※ Đây là một sân khấu thế chân vạc, nơi đây từng đi qua một nhóm anh hùng với cá tính trương dương. Thế nhưng, đây lại là một đoạn lịch sử bị tiểu thuyết diễn nghĩa bao trùm. Tam Quốc, rốt cuộc là truyền thuyết của anh hùng, hay là sự so tài của những bậc trí giả? Xuyên thủng màn sương mù diễn nghĩa, khôi phục lại chân tướng lịch sử."Dịch Trung Thiên bình Tam Quốc: Sông lớn chảy về đông" sắp được phát sóng, kính mời quý khán giả chú ý theo dõi.

※ Đây là một thời đại anh hùng xuất thân lớp lớp, đây là một đoạn lịch sử quanh co mờ ảo, đây là một đề tài được người ta nhắc đến mãi không thôi. Sử chính ghi chép, sử dã truyền thuyết, tiểu thuyết diễn nghĩa, kịch nghệ biên soạn. Thời kỳ khác nhau có những lời bình điểm khác nhau, tác phẩm khác nhau có những sự miêu tả khác nhau. Thị phi thật giả mỗi người một ý, thành bại được mất nghi vấn trùng trùng. Giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn đứng trên lập trường của bình dân, thông qua góc nhìn cận đại, vận dụng cấu trúc ba chiều, dùng câu chuyện để nói nhân vật, dùng nhân vật để nói lịch sử, dùng lịch sử để nói văn hóa, dùng văn hóa để nói bản tính con người.

※ Trong tập chương trình này, giáo sư Dịch Trung Thiên sẽ cùng quý vị chắp nối lại những hình tượng đa chiều của lịch sử Tam Quốc thông qua một vài nhân vật và câu chuyện Tam Quốc quen thuộc với mọi người. Điểm xuyết tinh hoa bình Tam Quốc, tiếp nối quá khứ nói chuyện chia ba.

Dịch Trung Thiên:

Chào tất cả các bạn khán giả, từ hôm nay chúng ta sẽ bàn về Tam Quốc. Nhắc đến Tam Quốc, chúng ta sẽ nhớ ngay đến trận Xích Bích nổi tiếng, mà nhắc đến trận Xích Bích, chúng ta sẽ nhớ ngay đến khúc từ nổi tiếng "Xích Bích hoài cổ" của Tô Đông Pô——

"Sông lớn chảy về đông, sóng cuốn sạch, những bậc phong lưu nghìn cổ. Đồn cũ phía tây, người ta bảo rằng, là Xích Bích của Chu Lang thời Tam Quốc. Đá kỳ vĩ vỡ mây, sóng dữ xé bờ, cuộn lên hàng nghìn ngọn sóng bạc. Non sông như tranh vẽ, một thời biết bao hào kiệt.

Từ xa nhớ về Công Cẩn năm xưa, Tiểu Kiều vừa gả sang, dáng vẻ oai hùng phác họa. Quạt lông khăn lụa, trong tiếng cười nói, tường thuyền tro bay khói diệt. Thần du chốn cố quốc, người đa tình hẳn nên cười ta, sớm sinh tóc bạc. Đời người như giấc mộng, một chén rượu xin tưới trăng trên sông."

Khúc từ này của Tô Đông Pô viết quả thực vô cùng hào khí bàng bạc, nó khiến chúng ta liên tưởng đến khí phách anh hùng, tình hoài lãng mạn của thời đại Tam Quốc. Khúc từ này được Tô Đông Pô viết vào năm 47 tuổi tại Xích Bích, Hoàng Châu, Hồ Bắc. Xích Bích Hoàng Châu không phải là Xích Bích của Chu Lang thời Tam Quốc, điểm này Tô Đông Pô thừa biết, cho nên ông mới nói đồn cũ phía tây, "người ta bảo rằng", tức là Xích Bích của Chu Lang thời Tam Quốc, ý là có người nói thế. Thế nhưng ông vẫn viết khúc từ này, bởi vì khi đứng bên bờ Xích Bích Hoàng Châu, nhìn dòng sông Trường Giang cuồn cuộn vạn dặm chảy về đông, ông không thể không nghĩ đến Tam Quốc, đoạn lịch sử sóng gió tráng lệ ấy.

Hãy nói về Chu Tuấn đi, à nhầm, Chu Du đi, Chu Du là tổng chỉ huy tiền tuyến của liên quân Tôn - Lưu trong trận Xích Bích, lúc đó 34 tuổi, cưới người đẹp Giang Đông là Tiểu Kiều đã mười năm, hoàn toàn không phải là Tiểu Kiều vừa gả sang. Thế nhưng Tô Đông Pô lại liên kết việc Tiểu Kiều mới gả với trận Xích Bích lại với nhau, là để dụng công thể hiện phong thái danh tướng nho nhã phong lưu phóng khoáng của Chu Du. Cho nên bên dưới mới nói "Quạt lông khăn lụa, trong tiếng cười nói, tường thuyền tro bay khói diệt". Quạt lông chính là chiếc quạt làm bằng lông chim, khăn lụa chính là chiếc khăn đội đầu làm bằng tơ xanh, kiểu ăn mặc này vào thời đó là biểu hiện của sự nho nhã tao nhả. Chúng ta đều biết trang phục thời nhà Hán, quý tộc và quan lại là phải đội mão, chiếc mão cao cao, tà áo rộng rộng, mũ cao áo rộng, đó là cái gọi là uy nghi của quan lại nhà Hán. Thế nhưng đến cuối thời Đông Hán thì sao, quý tộc và quan lại bắt đầu chuộng mốt mặc trang phục của bình dân, đó chính là đội khăn trùm đầu. Nếu như là một vị tướng lĩnh quân sự, mà lại mặc trọn bộ trang phục bình dân, tay cầm quạt lông đầu đội khăn lụa, thì đó chính là phong thái của một Nho tướng. Chu Du hiện lên trước mắt chúng ta chính là một hình tượng như thế.

