Một, Chính phủ nhân dân không phải là nha môn

Ngô Ưu cất lời đanh thép:

Đảng Cộng sản chúng tôi từ trước tới nay chưa từng sợ bách tính

Ngày 15 tháng 8 năm 2005, phòng tiếp tân Quận ủy Tân Đô.

Đại danh của Ngô Ưu như sấm bên tai, bởi vì số người khen và chửi ông đều rất nhiều, người thích và ghét ông đều tụm thành từng nhóm. Điều này nói lên cái gì? Nói lên Bí thư Quận ủy như ông có cá tính vô cùng rõ nét, cũng nói lên ở một số phương diện nhất định ông đã động thật tâm. Đã động thật tâm, thì sẽ có người ngồi không yên, cũng sẽ có người vỗ tay. Chỉ có điều việc Ngô Ưu nửa khen nửa chê, tranh cãi liên miên, e rằng còn liên quan đến tính cách của ông. Ông gần như là một người chưa bao giờ che giấu quan điểm của mình, cũng chẳng che giấu tình cảm của mình. Yêu thì hớn hở cười vui, ghét thì mặt mày trợn ngược, nói thì hớn hở ra mặt, làm thì như vũ như gió, một chút cũng không giống cán bộ lãnh đạo trong tâm trí người bình thường.

Tôi thích ông, cũng lo lắng cho ông. Sự thích và lo lắng này, khó mà nói là "anh hùng tiếc anh hùng", chỉ có thể tính là "dị loại tiếc dị loại". Hai chúng tôi không thiếu điểm tương đồng, chỉ có điều trải nghiệm của tôi khúc chiết trắc trở hơn ông, còn cuộc đời ông oanh liệt hơn tôi. Ngô Ưu sinh năm 1959, người Mi Sơn, Tứ Xuyên, từng là thanh niên trí thức, sau đó làm lính cứu hỏa, nhiều lần lập công được thưởng, là lao động tiên tiến tỉnh Tứ Xuyên, lao động tiên tiến chống lụt toàn quốc, cán bộ chuyển ngành quân đội kiểu mẫu toàn quốc. Ông cứu hỏa trong đội phòng cháy 20 năm, từ lớp trưởng ban điện thoại, tham mưu khoa phòng cháy, trưởng khoa phòng cháy, phó chi đội trưởng, thỉnh cho đến khi làm đến chỉ huy trưởng phòng cháy cao nhất của Thành Đô (chi đội trưởng), từ trước đến nay luôn xông pha đi đầu, lao lên tuyến đầu, mấy lần suýt chút nữa hy sinh vì nhiệm vụ. Ngô Ưu nói đây là yêu cầu cơ bản của việc dẫn dắt binh lính. Chính anh còn không xông lên trước, người khác theo anh thế nào được? Anh có quyền bắt người khác lên không? Anh tự mình xông lên trước, anh không gọi người ta, người ta cũng sẽ đi theo. Người dẫn dắt binh lính bắt buộc phải làm gương, tác dụng nêu gương là vô cùng quan trọng.

Vậy tốt, chúng ta hãy xem ông xung phong trong lĩnh vực mới thế nào.

Ngô Ưu được điều đến Tân Đô vào cuối năm 1998, đầu tiên làm phó bí thư rồi làm huyện trưởng. Ngô Ưu nói, tôi đến địa phương, nỗi đau thấu xương chính là cảm giác nhân dân quần chúng hiểu lầm chúng ta quá nhiều, mức độ đồng tình với cán bộ lãnh đạo không cao, uy tín và uy vọng của chính phủ cũng không cao. Điều này do nguyên nhân gì gây ra? Chính là rất nhiều việc chúng ta cần công khai lại không công khai, thao túng ngầm. Phải biết rằng, chính phủ nhân dân vì nhân dân, việc của nhân dân, nhân dân vốn dĩ có quyền được biết. Việc đáng lẽ nên để nhân dân biết lại không cho họ biết, đương nhiên họ sẽ nghi thần nghi quỷ, đoán già đoán non rồi. Họ có hiểu anh đâu! Cho nên, cách tốt nhất, chính là để họ hiểu. Muốn hiểu, thì phải được biết; muốn được biết, thì phải cởi mở. Thế là vừa làm huyện trưởng, ông liền mở cửa các cuộc họp thường vụ chính phủ, mở cửa đối ngoại.

Tôi hỏi, mở cửa rồi thì thế nào?

Ngô Ưu nói, sau khi mở cửa, đại biểu nhân đại, ủy viên chính hiệp, đại biểu đại hội đảng, đại biểu đảng viên, người dân bình thường đều bước vào. Họ đã nhìn thấy những gì? Nhìn thấy "làm quan" đều nghiên cứu chuyện của bách tính chúng ta đấy chứ, nghiên cứu vấn đề phát triển kinh tế và xã hội đấy chứ, "làm quan" rất vất vả đấy chứ, rất mệt đấy chứ, không phải như tưởng tượng ban đầu, đều đang nghiên cứu cách phát tiền thưởng, cách thăng quan đâu! Thế này chẳng phải đã thông suốt rồi sao?

Tôi nói đúng vậy, trăm nghe không bằng một thấy mà!

Ngô Ưu nói, thông qua sự thông suốt và giao lưu này, họ liền mang những vấn đề ở cấp dưới lên, có suy nghĩ gì họ cũng nói ra hết. Lúc này chúng ta có thể cân nhắc. Nếu họ đều phản đối, mà phản đối có lý, đề xuất này chúng ta tạm thời chưa quyết định, để lần sau bàn lại vậy. Dù sao họ cũng đến từ tuyến đầu mà! Họ hiểu rõ tình hình cơ sở mà! Làm thế này sẽ tránh được việc anh quyết định mù quáng, tính khoa học và tính khách quan trong quyết định của anh sẽ cao hơn một chút. Như thế có thể đi ít đường vòng hơn, phạm ít sai lầm hơn. Cho dù anh phạm sai lầm, cũng không đến mức phạm sai lầm lớn, có từng ấy bách tính giám sát cơ mà! Hơn nữa, đồng thời họ cũng mang tình hình của chúng ta về lại dưới đó. Chúng ta có quyết định gì, quần chúng nhất thời chưa hiểu, họ giúp giải thích giùm. Họ cũng đã họp rồi, hiểu rõ đầu đuôi ra sao mà!

Tôi đồng ý đây quả thực là một phương pháp hay được một công đôi việc. Lãnh đạo tránh được sai lầm trong quyết định, quần chúng thực hiện quyền lực dân chủ, ý kiến cấp dưới được thấu triệt lên trên, ý kiến cấp trên được thấu triệt xuống dưới, đôi bên đạt được sự thấu hiểu, tự nhiên chính sự thông suốt, nhân dân hòa hợp. Trước đây, đảng ủy và chính phủ họp, cửa phải đóng lại, rèm cửa phải kéo lại, bên ngoài còn có người đứng gác. Nhân dân quần chúng cảm thấy thần bí, liền cho rằng mình giống như mua mèo trong túi vải, không biết các ông đang bán thuốc gì trong hồ lô. Bây giờ mở cửa, chẳng khác nào đem con mèo, viên thuốc đều đặt vào tủ kính trưng bày.

Ngô Ưu lại có vẻ như ngay cả "tủ kính" cũng không cần, cái ông muốn là "ánh nắng", là "chính phủ ánh nắng". Ngô Ưu nói, thế nào là "chính phủ ánh nắng"? Chính là đặt toàn bộ hành vi của chính phủ dưới sự giám sát của pháp luật, dưới sự giám sát của dân chủ, dưới sự giám sát của bách tính, tất cả đều nhìn thấy rõ ràng, tất cả đều công khai minh bạch, tất cả đều thao tác theo quy tắc. Cái này gọi là "ánh nắng". Anh không công khai thì có thể gọi là "ánh nắng" không? Anh không minh bạch thì có thể gọi là "ánh nắng" không? Anh không cho bách tính tham gia thì có thể gọi là "ánh nắng" không? Việc đáng lẽ nên để bách tính biết, anh không cho họ biết thì có thể gọi là "ánh nắng" không? Đương nhiên không được. Muốn "ánh nắng", thì phải "dỡ tường". Cho nên tôi vừa làm huyện trưởng, liền cho giật sập các tòa nhà bên ngoài chính phủ, dỡ bỏ bức tường vây. Bức tường vây đó không đơn thuần là một bức tường vây, nó là rào cản tâm lý của bách tính. Dỡ bỏ bức tường vây này đi, tâm lý đôi bên mới thông suốt được. Người đứng gác cũng bãi bỏ luôn, bên ngoài bốn phương tám hướng đều có thể đi vào, chỉ có bảo vệ, giống như khu chung cư, bách tính buổi tối còn có thể ca múa bên ngoài chính phủ. Đây tuyệt đối không phải là vấn đề tường vây, mà là vấn đề quan niệm. Chúng ta chính là muốn để bách tính thấy chính phủ là minh bạch, là tràn ngập ánh nắng, là công khai, là gắn bó máu thịt với bách tính. Đừng dùng bức tường vây cao ngất để cô lập mình với bách tính. Phải đem lại cho mọi người một loại niềm vui, một loại sự tin tưởng, một sự gần gũi. Chúng ta dựa vào bách tính để đánh thắng trận, tại sao bây giờ còn phải xây tường vây, còn phải đứng gác, còn phải canh gác nữa chứ? Đây không phải là tác phong của Đảng Cộng sản. Đảng Cộng sản chúng tôi từ trước tới nay chưa từng sợ bách tính!

Tôi đang định nói gì đó, Ngô Ưu lại không tiếp lời tôi, cứ tự mình nói tiếp. Ngô Ưu nói, ông có rất nhiều thứ không thích, bao gồm cả không thích văn hóa quan trường và tác phong nha môn. Chính phủ nhân dân không phải là nha môn, cán bộ lãnh đạo không phải là ông lớn. Bây giờ quan hệ cán dân ở một số ít địa phương căng thẳng, chính là vì chính phủ là nha môn, cán bộ là ông lớn, bách tính không thể nào có vấn đề được. Bách tính có vấn đề gì chứ?

Quả là đanh thép! Tôi bắt đầu được lĩnh giáo quan niệm cởi mở và tác phong sắc bén của vị đại huynh này. Tôi tin ông ấy sẽ không dừng lại ở đây, nhất định còn có động thái tiếp theo.

Quả nhiên, vào tháng 12 năm 2002, Ngô Ưu vừa làm bí thư liền bãi bỏ hội nghị chủ tịch bí thư, cải cách ủy ban thường vụ, tăng cường ủy ban toàn thể. Ủy ban thường vụ chỉ quyết định đề xuất, không bàn việc, chuyển chức năng của ủy ban thường vụ giao cho ủy ban toàn thể. Ngô Ưu nói: Đây là việc đầu tiên tôi làm khi lên nhậm chức, cũng là quyền lực lớn nhất mà tôi thực hiện, chính là phân tán toàn bộ quyền lực bí thư của tôi đi, nhân tiện cũng hạ bớt một ít quyền lực của trưởng ban tổ chức. Trước đây cất nhắc một cán bộ, mở hội nghị chủ tịch bí thư. Bí thư phó bí thư gặp mặt, bàn bạc trước, rồi mới đưa lên ủy ban thường vụ. Trên thực tế thường là người đứng đầu quyết định tất cả, ủy ban thường vụ chỉ đi theo hình thức, người chạy chọt xin xưng quan chức đều đến chỗ bí thư cả, nếu không thì đi móc ngoặc (lôi kéo, nịnh bợ, lấy lòng) các ủy viên thường vụ. Bây giờ xin lỗi, cho dù là cất nhắc một phó cục trưởng, tôi cũng không có quyền. Đầu tiên phải do quần chúng giới thiệu công khai, sau đó tổ chức sát hạch, niêm yết công khai đối ngoại, cuối cùng ủy ban toàn thể bỏ phiếu, phiếu rơi vào tay ai thì người đó trúng cử, tôi làm bí thư không được nói dù chỉ một câu. Ủy ban toàn thể có 27 người, anh cứ đi móc ngoặc đi, xem anh móc ngoặc với ai! Thực ra muốn móc ngoặc cũng không khó, anh làm cho tốt công việc vào, khiến quần chúng hài lòng, đó chính là sự móc ngoặc tốt nhất. Anh đi móc ngoặc với bách tính đi còn hơn!

Tôi nói xin lỗi, việc ủy ban toàn thể bỏ phiếu quyết định chưa chắc đã đáng tin cậy, nếu như là bầu cử số dư bằng không.

Ngô Ưu nói, việc cất nhắc bắt buộc phải có số dư, ít nhất là hai ứng viên, thậm chí là ba. Hai người thì kiểu gì cũng có sự cạnh tranh, trong dân chủ có một vấn đề về quyền lựa chọn. Anh đưa ra một người thì chúng tôi biết bầu ai đây? Đương nhiên ứng viên nhiều quá cũng khó thao tác, từ hai đến ba người là thích hợp hơn.

Ngô Ưu nói, điều động cấp bậc ngang nhau cũng phải bỏ phiếu quyết định. Điều động ngang hàng bề ngoài trông có vẻ rất quang minh chính đại, không cất nhắc ai cả, thực ra sự hủ bại ẩn giấu bên trong rất đáng sợ. Một cục trưởng cục văn hóa điều sang làm cục trưởng cục tài chính, một cục trưởng cục cơ yếu điều sang làm chủ nhiệm ủy ban xây dựng, chắc chắn là khác nhau rồi! Mánh khóe trong này nhiều lắm, khuất mắt trong này nhiều lắm! Cho nên không thể không dùng ủy ban toàn thể để bỏ phiếu quyết định, đương nhiên không thể có số dư, chỉ có thể là bầu cử số dư bằng không. Mặc dù là số dư bằng không, là điều động ngang hàng, nhưng nếu mọi người không công nhận anh, anh vẫn không chuyển đi được.

Cải cách này của quận Tân Đô, độ mạnh không thể coi là không lớn. Nhưng Ngô Ưu cho rằng vẫn chưa đủ, ông còn muốn làm "công cử trực bầu". Cái gọi là "công cử trực bầu", chính là "giới thiệu công khai, bầu cử trực tiếp". Đương nhiên, trong này có một quá trình tiến dần từng bước. Cách làm của họ, là thí điểm ở trường học trước. Ngô Ưu nói, tại sao lại phải bắt đầu từ trường học trước? Bởi vì ý thức dân chủ của giáo viên mạnh hơn một chút. Xây dựng dân chủ cơ sở không thể một sớm một chiều mà thành được, cần phải bồi dưỡng từng bước, rèn luyện từng bước. Bồi dưỡng rèn luyện hòm hòm rồi, sau đó mới từ điểm đến mặt, theo chiều ngang và chiều dọc từng bước tiến lên. Cho nên làm ở trường học trước, toàn thể giáo viên bầu hiệu trưởng. Sau đó ở thôn, toàn thể đảng viên bầu bí thư chi bộ. Cuối cùng ở hương trấn, toàn thể đảng viên mỗi người một phiếu bầu bí thư đảng ủy.

Tôi hỏi, số dư hay số dư bằng không?

Ngô Ưu nói, đương nhiên là có số dư, số dư bằng không thì chẳng có ý nghĩa gì nữa.

Tôi lại hỏi, nói như vậy, mỗi lần đều có người rớt đài sao?

Ngô Ưu nói, đương nhiên có chứ, bao gồm cả người ban đầu đảm nhiệm chức vụ đó. Bí thư chi bộ thôn bị bầu rớt 58 người, hiệu trưởng trường học bị bầu rớt 12 người. Bí thư đảng ủy hương trấn thì ngược lại không có ai bị bầu rớt, nhưng có người không dám đăng ký.

Tôi lại hỏi, bị bầu rớt thì phải làm sao?

Ngô Ưu nói, hiệu trưởng trường học bị bầu rớt, về làm giáo viên; bí thư chi bộ thôn bị bầu rớt, về làm nông dân. Bí thư đảng ủy hương trấn thì người mới chính sách mới, người cũ chính sách cũ. Nếu là bí thư mới trúng cử, làm đến giữa chừng mục tiêu nhiệm kỳ của anh không hoànكمال, bị bãi miễn, anh ở vị trí nào ban đầu thì đưa anh về lại vị trí đó. Nếu ban đầu vốn là bí thư đảng ủy, thì bảo lưu đãi ngộ chính trị cho anh, về nhà ăn Tết đi thôi!

Tôi hỏi, không giống như trước đây, thực sự làm không nổi nữa, thì đổi cho anh ta một cương vị khác sao?

Ngô Ưu nói, tuyệt đối không được! Không những anh ta không được, người trong ê-kíp của anh ta cũng không được. Sau khi thực hiện công cử trực bầu bí thư đảng ủy hương trấn, bí thư trúng cử có quyền đề cử phó bí thư, ủy viên thường vụ, trấn trưởng, phó trấn trưởng, sau khi báo đảng ủy cấp trên phê chuẩn, do đại hội đảng và đại hội nhân dân bầu ra. Cho nên, một khi anh bị bãi miễn, toàn bộ ê-kíp cũng phải từ chức tập thể, khởi động lại thủ tục bầu cử mới. Vốn là khoa trưởng, phó khoa trưởng, thì về lại làm cán bộ cấp khoa của anh đi! Điều này cũng là tiếp giáp với thông lệ quốc tế, quan chức chính trị do bầu cử sinh ra, quan chức sự vụ do đề cử sinh ra, quan chức kỹ thuật do thi cử sinh ra. Nó đem lại lợi ích gì? Chính là giải quyết vấn đề đoàn kết của cán bộ đảng chính. Trước đây bí thư với trấn trưởng không dễ gì hòa hợp với nhau, bây giờ không có ai là không hòa hợp được nữa. Mọi người đều ở trên một con thuyền rồi, có khó khăn cùng vượt qua, muốn lật thuyền thì cùng rơi xuống nước. Cùng chung hoạn nạn, số phận gắn liền với nhau, họ có thể không đoàn kết sao? Vấn đề lâu nay không dễ giải quyết, chỉ cần cải tiến thể chế một chút, thiết kế một chút, là giải quyết được ngay.

Tôi hỏi, làm tốt thì sao?

Ngô Ưu nói, phát thưởng. Hàng năm anh hoàn thành nhiệm vụ mục tiêu, sẽ thưởng cho anh bí thư 6 vạn tiền thưởng, năm nào cũng thực hiện năm đó. Liên tục 5 năm anh đạt được thì là 30 vạn, làm đủ 5 năm sau còn có thêm 20 vạn, đây chính là 50 vạn. Thế nhưng giữa chừng đứt gãy một cái, 20 vạn này liền không còn nữa. Bây giờ bí thư đảng ủy rất khó làm, số tiền này không dễ cầm đâu.

Tôi hỏi, sao lại không dễ cầm?

Ngô Ưu nói, chúng tôi có đánh giá dân chủ chứ! Toàn thể đại biểu nhân đại, toàn thể ủy viên chính hiệp, toàn thể đại biểu đảng (tức đại biểu đại hội đảng), nhân sĩ các đảng phái dân chủ, còn có đại biểu thị dân, đại biểu nông dân, mỗi năm một lần chấm điểm cho cán bộ. Kiểm phiếu tại chỗ, thống kê tại chỗ, công bố tại chỗ. Sau đó lên tivi công bố cho anh, lên báo công bố cho anh, chính anh còn phải kiểm điểm bản thân nữa. Thứ này lợi hại lắm đấy! Tại sao chứ? Bởi vì nó công khai đấy! Nó công bằng đấy! Nó công chính đấy! Nó phơi bày khuyết điểm của từng vị cán bộ dưới ánh mặt trời ban ngày ban mặt.

Tôi hỏi, chính anh cũng là đối tượng được đánh giá sao?

Ngô Ưu nói, đương nhiên.

Tôi lại hỏi, nếu điểm của anh thấp thì phải làm sao? Ví dụ như thấp hơn số điểm trung bình hoặc thấp hơn cấp phó.

