê-kíp chương trình "Bách gia giảng đàn" của Đài Truyền hình Trung ương đã tìm đến Dịch Trung Thiên, mời ông đi giảng về Tam Quốc, ông mới kết thúc sự nghiệp "phóng viên" của mình. Dịch Trung Thiên với danh tiếng nổi như cồn, lịch trình được sắp xếp kín mít, những kiến thức tai nghe mắt thấy ở Thành Đô đành ngủ yên trong máy tính của ông.

Tháng 6 năm nay, Quốc vụ viện chính thức phê chuẩn thành phố Thành Đô và thành phố Trùng Khánh thiết lập khu thí điểm cải cách tổng hợp toàn diện điều phối thành thị - nông thôn toàn quốc, thí điểm cải cách của Thành Đô từng bước trở thành chủ đề nóng, từ đó mới xuất hiện động thái xuất bản "Phương thức Thành Đô". Có người nghe xong, trực tiếp hỏi Dịch Trung Thiên: "Nghe nói anh có cuốn 'Phương thức Thành Đô', có giảng về việc đánh mạt chược cùng các hình thức giải trí khác không?" Hóa ra những người bạn từng đọc cuốn "Đọc thành ký" của Dịch Trung Thiên tưởng rằng ông viết về lối sống của người Thành Đô.

Cũng có một số nghi ngờ từ giới học thuật: "Một người giảng lịch sử thông tục trên đài truyền hình, không nghiên cứu vấn đề kinh tế, không nghiên cứu vấn đề 'tam nông', lại đi giảng cái gì mà nhất thể hóa thành thị nông thôn, xây dựng dân chủ cơ sở, chẳng phải là chuyện kỳ lạ khó tin hay sao?"

Hèn chi một người bạn của Dịch Trung Thiên đã nói: "Khi truyền thông đại chúng thổi phồng Dịch Trung Thiên thành một 'ngôi sao học thuật', một 'siêu nam học thuật', thực ra cũng đã tha hóa anh ấy. Mọi người đã quên mất bản thân anh ấy vốn là một học giả xuất sắc."

Còn Dịch Trung Thiên thì nói: "Mục tiêu tột cùng của khoa học nhân văn chính là hạnh phúc của con người. Với tư cách là một học giả nhân văn, tôi nghiên cứu mỹ học, văn học, lịch sử, Hiến pháp Mỹ, và hai năm trước lại quan tâm đến sự thay đổi của một thành phố ở đại Tây Nam Trung Quốc, thực ra thứ xuyên suốt chính là sự quan tâm đối với hạnh phúc của nhân loại."

Phỏng vấn: Quan điểm của tôi là không cần bất kỳ "sự đồng thuận" nào

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Vào năm 2005, mọi người đều đang bàn luận rất sôi nổi về một chủ đề — "Đồng thuận Bắc Kinh", lúc đó ông có chú ý đến không?

Dịch Trung Thiên: Tôi có chú ý. Lúc bấy giờ, cộng đồng quốc tế dường như muốn vạch ra một thứ gì đó, thực chất là muốn dò dẫm khám phá vấn đề con đường phát triển của thế giới thứ ba.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Tức là giải quyết vấn đề các quốc gia thế giới thứ ba chuyển đổi thành công như thế nào, làm sao để trở thành một quốc gia hiện đại hóa.

Dịch Trung Thiên: "Đồng thuận Bắc Kinh" nên được truy nguyên từ "Đồng thuận Washington", bởi vì "Đồng thuận Washington" phá sản rồi thì mới có "Đồng thuận Bắc Kinh". Việc thí nghiệm "Đồng thuận Washington" ở Mỹ La-tinh hay ở các quốc gia châu Âu đều thất bại, ít nhất là không lý tưởng. Có hai quốc gia đã không làm theo "Đồng thuận Washington", một là Trung Quốc, hai là Ấn Độ, hai quốc gia này đã phát triển, thế là xuất hiện một "Đồng thuận Bắc Kinh". Thực ra, trước đó còn có một sự đồng thuận chưa được đặt tên, đó là "Đồng thuận Moskva".