Chúng ta có thể tưởng tượng một chút về khung cảnh trận Xích Bích lúc bấy giờ. Khi trận Xích Bích nổ ra, Tào Tháo đã gần như thống nhất miền bắc Trung Quốc. Chúng ta đều biết Tào Tháo là một anh hùng thời loạn, ông ta lấy thân hình nhỏ bé khởi binh dẹp loạn, đánh Đổng Trác, dẹp Viên Thuật, giết Lã Bố, hàng Trương Tú, diệt Viên Sổ, chinh Lưu Bểu, giành được quyền thống trị miền bắc Trung Quốc lúc bấy giờ. Vào lúc này, ông ta quyết định xuôi nam, một mẻ hốt gọn lực lượng dị kỷ đang chiếm cứ ở Giang Đông, đó chính là tập đoàn quân sự của Tôn Quyền. Đối với Tào Tháo mà nói, đây là một biện pháp chiến lược để ông ta thống nhất thiên hạ, quy tụ chư hầu; còn đối với tập đoàn Tôn Quyền mà nói, thì có thể gọi là thời khắc nguy cấp sống còn. Lúc đó Tào Tháo tự mình thống lĩnh đại quân hơn mười vạn người, hô hào là tám mươi vạn rầm rộ tiến đánh Giang Đông, bày trận ở bờ tây bắc Trường Giang, địa điểm là gần thành phố Xích Bích tỉnh Hồ Bắc hiện nay. Lúc ấy quân đội của Tào Tháo bày trận ở tây bắc Trường Giang, chiến thuyền nối liền một mảnh, cờ quân phơi phới trong gió sông, hổn hển nhìn chằm chằm, đầy tham vọng hùng tâm. Mà quân thần Giang Đông thì nghe hổ biến sắc, hồn bay phách lạc, gan té run rẩy, lần lượt đề nghị Tôn Quyền lập tức đầu hàng Tào Tháo. Thế nhưng vị tướng trẻ tuổi 34 tuổi Chu Du lại không coi hàng vạn binh mã của Tào Tháo ra gì, trên đầu anh ta đội chiếc khăn làm bằng tơ xanh, trong tay cầm chiếc quạt làm bằng lông chim, điềm nhiên như không, chỉ huy định đoạt đâu ra đó, trong tiếng cười nói vui vẻ mà hàng vạn binh mã của Tào Tháo đã tro bay khói diệt! Kẻ địch từng kiêu ngạo hống hách lập tức tháo chạy.

＊ Thông qua sự phân tích của tiên sinh Dịch Trung Thiên đối với khúc từ "Xích Bích hoài cổ" ở trên, có thể thấy rằng, Chu Du với tư cách là nhân vật chính của trận Xích Bích là một hình tượng anh hùng thiếu niên tỏa sáng rực rỡ. Mà theo sự miêu tả của tiểu thuyết "Tam Quốc diễn nghĩa", nhân vật chính của trận Xích Bích đáng lẽ phải là Gia Cát Lượng, Chu Du chẳng qua chỉ là một nhân vật phụ làm nền cho hình tượng mưu trí của Gia Cát Lượng mà thôi, là một kẻ có khí lượng hẹp hòi. Vậy thì, Chu Du trong lịch sử rốt cuộc là một vị anh hùng mang tính cách như thế nào?

Trên thực tế, Chu Du trong lịch sử quả thực là một hình tượng anh hùng như vậy, năm 24 tuổi anh ta đã được Tôn Sách bổ nhiệm làm Kiến Uy Trung Lang tướng, người Ngô gọi là Chu Lang, tức là người ở địa phương bọn họ lúc bấy giờ đều gọi anh ta là Chu Lang, gọi Tôn Sách là Tôn Lang. "Lang" có nghĩa là chàng trai trẻ, lúc này gọi họ là lang mang ý nghĩa ca ngợi, cho nên Tôn Lang chính là soái ca Tôn Sách, Chu Lang chính là soái ca Chu Du, soái ca thì đều được người đẹp yêu thích, soái ca thì cũng đều thích người đẹp. Người xưa chúng ta có hai câu nói, từ xưa người đẹp yêu anh hùng, từ xưa Hằng Nga yêu thiếu niên, cho nên người đẹp thích nhất chính là anh hùng thiếu niên, Chu Du và Tôn Sách chính xác là những anh hùng thiếu niên như thế. Hơn nữa, bọn họ đều cưới được những người con gái đẹp nhất Giang Đông, đó chính là hai người con gái của Kiều công, Đại Kiều và Tiểu Kiều. Chu Du lúc này thực sự có thể gọi là quan trường, chiến trường, tình trường trường nào cũng đắc ý.