Ngô Ưu nói: Tôi chỉ có nước nộp đơn từ chức. Đừng nói là điểm thấp hơn mức trung bình, chính là thấp hơn cấp phó cũng không được. Bởi vì anh làm người đứng đầu, chính là một lá cờ. Điểm còn thấp hơn cả cấp phó, cấp phó của anh phục anh thế nào, công nhận anh thế nào được chứ? Cấp phó của anh sẽ nghĩ, điểm của anh còn thấp hơn điểm của hắn, mà anh còn muốn chỉ huy hắn ư? Anh chỉ huy hắn cái gì, tự anh nộp đơn từ chức về quê làm ruộng đi! Thật ra chuyện này, áp lực lớn nhất chính là tôi. Đương nhiên áp lực đối với cấp phó cũng lớn, ai cũng sợ điểm thấp. Nhưng chúng ta bắt buộc phải chấp nhận thách thức này. Khi tôi làm huyện trưởng đã có câu nói thế này "Nhìn theo tôi, chát vào tôi", ý muốn nói người đứng đầu phải trở thành tấm gương cho các thành viên trong ê-kíp, đồng thời cũng phải trở thành đối tượng đầu tiên bị giám sát. Anh sợ điểm thấp, thì anh đừng làm lãnh đạo nữa. Tôi nói không dưới một lần, làm người đứng đầu thì anh phải trở thành mặt đất của nơi này. Bởi vì anh đại diện cho hình ảnh của Đảng, hình ảnh của chính phủ. Anh muốn tạo nên khí hậu của nơi này, thì anh phải dẫn đầu lên Lương Sơn. Lương Sơn này chính là phục vụ nhân dân, làm việc thực tế giúp bách tính. Điều này đòi hỏi phải nâng cao năng lực công tác và trình độ chính trị của anh. Không lên Lương Sơn thì đành xuống Lương Sơn, không còn lựa chọn nào khác!

Tôi nói, điều này e là không do anh quyết định được. Ai có thể đảm bảo người đứng đầu nhất định sẽ đạt điểm cao nhất?

Ngô Ưu nói, cho nên anh phải làm gương.

Tôi hỏi, nhỡ có người cố tình gây khó dễ với anh thì sao?

Ngô Ưu nói, chuyện này trong lòng bách tính có một cây cân. Bách tính rất công chính. Chỉ cần anh một lòng vì công, toàn tâm toàn ý cất mình vào công việc, làm việc thiết thực cho họ, họ sẽ không đi vạch lá tìm sâu đâu.

Tôi nói, dù thế nào đi nữa, quan chức ở quận Tân Đô của các anh cũng khó làm rồi.

Ngô Ưu nói, là khó làm, nhưng khí thế cũng rất lớn. Tại sao chứ? Bởi vì nhân dân quần chúng xuất phát từ đáy lòng ủng hộ anh, việc gì cũng ra mặt nói thay cho bí thư. Trước đây bách tính nói, đó là bí thư của các người, do các người cử đến, bí thư này có lẽ là mua về đấy, có lẽ là quan tham đấy. Bây giờ khác rồi. Bí thư đảng ủy hương trấn đều do toàn thể đảng viên ở hương đó trấn đó bầu ra, là bí thư của chính mình rồi.

Tôi hỏi, từ "bí thư của các người" biến thành "bí thư của chúng ta"?

Ngô Ưu nói, phải. Trước đây khi làm việc mọi người chưa chắc đã phối hợp, bây giờ đều chủ động phối hợp rồi. Bởi vì sự việc đã xảy ra sự thay đổi về chất.

Tôi đại khái đã hiểu rõ những việc quận Tân Đô làm. Các học giả nghiên cứu khảo sát chung và phần lớn truyền thông đưa tin, đều nói là ba việc. Nhưng tôi cho rằng nên nói là bốn việc, tức là mở cửa ba hội, đánh giá dân chủ, biểu quyết ủy ban toàn thể và công cử trực bầu. Tôi quyết định đi thăm hỏi những người liên quan, làm cho ra ngô ra khoai bốn việc này.

Hai, Mở cửa sổ nói chuyện sáng tỏ

Tôn Kiến Thành nước tới đất chặn:

Chúng tôi chính là múa đại đao giữa bãi trăng – chém (nói) thẳng thừng

Ngày 16 tháng 8 năm 2005, Chính quyền quận Tân Đô, phòng làm việc của Tôn Kiến Thành.

Quận trưởng quận Tân Đô Tôn Kiến Thành để lại cho tôi ấn tượng, là giảng chính trị, tuân thủ kỷ luật, rất tâm huyết. Tôn Kiến Thành giống như Ngô Ưu, cũng xuất thân từ quân nhân, đều thích học tập. Tu dưỡng văn học của Tôn Kiến Thành rất tốt, đã đọc không ít danh tác văn học. Khi anh làm phó tổng thư ký Thành Đô, là "cây bút" của ủy ban thành phố, trình độ lý luận cũng tương đối cao. Sau khi làm quận trưởng, bận rộn trăm công nghìn việc nhưng vẫn tranh thủ thời gian suy nghĩ một số vấn đề. Quận trưởng với tư cách là người đứng đầu cơ quan hành chính, có rất nhiều việc phải làm. Ví dụ như tối hôm trước, quận Tân Đô vừa gặp phải trận gió lốc 50 năm có một, mang trọng trách quận trưởng, không thể không đến tuyến đầu. Lúc tôi gặp Tôn Kiến Thành, ống quần và giày của anh toàn là bùn.

Tôi gặp Tôn Kiến Thành, là để thỉnh giáo một số vấn đề về việc "mở cửa ba hội". Tôn Kiến Thành nói cho tôi biết, ba hội, chính là ủy ban toàn thể quận ủy, hội nghị thường vụ chính phủ, ủy ban thường vụ nhân đại. Hội nghị thường vụ chính phủ đã được mở cửa từ khi đồng chí Trọng Bân làm huyện trưởng, thời gian là vào tháng 9 năm 2001. Mở cửa ủy ban toàn thể quận ủy và ủy ban thường vụ nhân đại là vào tháng 8 năm 2004, lúc đó Tân Đô đã đổi huyện thành quận, đồng chí Trọng Bân cũng đã làm bí thư rồi.

Tôi nói đùa rằng, mở cửa ba hội, chắc không phải là dời cuộc họp ra quảng trường, họp giữa trời quang mây tạnh chứ?

Tôn Kiến Thành nói, đương nhiên không phải, là mời đại biểu quần chúng tham dự hội nghị.

Tôi hỏi, thành phần nhân sự tham dự hội nghị được cấu thành thế nào?

Tôn Kiến Thành nói, mỗi hội nghị thường vụ chính phủ, mời 3 đại biểu nhân đại, 3 ủy viên chính hiệp, 3 đại biểu thị dân tổng cộng 9 người tham dự, nhân sự tham dự ủy ban toàn thể quận ủy do đại biểu đảng (đại biểu đại hội đảng) và đại biểu đảng viên quần chúng cấu thành, nhân sự tham dự ủy ban thường vụ nhân đại là đại biểu thị dân, ủy viên chính hiệp và đại biểu nhân đại không phải là ủy viên thường vụ.

Tôi lại hỏi, những đại biểu này sản sinh ra thế nào?

Tôn Kiến Thành nói, lựa chọn dựa theo đề xuất thảo luận. Đề xuất liên quan đến trấn nào, thì mời chính quyền trấn đó giúp chọn 3 đại biểu thị dân. Đương nhiên đại biểu nhân đại và ủy viên chính hiệp là luân phiên, nhưng cơ bản đều tìm những đại biểu và ủy viên liên quan đến đề xuất, thông qua văn phòng ủy ban thường vụ nhân đại và văn phòng chính hiệp để sắp xếp.

Tôi hỏi, cái anh vừa nói là hội nghị thường vụ chính phủ phải không?

Tôn Kiến Thành nói, phải. Nhân sự tham dự ủy ban toàn thể cũng là 9 người, chủ yếu là đại biểu đảng và đại biểu đảng viên, sản sinh theo hệ thống. Nếu ủy ban toàn thể có nhiều đề xuất thì tách ra mời, cũng có thể mỗi đề xuất đến một người, tức là tính đại diện của các mặt đều phải được xem xét đến.

Tôi hỏi, tại sao lại phải mời theo đề xuất?

Tôn Kiến Thành nói, nếu không liên quan đến đề xuất, thì đến chỉ để làm cái đài thu thanh, chẳng có ý nghĩa mấy. Nói thật lòng, lúc ban đầu, họ đều chỉ đến bàng thính, chẳng có quyền phát biểu gì cả, nghe vậy thôi. Điều này cũng không lạ. Lúc đó chúng ta không có kinh nghiệm, họ cũng không quen thuộc, mọi người đều thấy rất mới mẻ. Lúc đó ai nấy đều cảm thấy, có thể mở cửa hội nghị, để quần chúng bàng thính, đã là rất tuyệt rồi.

Tôi đồng ý. Có thể mở cửa chính là tiến bộ.

Tôn Kiến Thành nói, nhưng thế là chưa đủ. Chúng ta mở cửa ba hội, không phải để làm màu, mà là phải thiết thực. Sau đó liền mời đại biểu nhắm vào đề xuất, lần nào cũng vậy. Ví dụ như việc liên quan đến một trấn nào đó, thì mời đại biểu của trấn này đến tham dự. Liên quan đến một hệ thống nào đó, thì mời đại biểu của hệ thống này đến họp. Thế là họ có quyền phát biểu rồi, lần nào họp cũng tích cực phát biểu, vô cùng hăng hái.

Đương nhiên rồi. Chuyện không liên quan đến mình, thì treo cao gác cửa. Đã liên quan đến hương trấn, hệ thống của mình, thì chắc chắn phải bày tỏ ý kiến. Huống chi họ ở cơ sở, quen thuộc tình hình, vốn dĩ đã có quyền phát biểu.

Tôi lại hỏi, có quyền biểu quyết không?

Tôn Kiến Thành nói, không có quyền biểu quyết, chỉ có quyền phát biểu.

Tôi lại hỏi, vậy họ phát biểu có tác dụng không?

Tôn Kiến Thành nói, có tác dụng. Có một lần họp ủy ban toàn thể, thảo luận sáp nhập hương nhập trấn. Có một trấn, trấn Lợi Tế, theo yêu cầu của thành phố, nên sáp nhập tổng thể vào một trấn khác. Bách tính địa phương liền có ý kiến. Bởi vì trấn này vốn dĩ là do hai trấn sáp nhập lại, lần này sáp nhập nữa, thì thành ba trấn hợp làm một, không tiện. Trong ủy ban toàn thể vừa hay có đại biểu đảng của trấn này, anh ta liền đại diện cho bách tính địa phương nêu ra, nói xem có thể chia tách lại trấn chúng ta hay không, lấy sông làm ranh giới, sáp nhập theo cự ly gần. Bên này sáp nhập sang bên này, bên kia sáp nhập sang bên kia. Ý kiến này có lý. Chúng ta tôn trọng nguyện vọng của bách tính, thỉnh thị ủy ban thành phố, ủy ban thành phố cũng đồng ý. Điều này nói lên cái gì? Nói lên việc mở cửa ba hội quả thực có hiệu quả, cũng nói lên đảng chúng ta cầu thị thực tế. Nguyện vọng chủ quan của chúng ta là muốn làm việc tốt cho nhân dân, nhưng đôi khi nguyện vọng chủ quan và thực tế khách quan không hoàn toàn trùng khớp. Cho nên khi ra quyết định chúng ta nhất định phải lắng nghe ý kiến của bách tính. Nếu bách tính phản đối, thì thà gác lại một bên còn hơn.

Tôi hỏi, ý anh là, trên thực tế họ còn có thể đóng vai trò chi phối quyết định của đảng ủy chính phủ?

Tôn Kiến Thành nói, nếu ý kiến của họ quả thực có lý, chúng tôi sẽ nghe. Những người ngồi đây của chúng tôi có lãnh đạo phụ trách, còn có đồng chí phụ trách các ban ngành. Nếu họ cho rằng ý kiến vị đại biểu này giảng giải đáng để nghiên cứu, vậy thì đề xuất này có khả năng dừng lại, nghiên cứu lại, rồi lần sau mới thảo luận tiếp.

Tôi lại hỏi, nếu ý kiến của các đại biểu không giống nhau thì phải làm sao? Ví dụ như, hai chúng tôi đều là đại biểu đến bàng thính, lại còn đều chung một hương trấn hoặc hệ thống, mà ý kiến lại không thống nhất.

Tôn Kiến Thành nói, việc này phải gác lại. Sau khi lắng nghe các ý kiến khác nhau rồi, các ban ngành chức năng liên quan tiếp tục bàn bạc, tiến hành luận chứng thêm về việc này.

Tôi lại hỏi, chỉ cần đại biểu tham dự nêu ý kiến khác nhau, các anh đều gác lại hết sao?

Tôn Kiến Thành nói. Không nhất thiết, có cái không. Có cái chúng ta luận chứng rất đầy đủ, hoặc ý kiến của anh ta không phù hợp với lợi ích của đại đa số người, trong hội nghị anh phải giải thích cho anh ta, giải thích tại chỗ cho anh ta, ban ngành liên quan giải thích cho anh ta tại sao lại làm như vậy. Sau khi anh ta hiểu rõ tình hình thực tế cũng sẽ tỏ ra đồng tình. Nhưng, thứ nhất, phải lắng nghe đầy đủ ý kiến của anh ta; thứ hai, phải tiếp thu phần hợp lý trong đó.

Tôi hỏi, người của các ban ngành liên quan cũng đến tham dự?

Tôn Kiến Thành nói, đều đến cả, để chuẩn bị tư vấn. Đơn vị liên quan cũng tham gia. Ví dụ như chúng ta muốn di dời tháo dỡ, liên quan đến rất nhiều phương diện, doanh nghiệp di dời, nông dân tháo dỡ đều có thể đến trần thuật, đến bày tỏ ý kiến. Điều này trên thực tế là thực hiện quyết định dân chủ trong phạm vi lớn hơn.

Tôi lại hỏi, diện tích lớn như vậy để lấy ý kiến, liệu có xảy ra tình trạng nhiều người nhiều ý, bàn mà không quyết, quyết mà không hành, họp thành hội nghị marathon không?

Tôn Kiến Thành nói, không đâu. Trước đó, quận trưởng phụ trách bắt buộc phải lấy ý kiến các phương diện, làm được việc tư vấn đầy đủ, quyết định khoa học, hình thành một phương án tương đối chín muồi, khả thi, ít nhất phải có một tư duy và phương thức thao tác, rồi mới đưa lên hội nghị. Thực ra trong lòng chúng tôi vẫn nắm chắc.

Tôi nói, ý của anh là, bởi vì quyết định bắt buộc phải vượt qua cửa ải quần chúng, các anh chuẩn bị đặc biệt đầy đủ?

Tôn Kiến Thành nói, phải. Nhưng chúng tôi cho rằng, mặc dù chuẩn bị đầy đủ, ở cửa ải quyết định cuối cùng vẫn phải mời đại biểu nhân đại, ủy viên chính hiệp, đại biểu thị dân, đại biểu đảng, đại biểu đảng viên của chúng ta đến thảo luận, trên thực tế vẫn có thể nghe được một số lời vàng ý ngọc, như vậy quyết định của chúng ta sẽ càng vững chắc càng khoa học hơn.

Tôi không hoàn toàn đồng tình cho lắm. Tôi nói, nói thì nói thế, nhưng cũng chỉ là lời nói của anh mà thôi, hoặc có thể nói là một trạng thái lý tưởng. Trên thực tế, những đại biểu quần chúng này đến, có lẽ quả thực đại diện cho tiếng nói của nhân dân quần chúng, nhưng cũng có thể chỉ bày tỏ quan điểm cá nhân của anh ta. Đó là thứ nhất. Thứ hai, cho dù là ý kiến của nhân dân quần chúng, cũng chưa chắc đã khoa học. Quyết định dân chủ và quyết định khoa học xét cho cùng là hai việc khác nhau. Ý kiến của người phụ trách ban ngành cũng vậy, có thể đúng có thể không đúng, họ có thể đang kiên trì quan niệm phát triển khoa học, cũng có thể đang bảo vệ lợi ích ban ngành. Nếu muôn người một vẻ, ai cũng giữ ý kiến của mình, công nói công có lý,bà nói bà có lý, các anh lại phải tính sao đây?

Tôn Kiến Thành thừa nhận điều này đối với tố chất và trình độ của cán bộ lãnh đạo là một sự khảo nghiệm. Tôn Kiến Thành nói, anh với tư cách là lãnh đạo, chắc chắn phải có một sự tu dưỡng lý luận tương đối cao và một trình độ chấp chính tương đối cao, ngoài ra còn phải quen thuộc tình hình, nắm chắc trong lòng, nếu không thì đối phó không nổi đâu. Bởi vì đại biểu quần chúng đưa ra ý kiến tại hội nghị, anh bắt buộc phải giải đáp tại chỗ. Cho dù anh ta là phái thiểu số, cũng đại diện cho ý kiến của một bộ phận người, anh không thể phớt lờ không quan tâm. Anh ta nêu ra vấn đề, được hay không được, làm hay không làm, chúng ta lập tức phải đưa ra quyết định. Điều này khảo nghiệm sự gan dạ và trí tuệ của lãnh đạo. Cho nên mở cửa ba hội, có lợi cho cán bộ lãnh đạo chúng ta cải tiến công việc, đối với năng lực của chúng ta cũng có sự nâng cao.

Tôi hỏi, khi có sự khác biệt về ý kiến, lãnh đạo phải bày tỏ thái độ?

Tôn Kiến Thành nói, đương nhiên, đặc biệt là người đứng đầu. Dù sao cũng phải có một kết luận chứ!

Tôi nghĩ cũng phải. Nếu lãnh đạo không bày tỏ thái độ, sự việc không có kết quả, thì thành ra họp hội nghị thần tiên mất. Nhưng trong này cũng có vấn đề, chính là ảnh hưởng của "một lời nói quyết định" được xóa bỏ thế nào. Tôi nói với Tôn Kiến Thành rằng, các anh trước đây họp hội nghị thường vụ, đều do người đứng đầu quyết định tất cả, bây giờ tuy đã mở cửa rồi, thói quen nuôi dưỡng lâu ngày chưa chắc đã sửa đổi được ngay. Chỉ sợ đại biểu ý kiến quần chúng cũng thuận theo ý nghĩa của các anh mà nói, thế thì lại biến thành hội nghị thường vụ mở rộng rồi, hình thức thay đổi, bản chất y nguyên.

Tôn Kiến Thành nói, không đâu. Bởi vì tại hội nghị anh có thể bày tỏ ý kiến khác nhau, có thể bày tỏ cái nhìn khác nhau. Hơn nữa việc bày tỏ thái độ của lãnh đạo, chỉ có thể sau khi thảo luận, không được trước khi thảo luận, không thể định khung trước.

Tôi hỏi, các anh có thưởng cho đại biểu ý kiến quần chúng không? Ví dụ như cho chút phí ra sân hoặc tiền thưởng.

Tôn Kiến Thành nói, không có, việc này chủ yếu thể hiện quyền lợi và nghĩa vụ của công dân.

Tôi hỏi, làm tình nguyện viên?

Tôn Kiến Thành nói, hoàn toàn là tình nguyện.

Tôi lại hỏi, họ chịu đến chứ?

Tôn Kiến Thành nói, chịu chứ! Có thể đối thoại trực tiếp với cán bộ lãnh đạo, phản ánh tình hình ý kiến quần chúng, còn có khả năng ảnh hưởng đến quyết định, ai lại muốn từ bỏ cơ hội như thế!

Tôi lại hỏi, nếu nói lời thật lòng, liệu có bị đả kích trả thù không?

Tôn Kiến Thành nói, không đâu, chúng tôi tôn trọng họ. Họ nói lời thật lòng, cũng có thể nói sai, nhưng bách tính thì có thể sai đến đâu chứ? Cùng lắm là có chút không sát thực tế, hoặc thiếu quan niệm tổng thể. Cho nên, chi bằng để họ biết gì nói nấy nói không giấu giếm, miễn là không tổn hại đến lợi ích của đảng và nhà nước là được.

Tôi nói, cái đó thì không đâu. Lợi ích của đảng và nhà nước sẽ không bị tổn hại, tổn hại thể diện của các anh thì có khả năng đấy. Nhỡ nghe phải ý kiến phê bình, các anh treo sự không vui lên mặt thì làm thế nào?

Tôn Kiến Thành nói, không có đâu. Sau khi chúng tôi nghe những ý kiến này, phải giải thích cho họ, họ không chấp nhận thì lần sau lại đến. Điều này đòi hỏi thái độ của cán bộ chúng ta phải tốt. Bởi vì những đại biểu quần chúng này là do chúng ta mời đến. Nếu thái độ của chúng ta không tốt, quần chúng sẽ có suy nghĩ. Họ sẽ nói: Sao nào? Đâu phải tôi muốn đến, là các anh mời tôi đến mà. Ý kiến của tôi có lẽ không đúng, đó là thông tin tôi mang đến không nhất thiết chính xác, các anh có thể không nghe, nhưng các anh không được giở thái độ. Các anh mở cửa ba hội, chẳng phải chính là muốn mở cửa sổ nói chuyện sáng tỏ sao? Các anh không có bản lĩnh này, không có trình độ này, không có độ lượng này, thì các anh đừng làm!

Tôi nói, từ trước tới nay, các anh toàn đóng cửa nói chuyện nhỏ mà. Bây giờ mở cửa sổ nói chuyện sáng tỏ rồi, có cảm nhận gì không?