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Dường như chưa có ai nói như vậy.

Dịch Trung Thiên: "Đồng thuận Moskva" là sự đồng thuận chưa được đặt tên.

Theo tôi thấy, ý nghĩa của Chiến tranh thế giới thứ nhất nằm ở chỗ thời kỳ các dân tộc, các quốc gia trên thế giới độc lập dò dẫm con đường phát triển đã chấm dứt.

Chiến tranh của nhân loại chưa từng dừng lại, nhưng chiến tranh thế giới thì đây là lần đầu tiên. Trước đó, các quốc gia, các dân tộc trên thế giới hầu như đều độc lập dò dẫm con đường phát triển, cơ bản là tự mình làm lấy, có thể chịu ảnh hưởng từ quốc gia khác hoặc không, ví dụ như Trung Quốc. Các quốc gia âu Mỹ ngược lại có ảnh hưởng lẫn nhau, họ cơ bản đang đi chung một con đường — con đường tư bản chủ nghĩa, đi cho đến trước Chiến tranh thế giới thứ nhất, chủ nghĩa tư bản vướng phải khủng hoảng, bao gồm khủng hoảng kinh tế, cũng bao gồm khủng hoảng tín ngưỡng, đây chính là điều Nietzsche gọi là "Thượng đế đã chết". Thế là, Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ. Sau chiến tranh, các quốc gia phương Đông bắt đầu dò dẫm một con đường khác biệt với Âu Mỹ — con đường xã hội chủ nghĩa.

Hầu như cùng lúc đó, chế độ đế quốc thực hiện suốt hơn hai nghìn năm từ thời Tần của Trung Quốc cũng đi đến hồi kết. Chế độ đế quốc vào thời nhà Thanh đã là hoàn thiện nhất, trọn vẹn nhất, tất cả các vấn đề về chế độ, trong hệ thống thể chế đều đã được giải quyết, nhưng sự phũ phàng của lịch sử nằm ở chỗ, khi một bộ chế độ chín muồi, cũng chính là lúc nó bắt đầu diệt vong. Lấy Chiến tranh Nha phiến làm điểm khởi đầu, cửa ngõ Trung Quốc buộc phải mở toang, buộc phải hòa nhập với quốc tế, buộc phải dung nạp vào cục diện phát triển của thế giới. Sau khi Cách mạng Tân Hợi chấm dứt chế độ đế quốc, người Trung Quốc cũng bắt đầu tìm tòi con đường của chính mình. Bởi vì không có kinh nghiệm lịch sử để noi theo, không học hỏi người khác là điều không thể.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Điểm này là sự đồng thuận, nhưng rốt cuộc đi con đường nào thì mỗi người có lựa chọn khác nhau.

Dịch Trung Thiên: Đi con đường của Âu Mỹ hay con đường của Liên Xô? Mấy chục năm máu chảy đầu rơi, Trung Quốc cuối cùng đã chọn con đường phía sau. Thập niên năm mươi của thế kỷ trước, Trung Quốc cùng với Liên Xô, các nước xã hội chủ nghĩa châu Á, Đông Âu hợp thành một trận doanh xã hội chủ nghĩa. Năm 1957, đại diện 12 nước xã hội chủ nghĩa đã công bố "Tuyên ngôn các nước xã hội chủ nghĩa, đảng cộng sản và đảng công nhân" tại Moskva, tuyên bố ra một số điểm chung, chúng ta hoàn toàn có thể gọi đó là "Đồng thuận Moskva".

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Là sự đồng thuận mà không gọi tên là đồng thuận.

Dịch Trung Thiên: Thế nhưng, kết quả thực tiễn của "Đồng thuận Moskva" là gì? Ngay cả quốc gia đứng đầu cũng sụp đổ, kinh tế kế hoạch mang lại cho chúng ta cái gì, ai cũng rõ, không cần phải nói nữa.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Chứng kiến nó xây lầu cao, chứng kiến lầu đổ sập.