Hãy thử nghĩ xem, một thanh niên 24 tuổi, đảm nhiệm chức vụ tướng lĩnh cao cấp của một địa phương, tung hoành chiến trường, lập công lập nghiệp, lại cưới được người con gái đẹp nhất vùng này làm vợ, làm một người đàn ông thì còn có gì đáng ngưỡng mộ hơn thế nữa? Ngay cả Tô Đông Pô khi nhắc đến chuyện này cũng biểu lộ sự ngưỡng mộ vô hạn của mình! Chúng ta hãy cùng thưởng thức khúc từ của Tô Đông Pô, "Từ xa nhớ về Công Cẩn năm xưa, Tiểu Kiều gả sang" là một cảm giác như thế nào? Dù sao thì tôi cũng rất ngưỡng mộ anh ta, bạn thử nghĩ xem một người như thế thì làm sao anh ta có thể đi đố kỵ người khác chứ? Chúng ta đi đố kỵ anh ta thì có. Làm sao anh ta có thể vì đố kỵ người khác mà bị người khác tức chết cho được? Điều đó là không thể.

Trên thực tế, khí lượng của Chu Du trong lịch sử vô cùng lớn, đánh giá của "Tam Quốc chí" đối với ông ta là "tính độ khôi khoát", tức là khí lượng lớn, phẩm chất tốt; đánh giá của người đương thời đối với ông ta cũng vô cùng cao, Lưu Bưu nói ông ta "khí lượng khá lớn"; Tưởng Cán nói ông ta "nhã lượng cao trí". Nhân tiện nói một câu, Tưởng Cán người này cũng là bị oan uổng, Tưởng Cán quả thực từng đến đại doanh của Chu Du, bởi vì Tưởng Cán và Chu Du là bạn học, nhưng Tưởng Cán không hề đánh cắp cuốn sách nào cả. Xem ra lịch sử đôi khi thực sự cách chúng ta rất xa xôi, chúng ta đã rất khó để làm rõ bộ mặt vốn dĩ của lịch sử rốt cuộc trông như thế nào rồi.

※ Chu Du trong lịch sử là một thiếu niên anh hùng

※ Ông ta không thể vì đố kỵ người khác

※ mà bị người khác tức chết

※ Đánh giá về Chu Du trong lịch sử:

Tính độ khôi khoát

Khí trọng khá lớn

Nhã lượng cao trí

Trên thực tế bất kỳ sự kiện lịch sử và nhân vật lịch sử nào, đều có ba loại hình tượng. Một loại là bộ mặt vốn dĩ của lịch sử, chúng ta gọi đó là hình tượng lịch sử, đây là diện mạo mà các nhà sử học chủ trương, ví dụ như ghi chép của "Tam Quốc chí". Loại thứ hai là diện mạo trong các tác phẩm văn học nghệ thuật, chúng ta gọi đó là hình tượng văn học, đây là diện mạo do các nhà văn, nghệ sĩ chủ trương. Lại có một loại nữa, là diện mạo do bá tính bình thường chủ trương, chúng ta gọi đó là hình tượng dân gian, ví dụ như hình tượng nhân vật lịch sử trong tín ngưỡng dân gian, cũng như hình tượng nhân vật lịch sử trong lòng mỗi người chúng ta. Kỳ thực trong lòng mỗi người chúng ta đều có một hình tượng nhân vật lịch sử của riêng mình, cho nên một bộ phim truyền hình lịch sử, hoặc bộ phim điện ảnh được quay xong, khán giả của chúng ta sẽ đưa ra bình luận nói diễn viên nọ diễn không giống, Tào Tháo này không giống, Chu Du này không giống, Lâm Đại Ngọc này không giống, Giả Bảo Ngọc này không giống. Sao bạn có thể nói không giống cơ chứ, bạn đã nhìn thấy bao giờ chưa? Có thể thấy trong lòng mỗi người đều có một hình tượng, cái này chúng ta gọi là hình tượng dân gian.

Ba loại hình tượng này có sự chênh lệch, đối với Tam Quốc mà nói, hình tượng xa rời thực tế nhất chính là Gia Cát Lượng.

＊ Nhắc đến Gia Cát Lượng, người ta sẽ nghĩ ngay đến kế thành trống, mà nhắc đến kế thành trống, thì lại thể hiện sự tôn sùng vô cực của mọi người đối với thiên phú quân sự của Gia Cát Lượng. Vậy thì, kế thành trống của Gia Cát Lượng rốt cuộc đã từng xảy ra hay chưa? Sự săn đón đối với Gia Cát Lượng của người ta bắt đầu từ khi nào? Giáo sư Dịch Trung Thiên có sự bình phẩm độc đáo lối đi riêng nào đối với hình tượng lịch sử của Gia Cát Lượng?

Con người Gia Cát Lượng này, ít nhất từ thời nhà Tấn trở đi đã là đối tượng được rất nhiều người săn đón. Lúc đó có một người tên là Quách Trùng, Quách Trùng người này đại khái là "fan cứng" của Gia Cát Lượng, cảm thấy hiện tại đánh giá của mọi người đối với Gia Cát Lượng vẫn chưa đủ, thế là liền viết một bài văn, gọi là "Điều lượng ngũ sự, ẩn một bất văn vu thế giả", có ý gì nào? Tức là nói tôi ở đây còn có năm chuyện mà các vị không hề biết, chuyện thứ ba chính là kế thành trống. Kế thành trống của Gia Cát Lượng sớm nhất được nhìn thấy trong bài văn này của Quách Trùng.