Tôn Kiến Thành nói, cảm nhận cá nhân của tôi có ba điều. Thứ nhất, mở cửa ba hội, trong phạm vi và mức độ nhất định để nhân dân quần chúng bàn tán xì xào về công tác của đảng ủy, chính phủ, để càng nhiều bách tính có quyền được biết, quyền tham gia, quyền giám sát, thậm chí quyền quyết định, trên thực tế chính là trả quyền lại cho nhân dân. Đây là nội dung quan trọng của việc xây dựng dân chủ cơ sở. Thứ hai, mở cửa ba hội, trực tiếp lắng nghe tiếng nói đến từ cơ sở, kéo khoảng cách giữa đảng ủy, nhân đại, chính phủ với quần chúng lại gần hơn, đồng thời cũng khiến quyết định càng thêm tính khoa học, tính dân chủ. Thứ ba, mở cửa ba hội, đem tất cả những gì có thể công khai đều công khai, đối với tố chất và trình độ của cán bộ lãnh đạo là một sự khảo nghiệm, cũng là một sự rèn luyện. Nó yêu cầu cán bộ lãnh đạo phải có tố chất lý luận, trình độ quyết định và năng lực phân tích phán quyết tương ứng, không được độc đoán chuyên quyền, cũng không được gió chiều nào che chiều ấy, nghe gió là mưa, mà phải tiếp thu nạp ý kiến và đề xuất khoa học hợp lý. Dù sao thì, quan "thái bình" là anh không làm được nữa rồi, bởi vì anh chỉ có thể múa đại đao giữa bãi trăng – chém (nói) thẳng thừng.

Lời này nói rất hóm hỉnh, cũng rất đặc sắc. Đồng thời tôi cũng lưu ý Tôn Kiến Thành đã nhắc đến quyền giám sát. Có điều, mở cửa ba hội, phần nhiều vẫn là giải quyết vấn đề quyền được biết, quyền tham gia và quyền quyết định. Để đảm bảo quyền giám sát của nhân dân quần chúng, quận Tân Đô trên thực tế còn có chiêu bài cao tay khác.

Ba, Con mắt của quần chúng

Liêu Nhân Tùng điềm đạm bình tĩnh:

Cán bộ là làm thuê cho quần chúng, đương nhiên nên để họ chấm điểm

Ngày 18 tháng 8 năm 2005, phòng tiếp tân Quận ủy Tân Đô.

Trái ngược với sự trương dương cá tính, sắc bén lộ rõ của Ngô Ưu, Phó bí thư Quận ủy Tân Đô Liêu Nhân Tùng tỏ ra điềm tĩnh nội liễm, thậm chí không giỏi ăn nói. Anh nói năng nhỏ nhẹ, từ tốn thong thả, không chủ động tâm sự, nhưng hỏi gì đáp nấy. Liêu Nhân Tùng nói cho tôi biết, quận Tân Đô làm đánh giá dân chủ, đã được ba năm rồi. Ý tưởng ban đầu thực ra rất đơn giản, hoặc có thể nói là rất thuần túy, chính là muốn giải quyết vấn đề công tác của cán bộ tốt hay xấu do ai quyết định. Khảo hạch cán bộ ban đầu, sự tham gia của bách tính tương đối ít, người đánh giá và người được đánh giá đều là quan, cách nói thông tục gọi là "quan đánh giá quan", quyền tham gia và quyền giám sát của nhân dân quần chúng không thể hiện ra được.

Tôi nói, nói toẹt ra chính là tự mình khen mình lập công bày tỏ tốt đẹp, tự mình chấm điểm cho mình.

Liêu Nhân Tùng nói, cũng không hẳn là toàn khen công bày tỏ tốt đẹp, cũng có phê bình. Nhưng mặc dù biểu dương hay phê bình, đều là người làm quan đang nói, bách tính không có quyền phát biểu. Chúng tôi mới nghĩ, cán bộ lãnh đạo là để làm gì? Suy cho cùng, là làm thuê cho đại nhân dân quần chúng rộng rãi. Đã là như vậy, chúng ta làm tốt hay xấu, thì nên do đại nhân dân quần chúng rộng rãi chấm điểm, ít nhất phải có một số đại biểu quần chúng đến tham gia chấm điểm. Cho nên vào năm 2003, chúng tôi liền mở rộng một chút phạm vi trên cơ sở "quan đánh giá quan" ban đầu, mời đại biểu nhân đại, ủy viên chính hiệp, đại biểu đảng đến tham gia, tổng cộng mấy trăm người. Mặc dù tỷ lệ quan chức giảm bớt, nhưng trong đó vẫn có quan.

Ồ, chêm cát vào! Chỉ là không biết chêm từ đâu.

Liêu Nhân Tùng nói, làm từ cấp quận trước, tiến hành đánh giá dân chủ đối với cán bộ lãnh đạo cấp quận của chúng tôi.

Tôi hỏi, đánh giá những cái gì?

Liêu Nhân Tùng nói, đây là vấn đề chúng tôi suy nghĩ nghiêm túc. Lúc đó chúng tôi nghĩ,Ký nhiên chúng ta đang làm việc vì bách tính, vậy thì nội dung đánh giá cũng nên thể hiện điểm này. Cho nên chúng tôi đã thiết lập ra năng lực công tác, trình độ chính sách, trạng thái tinh thần, quan niệm quần chúng, điều tra nghiên cứu, tinh thần dám va chạm, hiệu quả công tác, tác phong dân chủ, làm gương, liêm khiết thanh bạch, thành tích công tác v.v., tổng cộng 11 hạng mục. Ban đầu trong những hạng mục này còn có tiểu mục, sau đó cảm thấy không thể chia thế này, thà đơn giản một chút vẫn hơn.

Điều này đúng. Hàng trăm hàng ngàn người đến đánh giá, đương nhiên nên lấy thô bỏ tinh chứ không nên quá tỉ mỉ. Hạng mục chia nhỏ quá, một số đại biểu quần chúng sẽ không biết đặt bút thế nào.

Tôi lại hỏi, chấm điểm thế nào? Tốt, khá, trung, kém hay chấm điểm theo thang điểm phần trăm?

Liêu Nhân Tùng nói, tốt, trung, kém, ba bậc, kèm theo bỏ phiếu trắng. Tại sao lại phải có "bỏ phiếu trắng"? Bởi vì cán bộ lãnh đạo phụ trách công việc không giống nhau, không phải tất cả mọi người đều quen thuộc họ, hiểu rõ tình hình. Anh cứ ép họ phải đánh giá tốt, trung, kém ra, chắc chắn là không khách quan. Cho nên liền nói với mọi người, anh hiểu rõ, thì anh chọn tốt, trung, kém; không hiểu rõ, thì anh bỏ phiếu trắng. Kết quả trong lần đánh giá đầu tiên, phiếu trắng tương đối nhiều hơn một chút.

Tôi nói, đây không phải là chuyện xấu. Điều này chứng tỏ mọi người đều rất có trách nhiệm, vẫn tốt hơn là vô trách nhiệm chấm điểm bừa bãi.

Liêu Nhân Tùng đồng ý với quan điểm của tôi. Anh nói, sau khi đánh giá xong, bản thân chúng tôi cũng cho rằng sự đánh giá này vẫn tương đối khách quan, công chính. Nhưng đồng thời cũng xuất hiện một vấn đề mới, chính là kết quả đánh giá của chúng tôi, theo quán lệ do hệ thống tổ chức nội bộ nắm giữ hay là công khai với bách tính?

Đúng vậy, công khai hay không công khai, đối với việc xây dựng dân chủ cơ sở của họ quả thực là một sự khảo nghiệm. Giống như Hamlet từng nói: Sống, hay là chết, đó là một vấn đề.

Liêu Nhân Tùng nói, lúc đó một bộ phận ý kiến cho rằng nên công khai, một bộ phận ý kiến cảm thấy không công khai thì tốt hơn. Chủ trương không công khai cũng có lý do nhất định của nó. Bởi vì là lần đầu tiên, mọi người chưa chắc đã nắm chắc. Hơn nữa là một số cán bộ lãnh đạo hạng mục nào đó phiếu tốt ít đi một chút, hoặc phiếu kém nhiều hơn một chút. Nếu công bố ra ngoài, một số người sẽ lo lắng liệu có ảnh hưởng đến uy tín uy vọng của lãnh đạo trong lòng quần chúng không, liệu có làm nhụt chí tiến thủ không. Thảo luận lặp đi lặp lại không có kết quả. Bí thư Trọng Bân liền áp dụng biện pháp trong đảng trước ngoài đảng sau, đầu tiên là tại hội nghị thường vụ, sau đó là tại hội nghị toàn thể, đem số phiếu công bố ra. Các đồng chí đa số tại hội nghị toàn thể cho rằng, đã mời bách tính đến để bỏ phiếu cho các anh, thì bách tính có quyền biết kết quả loại này. Nhân đại, chính hiệp cũng là ý kiến này. Thế là liền công bố trên báo chí, tivi ra ngoài.

Tôi hỏi, công bố ra toàn quận?

Liêu Nhân Tùng nói, đúng, công bố ra toàn quận.

Tôi lại hỏi, hoàn toàn công khai?

Liêu Nhân Tùng nói, đúng, hoàn toàn công khai, tất cả bách tính đều biết.

Tôi lại hỏi, sau khi công bố ra thì thế nào?

Liêu Nhân Tùng nói, sau khi công bố ra, liền có vấn đề mới. Đã mời bách tính đến khoanh phiếu, điều này chẳng khác nào là đi lấy ý kiến. Nếu hạng mục nào đó phiếu kém nhiều, thì chứng tỏ ý kiến của bách tính lớn, chứng tỏ bản thân anh và tập thể lãnh đạo tồn tại vấn đề nổi cộm, anh phải có lời giải đáp với bách tính. Cho nên ngày thứ hai sau khi công bố, chúng tôi liền tiến hành tự phân tích mổ xẻ, do tivi phát sóng trực tiếp. Cùng một thời điểm, 60 vạn người toàn quận đều nhìn thấy, có 11 đồng chí lãnh đạo làm kiểm điểm trên tivi, phân tích nguyên nhân, đưa ra cam kết, bảo đảm cải tiến. Toàn bộ quận Tân Đô đối với việc này phản ứng vô cùng mạnh mẽ, đầu đường cuối ngõ bàn tán xôn xao, đều nói ý thức tự kiểm điểm của cán bộ lãnh đạo mạnh hơn rồi, là phúc khí của bách tính chúng ta. Đánh giá dân chủ lần đầu đạt được hiệu quả ban đầu, chúng tôi liền bắt đầu đẩy mạnh…

Tôi hỏi, triệt để biến "quan đánh giá quan" thành "dân đánh giá quan"?

Liêu Nhân Tùng nói, đúng. Đương nhiên cũng có một quá trình. Đến lần đánh giá dân chủ thứ hai, toàn bộ đại biểu đảng, đại biểu nhân dân, ủy viên chính hiệp đều tham gia. Đại biểu đảng hơn 300 người, đại biểu nhân dân hơn 200 người, ủy viên chính hiệp hơn 200 người, cộng lại là hơn 700 người. Trong đó đại biểu nhân dân và đại biểu đảng có sự giao thoa với nhau, ngoài ra cán bộ lãnh đạo trong đại biểu nhân dân và đại biểu đảng không được tham gia, tổng cộng là năm sáu trăm người. Sau đó chính là bí thư chi bộ, chủ nhiệm ủy ban thôn, chủ nhiệm cộng đồng của tất cả các thôn, cộng đồng của chúng ta, một phần hội trưởng hợp tác xã sản xuất, đại biểu cán bộ cơ quan, đại biểu quần chúng bình thường nông thôn, đại biểu nhân sĩ không đảng phái, đại biểu nhân sĩ có tên tuổi các phương diện v.v., cộng lại như vậy là 1047 người. Số lượng của lần thứ ba còn nhiều hơn nữa, 1299 người, các phương diện đại biểu và số lượng đều tăng lên. Đồng thời, không những cán bộ lãnh đạo cấp quận không tham gia, mà ngay cả cán bộ lãnh đạo cấp cục, bí thư đảng ủy hương trấn, trấn trưởng cũng không tham gia, "quan đánh giá quan" triệt để biến thành "dân đánh giá quan".

Điều này cũng có thể coi là "cải cách tiệm tiến nhanh chóng" rồi. Thế nhưng tôi lại quan tâm hơn đến phương thức thao tác cụ thể của họ. Ví dụ như, điền phiếu thế nào, bỏ phiếu thế nào, kiểm phiếu thế nào, v.v.. Không thể coi thường những chi tiết này. Đối với việc xây dựng dân chủ cơ sở mà nói, chi tiết thường quyết định thành bại.

Liêu Nhân Tùng nói cho tôi biết, điền phiếu là mỗi người một chiếc bàn nhỏ, hoàn toàn cách ly, suy nghĩ độc lập. Lúc ban đầu, để bảo đảm điền phiếu độc lập, đánh giá của chúng tôi được tiến hành theo đợt. Sau đó, chúng tôi tận dụng ngày nghỉ cuối tuần, mượn sân vận động và bàn học của trường học, là có thể nghìn người cùng lúc tiến hành. Bỏ phiếu cũng giống như bầu cử, có hòm phiếu. Kiểm phiếu dùng máy vi tính. Chúng tôi làm phần mềm trên máy vi tính, đào tạo một nhóm cốt cán công tác có tố chất tốt, dùng máy vi tính để kiểm phiếu, toàn bộ quá trình thao tác dưới sự giám sát của bộ phận kỷ ủy và truyền thông, bộ phận tổ chức không tham gia.

Tôi hỏi, công bố kết quả tại chỗ chứ?

Liêu Nhân Tùng nói, công bố tại chỗ.

Tôi lại hỏi, có làm bảng xếp hạng không?

Liêu Nhân Tùng nói, cái đó thì không.

Tôi đã xem kết quả đánh giá năm 2005 của họ. 17 cán bộ lãnh đạo, 11 nội dung đánh giá, mỗi người mỗi hạng mục đều có phiếu kém. Người đứng đầu Ngô Ưu, phiếu kém năng lực công tác 12 chiếc, phiếu kém trình độ chính sách 17 chiếc, phiếu kém trạng thái tinh thần 3 chiếc, phiếu kém quan niệm quần chúng 10 chiếc, phiếu kém điều tra nghiên cứu 23 chiếc, phiếu kém tinh thần dám va chạm 4 chiếc, phiếu kém hiệu quả công tác 8 chiếc, phiếu kém tác phong dân chủ 72 chiếc, phiếu kém làm gương 8 chiếc, phiếu kém liêm khiết thanh bạch 7 chiếc, phiếu kém thành tích công tác 6 chiếc. Người có phiếu kém nhiều nhất, phiếu kém năng lực công tác 50 chiếc, phiếu kém trình độ chính sách 37 chiếc, phiếu kém trạng thái tinh thần 33 chiếc, phiếu kém quan niệm quần chúng 66 chiếc, phiếu kém điều tra nghiên cứu 45 chiếc, phiếu kém tinh thần dám va chạm 51 chiếc, phiếu kém hiệu quả công tác 46 chiếc, phiếu kém tác phong dân chủ 44 chiếc, phiếu kém làm gương 55 chiếc, phiếu kém liêm khiết thanh bạch 62 chiếc, phiếu kém thành tích công tác 36 chiếc. Hạng mục tác phong dân chủ, người đứng đầu bảng phiếu kém chính là Ngô Ưu. Con người Ngô Ưu này, tác phong công tác có chút vấn đề, đánh giá của tôi là "tư tưởng dân chủ, tác phong tập quyền". Xem ra con mắt của quần chúng quả thực là tinh tường.

Thế thì lạ thật. Hàng ngàn người đến chấm điểm cho 17 vị lãnh đạo cấp quận, họ đều hiểu rõ tình hình sao?

Liêu Nhân Tùng nói, lần đầu tiên, quả thực rất nhiều người không hiểu rõ lắm, cho nên phiếu trắng mới nhiều. Sau đó mọi người quen với đánh giá dân chủ rồi, bình thường liền quan tâm chú ý nhiều hơn. Huống chi trước mỗi lần đánh giá, mỗi vị lãnh đạo đều phải đến phòng thu phát sóng của đài truyền hình để trình bày công tác, phát sóng trực tiếp, thông báo trước cho quảng đại quần chúng và cán bộ lãnh đạo theo dõi. Ngoài ra báo chí cũng phải đăng toàn bộ báo cáo trình bày công tác của cán bộ lãnh đạo cấp quận ra. Báo chí của quận Tân Đô là ấn phẩm nội bộ của cơ quan, là phát tặng miễn phí. Chúng tôi liền tăng số lượng in ấn, phát đến tất cả hương trấn, cộng đồng, đơn vị, mọi người đều xem. Đăng trước một tuần, để mọi người nghiêm túc suy nghĩ. Như thế, khi mời anh đến đánh giá, anh sẽ đưa ra sự đánh giá khách quan công chính. Cho nên phiếu trắng của lần thứ ba ít hơn rất nhiều so với hai lần trước. Đánh giá xong thì thông báo, rồi lên tivi mổ xẻ. Phương thức này, tất cả lãnh đạo cấp quận đều đã chấp nhận rồi.

Tôi hỏi, đại biểu đảng, đại biểu nhân dân, ủy viên chính hiệp cũng đã quen rồi chứ?

Liêu Nhân Tùng nói, đều quen cả rồi.

Tôi lại hỏi, còn quần chúng không đến dự được thì sao?

Liêu Nhân Tùng nói, họ sẽ ủy thác đại biểu đảng, đại biểu nhân dân, ủy viên chính hiệp biểu đạt nguyện vọng của mình, có người còn tìm đến tận cửa để phản ánh tình hình. Mức độ công nhận, mức độ chấp nhận, tính tích cực của mọi người đều ngày một cao hơn.

Tôi nói, các anh có thể nhân rộng ra rồi.

Liêu Nhân Tùng nói, chính là như vậy. Thế là chúng tôi mở rộng phạm vi, đơn vị, hương trấn, thôn, đều làm theo cách đó. Đánh giá dân chủ của cán bộ lãnh đạo cấp quận được tiến hành vào tháng 7 tháng 8, của hương trấn là vào cuối năm. Cấp hương trấn này lại càng dễ làm hơn, bởi vì vốn dĩ là đối tượng quản lý của chúng tôi. Kết quả đánh giá dân chủ của cán bộ lãnh đạo cấp quận chỉ có thể cung cấp cho bộ phận tổ chức cấp trên tham khảo, kết quả đánh giá dân chủ của cán bộ hương trấn là phải thực hiện. Có một phó trấn trưởng của một trấn, phiếu kém vượt quá một phần ba...

Tôi nói khoan đã, thế nào gọi là phiếu kém vượt quá một phần ba? Các anh chẳng phải có 11 hạng mục sao? Là phiếu kém của mỗi hạng mục đều vượt quá một phần ba, hay là tính trung bình?

Liêu Nhân Tùng nói, đánh giá dân chủ của cán bộ hương trấn có thêm một hạng mục là đánh giá tổng hợp. Nếu hạng mục này phiếu kém vượt quá một phần ba, thì phải xử lý. Thế là chúng tôi làm công tác tư tưởng với vị phó trấn trưởng này, không thì anh từ chức, không thì đình chức, tóm lại kết quả đánh giá phải được vận dụng. Lúc đó anh ta liền chủ động từ chức.

Tôi nói, động thật rồi.

Liêu Nhân Tùng nói, bách tính cũng cho là như vậy, cảm thấy chúng tôi đã động thật sự, không phải đến để "lừa" họ, sự chấn động trong cán bộ lãnh đạo cũng tương đối lớn. Bí thư Trọng Bân liền giảng, lần trước anh giảng trên tivi với bách tính là khuyết điểm đó, lần sau anh vẫn là khuyết điểm đó, anh không thể giao sổ sách được rồi. Không thể giao sổ sách cho bách tính, anh chắc chắn không xong rồi. Ngoài ra anh không được nói khoác với bách tính, không được nói lời sáo rỗng, chỉ có thể nói những sự kiện bách tính quan tâm, những việc quanh người bách tính. Nếu anh nói lời khoác lát, lời sáo rỗng, bách tính sẽ nói anh là cái thùng rỗng kêu to. Lời anh giảng không thực hiện, không quan tâm đến bách tính, bách tính sẽ không công nhận anh. Bách tính không hài lòng, không ủng hộ, không tán thành, anh sẽ làm không nổi nữa. Trước đây, chúng tôi toàn chịu trách nhiệm với cấp trên, bây giờ còn phải chịu trách nhiệm với cấp dưới nữa. Đương nhiên, chịu trách nhiệm với cấp trên, chịu trách nhiệm với cấp dưới là nhất trí, bởi vì đảng vốn yêu cầu anh phải chịu trách nhiệm với cấp dưới.