Dịch Trung Thiên: Điều này đưa đến một kết luận, "Đồng thuận Moskva" không ổn rồi, "Đồng thuận Moskva" đã phá sản.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Putin có một bài phát biểu vào cuối thế kỷ, nói rằng "chúng ta gần như 70 năm phát triển trong một ngõ cụt".

Dịch Trung Thiên: Lời của Putin nói rất hay. "Đồng thuận Moskva" đã phá sản. Phải làm sao đây? Chính trong bối cảnh này đã từng xuất hiện một "Đồng thuận Washington". Chiến tranh thế giới thứ nhất đã chấm dứt thời kỳ các dân tộc trên thế giới độc lập dò dẫm con đường phát triển của quốc gia, kết quả của Chiến tranh thế giới thứ hai là rành mạch rõ ràng có hai trận doanh, hai trận doanh hai sự đồng thuận. Cuối cùng sự đồng thuận của một trận doanh phá sản trước, vậy thì chỉ còn lại một, chính là "Đồng thuận Washington". "Đồng thuận Washington" hiện nay lại tiếp tục được chứng minh là không khả thi. Nói cách khác, cả "Đồng thuận Moskva" và "Đồng thuận Washington" đều đã phá sản.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Vẫn có người cho rằng tuy Liên Xô vong nhưng "Đồng thuận Moskva" không hề phá sản.

Dịch Trung Thiên: Tôi cho rằng cũng đã phá sản rồi, ít nhất là không thích ứng với Trung Quốc, từ đó mới có Lý luận Đặng Tiểu Bình sau khi cải cách mở cửa. Từ khóa của Lý luận Đặng Tiểu Bình là gì? Chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc. Kỳ thực từ khóa này đã bày tỏ rõ thái độ rồi. Đặc sắc Trung Quốc có nghĩa là gì? Phi "Đồng thuận Moskva"; Chủ nghĩa xã hội có nghĩa là gì? Phi "Đồng thuận Washington". Trong tình hình như vậy chúng ta còn cần sự đồng thuận nữa không? Quan điểm của tôi là không cần.

Sự đồng thuận duy nhất là khoa học, dân chủ, pháp trị

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Một số người cho rằng, đề xuất chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc chủ yếu là để phân biệt với bộ khung của Liên Xô trước đây.

Dịch Trung Thiên: Đặc sắc Trung Quốc chính là để phân biệt với Liên Xô, chủ nghĩa xã hội chính là để phân biệt với Âu Mỹ. Cả không phải "Đồng thuận Moskva", cũng chẳng phải "Đồng thuận Washington", chính là đi con đường của riêng Trung Quốc. Sau khi con đường đã được xác định, vấn đề còn lại chính là phương thức. Biết phải đi về đâu, thứ bạn cần giải quyết lúc này là vấn đề đi như thế nào. Đi như thế nào đây? Chính là "dò đá qua sông". Kết quả của việc "dò đá qua sông" là gì? Chính là "phương thức".

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Hàm ý con đường này của Trung Quốc rốt cuộc là gì? Mọi người tranh cãi bàn tán đủ điều về chủ đề này.

Dịch Trung Thiên: Không cần biết nó là gì, biết nó không phải là gì là đã đủ rồi. Một số kẻ châm chọc nói Đặng Tiểu Bình là "tổng thiết kế sư không có thiết kế", Lý luận Đặng Tiểu Bình là "Lý luận Đặng Tiểu Bình không có lý luận", bọn họ không biết sự vĩ đại của Đặng Tiểu Bình nằm ở chỗ này. Khi tôi nghiên cứu sự ra đời của Hiến pháp Mỹ trước đây, viết tác phẩm "Bước nhảy gian nan — Sự ra đời của Hiến pháp Mỹ và sự phản tư của chúng ta" đã phát hiện ra, người Mỹ lúc đó có bản vẽ không? Không có bản vẽ, chỉ là nói họ không cần thứ gì là đủ rồi. Họ không cần chuyên chế, cái họ muốn là tự do.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Là quyền mưu cầu hạnh phúc.