Sau đó Bùi Tùng Chi khi chú giải cho "Tam Quốc chí" đã trích dẫn tài liệu này, đồng thời bác bỏ nó, nói rằng tại vùng Dương Bình lúc đó tuyệt đối không thể xảy ra một chuyện như vậy. Tại sao thế? Bởi vì Tư Mã Ý lúc bấy giờ giữ chức Đô đốc Kinh Châu, đóng quân tại Uyển Thành, không ở chiến trường Dương Bình, sao lại có kế thành trống của Gia Cát Lượng và Tư Mã Ý được chứ? Thế nhưng câu chuyện kế thành trống này thực sự quá ư đặc sắc, cho nên các tác phẩm văn học cứ nói hết lần này đến lần khác, các tác phẩm kịch nghệ cũng cứ diễn đi diễn lại, nhưng chuyện này không phù hợp với sự thật, cũng không phù hợp với lô-gích. Chúng ta hãy nói đơn giản một chút về kế thành trống này nhé, đại khái ý chính là Tư Mã Ý dẫn binh đến tiến công, Gia Cát Lượng phái Mã Tường, à nhầm, Mã Tốc đi giữ Nhai Đình, người này Mã Tốc là một mọt sách, nói suông thì được, đánh trận thì không, đã làm mất Nhai Đình, thế là Tư Mã Ý liền dẫn dắt mấy chục vạn quân xông tới. Lúc đó trong tay Gia Cát Lượng đã không còn một tên lính nào, đành phải mở toang cửa thành, cả bốn cửa thành đều mở hết, phái 20 lão binh quét dọn ở cửa, bản thân Gia Cát Lượng thì khiêng một cây đàn, đốt một lò hương, dẫn theo hai đứa trẻ, ngồi trên lầu thành hát karaoke. Đại quân của Tư Mã Ý chạy đến nhìn thấy, không hiểu chuyện gì đang xảy ra, sau đó Tư Mã Ý tự mình phi ngựa tiến lên, vô cùng kinh ngạc, nói cái lão đạo sĩ này đang giở trò gì thế? Cửa thành mở toang thế này là đang mở tiệc Party đấy phỏng. Thế là rút quân.

Chuyện này không hợp lô-gích chút nào, thứ nhất, mày chẳng phải sợ trong thành có mai phục quân đội hay sao, phái một tiểu đội trinh sát đi vào xem xét, thám thính thực hư rốt cuộc ra sao không được hay sao? Thứ hai, Tư Mã Ý tận mắt đến dưới lầu cửa thành nhìn thấy Gia Cát Lượng ở trên lầu thành thần sắc tự như, tiếng đàn không loạn, chứng tỏ khoảng cách rất gần, nhìn thấy rõ nghe thấy rành mạch, vậy thì mày phái một vị thần tiễn thủ bắn hạ hắn ta xuống có được không? Thứ ba, theo lời của Quách Trùng này và lời của "Tam Quốc diễn nghĩa", lực lượng quân sự của hai quân chênh lệch rất lớn, có người nói Tư Mã Ý dẫn theo hai mươi vạn đại quân, có người nói Tư Mã Ý dẫn theo hơn mười vạn đại quân, dù sao thì cũng ít nhất là mười vạn, mày vây cái thành này lại vây ba ngày trời, vây mà không đánh có được không? Cần gì phải quay đầu bỏ chạy chứ? Cho nên là không hợp lô-gích, kế thành trống của Gia Cát Lượng là chuyện ho đường vô căn cứ.

Những chuyện khác như hỏa thiêu Bác Vọng, hỏa thiêu Tân Dã, thuyền cỏ mượn tên vân vân đều là bịa ra cả. Trong đó buồn cười nhất chính là mượn gió đông, mọi người có thể đi xem "Tam Quốc diễn nghĩa", lúc đó hình tượng mượn gió đông của Gia Cát Lượng là gì? Đầu bù tóc rối, chân trần, mặc một bộ đạo bào, cho nên tiên sinh Lỗ Tấn mới nói "Tam Quốc diễn nghĩa" miêu tả Gia Cát mưu trí nhiều mà gần như yêu nghiệt, yêu nghiệt này không phải yêu tinh cũng không phải yêu quái, mà là yêu nhân. Yêu nhân chính là những kẻ chuyên làm trò quỷ thần lừa bịp thiên hạ thời đó, nào là bà đồng, thầy cúng, những nhân vật loại này. Gia Cát Lượng đương nhiên không phải là yêu nhân, Gia Cát Lượng chẳng những không phải yêu nhân, mà còn là một soái ca."Tam Quốc chí" nói Gia Cát Lượng thân cao tám thước, tám thước này là thước nhà Hán, tám thước của thước nhà Hán gom lại tương đương với năm thước năm tấc thước thời nay, tương đương một mét tám tư. Mà tuổi của Gia Cát Lượng khi xuất sơn là bao nhiêu? 26 tuổi, mọi người hãy thử nghĩ xem tuổi 26 mà vóc dáng một mét tám tư thì nên là hình tượng gì? Có giống với trong lòng chúng ta, giống trên sân khấu của chúng ta hay không? Chuyện mượn gió đông này đương nhiên cũng không có. Hơn nữa cho dù có đi chăng nữa, người đi mượn gió đông cũng không nên là Gia Cát Lượng, mà phải là Chu Du mới đúng. Chúng ta đọc thơ của Đỗ Mục, "Gió đông không bén duyên Chu Lang, đài Đồng Tước khóa chặt hai Kiều", chứ có nói gió đông không bén duyên Gia Cát đâu nào.