Điều này đương nhiên rất đúng. Thế nhưng đánh giá dân chủ hay là phiếu kém vượt quá một phần ba thì phải xuống đài đi nữa, đều chỉ là giám sát sau sự việc. Vậy còn trước sự việc thì sao? Trước sự việc chẳng phải càng nên tăng cường giám sát, cẩn trọng từng chút một, để phòng ngừa việc dùng người sai lầm sao? Phải biết rằng, một cán bộ lãnh đạo không đủ năng lực, nhân dân quần chúng không hài lòng, tuy có thể dùng phương thức đánh giá dân chủ để mời anh ta "tìm mưu kế khác", nhưng xét cho cùng vẫn là "mất bò mới lo làm chuồng". Thời gian lỡ làng, công việc lỡ làng, thì không bù lại được đâu. Trên thực tế, đối với việc quản lý cán bộ mà nói, việc bổ nhiệm xa quan trọng hơn việc khảo hạch. Trong vấn đề này, quận Tân Đô lại có hành động sáng tạo nào?

Điều này bắt buộc phải làm rõ thêm hai việc nữa: Biểu quyết ủy ban toàn thể và công cử trực bầu.

Bốn, Phượng hoàng niết bàn

Ma Du Sinh đàm đạo rôm rả:

Sứ mệnh lịch sử của chúng ta trong thời kỳ mới chính là từ bỏ lợi ích ban ngành của mình

Ngày 18 tháng 8 năm 2005, phòng tiếp tân Quận ủy Tân Đô.

Ủy viên thường vụ Quận ủy Tân Đô, Trưởng ban tổ chức Ma Du Sinh khiến tôi nhớ đến hai câu thơ: "Gia Cát cả đời chỉ cẩn trọng, Lữ Đoan đại sự không hồ đồ." Vị cán bộ cơ sở này vững vàng trầm tĩnh, hoàn toàn không trương dương, nói ít nhưng rất có trọng lượng. Ma Du Sinh nói, ông là đảng viên lâu năm có tuổi đảng hơn 30 năm, lại lâu năm làm công tác tổ chức, kỷ ủy, chịu sự giáo dục và bồi dưỡng sâu sắc của đảng, cũng vẫn luôn suy nghĩ rất nhiều vấn đề, ví dụ như, đảng ta sẽ đi về đâu, làm thế nào để ngăn chặn sự biến động lớn như Đông Âu, Liên Xô, nói đến đây, ông dừng lại một chút, nói điều này có lẽ không phải là việc ông nên suy nghĩ...

Tôi nói đâu có, thiên hạ hưng vong, thất phu hữu trách.

Ma Du Sinh nói, đương nhiên chúng ta có lẽ là lo bò trắng răng rồi. Tôi còn suy nghĩ: Sứ mệnh lịch sử của bộ phận tổ chức là gì? Nếu nói cải cách chính là một cuộc cách mạng, vậy thì đầu tiên nên cách mạng ai? Tôi đã suy nghĩ thông suốt những vấn đề này rồi, mới cùng bí thư Trọng Bân đi thúc đẩy xây dựng dân chủ cơ sở Tân Đô.

Thế thì tuyệt quá! Thế nhưng tình hình chung của việc xây dựng dân chủ cơ sở Tân Đô, tôi đã trao đổi với Ngô Ưu rồi, bây giờ rất muốn nghe Ma Du Sinh chuyên tâm bàn về việc biểu quyết ủy ban toàn thể.

Mã Du Sinh nói, việc ủy ban toàn thể bỏ phiếu quyết định chuyện này là không thể xem xét sự việc một cách cô lập. Nếu chỉ nói riêng về việc bỏ phiếu thì sẽ không thể thấu đáo. Trên thực tế, nó là một mắt xích trong toàn bộ cải cách thể chế chính trị cơ sở. Quá trình này đã khởi động từ năm 2001 sau khi đồng chí Lý Trọng Bân đưa ra niệm "Chính phủ ánh dương". Đến năm 2003, bí thư Trọng Bân đưa ra một loạt suy nghĩ về xây dựng chính trị dân chủ cơ sở, ban tổ chức chúng tôi cứ theo suy nghĩ đó để thao tác, để quán triệt thực hiện. Ban đầu là bầu hiệu trưởng công khai ở trường học. Nó không mang ý nghĩa thông thường của việc bầu hiệu trưởng công khai hiện nay, cũng không phải là mô hình bầu trực tiếp hiệu trưởng sau này của chúng tôi, mà thực chất là hình mẫu sơ khai kết hợp giữa tuyển chọn công khai và bầu cử trực tiếp. Sau đó lại thúc đẩy đến bầu trực tiếp hiệu trưởng và bí thư do quần chúng đề cử, bầu trực tiếp. Cứ thí nghiệm như vậy suốt dọc đường, đến ngày 7 tháng 12 năm 2003, đã đề cử công khai và bầu trực tiếp bí thư đảng ủy thị trấn đầu tiên – bí thư đảng ủy thị trấn Mộc Lan; nửa đầu năm 2004, lại trên cơ sở làm điểm tại hơn ba mươi thôn hành chính, tiến hành bầu trực tiếp số dư đối với bí thư chi bộ đảng của 299 thôn. Tiếp theo, chúng tôi chia làm bốn đợt, cho đến tháng 3 năm nay, bí thư đảng ủy của 11 thị trấn đều thực hiện đề cử công khai, bầu trực tiếp. Khối cán bộ cấp hương trấn đã là một mô hình hoàn toàn mới.

Tôi hỏi, có phải đến lúc này, việc bổ nhiệm cán bộ cơ quan, ban ngành đã trở thành vấn đề không?

Mã Du Sinh nói, phải. Theo phương thức bổ nhiệm cán bộ thông lệ trước đây, có rất nhiều vấn đề gặp phải trong đời sống thực tế không thể giải quyết được. Một vấn đề nổi cộm nhất là chạy chức chạy quyền, mắt nhìn lên trên, chạy trước "bộ" tiến "tấn". Vấn đề này không giải quyết thì hậu họa khôn lường. Đúng lúc đó cũng gặp phải một nan đề. Nửa đầu năm 2003, thành phố giao cho chúng tôi 3 chỉ tiêu trợ lý thanh tra viên. Theo cách làm thông thường, là ban tổ chức đưa ra phương án trước, thông qua khảo sát, đưa ra kiến nghị, sau khi họp thông qua là có thể báo cáo lên trên. Nhưng tình hình lúc bấy giờ, là chỉ có 3 chỉ tiêu, nhưng lại có 14 người đủ điều kiện, anh nói báo cáo ai, lại không báo cáo ai? Để ban tổ chức chúng tôi phán đoán, quả thực rất khó. Đồng chí Trọng Bân cũng vừa mới làm bí thư, ông liền quyết định đưa ra ủy ban toàn thể bỏ phiếu quyết định. Dựa theo quan sát của tôi, đồng chí Trọng Bân muốn thông qua sự việc này để thúc đẩy một loạt cải cách sẽ được triển khai tiếp theo. Kỳ thực việc bổ nhiệm cán bộ, Trung ương và Ban Tổ chức Trung ương đều có quy định, nên bỏ phiếu quyết định tại hội nghị thường vụ, chức vụ chủ quan từ cấp huyện trở lên phải bỏ phiếu quyết định tại ủy ban toàn thể, trong thời gian ủy ban toàn thể bế mạc, cần phải xin ý kiến của các ủy viên. Giống như chúng tôi thế này, vừa là bỏ phiếu toàn thể, vừa là bỏ phiếu số dư, mà cái đem ra bỏ phiếu lại là nhân sự báo cáo lên làm trợ lý thanh tra viên, những chuyện như thế này, Trung ương không có quy định cụ thể, cũng chưa từng có ai làm thế này, chúng tôi coi như là người đầu tiên ăn cua.

Tôi nói, nhưng các anh lại làm một việc mang ý nghĩa khai sáng.

Mã Du Sinh nói, việc này quả thực mang ý nghĩa rất quan trọng. Kể từ sau đó, chúng tôi từng bước làm một số công việc về phương diện cải cách chế độ nhân sự. 20 cục trưởng được bổ nhiệm sau khi đổi khóa, chúng tôi đều tiến hành bỏ phiếu quyết định. Tiếp theo, chúng tôi bãi bỏ hội nghị văn phòng bí thư, hội nghị thường vụ cũng chỉ thảo luận các đề tài, do ủy ban toàn thể thảo luận và quyết định các sự việc trọng đại của toàn khu. Việc bổ nhiệm cán bộ của chúng tôi cũng đều được tiến hành bỏ phiếu quyết định tại hội nghị ủy ban toàn thể.

Điều này lại tiến lên một bước lớn nữa. Do đó tôi sốt sắng muốn biết cách làm cụ thể của họ.

Mã Du Sinh lại tỏ ra nắm chắc phần thắng, anh không nhanh không chậm bảo tôi, trong việc bổ nhiệm cán bộ, có hai vấn đề rất nhạy cảm, cũng là rất then chốt: Một là ai đề cử nhân sự, còn gọi là "quyền đề cử ban đầu"; hai là bỏ phiếu thế nào, tức là quy trình biểu quyết được thiết kế ra sao.

Lời dứt tiếng, tôi lập tức nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề. Bởi vì hai vấn đề Mã Du Sinh đưa ra, vấn đề thứ nhất liên quan đến quyền đề cử, vấn đề thứ hai liên quan đến quyền biểu quyết, nhưng đều liên quan đến vấn đề công bằng về quy trình. Đối với xã hội pháp trị mà nói, công bằng quy trình là thứ quan trọng hơn cả chính nghĩa thực chất. Không có công bằng quy trình thì sẽ không có chính nghĩa thực chất. Nếu quy trình đã nhúng tay làm trò, có mờ ám, thì chính nghĩa thực chất cuối cùng cũng sẽ chỉ là một câu nói suông. Xem ra vị Mã bộ trưởng này không tầm thường chút nào. Dù anh nói không nhiều, ngữ khí bình hòa, thái độ thản nhiên, nhưng từng câu từng chữ lại điểm trúng huyệt đạo.

Mã Du Sinh không hề biết tôi đang nghĩ gì, anh tiếp tục nói xuống dưới. Mã Du Sinh bảo tôi, theo cách làm thông thường, nói về mặt cơ sở, cấp khu huyện là ban tổ chức có suy nghĩ gì, hoặc phó bí thư phụ trách có suy nghĩ gì, lại lắng nghe suy nghĩ của các lãnh đạo khác, dựa vào những suy nghĩ đó bàn bạc ra một phương án, đưa ra nhân sự cuối cùng. Nghĩa là, quyền đề cử nhân sự ban đầu, theo quy định thì nên nằm ở ban tổ chức. Nhưng trong vận hành thực tế, không hoàn toàn do ban tổ chức quyết định, chí ít là phải được người đứng đầu đồng ý, thì đề cử ban đầu này mới có thể đưa ra, mới có thể đến đơn vị để đề cử, mới có thể tiến hành các quy trình phía sau. Chính vì quyền đề cử ban đầu rất then chốt, cho nên rất nhiều cán bộ của chúng tôi sau khi được đề bạt đã xảy ra vấn đề. Vấn đề xảy ra ở chỗ nào? Không xảy ra ở quy trình khảo sát, mà lại xảy ra ở khâu đề cử ban đầu này. Khâu này mà xảy ra vấn đề rồi, thì các quy trình phía sau có chính quy thế nào, quy trình có hoàn thiện thế nào đi nữa, thì đều có vấn đề. Bởi vì bí thư một địa phương đã lên tiếng rồi, ban tổ chức rất khó thayเปลี่ยน, trừ phi là loại cực kỳ kém cỏi, rõ ràng có vấn đề. Nhưng một số nhân sự về mặt năng lực lại chưa thích ứng lắm với cương vị công tác đó, cảm giác không được tốt lắm, đề cử ban đầu như thế này thì khó giải quyết.

Tôi lập tức hiểu ra. Cải cách của họ, nhất định là bắt đầu từ quyền đề cử ban đầu.

Quả nhiên, Mã Du Sinh bảo tôi, dưới sự xướng đạo của Lý Trọng Bân, họ đã đặt vấn đề quyền đề cử ban đầu ra. Mã Du Sinh nói, cải cách đề cử ban đầu của chúng tôi có một quá trình. Ban đầu là để ủy ban toàn thể đề cử. Duy trì một thời gian, cảm thấy vẫn có vấn đề, vẫn có điểm chưa hoàn thiện, liền tiếp tục cải tiến.

Tôi hỏi, cách làm hiện nay là gì?

Mã Du Sinh nói, trước tiên công khai chức vụ còn khuyết ra toàn khu thông qua các hình thức như văn bản, báo chí, ti vi... ai đủ điều kiện thì đến đăng ký. Việc đăng ký có một thời hạn chót, hơn nữa quy định người đăng ký phải có ít nhất là bốn người.

Tôi hỏi, nếu không đủ bốn người thì sao?

Mã Du Sinh nói, thì hủy bỏ việc tuyển chọn chức vụ này, qua một thời gian rồi tính tiếp. Ví dụ như chức vụ chủ nhiệm phòng nghiên cứu chính sách, hiện tại chính là đang khuyết, bởi vì lúc đó chỉ có hai người đăng ký.

Tôi lại hỏi, không lỡ việc công sao?

Mã Du Sinh nói, mỗi đơn vị đều có phó chức. Khi chức vụ khuyết, do phó chức chủ trì công tác.

Tôi lại hỏi, nếu người đăng ký có bốn hoặc trên bốn người thì sao?

Mã Du Sinh nói, trước tiên do tiểu ban khảo thí của chúng tôi tiến hành thẩm tra tư cách đối với những người đăng ký, tiếp theo là diễn thuyết, rồi do tiểu ban khảo thí chấm điểm, sau đó top ba người đứng đầu mới bước vào các quy trình như khảo sát, đề cử.

Tôi chặn lời Mã Du Sinh, khoan đã! Anh vừa nói, người đăng ký phải có từ bốn người trở lên mới tiến hành khảo thí, nhưng người bước vào quy trình khảo sát, đề cử, bỏ phiếu lại chỉ có top ba người. Nghĩa là, tiểu ban khảo thí ít nhất phải loại một người, phải không?

Mã Du Sinh nói, phải.

Tôi nói, vậy tiểu ban khảo thí cũng là một điểm mấu chốt hoặc cửa ải rồi. Nếu trong này có mờ ám, thì tương tự sẽ dẫn đến tham nhũng. Xin hỏi tiểu ban khảo thí gồm những ai, và họ tiến hành khảo thí như thế nào?

Mã Du Sinh cười một tiếng rồi nói, tổ khảo thí gồm bảy người. Phó bí thư quản đảng, bộ trưởng tổ chức, một phó chủ tịch khu của chính quyền, một phó chủ nhiệm nhân đại, một phó chủ tịch chính hiệp, một người của đảng phái dân chủ, còn có một cán bộ trung tầng của đơn vị đang khuyết chức vụ, tổ khảo thí được cấu thành như vậy.

Tôi hỏi, nhân sự là cố định ư?

Mã Du Sinh nói, phó bí thư quản đảng và bộ trưởng tổ chức là thành viên thường nhiệm, những người khác ngẫu nhiên.

Tôi nói, ồ, hai "ủy viên thường vụ", năm "ủy viên không thường vụ".

Tôi lại hỏi, phương thức khảo thí thì sao?

Mã Du Sinh nói, người tham tuyển đứng trước các thành viên tổ khảo thí để diễn thuyết, các thành viên tổ khảo thí chấm điểm bài diễn thuyết của người tham tuyển. Nội dung diễn thuyết bao gồm: Tại sao anh ta lại đi đảm nhận chức vụ này, làm thế nào để đảm nhận? Tư duy của anh ta là gì? Sau khi anh ta làm thì sẽ làm thế nào? Làm những việc gì? Thông qua hình thức như thế này để khảo sát sự hiểu biết, tư duy, quy hoạch và phương lược trị quốc của cán bộ đó đối với công việc này. Tổ khảo thí của chúng tôi sau khi suy ngẫm, sẽ cho anh ta một điểm số.

Tôi hỏi, mỗi thành viên tổ khảo thí đều chấm một điểm số ư?

Mã Du Sinh nói, mỗi người đều chấm.

Tôi lại hỏi, chấm tại chỗ à?

Mã Du Sinh nói, chấm tại chỗ.

Tôi lại hỏi, điểm số có công khai không?

Mã Du Sinh nói, lập tức công khai tại hiện trường, trực tiếp nói cho anh ta biết là được bao nhiêu điểm.

Tôi lại hỏi, là công khai tất cả các điểm số, hay là công khai điểm trung bình?

Mã Du Sinh nói, điểm trung bình. Nhưng để đảm bảo công bằng, bỏ đi một điểm cao nhất, bỏ đi một điểm thấp nhất. Tại sao phải bỏ điểm cao nhất và điểm thấp nhất? Chính là để tránh mang màu sắc cá nhân, đặc biệt tốt với anh ta hoặc đặc biệt không tốt với anh ta. Điểm số trung bình này sẽ phản ánh chân thực đánh giá thực tế về người đó.

Tôi hỏi, rồi sao nữa?

Mã Du Sinh nói, sau đó liền đem top ba người đưa về đơn vị cũ nơi họ làm việc để tiến hành đề cử dân chủ. Theo yêu cầu của tỉnh ủy, đề cử dân chủ bắt buộc phải vượt quá 50%. Chỉ có vượt quá 50% mới có thể tiến hành bước quy trình tiếp theo. Sau đó tiến hành khảo sát và trắc bình theo điều kiện bổ nhiệm cán bộ. Những quy trình này kết thúc xong, ban tổ chức chúng tôi họp lại, có nơi gọi là hội nghị bộ vụ, chúng tôi gọi là hội nghị văn phòng, rồi lại xin ý kiến của ủy ban kỷ luật. Ủy ban kỷ luật không có ý kiến, thì đưa lên ủy ban toàn thể bỏ phiếu quyết định, quyết định lấy một người từ trong ba người, điều kiện là số phiếu bắt buộc phải quá nửa.

Tôi hỏi, có quyết định ra được không?

Mã Du Sinh nói, nói chung thì, nên có thể quyết định ra được. Ví dụ như chúng tôi tuyển chọn cục trưởng cục quy hoạch, ba người lên hội nghị, trong đó một người đạt quá nửa trong một lần, là chốt lại luôn. Nhưng cũng có ngoại lệ. Tuyển chọn cục trưởng cục dân tông (cục trưởng cục công tác dân tộc tôn giáo), cũng là ba người lên hội nghị, 27 ủy viên bỏ phiếu, kết quả là mỗi người đều nhận được 9 phiếu. Dự tính ban đầu của chúng tôi, là nhỡ ai cũng không quá nửa, thì sẽ bỏ phiếu lại một lần nữa trong top hai người đứng đầu. Nhưng lần này không được, đều là 9 phiếu. Không có top hai, thế là chẳng ai thành công cả.

Tôi cười, các anh đây chẳng phải là tự tìm phiền phức đấy ư?

Mã Du Sinh cũng cười. Anh nói, phiền phức thì phiền phức một chút, nhưng rất cần thiết. Bởi vì chỉ có thông qua thiết kế quy trình như thế này, mới có thể giải quyết được rất nhiều vấn đề nhạy cảm trong việc bổ nhiệm cán bộ, ngăn chặn những tệ nạn dễ xuất hiện, ví dụ như cá nhân quyết định, hoặc số ít quyết định. Chúng tôi có một quy định, gọi là "hễ đề bạt tất phải có số dư", tức là hễ cứ đề bạt, bắt buộc phải có số dư, lúc đó chúng tôi gọi là ba số dư: đề cử số dư, khảo sát số dư, bỏ phiếu số dư. Sau đó lại hình thành một loạt quy trình, tức là công khai chức vụ, tự nguyện đăng ký, thẩm tra tư cách, khảo thí diễn thuyết, đề cử dân chủ, khảo sát tổ chức, xin ý kiến, lên hội nghị bỏ phiếu. Cán bộ hương trấn có thể đề cử công khai bầu trực tiếp, khối cơ quan thì không được, liền dùng toàn bộ bộ quy trình này để thể hiện sự công khai, công bằng, chính trực, phòng ngừa từ trước khi sự việc xảy ra. Nói một cách hình ảnh, trước đây là "Bá Lạc chọn ngựa", hiện nay là "trên chiến trường đua ngựa", chí ít là ở một góc nhỏ này có thể đua ra ngựa hay.

Tôi nói, nhưng đối với ban tổ chức các anh mà nói, dường như chẳng có lợi lộc gì cả. Việc thì nhiều lên, quyền lực thì nhỏ đi, có thể gọi là "xe ngồi càng ngày càng to, nhà ở càng ngày càng nhỏ", tại sao các anh vẫn cứ muốn làm?