Dịch Trung Thiên: Quyền tự do, quyền sinh tồn, cuộc sống của nhân dân phát triển thế nào là chuyện của riêng họ. Kết quả là Mỹ ngược lại lại tạo ra được chế độ có giá trị tham khảo cực lớn.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Một bộ thứ tự cho là hoàn mỹ được thiết kế sẵn từ trước, thường mang lại tổn thương rất lớn cho con người. Danh ngôn phương Tây nói rằng: "Con đường dẫn nhân loại xuống địa ngục thường được lát bằng những thiện ý."

Dịch Trung Thiên: Từ Hitler đến Pol Pot, rồi đến Osama bin Laden, chẳng phải đều là như thế sao? Chúng ta chỉ có thể nói chúng ta không cần gì, phần còn lại hãy để chúng ta tự nhiên lựa chọn thôi. Chúng ta không cần "Đồng thuận Moskva", chúng ta cũng không cần "Đồng thuận Washington", vậy thì chúng ta đi con đường của chính mình, đi như thế nào? Chỉ đành dò dẫm qua sông thôi. Dò đá qua sông chắc chắn sẽ té ngã, ống quần sẽ dính nước, chân sẽ dính bùn, nhưng chúng ta đã qua bờ, còn những kẻ đứng trên bờ chỉ trỏ bàn tán vẫn cứ đứng mãi ở đó, chẳng nhúc nhích chút nào.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Dò đá qua sông chính là dựa vào việc mọi người cùng nhau dò dẫm.

Dịch Trung Thiên: Mỗi nước có một hoàn cảnh quốc gia riêng, không có cái gọi là sự đồng thuận về phương thức thao tác cụ thể trên toàn thế giới, nếu nói có sự đồng thuận, thì chỉ có sáu chữ: khoa học, dân chủ, pháp trị. Còn phương án thực thi thì không thể áp dụng đồng thuận được, dưới điều kiện hiện có làm sao để thực hiện chủ nghĩa xã hội kiểu Trung Quốc này, Thành Đô đã khám phá ra một phương thức rất hay: nhất thể hóa thành thị - nông thôn, dân chủ cơ sở và chính phủ phục vụ mang tính chuẩn hóa.

Hiện nay đô thị hóa phát triển nhanh chóng, nhưng nông thôn không ổn định, phải giải quyết vấn đề, phải làm sao đây? Thành Đô đưa ra "nhất thể hóa thành thị - nông thôn", cái gọi là nhất thể hóa thành thị - nông thôn chính là xem thành phố và nông thôn như một thể thống nhất cùng phát triển. Đây là quyết sách khoa học được xây dựng trên nền tảng khoa học.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Chứ không phải tư duy ban đầu, cho rằng đô thị hóa chính là thành phố dần thôn tính nông thôn.

Dịch Trung Thiên: Nhất thể hóa không phải là nhất luật hóa, đồng nhất hóa, nhất thống hóa. Tôi có một phép ví von, nhất thể hóa giống như tay và chân, được gắn liền với nhau, cái này gọi là nhất thể hóa. Nhưng sau khi gắn liền rồi, tay vẫn là tay, chân vẫn là chân, nông thôn vẫn là nông thôn, thành phố vẫn là thành phố, không phải biến nông thôn thành thành phố, lại càng không phải biến thành phố thành nông thôn, nó là sự trói buộc gắn kết để cùng phát triển.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Xây dựng dân chủ cơ sở thì rất nhiều nơi đang làm. Rất nhiều người nêu lên thắc mắc, dân chủ bắt đầu từ đâu? Một bí thư đảng ủy hương trấn có thể làm gì?

Dịch Trung Thiên: Hành trình vạn dặm bắt đầu từ bước chân đầu tiên, việc gì cũng làm từ nền móng trước. Dân chủ không chỉ là một chế độ, mà còn là một tinh thần và một nền văn hóa, nó cần phải được nuôi dưỡng hình thành.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Dân chủ là một nền văn hóa, là một tinh thần, là một chế độ.