Trên thực tế công tích chủ yếu của Gia Cát Lượng trong thời gian diễn ra trận Xích Bích, là thúc đẩy sự liên minh giữa tập đoàn quân sự Lưu Bùi, à nhầm, Lưu Bị và tập đoàn quân sự Tôn Quyền, đây là công tích chủ yếu của ông ta, mà công tích chủ yếu của Gia Cát Lượng trước khi Lưu Bị qua đời cũng là định đoạt sách lược chính trị chia ba thiên hạ cho Lưu Bị. Tức là Gia Cát Lượng là một nhà chính trị kiệt xuất, chứ chưa chắc đã là một nhà quân sự kiệt xuất, tài năng quân sự của Gia Cát Lượng là điều rất đáng nghi ngờ. Võ Hầu từ ở Thành Đô hiện nay vẫn còn một cặp câu đối công tâm do Triệu Phiên người đời Thanh viết, ông ta nói rằng "Có thể đánh vào lòng thì lòng tự khắc tiêu tan, từ xưa biết binh nào phải thích chiến; không xét rõ thời thế thì lỏng hay nghiêm đều lầm, sau này trị Thục phải suy ngẫm sâu xa." Cặp câu đối công tâm này kỳ thực là sự phê phán uyển chuyển đối với Gia Cát Lượng, phê phán ông ta sau khi Lưu Bị qua đời chủ trì công việc nước Thục đã hiếu chiến nghèo túng, nới lỏng hay nghiêm khắc đều sai lầm. Thế nhưng đến trong "Tam Quốc diễn nghĩa" thì Gia Cát Lượng lại biến thành một nhà quân sự kiệt xuất, hơn nữa thần cơ diệu toán, tính toán không sót một sách lược nào, các tướng lĩnh quân sự khác đều biến thành những con rối bị giật dây, ngốc nghếch dẫn quân đi đánh trận, đi đến một nơi thì lừa lấy ra một cái túi, chính là cẩm nang diệu kế mà quân sư đã cho, mở ra xem, ồ, thì ra làm thế này. Điều này thực sự quá mức hoang đường, điều này thể hiện cái gì nào? Thể hiện sự sùng bái của mọi người đối với ông ta.

＊ Tiên sinh Dịch Trung Thiên cho rằng, Gia Cát Lượng là một nhà chính trị kiệt xuất, chứ chưa chắc đã là một nhà quân sự kiệt xuất. Giống như những phân tích về kế thành trống và mượn gió đông ở trên, chẳng qua chỉ là các nhà văn thần thánh hóa Gia Cát Lượng mà thôi, cho nên hình tượng lịch sử hoàn toàn không bằng hình tượng văn học. Mà người đạt đến mức độ sùng bái nhân vật Tam Quốc khó tin nhất thuộc về Quan Vũ, Quan Vũ đã trở thành đối tượng được tín ngưỡng dân gian sùng bái, hơn nữa ông ta còn được tôn làm tổ sư gia của các ngành nghề. Vậy thì, tại sao người dân lại sùng bái Quan Vũ đến vậy? Tiên sinh Dịch Trung Thiên có những lời bình phẩm đặc sắc nào đối với sự sùng bái Quan Vũ trong dân gian?

Giới trí thức vô cùng sùng bái Gia Cát Lượng, còn tín ngưỡng dân gian thì sùng bái Quan Vũ nhiều hơn, Quan Vũ cũng là một nhân vật rất đáng được sùng bái, bởi vì Quan Vũ cực kỳ coi trọng tình nghĩa, đây là đặc điểm lớn nhất của Quan Vũ. Sau khi Quan Vũ bị Tào Tháo bắt làm tù binh, Tào Tháo đối xử với ông ta vô cùng tốt, Quan Vũ cũng vô cùng cảm kích sự thu nhận và tín nhiệm của Tào Tháo đối với mình, thế nhưng Quan Vũ vẫn một lòng hướng về Lưu Bị. Vậy thì vào lúc này Quan Vũ phải đối mặt với một sự lựa chọn, là trung thành với Tào Tháo đây, hay là trung thành với Lưu Bị đây? Mà Quan Vũ đã áp dụng một cách làm gì, chính là sau khi tôi báo đáp hậu hĩnh cho Tào Tháo xong, sẽ trở về bên cạnh Lưu Bị, đây chính là trọng tình trọng nghĩa. Đương nhiên lúc Quan Vũ rời đi Tào Tháo cũng thể hiện sự hào độ của mình, lúc đó có người đề nghị truy sát Quan Vũ, Tào Tháo nói không cần, nghĩa sĩ thế này chúng ta nên tôn trọng anh ta. Đáng tiếc là hiện nay dân gian chỉ nhớ đến cái tình của Quan Vũ, mà quên mất cái nghĩa của Tào Tháo, chính vì Quan Vũ trọng tình trọng nghĩa đến như vậy, cho nên Quan Vũ mới trở thành đối tượng được tín ngưỡng dân gian sùng bái.