Mã Du Sinh bảo tôi, suy nghĩ của anh ấy là, xây dựng chính trị dân chủ cơ sở cũng tốt, cải cách chế độ nhân sự cán bộ cũng tốt, nói toẹt ra thì chính là một cuộc cách mạng. Cách mạng là cách mạng, thì luôn luôn phải cách mạng một phần số người nào đó. Thời chiến tranh chúng ta cách mạng bọn phản động, thời kỳ cải cách chúng ta cách mạng chính mình. Người cộng sản chúng ta, chính là có dũng khí này, có tấm lòng này, có gan lượng này để thuận theo trào lưu lịch sử, thuận theo lòng dân ý nguyện. Đương nhiên, cách mạng là một việc đau đớn, bất kể cách mạng ai thì cũng đều rất đau đớn, nhưng thái độ của chúng tôi là lạc quan, tích cực. Bởi vì bản thân ban tổ chức là một bộ phận của cấp ủy, sứ mệnh của nó chính là xây dựng cho thật tốt đảng của chúng ta, chứ không phải là giữ gìn quyền lực mà tổ chức giao phó. Trên thực tế, có một số người nhấn mạnh bảo mật, thứ mà họ muốn bảo vệ, vốn không phải là bí mật của đảng, mà là quyền lực của chính họ. Thế nhưng, quyền lực này vốn không phải do bản thân ban tổ chức sở hữu, mà là do tổ chức đảng căn cứ vào nhu cầu công tác mà giao phó cho chúng ta. Cùng với sự tiến bộ về mọi mặt của đất nước chúng ta, chức năng của mỗi ban ngành cũng nên có sự thay đổi nhất định, sự thay đổi này đã ảnh hưởng đến việc phân phối quyền lực. Ban tổ chức không thể vì có sự thay đổi mà thủ khư thủ cố quyền lực của chúng ta, gạt việc xây dựng đảng có ý nghĩa thực chất sang một bên. Đây không phải là sứ mệnh mà ban tổ chức nên có. Sứ mệnh lịch sử của chúng tôi trong thời kỳ mới chính là từ bỏ lợi ích ban ngành của chính mình, để tăng cường xây dựng đảng của chúng ta, tuyển chọn cho tốt cán bộ của chúng ta, quản lý cho tốt tổ chức của chúng ta. Cho nên trong những dịp nhất định chúng tôi nói, chức năng của ban tổ chức khu Tân Đô chúng tôi đã chuyển hóa, chính là tổ chức đảng viên bầu cử cán bộ, gọi tắt là "ban tổ chức". Điều này đã quay trở lại với ý nghĩa vốn có của ban tổ chức. Bằng cách này, tầm mắt của ban tổ chức chúng tôi sẽ càng được mở rộng hơn, có thể mạnh mẽ thúc đẩy dân chủ trong đảng hơn. Bởi vì dân chủ trong đảng, trước hết thể hiện ở việc bổ nhiệm cán bộ. Không có dân chủ trong dụng nhân, các loại dân chủ khác đều sẽ mất đi cơ sở, rơi vào cảnh nói suông.

Điều này đã được nói ra một cách triệt để không thể triệt để hơn nữa, hơn nữa còn có thể gọi là phượng hoàng niết bàn. Tôi không khỏi cảm thấy kính trọng sâu sắc đối với Mã Du Sinh, đối với những cán bộ lãnh đạo của khu Tân Đô. Tôi chẳng còn gì để hỏi nữa, nhưng tôi vẫn muốn lắng nghe cách nói của một số người trong cuộc khác, đặc biệt là những trải nghiệm chân thực của những cán bộ cơ sở chịu trận đầu tiên trong các cuộc đề cử công khai bầu trực tiếp.

Năm, Đầu sóng ngọn gió

Trương Hùng Càn vẫn nhớ như in:

Tôi viết xong báo cáo từ chức rồi mới bước vào trung tâm bão tố

Ngày 18 tháng 8 năm 2005, phòng làm việc đảng ủy thị trấn Mã Gia, khu Tân Đô.

Có lẽ vì lý do làm việc lâu năm ở cơ sở, bí thư đảng ủy thị trấn Mã Gia Trương Hùng Càn trông có vẻ già hơn tuổi thật của anh, hơn nữa trên mặt đầy những dấu ấn tang thương. Điều này khiến cho kẻ mang định tâm như tôi cảm thấy yên lòng. Trương Hùng Càn bảo tôi, việc đề cử công khai bầu trực tiếp của trấn bọn họ, là vào ngày 29 tháng 10 năm ngoái. Khoảng ngày 10 tháng 10 năm ngoái, ủy ban toàn thể khu ủy mở họp, xác định ba trấn Mã Gia, Quân Đồn, Long Kiều làm thí điểm đợt hai. Trương Hùng Càn lúc đó chỉ nghe nói có chuyện này, nào ngờ đợt hai lại có trấn của họ, rất đột ngột. Cho nên anh cách ba ngày sau mới đi đăng ký, điền bảng nộp ảnh. Sau khi đăng ký thì cho ba ngày thực địa điều tra và khảo sát, anh đã làm việc ở thị trấn Mã Gia bốn năm rồi, thế nên không cần dùng đến nữa, những người khác phải làm. Xuống dưới thì chuẩn bị bản diễn thuyết.

Tôi hỏi, còn có những người khác đăng ký nữa không?

Trương Hùng Càn nói, có, tổng cộng bảy người, ba người ở thị trấn Mã Gia là trấn trưởng, phó bí thư, tôi, ngoài ra còn có trấn trưởng trấn Tân Dân, bí thư quản đảng trấn Trúc Hữu, bí thư quản đảng trấn Thanh Lưu, một phó cục trưởng cục máy móc nông nghiệp.

Trương Hùng Càn nói, nửa tháng sau. Tham gia đại hội đề cử công khai có lãnh đạo khu, cán bộ cơ quan toàn trấn, bí thư và chủ nhiệm các thôn, đại biểu đảng, đại biểu nhân đại, ủy viên chính hiệp, đại biểu đảng viên, đại biểu quần chúng, lãnh đạo các xí nghiệp, hơn 230 người. Họ quyết định xem ai trong số chúng tôi có tư cách trở thành ứng cử viên.

Trương Hùng Càn nói tiếp, khi khai mạc, lãnh đạo phát biểu ngắn gọn trước. Sau đó bốc thăm, bốc thứ tự diễn thuyết.

Tôi hỏi, anh bốc trúng số mấy?

Trương Hùng Càn nói, số một. Mấy người chúng tôi đứng thành một hàng cạnh nhau bốc, tôi ở giữa, kết quả là số một.

Tôi nói hay đấy, NO.1. Tiếp theo thì sao?

Trương Hùng Càn nói, diễn thuyết. Thời gian quy định là 15 phút, tôi hình như nói quá một phút. Tôi có thêm một nội dung, chính là tình hình công tác bốn năm ở thị trấn Mã Gia. Kết quả cuối cùng, 230 người đề cử, tôi được 200 phiếu.

Tôi nói không tồi nhỉ, phiếu cao lọt vòng, anh thành ứng cử viên rồi. Khi nào thì bầu cử?

Trương Hùng Càn nói, cách mấy ngày liền, ngày 29 tháng 10, quyết định bầu trực tiếp. Ngày hôm đó tham gia ứng cử chỉ có hai người, một là tôi, một là trấn trưởng. Người bỏ phiếu là toàn thể đảng viên thị trấn Mã Gia. Tổng cộng 666 người.

Tôi nói đùa, chà, sáu sáu đại thuận!

Trương Hùng Càn nói, lúc đó cũng phải diễn thuyết, tôi lại bốc trúng số một. Diễn thuyết xong thì bỏ phiếu. Vòng bỏ phiếu đầu tiên, đều không quá nửa, số phiếu của tôi có lẽ còn ít hơn trấn trưởng hai phiếu.

Tôi hỏi, đều không quá nửa, thì không được đắc cử đúng không?

Trương Hùng Càn nói, phải.

Tôi hỏi, vậy phải làm sao đây?

Trương Hùng Càn nói, lãnh đạo liền họp, quyết định bầu lại ngay lập tức.

Tôi lại hỏi, bầu lần thứ hai á?

Trương Hùng Càn nói, phải, lại phát phiếu bầu.

Tôi lại hỏi, kết quả thế nào?

Trương Hùng Càn nói, hai chúng tôi lại đều không quá nửa, hơn nữa số phiếu hoàn toàn y hệt nhau.

Chuyện này thật là kịch tính! Không biết chuyện này lại được giải quyết như thế nào đây.

Trương Hùng Càn nói, bầu lại vào ngày hôm đó là không thể nào. Một là bầu lại cũng chưa chắc có kết quả, hai là phiếu bầu cũng hết rồi, ba là một số đồng chí lớn tuổi và những người có việc không thể cố trụ tiếp được. Lãnh đạo liền xin ý kiến các đảng viên tham hội, xem có nên chọn ngày khác bầu lại không, mọi người đều đồng ý.

Tôi hỏi, thế hai anh phải làm sao? Treo lơ lửng à?

Trương Hùng Càn nói, tâm trạng tôi lúc đó vô cùng mâu thuẫn. Tôi thực sự không ngờ lại ra cái kết quả thế này. Bây giờ nhớ lại, cảm thấy vẫn là ngoài dự liệu, trong tình lý. Tại sao chứ? Bởi vì dẫu sao thì ở thị trấn Mã Gia tôi cũng đã làm được rất nhiều việc rồi. Nhưng nói lời thật lòng, cường độ chưa đủ, đầu tư chưa đủ, nghiên cứu chưa đủ, sự hiểu biết của quần chúng đối với tôi cũng chưa đủ. Bách tính rất thực tế, họ là "trăm thấy không bằng một thấy". Cho nên phải làm việc thực tế bên cạnh họ, quan tâm đến những vấn đề trọng tâm khó khăn của họ, đây là một bài học. Nhưng tôi quả thực là lần đầu tiên gặp phải cục diện thế này, nghĩ thông không nổi, cũng rất đau buồn. Tôi lúc đó, thở dài, tôi lúc đó, thực sự rất đau buồn. Đối mặt với từng ấy đảng viên, từng ấy cán bộ, từng ấy bách tính, lại thành ra cái bộ dạng này, anh bảo sau này tôi triển khai công tác kiểu gì đây?

Tôi nói đúng vậy, thật không còn mặt mũi nào gặp lại phụ lão Giang Đông.

Trương Hùng Càn nói, nói nữa thì đây cũng không phải là chuyện của một mình tôi. Nếu kỳ tới lại là hai người số phiếu hòa nhau, lại là đều không bầu đậu, thì tính sao đây? Cho nên lúc đó tôi mới nói với lãnh đạo, hay là điều tôi đi cho rồi. Lãnh đạo nói: Anh nhìn xem bây giờ tôi phải làm sao? Tôi cũng không thể đá văng một người xuống được. Cạnh tranh là cạnh tranh, không có đối thủ thì cạnh tranh kiểu gì? Không được. Bất kể kết quả thế nào, họ Trương anh bây giờ tiếp tục làm bí thư đảng ủy ở thị trấn Mã Gia, cuối năm lấy bảng điểm ra mà xem!

Tôi hỏi, anh đã phục tùng ư?

Trương Hùng Càn nói, không phục tùng không được. Hơn nữa tôi cũng không chịu thua. Tôi nghĩ tôi có thua, thì cũng phải thua cho quang minh chính đại. Dù cho ngày mai (kỳ sau) tôi không bầu nổi (không thể đắc cử), thì việc trước mắt tôi cũng phải làm cho tốt.

Tôi nói, hai anh lại về vị trí nấy, một người về làm bí thư, một người về làm trấn trưởng rồi à?

Trương Hùng Càn nói, vâng.

Tôi lại hỏi, vậy hai người làm việc cùng một tòa nhà, ngẩng đầu không thấy cúi đầu thấy, làm sao chung sống? Chẳng lẽ không có một chút ngượng ngùng nào sao?

Trương Hùng Càn nói, bảo là hoàn toàn không có thì cũng không đúng, nhưng nên nói là vẫn ở với nhau rất tốt. Bắt đầu thì trong lòng tôi quả thực đau buồn, nhưng bề ngoài thì vẫn vững vàng. Tôi nghĩ, tôi là người đứng đầu, là bí thư đảng ủy, không thể gục ngã được. Nếu bản thân mình gục ngã trước, thì còn làm việc kiểu gì, làm người kiểu gì, dẫn dắt đội ngũ kiểu gì? Có cắn nát răng thì cũng phải vững vàng, làm việc cho thiết thực, làm người cho rõ ràng. Tôi và trấn trưởng vẫn đi làm cùng nhau, nên thế nào thì vẫn thế ấy. Tôi nói rõ với mọi người, hôm nay đã xuống rồi. Trước khi chưa xuống thì cùng trấn trưởng là đối thủ cạnh tranh, xuống rồi thì vẫn phải ở bên nhau làm việc cho tốt. Chúng tôi không thể nói chúng tôi là đối thủ, thì tôi liền phải khiến anh biến mất kiểu như vậy được. Hai tháng đó dù thế nào đi nữa, tập thể lãnh đạo của chúng tôi vẫn khá ổn định, hiệu suất công việc vẫn tương đối cao.

Tôi hỏi, sau đó thì sao?

Trương Hùng Càn nói, sau đó tôi chủ động yêu cầu bầu lại. Cứ treo lơ lửng thế này mãi rốt cuộc không phải là cách.

Tôi lại hỏi, bầu lại vào lúc nào thế?

Trương Hùng Càn nói, ngày 9 tháng 1 năm nay, vẫn quy cũ cũ, bốc thăm, diễn thuyết, bỏ phiếu. Tôi lại bốc trúng số một. Tôi cứ nghĩ, sao lần nào mình cũng bốc trúng số một thế, ba ván đều là gậy gộc (số một) hết cả thế này? Lần trước đã "trượt" (đánh mất) một ván rồi, lần này không được "trượt" nữa. Nhưng lời nói trên đài phải tính sổ, cam kết phải thực hiện, áp lực vẫn rất lớn. Diễn thuyết 8 phút, rồi bỏ phiếu.

Trương Hùng Càn nói, tôi đang đứng bên cạnh hút thuốc.

Tôi lại hỏi, kết quả lần này thế nào?

Trương Hùng Càn nói, lúc đó có hơn 620 người đến, số phiếu tôi đạt được đã vượt quá hai phần ba.

Tôi nói, lần này anh thắng rồi, nhưng anh đã từng nghĩ đến thất bại chưa? Anh hoàn toàn không có nắm chắc mười mươi đúng không? Hơn nữa anh khác với trấn trưởng. Trấn trưởng tranh chức bí thư, rớt cử chẳng có gì là mất mặt cả, còn anh lại là bí thư đương nhiệm đấy nhé!

Trương Hùng Càn nói, nói thực tế mà nói, áp lực của tôi rất lớn, áp lực kép thậm chí là áp lực tam trọng. Lúc đó tôi chính là đang ở trong tâm bão, hơn nữa không có đường lui. Lúc đó tôi nghĩ, nếu như thực sự bị bầu rớt, thì không trách cấp trên cũng chẳng trách cấp dưới, chỉ trách bản thân thực sự kém cỏi, không có bản lĩnh hoặc không làm tốt công việc. Vậy thì nên cuốn xói đi, để đồng nghiệp khác lên làm. Đã là tranh chức, có thành công có thất bại là chuyện rất bình thường. Đương nhiên là mất mặt rồi, chẳng ai muốn cả.

Tôi hỏi, bây giờ thì sao? Hết áp lực rồi chứ?

Trương Hùng Càn nói: Áp lực còn lớn hơn nữa. Công việc của thị trấn Mã Gia làm tốt hay xấu, không phải là chuyện của một mình họ Trương tôi, mà là chuyện của toàn thể tập thể lãnh đạo chúng ta. Tôi nói với những người trong tập thể, hiện tại các anh có một ảo giác, rằng bí thư đảng ủy này quyền lực rất lớn. Tôi nói quyền lực không lớn, mà trách nhiệm rất lớn. Hôm nay tôi mời anh vào tập thể, anh cảm thấy có lòng tin có năng lực, thì anh vào. Nếu trong công tác xuất hiện vấn đề, hai năm sau cho anh xuống đài. Tôi đã bốn mươi mốt bốn mươi hai tuổi rồi, làm không ra thành tích, thì không phải cá nhân tôi xuống, mà là toàn bộ tập thể chúng ta giải tán. Bí thư mới tiếp theo đến, coi trọng anh thì dùng anh, không coi trọng anh thì không dùng anh. Bí thư Trọng Bân đã nói rồi, bách tính đưa anh lên bằng cách nào, thì cũng sẽ kéo anh xuống bằng cách đó. Chúng ta chỉ có thể làm cho tốt, không có đường lui.

Tôi lại hỏi, sao lại không có đường lui chứ?

Trương Hùng Càn nói, bí thư đảng ủy các hương trấn trong khu Tân Đô chúng tôi đều là đề cử công khai bầu trực tiếp cả. Anh không thể nào làm ở đây không tốt, lại chuyển đi nơi khác làm bí thư đảng ủy, cũng không thể làm hai năm lại đổi một nơi khác được. Hơn nữa bách tính cũng đang nhìn đấy chứ. Ví dụ như đấu thầu công trình, thì chẳng có ai dám kéo một chút quan hệ nào cả. Nếu như anh đi cửa sau quan hệ, anh làm việc không công đạo, suy nghĩ lệch lạc, bọn họ vừa hay tin là biết ngay, hơn nữa còn đi tuyên truyền rộng rãi. Việc tốt thì không thấy đâu, việc xấu thì ai cũng biết, thế thì "cái móc câu" (phiếu tán thành) của anh rất có thể sẽ biến thành "dấu chữ x" (phiếu phản đối).

Tôi nói, theo tôi được biết, thành ủy quy định, bí thư đảng ủy do đề cử công khai bầu trực tiếp nếu không có trường hợp đặc biệt thì về nguyên tắc phải làm hết nhiệm kỳ. Cuộc bầu cử tiếp theo phải là năm năm sau, thế thì còn liên quan gì nữa?

Trương Hùng Càn nói, vẫn còn cuộc trắc bình dân chủ một năm một lần.

Tôi hỏi, các anh làm chưa?

Trương Hùng Càn nói, làm hôm 5 tháng 8 rồi, chia làm ba cột – hài lòng, cơ bản hài lòng, không hài lòng. Hôm đó tôi báo cáo công tác trước. Chiếm theo năm quy định của khu ủy, nói 16 phút, toàn là những việc đã làm, việc thực tế, người nhà quê nghe một cái là hiểu ngay. Ba ngày trước đó, tôi cho in báo cáo ra phát cho tất cả những người sẽ tham gia trắc bình, nói xong thì đặt câu hỏi. Hôm đó đặt câu hỏi khá gay gắt, đều rất chân thực, là thứ không thể chuẩn bị trước. Tôi đành phải trả lời một cách nghiêm túc, cán bộ và quần chúng đều khá thấu hiểu. Hôm đó số phiếu hài lòng của tôi là 85%, cơ bản hài lòng 15%, không có một phiếu không hài lòng nào cả. Điều này cho thấy quần chúng đã công nhận chúng tôi.

Tôi nói, vậy anh có thể thở phào nhẹ nhõm rồi chứ.

Trương Hùng Càn nói, thở phào thế nào được. Tôi là in sẵn báo cáo từ chức để bên cạnh, rồi mới bước vào trung tâm bão tố, bước lên cương vị công tác đấy chứ. Tôi sẵn sàng tiếp nhận khảo nghiệm bất cứ lúc nào, sẵn sàng rời đi bất cứ lúc nào.

Tôi không muốn hỏi nữa. Tôi cảm thấy bản thân mình đã đồng cảm sâu sắc. Không dễ dàng gì, không dễ dàng gì đâu! Những cán bộ cơ sở này, cán bộ hương trấn này, chức vụ rất thấp, cấp bậc không cao, nhưng gánh nặng không hề nhẹ, trách nhiệm không hề nhỏ. Hiện nay, vì xây dựng dân chủ cơ sở, họ lại tự nguyện hoặc bán tự nguyện bước lên tuyến đầu, dùng thân thể nhỏ bé của mình gánh vác nền tảng cơ thạch cho sự thái bình lâu dài của nước cộng hòa. Từ một ý nghĩa nào đó mà nói, họ chính là những anh hùng của dân tộc chúng ta.

Nhưng, tôi lại càng vương vấn những cán bộ cơ sở khác, chính là những người rớt cử trong cuộc đề cử công khai bầu trực tiếp. Không có họ, cuộc cải cách này cũng không thể thành công, thậm chí càng không thể thành công hơn. Cho nên, nếu nói những người dám tham gia đề cử công khai bầu trực tiếp là anh hùng, thì những người rớt cử trong số đó lại càng là anh hùng hơn nữa. Nếu những người rớt cử này lại còn là nữ cán bộ, vậy thì phải được tính là "nữ trung hào kiệt" rồi.