Dịch Trung Thiên: Dân chủ trước hết là tinh thần và văn hóa, đồng thời cũng cần có một loạt chế độ có thể thao tác được, tôi vô cùng quan tâm đến phương thức thao tác của họ. Theo quan sát của tôi, việc xây dựng dân chủ cơ sở của Thành Đô đã hình thành nên một bộ chế độ tương đối khoa học, ví dụ như công cử trực tiếp, đánh giá dân chủ, v.v.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Chính phủ trung ương vẫn luôn đề xướng xây dựng chính phủ phục vụ.

Dịch Trung Thiên: Chính phủ có hai loại — chính phủ quản chế và chính phủ phục vụ, giữa chúng có sự khác biệt một trời một vực. Một chính phủ mang tính hiện đại tất yếu là chính phủ phục vụ, thế nhưng Thành Đô lại thêm ba chữ "mang tính chuẩn hóa" vào trước chính phủ phục vụ, chính là để nhấn mạnh chính phủ bắt buộc phải hành sự theo tinh thần pháp trị. Tinh thần pháp trị là gì? Phàm là những gì pháp luật không cấm, chính là những việc công dân được phép làm; phàm là những gì pháp luật không quy định, chính là những việc chính phủ không được phép làm. Những việc nào chính phủ không được làm, chính phủ không được quản; những việc nào chính phủ bắt buộc phải quản, chính phủ không quản không được, cái này gọi là mang tính chuẩn hóa.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Thế nhưng tôi cảm thấy vẫn có vấn đề, cách làm của Thành Đô chắc chắn là do các nhà lãnh đạo chính quyền địa phương thúc đẩy, nhất là việc khám phá dân chủ cơ sở, nếu không có sự ủng hộ của các nhà lãnh đạo địa phương thì là điều không thể. Nếu những nhà lãnh đạo này thuyên chuyển đi nơi khác, phương thức Thành Đô liệu có còn có thể tiếp tục duy trì hay không?

Dịch Trung Thiên: Nói theo tinh thần cầu thị, nếu việc này chỉ đang làm ở một khu vực, một quận huyện nào đó, thì rất khó để tồn tại. Nếu có thể được nhân rộng ở đại đa số các khu vực, đồng thời kiên trì làm tiếp, biến nó thành một chế độ tốt đẹp, thì sẽ không còn liên quan gì đến các nhà lãnh đạo nữa. Đây cũng chính là một mục đích chính mà tôi muốn viết "Phương thức Thành Đô", chính là hy vọng một cách làm tốt đẹp như vậy không đến mức người mất chính sách dứt.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Anh hy vọng cách làm này có thể nhận được sự đồng thuận phổ biến?

Dịch Trung Thiên: Đúng vậy. Đây là một trong những dụng ý ban đầu khi tôi viết "Phương thức Thành Đô", muốn thu hút sự quan tâm của mọi người. Đương nhiên, không có nghĩa là cách làm của Thành Đô hoàn toàn không có vấn đề gì, kỳ thực trong quá trình thực tiễn có rất nhiều vấn đề. Cho nên khi có bạn bè đề xuất đúc kết cách làm của Thành Đô thành "mô hình Thành Đô", tôi đã không đồng ý. Là phương thức, không phải mô hình, tôi không thích hai chữ mô hình này, bởi vì nó ngụ ý mô hình mẫu và khuôn mẫu. Phương thức mang tính mở, nó ngụ ý phương pháp, phương hướng, phương châm, thứ hai phương thức mang tính phát triển. Bản thân nó cũng đang liên tục đổi mới, liên tục cải biến, còn "mô hình" thì đã bị đóng khung cố định rồi. Quan trọng nhất là, những cách làm này của Thành Đô không phải nơi nào khác cũng có thể bắt chước y nguyên, tuyệt đối không được sao chép. Tỷ như "năm bông hoa vàng" của họ chính là thứ không thể sao chép.

Phương thức mang tính mở, mang tính phát triển, mang tính bền vững, đằng sau nó có tư tưởng; mô hình thì cứng nhắc, đằng sau nó là sự rập khuôn sao chép. Tuyệt đối không được rập khuôn sao chép.