Thế nhưng tín ngưỡng dân gian này đôi khi nghĩ lại cũng cảm thấy có chút kỳ lạ, chúng ta đều biết tín ngưỡng dân gian này chịu ảnh hưởng sâu sắc nhất từ hai cuốn sách, một cuốn là "Thủy hử", một cuốn là "Tam Quốc diễn nghĩa". Mặc dù ở chỗ giới trí thức thì địa vị của "Hồng lâu mộng" là cao nhất, cho rằng "Hồng lâu mộng" là NO.1 của tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc, thế nhưng người dân vẫn thích "Thủy hử" và "Tam Quốc" hơn. Ví dụ như các ngành nghề trong dân gian sẽ dùng nhân vật của "Thủy hử" và "Tam Quốc" làm tổ sư gia, ví dụ như cướp lấy Tống Giang làm tổ sư gia, trộm cắp lấy Thời Thiên làm tổ sư gia, ngành dệt đan lấy Lưu Bị làm tổ sư gia, ngành mổ xẻ lấy Trương Phi làm tổ sư gia, không có ai lấy nhân vật trong "Hồng lâu mộng" kiểu Giả Bảo Ngọc hay Vương Phượng Tỷ làm tổ sư gia cả. Vậy thì những thứ này vẫn còn có chút đạo lý, điều kỳ lạ là thợ cạo lại lấy Quan Vũ làm tổ sư gia, Quan Vũ chưa từng cạo tóc bao giờ, hơn nữa vào thời Đông Hán thì người Trung Quốc chúng ta không có thói quen cạo tóc, mà là để tóc dài toàn bộ. Thế nhưng nghĩ tới nghĩ lui một chút liên hệ, chẳng qua chỉ là thợ cạo và Quan Đế gia trong tay đều có một con dao mà thôi, thế nhưng con dao của Quan Vũ là để chém đầu, chứ không phải để cạo tóc. Tôi liền nhớ tới một người thợ cạo đời Thanh từng dán một cặp câu đối trước cửa, quả nhiên khá giống khẩu khí của Quan Vũ, nói thế nào nhỉ: "Hỏi thiên hạ đầu lâu mấy chục, nhìn thủ đoạn của lão phu thế nào"! Tôi không biết có ai dám đi cạo tóc không nữa?

Đây là một chuyện kỳ lạ, lại có một chuyện kỳ lạ nữa, Quan Vũ hiện tại đã biến thành Thần tài. Bạn nhìn thấy trong rất nhiều xí nghiệp hiện nay của chúng ta, xí nghiệp tư nhân, hoặc tiểu thương cá thể trong nhà của họ đều thờ cúng tượng Quan Vũ. Quan Vũ này là một tướng lĩnh quân sự, bảo ông ta là Chiến thần thì câu nói ấy còn có thể chấp nhận được, sao ông ta lại thành Thần tài được chứ? Chẳng lẽ có ý nghĩa là tất cả tài lộc đều cướp bằng súng đạn mà ra hay sao? Hơn nữa theo tôi thấy, sớm muộn gì Quan Vũ cũng sẽ biến thành Ái thần, sẽ được thờ cúng ở các trung tâm môi giới hôn nhân. Tại sao thế? Bởi vì con người Quan Vũ này đối với việc theo đuổi tình yêu cũng vô cùng chấp nhặt, à nhầm, chấp nhất, lúc đó Lưu Bị dẫn ông ta đi theo Tào Tháo, Tào Tháo là giao chiến với Lã Bố. Trước trận chiến Quan Vũ đã đưa ra một yêu cầu, nói Tào công tôi có thể anh dũng chiến đấu, thế nhưng sau khi hạ được Lã Bố, có một người phụ nữ ngài phải gả cô ta cho tôi. Tào Tháo nói được, Lưu Bị cũng đi giúp nói vào, rồi đến trước đêm quyết chiến, Quan Vũ này lại đi nhắc nhở Tào Tháo, thế thì lời ngài nói phải giữ tính toán đấy nhé, sau khi chúng ta thắng trận người phụ nữ đó ngài nhất định phải gả cho tôi đấy. Tào Tháo nói không đúng đâu, sao Quan Vũ này lại cứ nhắm trúng người này nhỉ, để tôi đi xem thử xem, Tào Tháo vừa nhìn, chà chà, nhan sắc khuynh nước khuynh thành đây mà, hay là Tào mưu nhân ta đây "nước gần trăng sáng trước" trước vậy. Kết quả làm cho Quan Vũ vô cùng u uất.

Thế nhưng con người Tào Tháo này mặc dù cướp vợ của người khác, ông ta cũng bị người khác cướp mất công lao, cướp mất công lao gì nào? Trong "Tam Quốc diễn nghĩa" đã bị Gia Cát Lượng cướp mất "quyền phát minh" kế thành trống, thực tế câu chuyện kế thành trống là có thật, nhưng không phải xảy ra trên người của Gia Cát Lượng, mà là xảy ra trên người của Tào Tháo. Đó là khi Tào Tháo giao chiến với Lã Bố, có một lần quân đội của Tào Tháo xuất thành đi thu hoạch lúa mạch, đột nhiên quân đội của Lã Bố kéo đến. Tào Tháo trong lúc cấp bách, đem tất cả người nhà đi theo quân đội của ông ta đưa lên tường thành đứng canh gác, đợi Lã Bố kéo đến nhìn, khắp thành một cỗ thanh âm ca múa yến oanh, giọng điệu ngọt ngào nũng nịu. Nhìn lại tiếp xem, bên ngoài thành có một khu rừng cây, sâu không lường được, Lã Bố nghĩ cái tên trộm Tào Tháo này, xảo quyệt thật đấy, chắc chắn là mai phục mai phục sẵn trong rừng cây rồi, rút! Rút về rồi nghĩ lại, lại không cam lòng, ngày hôm mốt hắn lại đến, lần này Tào Tháo thực sự mai phục binh lính trong rừng cây rồi.