Sáu, Em yêu cứ mạnh dạn bước đi

Dương Kim Hoa thản nhiên đối phó:

Dân chủ đã chạy đến tận cửa nhà mình rồi, sao có thể lùi bước

Ngày 18 tháng 8 năm 2005, nhà khách Lưu Hoa khu Tân Đô.

Phùng Hân và Dương Kim Hoa, chính là hai vị "nữ trung hào kiệt" rớt cử. Phùng Hân hiện giữ chức phó chủ nhiệm trung tâm chính vụ khu Tân Đô đã tham gia tranh chức tổng cộng hai lần, một lần ở trấn Quân Đồn, một lần ở trấn Tân Phồn, đều là tranh chức bí thư đảng ủy. Trước đó cô là phó trấn trưởng trấn Tân Đô, làm hơn 3 năm. Kỳ thực cô làm phó trấn trưởng cũng là thông qua thi tuyển công khai. Cho nên Phùng Hân tự nhận cô là người thụ hưởng, tràn đầy nhiệt huyết với cải cách. Phùng Hân nói, đợt thi tuyển công khai năm 2001, lúc đó cô cũng rất do dự, cảm thấy thi tuyển công khai lần đầu mà, không biết có phải làm màu không, không biết có giả dối không, không biết có phải dựa vào quan hệ không! Kết quả thì sao, chính là thông qua lần thi tuyển công khai đó mà làm phó trấn trưởng.

Tôi nói, cho nên lúc trấn Quân Đồn đề cử công khai bầu trực tiếp, cô liền tích cực đăng ký ư?

Phùng Hân nói, đúng vậy. Lúc đó tổng cộng có năm người tham gia. Có bí thư, trấn trưởng của họ, rồi còn một phó trấn trưởng nữa, tôi và một người nữa là từ hương trấn khác đến, người đó cũng là phó trấn trưởng. Lúc đó là 205 người tiến hành đề cử công khai, tôi được 22 phiếu. Người trấn khác mà, nên tính là khá được rồi đấy chứ. Tháng một năm nay trấn Tân Phồn làm đề cử công khai bầu trực tiếp, tôi lại đăng ký tham gia. Lần này thì, có bí thư, trấn trưởng, hai phó trấn trưởng của trấn Tân Phồn họ, rồi cũng lại là tôi và một người khác ở trấn ngoài, tổng cộng là 6 người. Người tham gia đại hội đề cử công khai là 390 người. Kết quả đề cử công khai, đứng thứ nhất là bí thư đương nhiệm, hình như có 300 phiếu; đứng thứ hai là trấn trưởng của họ, đại khái là 168 phiếu. Tôi được 103 phiếu, liền xếp thứ ba, thế là vẫn không lọt vào vòng trong.

Tôi hỏi, tại sao?

Phùng Hân nói, bởi vì chỉ lấy hai người. Cuối cùng bầu cử trực tiếp, thì bí thư vẫn đắc cử.

Tôi lại hỏi, có tiếc nuối không?

Phùng Hân nói, vừa tiếc nuối vừa thấy được an ủi, dẫu sao thì từ 22 phiếu cũng đã đạt được 103 phiếu rồi mà.

Tôi nói, từng bước thăng hoa ấy chứ!

Phùng Hân nói, quan trọng hơn là đã nhận được sự rèn luyện, nhận được sự nâng cao. Sau đó rất nhiều bạn bè hay lãnh đạo, đều nói đùa rằng, độ nổi tiếng tăng lên rồi nhỉ? Kỳ thực tôi cảm thấy những thứ này đều không quan trọng, quan trọng là quá trình này, những biện pháp này, cùng với bầu không khí của toàn bộ khu Tân Đô chúng ta. Khoảng thời gian đề cử công khai bầu trực tiếp đó, đầu đường xó chợ hay xem ti vi cũng vậy, cứ đi ra ngoài là nghe thấy mọi người đều đang bàn tán về chuyện này, đều đang thảo luận về chuyện này, cũng đều đang bình luận về chuyện này. Cho nên tôi cảm thấy, đề cử công khai bầu trực tiếp không chỉ huy động tất cả cán bộ trẻ chúng tôi lên, mà còn huy động cả sự tích cực tham chính nghị chính, quan tâm chuyện chính sự của đông đảo bách tính chúng ta lên nữa. Người tham gia trực tiếp thì lại càng khỏi phải bàn. "Thí sinh" (người tranh chức) hay "cử tri" (người bầu cử) cũng vậy, chất lượng tâm lý và chất lượng tổng thể đều không ngừng được nâng cao. Ví dụ như các đại biểu tham gia đề cử công khai, các đảng viên tham gia bỏ phiếu, lúc họ bình bầu, đề cử ứng cử viên này, thì ánh mắt hay tâm lý của họ, đều không ngừng được hoàn thiện. Cho nên từ trong thâm tâm tôi mà nói, tôi vô cùng ủng hộ chế độ này, cũng dùng hành động của mình để ủng hộ chế độ này.

Câu này nói rất hay. Kỳ thực trước khi phỏng vấn, tôi cũng có chút lo lắng, sợ một sơ suất nhỏ lại khơi sẹo của người ta. Nhưng có bát "rượu" Phùng Hân lót dạ này rồi, tôi liền dám trực diện với Dương Kim Hoa.

Dương Kim Hoa hiện giữ chức bí thư đoàn thanh niên khu Tân Đô, chính là người đã "so tài" với Trương Hùng Càn ở thị trấn Mã Gia, hai lần bất phân thắng bại, rồi cuối cùng rớt cử. Dương Kim Hoa cũng đã tham gia hai lần đề cử công khai bầu trực tiếp. Lần đầu tiên là ở trấn Mộc Lan, lúc đó cô là phó bí thư đoàn ủy khu, đề cử công khai xếp thứ ba. Lần thứ hai là ở thị trấn Mã Gia, lúc đó cô đã làm trấn trưởng ở thị trấn Mã Gia được bảy tháng rồi. Cho nên Dương Kim Hoa nói cô là người tham gia, người thực tiễn và người chứng kiến cuộc đề cử công khai bầu trực tiếp của khu Tân Đô, cảm thụ vô cùng sâu sắc.

Thế là tôi liền hỏi, cô đều có những cảm thụ gì nào?

Dương Kim Hoa nói, tin tức đề cử công khai bầu trực tiếp trấn Mộc Lan, tôi mãi đến ngày hôm sau mới biết. Lúc tôi ăn sáng ở nhà ăn, người khác đều đang bàn tán, nói Tân Đô làm đề cử công khai bầu trực tiếp rồi, chức vụ bí thư đảng ủy trấn Mộc Lan sẽ được đưa ra, không giống như trước đây là chỉ định nữa, hay là bí thư đi rồi, trấn trưởng lên thay thế. Lúc đó tôi liền có một suy nghĩ chực chờ muốn thử sức. Bình thường ở đoàn ủy khu, đóng vai trò nhiều hơn là người tổ chức, toàn là tổ chức đoàn viên thanh niên đến ca hát nhảy múa, lần này là khu ủy dựng cho chúng ta một cái sân khấu, để chúng ta lên sân khấu biểu diễn, đối với tôi vẫn có sức hút rất lớn. Cán bộ Đoàn thanh niên có sự nhạy bén về chính trị. Sự xuất hiện của đề cử công khai bầu trực tiếp, tôi cảm thấy là một sự khai sáng của lịch sử, một sự đổi mới, cho nên lúc đó liền có nguyện vọng rất mãnh liệt muốn đăng ký tham gia. Lúc đó không có tâm lý vụ lợi nào cả, chỉ muốn đi tham gia một chút, thử một chút. Bởi vì chúng ta không thể cái gì cũng đợi lãnh đạo sắp xếp. Đời người, cơ hội không có nhiều lắm, cơ hội trước mắt này nên nắm bắt cho thật tốt.

Tôi hỏi, cô cảm thấy mình đã nắm bắt được cơ hội chưa?

Dương Kim Hoa nói, tôi cảm thấy đã nắm bắt được. Bởi vì trong đại hội đề cử công khai lần này, tôi đã trưng bày ra phong thái tuyệt vời nhất của bản thân, đồng thời cũng thu được hiệu quả rất tốt. Sở dĩ tôi có thể đến thị trấn Mã Gia công tác, tôi cảm thấy nên bắt nguồn từ biểu hiện của tôi trong cuộc đề cử công khai bầu trực tiếp ở trấn Mộc Lan, cảm thụ và phán đoán của tôi tuyệt đối là chính xác.

Tôi cười hỏi, vậy cô tham gia đề cử công khai bầu trực tiếp ở thị trấn Mã Gia, cảm thụ và phán đoán có chính xác không?

Dương Kim Hoa cười đáp, kỳ thực tâm thái của tôi lúc đó rất vi diệu. Một là, sân khấu trấn Mộc Lan đã đạt được mục đích của tôi rồi, lần tranh chức này nên nói là không có sự cần thiết nữa. Hai là, trải nghiệm công tác của tôi đến thị trấn Mã Gia rất ngắn, vẫn đang trong quá trình học tập và rèn luyện, tham gia tranh chức, trọng lượng của bản thân vẫn còn rất nhẹ. Ba là, bí thư đảng ủy đương nhiệm Trương Hùng Càn, bản thân anh ấy rất thực tế, tinh thần làm việc thực tế cũng cực kỳ mạnh mẽ, sự công nhận của quần chúng cũng rất cao, hy vọng tôi đi cạnh tranh là tương đối mờ mịt. Hơn nữa tôi đến thị trấn Mã Gia, mọi bề hợp tác với anh ấy cũng rất vui vẻ. Nếu như anh ấy không tham gia thì tôi sẽ tiến thẳng không quay đầu, anh ấy đã tham gia thì tôi sẽ đi nơi khác tham gia. Cân nhắc lợi hại xong, lúc đó tôi liền vững vàng không nhúc nhích.

Tôi hỏi, thế sao sau đó lại dũng cảm đứng ra?

Dương Kim Hoa nói, sau đó người ta nói, việc thúc đẩy dân chủ là từng tầng từng lớp một, từ một điểm này đến điểm khác, là lửa đỏ đồng cỏ. Không phải nói anh cứ khăng khăng phải đi làm cái chức bí thư đảng ủy này, mà là tích lũy cho bản thân một số kinh nghiệm tranh chức, để không ngừng thích ứng với sự cạnh tranh này. Hơn nữa mà nói, nếu với tư cách là một trấn trưởng, mà ngay cả sự lựa chọn của bách tính địa phương cũng không dám đối mặt, lại còn chạy đến nơi khác tranh chức, bách tính sẽ cho rằng anh ngay cả chút khí phách này cũng không có, bản thân anh sẽ tự cảm thấy mình không được. Chí ít cũng nên để bách tính nhận thức xem trấn trưởng trông như thế nào chứ! Dân chủ đã chạy đến tận cửa nhà mình rồi, sao có thể lùi bước? Huống hồ tôi với tư cách là một cán bộ trẻ, cũng là nhờ đề cử công khai bầu trực tiếp mới bước lên cương vị công tác hiện tại, tôi lại càng không có lý do gì để lùi bước.

Tôi lại hỏi, nhưng cô đã nghĩ đến kết quả có thể xuất hiện chưa?

Dương Kim Hoa nói, không. Cuộc bầu cử chính thức xuất hiện kết quả ngoài ý muốn đó, là điều tôi hoàn toàn không lường trước được. Nhưng tôi nghĩ chấn động mà bí thư Trương chịu đựng nhất định là lớn hơn tôi. Lúc đó kết quả bầu cử mãi vẫn không ra, hiện trường ai nấy đều rất sốt ruột. Lẽ ra nên nói là chẳng có hồi hộp gì sất. Một người là bí thư cũ, kinh nghiệm công tác rất phong phú; một người là trấn trưởng mới, kinh nghiệm lãnh đạo cũng không phải là nổi bật lắm. Nếu đặt cùng một chỗ mà lại không hề có sự chênh lệch cách biệt nào, tôi cảm thấy là không thể tưởng tượng nổi. Kết quả lãnh đạo lên đài công bố phiếu bầu, nói lần này mọi người đều không quá nửa, còn phải bỏ phiếu lại một lần nữa, phía dưới liền có chút xôn xao, không hiểu rõ chuyện đều không quá nửa là khái niệm gì. Phản ứng đầu tiên của tôi lúc đó, là có phải rất nhiều người trong quần chúng bỏ phiếu trắng không? Rất nhiều người bỏ phiếu trắng thì mới xuất hiện tình huống này. Lúc đó một niệm đầu đơn giản như vậy liền lóe lên trong đầu. Sau đó cuộc bầu cử thứ hai, lãnh đạo lại lên đài tuyên bố kết quả bỏ phiếu, kết quả bỏ phiếu thế mà lại y hệt nhau...

Tôi hỏi, lúc đó cô nghĩ gì?

Dương Kim Hoa nói, lúc đó trong đầu tôi trống rỗng, chỉ cảm thấy sao lại có thể như thế này được chứ! Tôi chỉ cảm thấy sao mình lại có lỗi với bí thư thế cơ chứ! Nếu ngày hôm đó chuyện này kết thúc rồi, chúng tôi liền có thể an an ổn ổn đi làm việc, đi hợp tác, nào ngờ đâu lại khúc chiết thế này.

Tôi nói, kết quả chọn ngày bầu lại thì càng không thể ngờ tới phải không?

Dương Kim Hoa nói, hoàn toàn không ngờ tới. Bí thư Trương đắc cử với số phiếu cao, hoàn toàn khác biệt rất lớn so với kết quả sát nút của hai lần trước. Lúc đó tôi có một cảm giác rơi xuống đáy vực.

Cảm giác này rất chân thực, cũng rất khiến người ta đồng cảm, nhưng tôi vẫn nói đùa một câu. Bởi vì Dương Kim Hoa trông rất xinh đẹp, hơi giống Lâm Đại Ngọc, đương nhiên là khỏe mạnh hơn Lâm Đại Ngọc. Nghe cô ấy nói "rơi xuống đáy vực", tôi liền không nhịn được mà trêu cô ấy một ván: Chà, Lâm muội muội từ trên trời rơi xuống kìa!

Dương Kim Hoa lại nhẹ nhàng lắc đầu, lại cười một tiếng rồi nói, kỳ thực tôi đã rất mãn nguyện rồi, chí ít thì hai lần bầu cử trước đã chứng minh, biểu hiện trong bảy tháng tôi đến thị trấn Mã Gia vẫn là đạt yêu cầu. Cuộc bầu cử thứ ba chênh lệch lớn như vậy, có lẽ kinh nghiệm công tác cơ sở của tôi vẫn còn quá ít. Một điểm nữa là, bách tính thông qua một khoảng thời gian quan sát, phát hiện bí thư Trương của chúng tôi quả thực vẫn là một vị bí thư đang làm việc thực tế vì họ. Mặc dù tôi rớt cử, tôi vẫn rất công nhận anh ấy. Đã là bầu cử số dư, thì không thể nào cả hai cùng đắc cử được. Nhưng tôi cảm thấy tôi vẫn thành công, chỉ là ý nghĩa của sự thành công không giống nhau. Tôi cảm thấy tiếc nuối duy nhất, là chưa có ai bầu rớt bí thư đảng ủy đương nhiệm cả. Trong quá trình xây dựng dân chủ cơ sở, cái đầu này luôn phải có người mở chứ. Nếu lúc đó tôi lên, có lẽ đã tạo nên lịch sử rồi. Nhưng nghĩ ngược lại, tôi cũng có thể đã trở thành một loại lịch sử khác, chính là lịch sử sau khi đắc cử lại bị quần chúng bãi nhiệm. Cả hai loại lịch sử đều có khả năng, bây giờ nghĩ lại tôi vẫn cảm thấy rất may mắn.

Tôi hỏi, chuyện này cứ thế mà định đoạt luôn à?

Dương Kim Hoa nói, ngày 9 tháng 1 tuyên bố xong, anh ấy liền đắc cử, tôi vẫn đang làm trấn trưởng. Mãi đến cuối tháng 3 tôi mới quay về khu. Nên nói là tâm lý vẫn có sự thay đổi vi diệu. Đề cử công khai bầu trực tiếp vừa có thành phần cạnh tranh, vừa có nhân tố tình cảm trong đó, tôi bắt đầu đứng từ một góc độ khác để nhìn nhận vấn đề. Tôi đi quan sát bí thư Trương, anh ấy trở nên càng thêm cần cù, quyết tâm vì dân phục vụ, ý tưởng phát triển, đều có khí thế hơn trước kia rất nhiều. Tôi cảm thấy vô cùng vui mừng vì anh ấy có sự thay đổi này, một sự vui mừng mà người khác không cảm nhận được. Tôi cảm thấy tôi đã đạt được mục đích của mình. Bởi vì tôi là người thị trấn Mã Gia, tôi cũng hy vọng xây dựng thị trấn Mã Gia cho thật tốt.

Tôi truy vấn, nghĩa là, quan hệ của hai người vẫn trước sau như một chứ?

Dương Kim Hoa nói thật lòng, thừa nhận là vẫn có một sự thay đổi vi diệu. Cô nói, sự thay đổi này nhàn nhạt, không nói ra được, bắt tôi dùng ngôn ngữ để hình dung thì cũng không hình dung nổi. Nhưng cảm thụ tổng thể, trọng điểm thay đổi là ở công tác. Bởi vì đề cử công khai bầu trực tiếp có một quy trình tiếp theo, chính là tất cả các tập thể lãnh đạo đều phải tiến hành tổ chức sắp xếp lại, do bí thư đề cử. Tôi có một nỗi lo lắng, lo rằng có phải vì tôi đã gây cho anh ấy sự uy hiếp, nên anh ấy không đề cử tôi nữa không? Còn anh ấy, có lẽ hoàn toàn không tồn tại vấn đề này. Nhưng nói ngược lại, nếu là tôi, thì chưa chắc đã đề cử anh ấy. Tại sao chứ? Bởi vì những con người khác nhau có tư duy phát triển khác nhau, tư duy phát triển khác nhau mà ở cùng một chỗ thì sẽ có mâu thuẫn và xung đột, điều này không có lợi cho phát triển. Từ góc độ này tôi lại khá thấu hiểu anh ấy. Tôi nghĩ trong lòng anh ấy rất mâu thuẫn. Không đề cử tôi đi, bên ngoài sẽ nói anh ấy không có dung lượng; đề cử tôi nhé, dẫu sao chúng ta cũng đã thể hiện tư duy khác nhau trong tranh cử. Anh ấy chắc chắn cũng sẽ lo lắng, việc đắc cử chênh lệch cách biệt lớn như thế này cuối cùng có gây ra ảnh hưởng xấu nào trong lòng tôi không, có bất lợi cho công việc sau này không? Anh ấy chắc chắn là khá khó xử nhỉ!

Tôi hỏi, tình hình thực tế thế nào?

Dương Kim Hoa nói, anh ấy còn chưa đưa ra phương án, thì tôi đã được điều đi rồi.

Tôi im lặng, rồi nói lời cảm ơn với Dương Kim Hoa. Kỳ thực tôi còn nên nói lời cảm ơn với tất cả những người thiết kế, lãnh đạo và tham gia đề cử công khai bầu trực tiếp ở khu Tân Đô. Bởi vì theo những gì tôi nắm bắt được, ít nhất là trong một phạm vi nhất định, họ đã lật đổ một truyền thống, một truyền thống rất không tốt – kẻ thắng làm vua kẻ thua làm giặc.

Bảy, Cây rụng trái rơi

Đường Xuyên Bình nắm chắc phần thắng:

Bất kỳ chế độ nào cũng đều sinh ra và hoàn thiện trong thực tiễn

Ngày 25 tháng 8 năm 2005, phòng tiếp khách thành ủy Thành Đô.

Ủy viên thường vụ thành ủy, bộ trưởng bộ tổ chức Thành Đô Đường Xuyên Bình sinh năm 1957 vô cùng tuấn tú tiêu sái, tràn đầy sức sống. Trò chuyện dăm ba câu với anh ấy, phát hiện trải nghiệm của hai người không thiếu những điểm tương đồng. Chúng tôi đều từng là thanh niên trí thức, cũng đều từng "vượt qua cửa ải nhà nông". Đường Xuyên Bình có học lệ thạc sĩ vốn dĩ là học kỹ thuật công nghệ, năm 1977 thi đậu vào đại học kỹ thuật Tây Bắc, là một trong những sinh viên đại học thế hệ mới đầu tiên (khóa 77); còn tôi thì thi đậu vào đại học Vũ Hán năm 1978, là nghiên cứu sinh thế hệ mới đầu tiên (khóa 78). Nghĩa là, chúng tôi đều bước vào đại học ngay trong thời điểm đầu tiên sau khi khôi phục kỳ thi đại học, điều này khiến giữa chúng tôi có một thứ cảm giác thân thiết.