Kỳ thực, điều tôi coi trọng không phải là bản thân cách làm của Thành Đô, mà là tư tưởng giá trị đằng sau những cách làm đó. Ba việc nhất thể hóa thành thị - nông thôn, dân chủ cơ sở và chính phủ phục vụ mang tính chuẩn hóa, lần lượt tương ứng với khoa học, dân chủ và pháp trị. Khoa học, dân chủ và pháp trị là giá trị phổ quát mà nhân loại đúc kết ra sau bao nhiêu năm dò dẫm. Một quốc gia hiện đại hóa, bắt buộc phải là khoa học, dân chủ, pháp trị. Ba thứ này chính xác là những gì chúng ta cần phải học tập, phát huy.

Học cách làm chủ trong nền dân chủ

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Đại đa số mọi người đồng tình với tư tưởng giá trị khoa học, pháp trị, thế nhưng nhận thức của mọi người đối với giá trị dân chủ lại không hoàn toàn thống nhất. Năm ngoái, Phó cục trưởng Cục Biên dịch Trung ương Du Khả Bình đã công bố một bài viết "Dân chủ là một món quà tốt đẹp" (hoặc: Dân chủ là một điều tốt), bài văn ngắn chưa đầy 2000 chữ lại tạo ra tiếng vang dữ dội trong và ngoài nước. Đối với một vấn đề thường thức mà lại sinh ra tranh cãi lớn đến vậy, cũng chính là để minh chứng rằng tồn tại sự chia rẽ khổng lồ đối với việc đồng tình giá trị dân chủ. Lại có người nói, tố chất người Trung Quốc quá kém, không thích hợp làm dân chủ.

Dịch Trung Thiên: Đây là sự thật, trước tiên phải thừa nhận những gì họ nói là sự thật, vậy thì vấn đề chúng ta phải hỏi là, làm thế nào để nâng cao tố chất dân chủ của họ, bạn không thể cứ nói người Trung Quốc mãi mãi tố chất thấp, không cần nâng cao chứ? Xin hỏi nâng cao thế nào đây? Rất đơn giản, chỉ có thể nâng cao trong nền dân chủ thôi.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Học tập dân chủ trong nền dân chủ, chứ không phải nói học cho giỏi rồi mới tới.

Dịch Trung Thiên: Vậy thì sẽ không học cho giỏi được đâu, bởi vì dân chủ có rất nhiều khâu, những khâu này bắt buộc phải trải nghiệm thực tế, tỷ như bỏ phiếu, bạn có biết bỏ phiếu không? Tôi từng xem một chương trình truyền hình vào thập niên 1980. Trong một năm họp lưỡng hội, có một đại biểu nhân đại hùng hồn phát biểu, nói rằng tại sao phiếu bầu lại thiết kế thành tán thành, phản đối, bỏ phiếu trắng, chẳng lẽ là khích lệ những kẻ gió chiều nào theo chiều ấy, kẻ hai mặt hay sao? Hoặc là tán thành, hoặc là phản đối, bỏ phiếu trắng cái gì chứ? Anh ta không biết phiếu trắng còn quan trọng hơn phiếu tán thành và phiếu phản đối. Dân chủ là quyền lợi của công dân, mà quyền lợi đầu tiên của bất kỳ công dân nào chính là quyền bỏ phiếu trắng, chính là quyền từ bỏ việc sử dụng quyền lợi. Nếu tôi đến quyền lợi tối thiểu này còn không thể đảm bảo, thì tôi lấy đâu ra tự do tán thành và phản đối? Bây giờ có phiếu trắng, mọi người không cảm thấy kỳ lạ nữa, chứng minh điều gì? Chứng minh tố chất dân chủ của chúng ta đang nâng cao, đang từ từ nâng cao trong thực tiễn cụ thể của việc bỏ phiếu.

Kỳ thực cái chúng ta thiếu hôm nay không phải là dân chủ hô hào suông của mọi người, mà là làm một cách thiết thực. Tố chất dân chủ của công dân được nâng cao trong nền dân chủ, học cách làm chủ trong nền dân chủ, nâng cao tố chất dân chủ trong nền dân chủ.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Lại có một cách nói nữa là, người Trung Quốc quá đông, tiếp tục thúc đẩy xây dựng dân chủ thì sẽ loạn tào (hỗn loạn hết chỗ nói / rối tung lên).