＊ Kế thành trống trong lịch sử xem ra là có thật, thế nhưng nó không thuộc về Gia Cát Lượng, mà thuộc về Tào Tháo. Thông qua sự phân tích ở trên của tiên sinh Dịch Trung Thiên có thể thấy rằng, mỗi người đều có lịch sử Tam Quốc trong lòng mình, mỗi người cũng đều đứng ở các góc độ khác nhau để bình điểm nhân vật Tam Quốc, cho nên điều này đã tạo ra những vụ án oan sai râu ông nọ cắm cằm bà kia kiểu như kế thành trống. Vậy thì, người hiện đại chúng ta nên dựa vào tiêu chuẩn nào để nhìn nhận đoạn lịch sử Tam Quốc này?

Bây giờ chúng ta đã biết, lịch sử có ba loại hình tượng: hình tượng lịch sử, hình tượng văn học, hình tượng dân gian. Vậy chúng ta nên nhìn nhận lịch sử như thế nào? Quan điểm cá nhân của tôi vẫn là trước tiên phải làm rõ bộ mặt vốn dĩ của lịch sử, tức là làm rõ hình tượng lịch sử.

Đối với Tam Quốc mà nói, vẫn phải đọc "Tam Quốc chí". Tác giả của Tam Quốc chí tên là Trần Thọ, là người thành phố Nam Sủng tỉnh Tứ Xuyên hiện nay. Thời gian Trần Thọ hoàn thành tác phẩm "Tam Quốc chí" này cách thời điểm Tây Tấn thống nhất Trung Quốc chỉ mới năm năm, tức là thời gian cách biệt không lâu cho lắm. Điểm thứ hai là, con người Trần Thọ này làm học vấn vô cùng nghiêm cẩn, tài liệu ông ta thu thập được hễ là cảm thấy có thể nghi ngờ, thì thà không dùng, những gì giữ lại có thể nói là cơ bản đáng tin cậy. Thế nhưng chính vì Trần Thọ có đặc điểm này, cho nên cuốn sách "Tam Quốc chí" vô cùng giản lược, không dễ đọc cho lắm. Cho nên qua 130 năm sau, lại có Bùi Tùng Chi đến làm chú giải cho "Tam Quốc chí". Người bình thường làm chú giải cho sách cổ chủ yếu là tiến hành một số giải thích, ví dụ như giải thích danh từ, giải thích động từ, giới thiệu bối cảnh thời đại, sợ bạn xem không hiểu, nên làm một bản chú giải. Chú giải của Bùi Tùng Chi không giống vậy, Bùi Tùng Chi đã có sự lựa chọn bổ sung những tài liệu mà Trần Thọ vứt bỏ không dùng, cũng như những tài liệu mà Trần Thọ khi viết "Tam Quốc chí" không nhìn thấy vào bên trong. Khi bổ sung Bùi Tùng Chi cũng làm một công việc sàng lọc, tức là những tài liệu mà ông ta cho là không đáng tin cậy, ông ta sẽ giải thích thêm ở phía sau, tức là tôi cho rằng thứ này không thể tin cậy được, tôi cho rằng điều này là không thể nào, lý do là thế này thế nọ thế chai. Vậy thì nếu như mấy tài liệu mâu thuẫn với nhau, Bùi Tùng Chi sẽ áp dụng phương thức tồn tại song song, liệt kê ở đây, để cho độc giả đời sau tự mình đi sàng lọc. Cho nên chú giải của Bùi Tùng Chi cũng tương đối đáng tin cậy.

Cho nên muốn làm rõ bộ mặt lịch sử, hình tượng lịch sử của Tam Quốc, thì chính là hai thứ này: "Tam Quốc chí" của Trần Thọ, chú giải của Bùi Tùng Chi, Thọ chí Bùi chú. Thế nhưng hình tượng văn học và hình tượng dân gian không phải là không có ý nghĩa, ví dụ như câu chuyện kế thành trống, tiên sinh Tiền Chung Thư cho rằng đó là điển hình của "bất khi thụ khi", thế nào gọi là "bất khi thụ khi"? Tức là lấy sự không lừa gạt để lừa gạt. Tôi ở đây không có ai cả, tôi nói rõ ràng rành mạch cho anh biết là không có ai, kết quả là, đối phương lại còn không tin. Mày càng nói trong thành của tao thực sự không có lính, hắn ta lại càng không tin. Cái này gọi là "bất khi thụ khi", tiên sinh Tiền cho rằng đây là một điển hình.