Thân thiết thì thân thiết, công việc ra công việc. Nhắc đến xây dựng chính trị dân chủ cơ sở, Đường Xuyên Bình duy trì sự đồng thuận cao độ với thành ủy, hơn nữa ngôn giản ý minh, gọn gàng dứt khoát. Điều này không liên quan ít đến thân phận bộ trưởng tổ chức của anh, cũng rất phù hợp với chức danh "kinh tế sư cao cấp" của anh. Đường Xuyên Bình nói, đề cử công khai bầu trực tiếp bí thư đảng ủy hương trấn, thoạt nhìn, chỉ là một vấn đề bổ nhiệm người đứng đầu hương trấn, kỳ thực, bên trong một vấn đề này lại bao hàm ba phương diện: người đứng đầu hương trấn rốt cuộc nên là người như thế nào, nên sản sinh ra sao, sau khi sản sinh rồi thì quản lý như thế nào.

Tôi nói, ồ, thế nào là lãnh đạo, sản sinh ra sao, quản lý như thế nào. Ý anh là, các anh đều có sự cân nhắc, đều có cải cách, đều có đổi mới ở cả ba phương diện này ư?

Đường Xuyên Bình nói, đúng vậy. Nhưng trước tiên phải giải quyết vấn đề thứ nhất. Nghĩa là, với tư cách là người đứng đầu tổ chức cấp hương trấn, bí thư đảng ủy hương trấn nên là một người thế nào? Chúng tôi có hai điểm suy nghĩ: Một là, nên là một người cực kỳ có năng lực; hai là, sau khi anh ta đến làm bí thư này rồi, có thể dẫn dắt mọi người đi phát triển, đi làm giàu. Một là sẵn sàng làm việc cho bách tính, hai là có khả năng làm việc cho bách tính, đây chính là bí thư đảng ủy hương trấn lý tưởng trong lòng chúng tôi.

Tôi nói, tôi lưu ý thấy, biện pháp thí hành của các anh, đối với việc giới định tư cách người tham tuyển, tiêu chuẩn không cao lắm. Ví dụ như, tuổi đảng chỉ cần hai năm, thâm niên công tác chỉ cần ba năm, kinh nghiệm công tác đảm nhiệm phó chức cũng chỉ cần hai năm, trình độ văn hóa thì chỉ cần đại học trở lên, v.v.. Những quy định này, có phải xuất phát từ những suy nghĩ trên không?

Đường Xuyên Bình nói, chúng tôi muốn đặt ngưỡng cửa thấp một chút. Đương nhiên cũng không thể nói là rất thấp, ủy viên Trung ương cũng chỉ cần tuổi đảng từ năm năm trở lên mà thôi! Bí thư đảng ủy hương trấn, tuổi đảng từ hai năm trở lên, ngưỡng cửa không thể tính là thấp được. Nhưng chúng tôi quả thực muốn nới rộng biên độ ra một chút. Tuổi đảng càng dài, thời gian công tác càng dài, người lọt vào vòng trong sẽ càng ít. Kỳ thực ở nông thôn phải cầu thị thực tế. Nhân tài ở nông thôn hiện nay, nên nói là tương đối mà nói, số lượng vẫn chưa nhiều lắm, chất lượng cũng chịu sự hạn chế, tiêu chuẩn quá cao thì rất khó tuyển chọn. Mấu chốt là phải có khả năng dẫn dắt nông dân làm giàu. Miễn là có thể dẫn dắt nông dân làm giàu, thực hiện mục tiêu xây dựng toàn diện xã hội khá giả, những phương diện khác không cần phải quá câu nệ.

Tôi nói, điều này ngược lại rất cầu thị thực tế. Chỉ là yêu cầu của các anh đối với những cán bộ này sau khi nhậm chức lại không hề thấp chút nào. Các anh quy định, đề cử công khai bầu trực tiếp bí thư đảng ủy hương trấn, nên xác định mục tiêu nhiệm kỳ. Hơn nữa, mục tiêu nhiệm kỳ lại được cấu thành bởi "mục tiêu công tác nhiệm kỳ" và "mục tiêu cam kết nhiệm kỳ", điều này liệu có khó lắm không? Hơn nữa, chúng tôi cũng không hiểu rõ lắm, "mục tiêu công tác nhiệm kỳ" và "mục tiêu cam kết nhiệm kỳ" này có quan hệ và khác biệt gì?

Đường Xuyên Bình nói, mục tiêu công tác nhiệm kỳ, chính là nhiệm vụ mục tiêu công tác mà ủy ban khu (thị) huyện giao xuống cho hương trấn đó; mục tiêu cam kết nhiệm kỳ, chính là thái độ bày tỏ hoặc lời hứa hẹn của người đó với bách tính lúc tranh chức. Cam kết với bách tính thì nên hoàn thành. Nhưng một hương một trấn một bí thư đảng ủy, không có nghĩa là thực hiện xong cam kết với bách tính, là có thể vực dậy địa phương cho tốt. Những gì bách tính quan tâm, phần nhiều là những thứ liên quan trực tiếp đến lợi ích của chính họ, cấp ủy cấp trên lại còn có sự cân nhắc lâu dài và vĩ mô hơn. Vậy thì đối với cấp trên mà nói, vẫn phải có một mục tiêu khảo hạch đối với anh ta.

Tôi nói, vừa phải chịu trách nhiệm với cấp trên, vừa phải chịu trách nhiệm với cấp dưới, chẳng phải làm khó người ta quá hay sao?

Đường Xuyên Bình nói, cho nên mới phải nghiên cứu, phải khám phá, phải thí nghiệm. Kỳ thực chúng ta hiện nay làm đề cử công khai bầu trực tiếp, làm xây dựng dân chủ cơ sở, chính là muốn giải quyết vấn đề làm sao để thực hiện việc kết hợp giữa chịu trách nhiệm với cấp trên và chịu trách nhiệm với cấp dưới, khiến cho nhân sự bổ nhiệm và hành vi việc làm của cán bộ cơ sở chúng ta, vừa hợp lòng đảng, vừa thuận ý dân.

Tôi nói, không biết các anh có cẩm nang diệu kế gì không?

Đường Xuyên Bình nói, cũng chẳng có biện pháp nào cao minh đặc biệt cả, chẳng qua chỉ là cải cách phương thức bầu cử mà thôi. Chúng ta trước đây cũng bầu bí thư mà, bí thư đảng ủy hương trấn cũng là bầu ra đấy chứ! Nhưng đó là bầu cử gián tiếp, do đại hội đại biểu đảng viên bầu ra, còn ứng cử viên thì do cấp ủy cấp trên chỉ định. Vậy thì, tại sao lại phải đổi thành như hiện nay, đổi thành toàn thể đảng viên trực tiếp bầu cử, trước khi bầu trực tiếp còn phải đề cử công khai? Chính là để có nhiều bách tính công nhận hơn, chứ không đơn giản chỉ là ở trên công nhận, đại biểu công nhận. Nếu có thể, đa số người công nhận vẫn tốt hơn là chỉ có số ít người công nhận. Trên thực tế, chọn Trương Ba, chọn Lý Tứ, vốn không quan trọng, quan trọng là sự nhận của quần chúng nhân dân. Nhìn lại lịch sử loài người, bất kể chế độ nào, chính quyền nào, người nào chấp chính, muốn thái bình lâu dài, đứng ở vị thế bất bại, thì đều phải được nhân dân công nhận. Đảng Cộng sản Trung Quốc cũng thế. Không thể nói Đảng Cộng sản Trung Quốc muốn chấp chính thì chấp chính, Đảng Cộng sản Trung Quốc chấp chính, là sự lựa chọn của lịch sử, sự lựa chọn của nhân dân, căn bản chính là sự lựa chọn của nhân dân.

Tôi bảo, anh đã nói trúng vào gốc rễ vấn đề rồi đấy. Tuy nhiên, sự công nhận của nhân dân không đồng nghĩa với bầu cử trực tiếp. Hay nói cách khác, được nhân dân công nhận thì không nhất thiết phải áp dụng hình thức bầu cử trực tiếp. Nhưng tôi đồng ý rằng ở cấp xã, thị trấn, bầu cử trực tiếp quả thực thể hiện sự công nhận của quần chúng nhân dân tốt hơn so với bầu cử gián tiếp. Ít nhất, sự công nhận này mang tính trực diện hơn, quần chúng nói chung sẽ cảm thấy rất thiết thực, có thể nhìn thấy, sờ mó được. Nhưng điều này cũng chỉ giải quyết được vấn đề chịu trách nhiệm với cấp dưới, vậy làm thế nào để thể hiện sự chịu trách nhiệm với cấp trên?

Đường Xuyên Bình nói, chúng tôi còn có một nguyên tắc, một quy định và một ủy ban. Một nguyên tắc chính là "nguyên tắc đảng quản cán bộ", một quy định chính là "kết quả bầu cử phải báo cáo lên cấp ủy quận (thành phố) huyện để phê chuẩn", một ủy ban chính là "ủy ban giám sát bầu cử". Thành viên của ủy ban giám sát bầu cử bao gồm lãnh đạo cấp ủy quận (thành phố) huyện, người phụ trách ủy ban kỷ kiểm, người phụ trách ban tổ chức, cùng với đại biểu đảng viên và đại biểu quần chúng của xã, thị trấn tiến hành bầu cử, điều này cũng thể hiện tinh thần kết hợp giữa chịu trách nhiệm với cấp trên và chịu trách nhiệm với cấp dưới. Ngoài ra, bí thư trúng cử còn có "mục tiêu công việc nhiệm kỳ", đây cũng là sự thể hiện của việc chịu trách nhiệm với cấp trên.

Tôi nói, theo quy định của các anh, bầu cử trực tiếp qua đề cử công khai có một loạt quy trình, bao gồm phát thông báo, đăng ký tham gia tranh cử, khảo sát thực tế, khảo sát sơ bộ, đề cử công khai, khảo sát tổ chức, bầu cử trực tiếp, v.v.. Loạt quy trình này dĩ nhiên là để đảm bảo sự công bằng, công chính, công khai trong toàn bộ quá trình. Nhưng tôi chú ý thấy, phương thức đăng ký của người tham gia tranh cử có ba loại: cá nhân tự ứng cử, liên danh đề cử và tổ chức đề cử. Ba phương thức này có bình đẳng với nhau không?

Đường Xuyên Bình nói, bình đẳng chứ, dùng cách nào cũng được.

Tôi nói, nhưng dù nhìn thế nào, tôi cũng cảm thấy trọng lượng của chúng không giống nhau. Trọng lượng của liên danh đề cử và cá nhân tự ứng cử có lẽ chênh lệch không nhiều, hoặc người trước có thể nặng hơn một chút, còn trọng lượng của tổ chức đề cử thì rất nặng. Tôi không biết tại sao ngoài cá nhân tự ứng cử và liên danh đề cử ra, lại còn phải thiết lập hình thức tổ chức đề cử này?

Đường Xuyên Bình nói, đảng quản cán bộ vốn dĩ là một nguyên tắc, huống chi quyền dân chủ là bình đẳng. Lẽ nào lại nói đảng viên có quyền cá nhân tự ứng cử, có quyền liên danh đề cử, mà tổ chức đảng ngược lại lại không có quyền đề cử sao?

Tôi nói, vậy trong thao thực tế liệu có vấn đề thế này không, ví dụ như, vốn dĩ tôi muốn đi đăng ký, kết quả là tổ chức lại đề cử một người, tôi có lẽ sẽ không dám đi đăng ký nữa. Nên biết rằng, cái gọi là "tổ chức đề cử", chỉ sự đề cử của cấp ủy cấp trên tức là cấp ủy quận (thành phố) huyện. Bạn cạnh tranh chức vụ với người do cấp ủy quận (thành phố) huyện đề cử, chẳng phải là lấy trứng chọi đá hay sao?

Đường Xuyên Bình nói, trong thực tế, hiện tượng này không quá rõ ràng. Người tự nguyện muốn đi, có lẽ sẽ chuẩn bị rất kỹ, rất có tự tin, nếu không thì đã chẳng thèm đăng ký.

Tôi hỏi, liên danh đề cử phải từ mười người trở lên phải không?

Đường Xuyên Bình nói, đúng vậy. Phải có từ mười đảng viên và quần chúng trở lên, hơn nữa phải áp dụng hình thức văn bản, ký tên thật để thể hiện tinh thần chịu trách nhiệm.

Tôi lại hỏi, nếu người được đề cử không muốn đăng ký thì phải làm sao?

Đường Xuyên Bình nói, về việc có bắt buộc phải chấp nhận liên danh đề cử hay không, chúng tôi không đưa ra quy định cứng nhắc.

Tôi gặng hỏi, tôn trọng quyền dân chủ của họ ư?

Đường Xuyên Bình nói, có thể hiểu như vậy! Nhưng nếu là tổ chức đề cử, thì bắt buộc phải phục tùng. Người nào kiên quyết không phục tùng hoặc tham gia tiêu cực, trong vòng hai năm không được cất nhắc sử dụng.

Tôi lại hỏi, tại sao?

Đường Xuyên Bình nói, đây là nguyên tắc tổ chức: cá nhân phục tùng tổ chức, thiểu số phục tùng đa số, cấp dưới phục tùng cấp trên, toàn đảng phục tùng Trung ương.

Tôi nói, đây chính là phương diện thứ hai——"sinh ra như thế nào" phải không?

Đường Xuyên Bình nói, đúng vậy. Sau khi bí thư đảng ủy xã, thị trấn được sinh ra, thì sẽ xuất hiện vấn đề thứ ba, tức là "quản lý như thế nào". Cho nên chúng tôi lại ban hành một loạt biện pháp thí điểm, nội dung từ bầu cử, lập hồ sơ, đề cử, cho đến khảo sát, chất vấn, bãi miễn, khen thưởng đều có đủ.

Tôi hỏi, những biện pháp này mang tính chỉ lệnh, hay là mang tính hướng dẫn?

Đường Xuyên Bình nói, mang tính hướng dẫn. Lúc đó chúng tôi suy nghĩ rằng, sau khi thí điểm bầu cử trực tiếp qua đề cử công khai, việc quản lý tiếp theo cần thiết phải theo kịp, cho nên cần phải có một sự chuẩn hóa. Thế nhưng các quận (thành phố) huyện khác nhau lại có tình hình khác nhau, chúng tôi tôn trọng ý kiến của họ, vì vậy những quy chuẩn này chỉ có thể mang tính hướng dẫn, còn gọi là "biện pháp thí điểm". Huống chi chế độ vốn dĩ đều sinh ra trong thực tiễn, cũng chỉ có thể kiểm nghiệm và hoàn thiện trong thực tiễn, sau này vẫn còn quá trình sửa đổi. Vốn dĩ chế độ là thứ cần phải được hoàn thiện. Điều chúng tôi nghĩ hiện nay là, trước tiên định ra chế độ, làm theo chế độ, hoàn thiện trong thực tiễn, rồi mới hình thành chế độ mới. Sau đó lại tiếp tục thực tiễn rồi lại hoàn thiện, hoàn thiện rồi lại thực tiễn, chính là một quá trình như vậy.

Tôi nói, trong các biện pháp thí điểm của các anh, tôi đặc biệt chú ý đến hai điểm, đó là việc bãi miễn và khen thưởng đối với bí thư đảng ủy xã, thị trấn trúng cử, xin hỏi tại sao lại phải đưa ra những quy định như vậy?

Đường Xuyên Bình nói, vấn đề mà chúng tôi lo lắng, chính là liệu bí thư đảng ủy do đảng viên và quần chúng bầu ra có thể bị bãi miễn hay không, và ai sẽ là người bãi miễn. Trước kia vấn đề này vốn không tồn tại. Cấp trên có thể bổ nhiệm anh ta, thì cũng có thể bãi miễn anh ta. Bây giờ đổi thành bầu cử trực tiếp qua đề cử công khai, liền phát sinh vấn đề quay về nguồn gốc quyền lực. Chúng tôi nghĩ, đã dăm ba cái chuyện bầu cử có một loạt quy trình thể hiện các nguyên tắc công khai, công chính, công bằng, thì việc bãi miễn cũng nên có những quy trình như vậy. Cho nên chúng tôi đã đưa ra một loạt quy định, từ khâu khởi xướng động nghị, thụ lý cho đến bãi miễn, đều có cả.

Tôi nói, tôi đã chú ý đến những quy định này, hơn nữa còn nhận thấy chúng thể hiện đầy đủ hai nguyên tắc lớn, đó là nguyên tắc đảng quản cán bộ và nguyên tắc dân chủ cơ sở. Ví dụ như việc khởi xướng động nghị do đảng viên cơ sở đưa ra, cấp ủy quận (thành phố) huyện giao trách nhiệm cho ban tổ chức thụ lý; việc bãi miễn do đại hội đảng viên hoặc đại hội đại biểu đảng viên xã, thị trấn thẩm định biểu quyết, báo cáo lên cấp ủy quận (thành phố) huyện phê chuẩn. Ngoài ra, để tôn trọng đầy đủ quyền dân chủ của mỗi cá nhân, các anh quy định "đối tượng bị bãi miễn có quyền tiến hành biện hộ"; để ngăn chặn việc cản trở công việc bình thường, các anh quy định "sau khi yêu cầu bãi miễn bị hủy bỏ, đảng viên trong vòng một năm không được lấy cùng một lý do để đề xuất lại động nghị bãi miễn". Điều này dường như có thể được xem như một loại "chế độ đàn h impeach" mang đặc sắc Trung Quốc, hơn nữa lại chỉ giới hạn đối với bí thư đảng ủy địa phương cấp cơ sở. Đàn h impeach suy cho cùng vẫn là hành vi đặc biệt phi thường quy, đối với những bí thư đảng ủy xã, thị trấn trúng cử này, các anh còn có phương thức quản lý thông thường chứ, phải không?

Đường Xuyên Bình nói, đúng vậy. Đó chính là khảo sát và khen thưởng. Khảo sát bao gồm khảo sát thường niên và khảo sát nhiệm kỳ, do ban tổ chức cấp ủy quận (thành phố) huyện tổ chức thực hiện. Khảo sát thường niên bị đánh giá là không hoàn thành nhiệm vụ, thì bản thân phải xin từ chức, hoặc cấp ủy quận (thành phố) huyện ra quyết định cách chức buộc từ chức. Khảo sát nhiệm kỳ bị đánh giá là không hoàn thành nhiệm vụ, thì sẽ bị giáng chức sử dụng.

Tôi nói, ngoài việc khảo sát của cấp ủy cấp trên ra, hình như còn có đánh giá dân chủ của quần chúng nhân dân nữa.

Đường Xuyên Bình nói, đánh giá là một năm làm một lần. Tỷ lệ hài lòng thấp hơn 50%, thì do bản thân tự đề nghị từ chức. Bản thân không chịu từ chức, thì đảng viên có quyền đề nghị bãi miễn.

Tôi đã hiểu. Một mặt là sự khảo sát của cấp ủy cấp trên, mặt khác là sự đánh giá của quần chúng nhân dân, vẫn là đồng thời thể hiện đầy đủ nguyên tắc đảng quản cán bộ và nguyên tắc dân chủ cơ sở. Hơn nữa, đánh giá dân chủ lại còn có quy trình bãi miễn làm hậu thuẫn, các vị bí thư đảng ủy xã, thị trấn dĩ nhiên không dám lơ là. Vậy còn làm tốt thì sao?

Đường Xuyên Bình nói, thưởng. Khảo sát thường niên được đánh giá là xuất sắc và hoàn thành nhiệm vụ, thì có khen thưởng thường niên; khảo sát nhiệm kỳ được đánh giá là xuất sắc và hoàn thành nhiệm vụ, thì có thêm khen thưởng một lần. Còn về tiêu chuẩn cụ thể thì các quận (thành phố) huyện tự quy định. Nơi nào có điều kiện cũng có thể thực hiện chế độ lương năm, nhưng chỉ áp dụng cho người không phải công chức, công chức thì không tiện nhận lương năm.

Tôi hỏi, bí thư đảng ủy xã, thị trấn chẳng lẽ không phải đều là công chức sao?

Đường Xuyên Bình nói, người trúng cử qua bầu cử trực tiếp qua đề cử công khai thì không phải tất cả đều là công chức. Cho nên vẫn còn một cách nữa, đó là năm năm sau chuyển anh ta thành công chức, lúc đó thì không thể nhận lương năm nữa. Đây cũng là một loại khích lệ, một loại khích lệ lâu dài.

Nghe phần giới thiệu của Đường Xuyên Bình, tôi rút ra được một cảm nhận, đó là công cuộc xây dựng chính trị dân chủ cơ sở của Thành Đô có thể gọi là tích cực mà vững chắc. Phương pháp của họ cơ bản cũng rất thiết thực khả thi, hoàn toàn có thể nhân rộng ra. Trên thực tế, ngay vào ngày hôm đó, tỉnh ủy Tứ Xuyên đã quyết định, triển khai toàn diện việc bầu cử trực tiếp bí thư đảng ủy xã, thị trấn qua đề cử công khai tại 30 huyện trong tỉnh. Thành quả cải cách này cuối cùng cũng đã đến độ chín muồi.