Dịch Trung Thiên: Vấn đề dân số đông, nó không phải là vấn đề có dân chủ hay không, mà là vấn đề dân chủ kiểu nào. Cho nên tôi cho rằng, phương thức công cử trực tiếp của Thành Đô chỉ thích hợp cho hương trấn đảng ủy sử dụng. Đây chính là sự khác biệt giữa dân chủ trực tiếp và dân chủ gián tiếp. Chúng ta là một quốc gia lớn, trên toàn quốc bao gồm cả cấp huyện, không thể thực hiện dân chủ trực tiếp, phải thực hiện dân chủ gián tiếp.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Cấp huyện không được sao?

Dịch Trung Thiên: Cấp huyện không được, người quá đông. Bầu một huyện trưởng, toàn bộ dân cư trong huyện đều đến bầu, không thể thao tác nổi. Quan điểm của tôi chính là: thực hiện dân chủ gián tiếp từ cấp huyện trở lên, thực hiện dân chủ trực tiếp từ cấp huyện trở xuống.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Trong đây còn có một vấn đề như thế này, chính là không thể hiểu đơn giản dân chủ thành bầu cử.

Dịch Trung Thiên: Đương nhiên rồi, dân chủ tuyệt đối không chỉ đơn thuần là bầu cử. Dân chủ trước hết là tinh thần, là văn hóa, sau đó mới là chế độ. Bầu cử chỉ là một phần vô cùng nhỏ bé trong chế độ dân chủ. Thứ căn bản của dân chủ là chủ quyền thuộc về nhân dân, chính quyền do nhân dân trao ủy quyền, đây mới là vấn đề căn bản nhất.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Loại quan điểm thứ ba là, kinh tế Trung Quốc vẫn chưa phát triển đến một mức độ nhất định, hiện nay thúc đẩy xây dựng chính trị dân chủ, chính là phải hy sinh sự phát triển kinh tế.

Dịch Trung Thiên: So với chúng ta hiện nay, lực lượng sản xuất thời kỳ Hy Lạp cổ đại hoàn toàn không đủ tiên tiến, kinh tế kém phát triển vô cùng, thế nhưng nền dân chủ sớm nhất của nhân loại lại sản sinh ra vào thời kỳ Hy Lạp cổ đại, đồng thời phát triển thành một bộ chế độ và văn hóa. Kinh tế không phát triển lại càng cần phải nỗ lực phát triển dân chủ, càng không dân chủ thì càng không vực dậy nổi, bởi vì vấn đề quyền sở hữu không được giải quyết, mà quyền sở hữu có minh bạch hay không lại chính là một nhân tố vô cùng quan trọng kiềm chế việc con người mưu cầu tài sản. Người có tài sản ổn định mới có tâm ⭠ổn định (hằng tâm), người không có tài sản ổn định thì không có tâm ổn định.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Có người nói, vào thời kỳ Stalin tập trung quyền lực cao độ, quốc gia không phải cũng phát triển rất nhanh đó sao?

Dịch Trung Thiên: Dưới tình hình tập trung quyền lực thì hoàn toàn có thể phát triển tốc độ cao, sao lại không thể phát triển tốc độ cao chứ? Thế nhưng, dưới tình hình tập trung quyền lực, sự phát triển nhanh chóng của quốc gia chỉ mang tính ngắn hạn, là không thể duy trì bền vững, huống hồ tốc độ phát triển kinh tế nhanh hay chậm, hoàn toàn không phải là mục tiêu chúng ta theo đuổi.

Tạp chí Quan sát Kinh tế: Mục tiêu chúng ta theo đuổi là phúc lợi của người dân.

Dịch Trung Thiên: Mục tiêu của chúng ta là lấy con người làm gốc. Dùng nhanh hay chậm để đo lường thành bại bản thân nó đã có vấn đề rồi.