Cho nên cuốn sách "Tam Quốc diễn nghĩa" từ trước đến nay vẫn luôn được xem như binh thư để đọc. Giao thời Minh Thanh, người Thanh muốn tiến vào ải, họ liền dùng "Tam Quốc diễn nghĩa" làm giáo trình. Lúc đó "Tam Quốc diễn nghĩa" được dịch thành tiếng Mãn, in một nghìn bản, phát cho quý tộc và quan lại cấp bậc nhất định đọc như một văn kiện nội bộ. Thậm chí còn có câu chuyện thế này, nói có một vị tướng quân người Mãn kết giao với một người Hán, sau khi thành bạn bè vị tướng quân người Mãn này nói, người Hán các anh không tồi, lại đây lại đây, anh đến phòng tôi đi, tôi cho anh xem một văn kiện nội bộ, không công khai. Mở ra xem, hóa ra là "Tam Quốc diễn nghĩa". Bởi vì cho dù là giống như ví dụ kế thành trống đi chăng nữa, nó cũng có vấn đề về tâm lý học, nó thực sự là một cuộc chiến tranh tâm lý. Cho nên cha con Mao Tông Cương là những người làm bài bình cho Tam Quốc diễn nghĩa có một quan điểm, họ nói chỉ có người cẩn trọng mới không làm chuyện đại sự, à nhầm, chỉ có người cẩn trọng mới có thể làm những chuyện đại sự, bởi vì người cẩn trọng này cả đời họ đều cẩn thận cẩn trọng, họ bỗng nhiên làm một vố lớn không ai tin cả. Gia Cát Lượng chính là một người rất cẩn trọng, gọi là Gia Cát cả đời chỉ cẩn trọng, ông ta cẩn trọng cả một đời bỗng nhiên tung ra một chiêu kế thành trống, thế là Tư Mã Ý không tin, bởi vì chỉ nhớ đến sự cẩn thận cẩn trọng bình thường của ông ta. Đương nhiên chuyện này cũng là đụng phải Tư Mã Ý là một trí thức, suy nghĩ vấn đề tương đối phức tạp, cho nên sau đó có một người tên là Ngụy Hi nói, ông ta nói nếu như đụng phải một lũ giặc núi, một lũ cướp, thổ phỉ, hắn ta nghĩ ngợi nhiều thế làm gì, mặc kệ mẹ nó chứ lão tử cứ đi vào đã rồi tính! Gia Cát Lượng chẳng phải bị bắt đi rồi sao?

Cho nên, ba loại hình tượng, mỗi loại đều có đạo lý riêng của nó. Vậy thì công việc mà chuỗi chương trình này của chúng ta phải làm, chính là đem ba loại hình tượng này nói cho các bạn khán giả biết, rồi tiến hành thảo luận. Tức là chúng ta phải làm ba công việc: thứ nhất là khôi phục, chính là khôi phục về bộ mặt vốn dĩ của lịch sử; thứ hai là so sánh, chính là so sánh hình tượng lịch sử, hình tượng văn học và hình tượng dân gian có gì khác nhau; thứ ba là phân tích, chính là phân tích xem tại sao hình tượng này lại diễn biến như vậy. Thực tế, thưởng thức lịch sử cũng có thể có ba ý kiến, một là đứng trên lập trường người xưa để nhìn lịch sử, cái này gọi là ý kiến lịch sử; loại thứ hai là đứng trên lập trường người nay để nhìn lịch sử, cái này gọi là ý kiến thời đại; loại thứ ba là đứng trên lập trường cá nhân để nhìn lịch sử, cái này gọi là ý kiến cá nhân.

Bất kỳ ai nghiên cứu lịch sử đều khó tránh khỏi có ba ý kiến này, bởi vì lịch sử dẫu sao vẫn là lịch sử, lịch sử chính là chuyện quá khứ, cũng tức là câu chuyện. Chuyện trong câu chuyện, nói phải là phải, không phải cũng là; chuyện trong câu chuyện, nói không phải là không phải, phải cũng là. Từ nhân người Tống Trương Thăng nói trong từ của mình rằng, "Biết bao nhiêu chuyện hưng phế sáu triều, đều lọt vào câu chuyện trà dư tửu hậu của ngư tiều", thực tế những chuyện lọt vào lời trà dư tửu hậu của ngư tiều đâu chỉ có chuyện hưng phế sáu triều chứ? Đó là có thể bao gồm tất cả lịch sử, đúng như câu nói, một bầu rượu đục vui mừng hội ngộ, chuyện xưa nay biết bao nhiêu, đều gửi gắm vào tràng cười nói bàn tán. Trong các chương trình tiếp theo, tôi sẽ cùng các bạn cười bàn Tam Quốc, thưởng thức chuyện chia ba. Mà nhân vật đầu tiên chúng ta muốn nói đến, chính là một người có tranh cãi lớn nhất, ý kiến phân liệt nhất, hình tượng đa dạng nhất trong lịch sử, vậy thì người này là ai? Xin hãy xem tập tiếp theo —— Tào Tháo thật giả.

＊ Ông ta từng tung hoành ngang dọc, sau khi chết mang tiếng ác nhiều nhất. Trong diễn nghĩa, tại sao ông ta lại là kẻ gian thần mặt trắng? Trong ghi chép của lịch sử, tại sao những việc ông ta làm lại mâu thuẫn lẫn nhau? Ông ta là kẻ gian tặc, là gian hùng, hay là anh hùng? Trong vô số hình tượng lời đồn khác nhau, đâu mới là Tào Tháo đích thực? "Dịch Trung Thiên bình Tam Quốc: Tào Tháo thật giả" sắp được phát sóng, kính mời quý khán giả chú ý theo dõi!