Tám, Cờ đỏ cuộn sóng gió tây

Đặng Xuyên nói về gốc rễ:

Thúc đẩy công cuộc xây dựng dân chủ trong Đảng, có liên quan đến sự sống còn của Đảng ta

Ngày 26 tháng 8 năm 2005, Thành ủy Thành Đô, phòng làm việc của Đặng Xuyên.

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Thành Đô Đặng Xuyên tốt nghiệp từ hai trường đại học danh tiếng——Đại học Tứ Xuyên và Đại học Cát Lâm, trước học văn học sau học kinh tế quản lý, là thạc sĩ kinh tế. Ông từng đảm nhiệm các chức vụ phó bí thư tỉnh đoàn, bí thư thành ủy Toại Ninh, phó thị trưởng thường trực Thành Đô, v.v., kinh nghiệm phong phú, tư tưởng cởi mở, tác phong vững vàng. Những người quen thuộc với ông nói với tôi, Đặng Xuyên là một cán bộ lãnh đạo rất đỗi tình người và có sức hút, uy tín và danh tiếng trong chính giới Thành Đô đều rất cao. Chúng tôi trò chuyện tâm tình trong phòng làm việc của ông, bầu không khí tựa như đi dạo trong nhàn viên. Khi hỏi đến những vấn đề then chốt, Đặng Xuyên nói giọng nhẹ nhàng, từ tốn kể lể, dường như muôn vàn tâm tư đều hóa thành một ấm chè xanh.

Đặng Xuyên nói, công cuộc xây dựng chính trị dân chủ cơ sở là một việc vô cùng quan trọng. Đảng ta rất coi trọng việc này. Trước đây, trong những năm tháng chiến tranh, trong những năm tháng xây dựng xã hội chủ nghĩa, công tác xây dựng tư tưởng, xây dựng tổ chức, xây dựng đội ngũ cán bộ của chúng ta đều có sự phát triển rất tốt, hiện nay nên nắm bắt thật tốt công tác xây dựng dân chủ trong Đảng. Bởi vì Đảng ta đã chuyển từ đảng cách mạng sang đảng cầm quyền. Đại hội XVI của Đảng đã nêu rõ, phải dùng dân chủ cơ sở, dân chủ trong Đảng để dẫn dắt công cuộc xây dựng dân chủ và văn minh chính trị của toàn xã hội. Nói theo một câu cửa miệng, tức là "trong Đảng trước, ngoài Đảng sau" vậy! Trên thực tế, đất nước chúng ta phát triển đến ngày nay, dù là xây dựng kinh tế hay quản lý xã hội, đều cần có thêm nhiều quần chúng thấu hiểu, tham gia, tức là yêu cầu về mặt dân chủ hóa sẽ ngày càng cao hơn. Thế nhưng, chúng ta cũng không thể đơn giản rập khuôn cái hệ thống của phương Tây đó. Vậy thì, quá trình dân chủ hóa của nước ta nên đi theo con đường nào? Thế nào là dân chủ xã hội chủ nghĩa mang đặc sắc Trung Quốc? Đây là một đề tài vô cùng quan trọng cũng vô cùng khó khăn.

Tôi nói đúng vậy, các anh đang nghênh khó mà tiến đấy!

Đặng Xuyên nói, cũng không chỉ riêng Thành Đô, trên thực tế toàn Đảng đều rất quan tâm. Mấu chốt là làm thế nào, làm đến mức độ nào. Hồi ở Toại Ninh, tôi đã từng tiến hành bầu cử trực tiếp trấn trưởng qua đề cử công khai ở trấn Bộ Vân, bí thư đảng ủy trấn Quế Hoa cũng từng thí điểm bầu cử trực tiếp qua đề cử công khai. Chỉ là vì các nguyên nhân khác nhau mà không thể nhân rộng ra. Các khu vực khác cũng có những điểm thí điểm và kinh nghiệm thế này thế khác. Nhưng phải nói rằng Tân Đô đã làm nhiều hơn, bước đi lớn hơn. Ngoài bầu cử trực tiếp qua đề cử công khai ra, còn có đánh giá dân chủ, mở rộng tam hội, nâng cao hơn nữa tính minh bạch trong công tác của Đảng ta, đưa quyền được biết, quyền tham gia, quyền lựa chọn và quyền giám sát của quần chúng vào thực tế, hiệu quả tổng thể vẫn khá tốt. Cho nên thành ủy cho rằng, cách làm của Tân Đô nên đại diện cho xu thế phát triển cơ bản của công cuộc xây dựng chính trị dân chủ cơ sở của chúng ta, cần phải được nhân rộng hơn nữa. Tỉnh ủy cũng cho là như vậy. Đương nhiên, phương thức này có lẽ vẫn cần phải không ngừng hoàn thiện. Nhưng có thể bước ra bước đi này, tôi cảm thấy rất quan trọng. Đây cũng là sự lựa chọn tất yếu để chúng ta thúc đẩy dân chủ trong Đảng.

Tôi hỏi, tại sao?

Đặng Xuyên nói, bởi vì đối với công cuộc xây dựng chính trị dân chủ cơ sở, đặc biệt là đối với việc nhân rộng bầu cử trực tiếp qua đề cử công khai, tất nhiên còn có đánh giá dân chủ, mở rộng tam hội, có thể khiến cho đảng viên của chúng ta sở hữu quyền lợi trực tiếp nhất, biết được nghĩa vụ và trách nhiệm đáng phải gánh vác nhất, cũng như cách thức hành xử quyền lợi đó, cách gánh vác trách nhiệm, đảm nhận nghĩa vụ ra sao. Đối với họ (đảng viên và quần chúng) mà nói, trên thực tế đây là một sự rèn luyện rất tốt. Xã hội Trung Quốc cổ đại vốn thiếu thứ này, thiếu văn hóa dân chủ, thiếu lịch sử dân chủ, thiếu truyền thống dân chủ. Cho nên có người nói, Trung Quốc không thể làm dân chủ. Điều này thực ra là sai lầm. Cái gọi là dân chủ, tôi cho rằng nó không chỉ thuộc về giai cấp nào, dân tộc nào, quốc gia nào, chế độ xã hội nào, mà nên nói là một biểu tượng văn minh, một cảnh giới văn hóa chính trị của sự phát triển thế giới đến một giai đoạn nhất định. Trung Quốc đã thiếu vắng truyền thống này, thì tất yếu cần phải tăng cường xây dựng hơn nữa, và trước tiên là ở cấp cơ sở. Trong quá trình này, thông qua một số kiến thức thông thường, ví dụ như, đề cử thế nào, bầu cử ra sao, đăng ký thế nào, bỏ phiếu ra thế nào, khiến cho đảng viên cơ sở của chúng ta có được sự trải nghiệm và cảm nhận tận mắt tận tay về dân chủ. Sự tham gia và thao tác thực tế của họ xét cho cùng là có lợi cho việc nâng cao chất lượng dân chủ của toàn dân tộc.

Tôi vô cùng đồng tình. Nhưng cũng có một thắc mắc, đó là trong quá trình thúc đẩy công cuộc xây dựng chính trị dân chủ cơ sở, chẳng lẽ không có ý kiến khác nhau sao?

Đặng Xuyên cười nói, chắc chắn là có ý kiến khác nhau rồi. Kỳ thực chuyện này rất bình thường. Cái gọi là xã hội dân chủ, đặc điểm lớn nhất chính là có ý kiến khác nhau. Cái gọi là chính trị dân chủ, chính là phải để những ý kiến khác nhau đó có thể được biểu đạt một cách tương đối tốt. Sau khi biểu đạt xong, trên cơ sở lắng nghe đầy đủ các ý kiến khác nhau đó, cuối cùng đạt được điểm dung hợp mà đại đa số mọi người đều có thể đồng tình. Tôi cảm thấy công cuộc xây dựng dân chủ là như vậy. Trước kia của chúng ta ấy mà, là đưa ra quyết sách dựa trên ý kiến của thiểu số. Ý kiến này có khả năng là chính xác, thậm chí rất nhiều lúc đều là chính xác; nhưng cũng có khả năng là sai lầm, có khả năng còn sai lầm khá trầm trọng. Nhưng dù là chính xác hay sai lầm, thì đều do thiểu số thậm chí là một người nào đó quyết định hết, góc nhìn của những người khác không dễ gì nghe thấy được, hoặc là nghe thấy rồi cũng không được đầy đủ cho lắm. Một số thứ phi dân chủ, phi khoa học trước kia có lẽ đã được hình thành như vậy đấy.

Tôi hỏi, ý của anh là, bắt buộc phải có ý kiến khác nhau ư?

Đặng Xuyên nói, kỳ thực xây dựng chính trị dân chủ, một tiền đề rất cơ bản, chính là phải có thể dung nạp, thậm chí không chỉ là dung nạp, mà còn phải cổ vũ những ý kiến khác nhau, để những ý kiến này nhận được sự biểu đạt đầy đủ. Lắng nghe nhiều phía thì sẽ sáng suốt, quyết sách đơn phương rốt cuộc vẫn sẽ có vấn đề. Chỉ có nghe rộng rãi các ý kiến khác nhau, mới có thể tìm được một con đường và phương án tốt hơn để thúc đẩy công tác của chúng ta, tránh đi đường vòng, tránh phạm sai lầm.

Tôi lại hỏi, nếu những ý kiến khác nhau này là của thiểu số, hoặc là sai lầm, thì cũng phải nghe ư?

Đặng Xuyên nói, ý kiến do thiểu số phát biểu, hoặc là sai lầm, thì cũng không sao cả. Trong ý kiến của thiểu số chắc chắn có ý kiến sai lầm, cũng có ý kiến chính xác. Ngay cả ý kiến của đại đa số, ý kiến chính xác đi chăng nữa, thì cũng chưa chắc đã hoàn toàn chính xác, vẫn có thành phần hợp lý, cũng có thành phần không hợp lý.

Tôi gặng hỏi, vậy phải làm sao đây?

Đặng Xuyên nói, đặt những thứ này ra dưới ánh mặt trời nhiều nhất có thể, tin tưởng rằng đại đa số mọi người đều có một sự phán đoán cơ bản, sau đó thông qua phương thức dân chủ, tìm ra điểm dung hợp ý kiến của đại đa số. Đây có lẽ chính là cách làm hoặc phương án chính xác mà chúng ta cần tìm kiếm.

Tôi nói, vậy được, hiện tại chúng ta hãy bày tất cả những ý kiến khác nhau thuở ban đầu đó ra dưới ánh mặt trời đi, để xem xem thứ mà các anh tìm được, rốt cuộc có phải là một cách làm hoặc phương án chính xác hay không.

Việc này thì phải nói đến những ý kiến khác nhau lúc ban đầu rồi. Đặng Xuyên nói với tôi, ý kiến phản đối chủ yếu có ba điểm. Điểm thứ nhất, chính là lo lắng sẽ xảy ra đại loạn. Những đồng chí này hỏi rằng, chúng ta làm công cuộc xây dựng chính trị dân chủ cơ sở, có cái điều kiện này, cái thổ nhưỡng này, cái truyền thống này không? Liệu chúng ta có nắm bắt nổi không? Tức là dân chủ mà chúng ta nói đến liệu có bị biến chất hay không, bao gồm có người nói, dân chủ mà làm không khéo sẽ thành "bạo dân chính trị", chẳng phải là hoàn toàn mất kiểm soát hay sao?

Tôi nói, giống như trong thời kỳ "Cách mạng Văn hóa" vậy, đập phá cướp bóc.

Đặng Xuyên trầm mặc.

Tôi hỏi, vậy các anh nghĩ thế nào?

Đặng Xuyên nói, tôi cảm thấy, chính vì trước kia không có truyền thống chính trị này, cho nên chúng ta mới đi rất nhiều đường vòng, cũng xuất hiện rất nhiều vấn đề. Cho nên việc thúc đẩy chính trị dân chủ trong Đảng lại càng trở nên quan trọng hơn, có thể nói là có liên quan đến sự sống còn của Đảng ta. Cho nên đối với việc này, đặc biệt là những đồng chí làm công tác xây dựng Đảng ở cấp cơ sở như chúng tôi, nên có một nhận thức tương đối tỉnh táo, tự giác mà thúc đẩy. Còn như việc lo lắng xuất hiện "bạo dân chính trị", tôi thấy không cần thiết. Công cuộc xây dựng chính trị dân chủ cơ sở của chúng ta, là tiến hành dưới sự lãnh đạo của Đảng, hơn nữa cái xây dựng trước tiên là dân chủ trong Đảng, sao lại có vấn đề được chứ?

Tôi hỏi, điểm phản đối thứ hai là gì?

Đặng Xuyên nói, lo lắng mất quyền lực. Trước kia khi hiểu về vai trò lãnh đạo hạt nhân của Đảng, chủ yếu chính là chỉ quyền lực dùng người. Bây giờ quyền lực này đều giao hết cho quần chúng rồi, thì sự lãnh đạo của Đảng lại thể hiện như thế nào đây?

Tôi nói, ồ, một bên lo lắng mất kiểm soát, một bên lo lắng mất quyền lực. Vậy góc nhìn của anh thì sao?

Đặng Xuyên nói, từ thực tiễn của Tân Đô mà nhìn, sự lo lắng này là dư thừa. Bởi vì thúc đẩy dân chủ cơ sở trong Đảng, nói cho cùng, là trả lại một số quyền lợi vốn dĩ thuộc về đảng viên bình thường cho họ. Là "trả quyền", không phải "nhường quyền", cũng không phải "phóng quyền", càng không phải "tang quyền". Trả lại quyền gì? Quyền lựa chọn. Cụ thể mà nói, chính là quyền lựa chọn người lãnh đạo của đảng viên và quần chúng. Sau khi giao trả quyền lợi này cho đảng viên và quần chúng rồi, họ sẽ cảm thấy lá phiếu này rất quan trọng, cũng sẽ rất trân trọng. Bởi vì trân trọng lá phiếu này, thực chất chính là trân trọng quyền dân chủ của chính mình. Đồng thời, do họ đã tự mình tham gia vào hoạt động chính trị cơ bản này, tính tích cực của họ đã được huy động lên. Họ sẽ cảm thấy bản thân thực sự là một thành viên trong đó, từ đó sẽ càng quan tâm đến Đảng này hơn, càng yêu quý Đảng này hơn, coi sự sống còn của Đảng như sinh mệnh của chính mình. Đây là một mặt.

Tôi hỏi, còn mặt kia thì sao?

Đặng Xuyên nói, mặt khác, việc thúc đẩy xây dựng dân chủ cơ sở, đã thay đổi trạng thái tầm nhìn cực kỳ hẹp hòi trước kia, cung cấp cho Đảng ta một cơ chế vô cùng tốt đẹp, để chúng ta có thể lựa chọn nhân tài ưu tú một cách tốt hơn, chuẩn xác hơn, có được một nhóm cán bộ tốt được cả Đảng yên tâm lẫn quần chúng thừa nhận. Như vậy thì đối với công tác xây dựng đội ngũ cán bộ của chúng ta, đối với việc tăng cường giám sát và quản lý cán bộ, đều có lợi ích vô cùng to lớn. Giám sát và quản lý được tăng cường, đội ngũ cán bộ được xây dựng tốt hơn, ngược lại cũng thúc đẩy công cuộc xây dựng dân chủ cơ sở.

Tôi nói, vòng tuần hoàn lành mạnh ư?

Đặng Xuyên nói, đúng vậy.

Tôi nói, cho nên, sự lãnh đạo của Đảng không những không bị suy yếu, mà ngược lại còn được củng cố hơn?

Đặng Xuyên nói, chính là như vậy.

Tôi hỏi, thế họ còn lo lắng điều gì nữa?

Đặng Xuyên nói, lo lắng việc xây dựng chính trị dân chủ không phải cứ ở dưới làm một chút là có thể giải quyết được vấn đề. Dưới làm rồi mà trên không làm thì có ý nghĩa gì? Tác dụng lớn đến mức nào? Bao gồm cả việc có một số đồng chí nói rằng, xây dựng chính trị dân chủ nên đi từ trên xuống dưới, không nên đi từ dưới lên trên. Đây là ý kiến phản đối thứ ba.

Tôi nói, sự lo lắng này không phải là không có lý. Đất nước chúng ta lớn như vậy, ba mươi năm mươi cái xã trấn cũng chỉ là muối bỏ bể, hạt cát trong sa mạc. Cho dù họ có làm bầu cử trực tiếp bí thư đảng ủy đi chăng nữa, cho dù có thành công rực rỡ đi chăng nữa, thì có thể tạo ra ảnh hưởng lớn cỡ nào? Làm sao có thể so sánh được với việc đứng trên cao hô một tiếng, thiên hạ hưởng ứng tụ tập cơ chứ?

Đặng Xuyên nói, đối với việc này, quan điểm của tôi là thế này. Công cuộc xây dựng chính trị dân chủ cơ sở, đây là một sự lựa chọn tất yếu phù hợp với trào lưu phát triển của thời đại, cũng là sự tự hoàn thiện của Đảng ta, tiêm nhiễm sức sống mới cho chính mình trong thời đại mới. Cho nên, dân chủ trong Đảng bắt buộc phải thúc đẩy, cũng tất yếu sẽ thúc đẩy, nhưng không thể vì thúc đẩy mà thúc đẩy. Nếu nóng vội thành công, gây ra bất ổn xã hội, thì sẽ không phù hợp với tâm nguyện ban đầu của chúng ta. Cho nên chỉ có thể tiến hành một cách tích cực mà vững chắc. Đây là một mặt. Mặt khác, Trung Quốc trước kia không có truyền thống như vậy, lại không thể đơn giản rập khuôn, sao chép bộ đồ của phương Tây, vậy thì chúng ta nên làm thế nào, sẽ có vấn đề thăm dò. Nếu cấp sở tại làm một số thử nghiệm về phương diện này, trên thực tế chính là đóng vai trò dọn đường. Chỉ cần kiên trì bền bỉ, thúc đẩy có trật tự, thì có thể không ngừng phong phú, không ngừng hoàn thiện, không ngừng tích lũy. Vừa tích lũy kinh nghiệm, vừa tích lũy bài học, ít nhất cũng có thể cung cấp kinh nghiệm thực chiến. Cho dù một trấn hai trấn, một huyện hai huyện, tính trên toàn quốc thì chẳng thấm vào đâu, nhưng đốm lửa nhỏ có thể đốt cháy đồng hoang. Cho dù có làm sai đi chăng nữa, thì lật đổ làm lại từ đầu, cũng sẽ không ảnh hưởng đến đại cục, không làm lung lay quốc bản. Tôi nghĩ, ý nghĩa của Tân Đô, cũng có thể hiểu theo cách này.

Tôi đồng tình với quan điểm của ông ấy. Trên thực tế, cải cách thể chế kinh tế bắt đầu từ nông thôn trước, bắt đầu từ đội sản xuất trước, khu kinh tế đặc biệt không chọn Bắc Kinh, không chọn Thượng Hải, mà chọn Thâm Quyến, chính là mang tầng ý nghĩa này——lỡ như có làm sai cũng sẽ không ảnh hưởng đến toàn cục, không gây ra biến động lớn, còn nếu thành công thì có thể nhân rộng ra toàn quốc. Nhìn từ góc độ này, tôi cảm thấy Thành Đô có chút gì đó giống như Thâm Quyến của những năm tháng đó, Tân Đô có chút gì đó giống như Xà Khẩu của những năm tháng ấy. Nó mở ra một cánh cửa, một ô cửa sổ giúp chúng ta nhìn thấy hy vọng, nhìn thấy tương lai.

Kỳ thực, con đường cải cách không chỉ có một điều, phương án cải cách cũng không chỉ có một loại. Ngoài phương thức đi từ dưới lên trên như công cuộc xây dựng dân chủ cơ sở ra, Thành Đô còn có cách làm đi từ trên xuống dưới. Đây chính là "chính phủ kiểu phục vụ chuẩn hóa". Đây cũng là bộ phận cấu thành quan trọng của "phương thức Thành Đô". Hơn nữa, chính nó đã mở ra cục diện hoàn toàn mới cho quản lý công cộng, tái tạo sức sống bừng bừng của chính phủ nhân dân, khiến chúng ta phấn khởi nhìn thấy cảnh tượng "gió đông thổi tới xuân ngập tràn" trên mảnh đất Thành Đô.

Vậy thì, cái gọi là "chính phủ kiểu phục vụ chuẩn hóa", rốt cuộc là chuyện thế nào?

Tôi quyết định đi thỉnh giáo Giáo sư Khương Hiểu Bình.