Một, Nỗi Lo Âu

Kim Gia Tường lo nước lo dân:

Nông dân đi suốt một chặng đường, lời hay nghe được thì nhiều, "hàng khô" (lợi ích thiết thực) nhặt được thì ít

Ngày 1 tháng 8 năm 2005, Văn phòng Công tác Nông nghiệp Thành ủy Thành Đô, phòng làm việc của Kim Gia Tường.

Kim Gia Tường là người đầu tiên tôi muốn gặp trong chuyến khảo sát lần này. Tôi muốn gặp ông, không chỉ vì ông nắm rõ tình hình, mà còn vì ông bộc trực thẳng thắn. Trong giới chính trị Thành Đô, Kim Gia Tường có tiếng tăm "thấp hèn nào dám quên lo nước". Phàm là những lời ông cho rằng nên nói, những việc nên làm, ông thường "không màng hiểm nguy" để nói, để làm, chẳng màng đến chuyện thế thái nhân tình quan trường này nọ. Khi tôi gọi điện hẹn trước với ông, Kim Gia Tường đã bày tỏ suy nghĩ của mình với tôi. Ông nói mình năm nay hơn năm mươi tuổi, đường thăng quan đã chẳng còn hy vọng, ông không muốn nịnh bợ ai, cũng chẳng cần nịnh bợ ai, chỉ muốn làm chút việc thiết thực, nói đôi lời thật lòng. Thực ra đây chính là điều tôi mong muốn nhất, tôi sợ nhất là nghe các quan chức khoác lác ca tụng công đức. Lão Kim đã tự nhận là người nói lời thật lòng, vậy thì phải mau chóng gặp mặt.

Vừa gặp, quả nhiên phóng khoáng cởi mở.

Sinh năm 1954, Kim Gia Tường là người huyện Đại Ấp, từ nhỏ lớn lên ở nông thôn, sinh sống ở nông thôn, có thể coi là người "thổ sinh thổ trưởng" gốc gác thuần nông. Ông từng làm giáo viên dân lập, cán bộ công xã, từng giữ chức huyện trưởng hai huyện Cùng Lái và Đại Ấp, cục trưởng hai cục Thủy lợi và Nông mục Thành Đô, hiện là phó tổng thư ký Thành ủy kiêm Ủy ban nhân dân thành phố Thành Đô, chủ nhiệm Ủy ban Nông nghiệp (Văn phòng Công tác Nông nghiệp) Thành Đô kiêm chủ nhiệm Văn phòng Thúc đẩy Tích hợp Đô thị Nông thôn. Chuyện nông thôn là điều ông canh cánh trong lòng nhất. Mấy hôm trước, Tư Dương bùng phát dịch cúm lợn tai xanh, tổn thất vô cùng nặng nề. Thành Đô rất lo "cửa thành mất lửa, cá ao vạ lây", đang siết chặt phòng thủ y như chống lũ lụt cứu tai, ngăn không cho dịch bệnh từ Tư Dương lan sang Thành Đô, thế là điện thoại của Kim Gia Tường reo không dứt. Kim Gia Tường nói với tôi, rất xin lỗi, chuyện của heo không thể không quản. Đương nhiên tôi cũng chẳng bận tâm chuyện heo được ưu tiên. Thế là ông vừa chăm lo cho "đám heo" của mình, vừa cùng tôi "bàn chuyện trà dư tửu hậu".

"Bàn chuyện trà dư tửu hậu" là do tôi đề xuất. Vừa gặp mặt, tôi đã "ước pháp tam chương" (giao kèo ba điều) với ông: Nói lời thật, không nói lời dối; nói lời chân thực, không chơi trò hình thức; nói tiếng người, không nói giọng quan. Kim Gia Tường cười mỉm, đánh phủ đầu tôi: Vậy tôi nói tiếng Tứ Xuyên có được không? Tôi lập tức đáp bằng tiếng Tứ Xuyên: Không thành vấn đề. Vừa nghe câu này, Kim Gia Tường liền nhập cuộc. Ông kể cho tôi nghe, vốn dĩ bản thân muốn nghiên cứu triết học, còn thi đỗ khoa triết học Đại học Vũ Hán, thiếu chút nữa đã thành cựu sinh viên đồng môn với tôi. Sau đó phục tùng sự sắp xếp của tổ chức, không đi học nữa, kết quả là "đi nhầm đường", bước vào con đường chính trị. Nhưng tôi thấy dù ông không học khoa triết, lúc nói chuyện lại có tư duy logic vô cùng chặt chẽ, mạch lạc rõ ràng, khi kể về công việc thúc đẩy tích hợp đô thị nông thôn lại càng rành mạch đâu ra đó. Có thể thấy triết học không nhất thiết phải học trên lớp, "đường rẽ" trái lại có khi lại là "đường chính". Huống chi, Kim Gia Tường dẫu sao cũng là cán bộ trưởng thành từ cơ sở, từ nông thôn, nhắc đến "tam nông" (nông thôn, nông dân, nông nghiệp), tình cảm vô cùng chân thiết và chân thành.

Tôi hỏi Kim Gia Tường, anh là đứa con của nhà nông, tuy đã nhảy ra khỏi "cửa nhà nông", nhưng nhảy tới nhảy lui, rốt cuộc vẫn không thoát khỏi lòng bàn tay Phật Tổ, làm quan cũng chỉ có thể làm "quan nông". Anh xem đấy, chức vụ đổi không ít, các ban ngành cũng đổi không ít, nhưng chẳng có ban ngành nào là không giao thiệp với nông thôn, nông dân, nông nghiệp. Anh không thấy tủi thân sao?

Kim Gia Tường bảo, tủi thân cái gì chứ? Nông dân đâu phải thấp kém hơn người, nông nghiệp thì thế nào cũng phải có người quản chứ! Đất nước chúng ta là một nước lớn về nông nghiệp, nông nghiệp là nền tảng của kinh tế quốc dân. "Dân dĩ thực vi thiên" mà! Trong tay có lương, trong lòng mới không hoảng. Bằng không, tập thể lãnh đạo trung ương khóa mới sao lại coi vấn đề "tam nông" là trọng tâm trong các trọng tâm của công tác toàn đảng để nắm bắt?

Tôi bảo, thế thì tốt, anh thấy "tam nông" rốt cuộc có phải là vấn đề không?

Kim Gia Tường nói, đương nhiên là vấn đề. Không những là vấn đề, mà hình như còn bước vào một vòng luẩn quẩn, cắt không đứt, gỡ vẫn rối. Về vấn đề "tam nông", Đảng ta, chính phủ ta, các nhà lãnh đạo của chúng ta đã bỏ ra rất nhiều công sức, đưa ra rất nhiều bài phát biểu, nhưng nông thôn từ đầu đến cuối vẫn tương đối nghèo khó, nông dân vẫn tương đối khổ sở như thế, các vấn đề về nông nghiệp nhìn chung vẫn nhiều như thế, có thể nói là ấn bầu này nổi quả bầu khác, sóng gió chưa lắng xuống, sóng gió mới lại nổi lên. Cái hồi vừa đập tan "Bè lũ bốn tên", tình trạng nông thôn lúc bấy giờ thực sự thảm thương không nỡ nhìn. Sau Hội nghị Trung ương 3 khóa XI, thực hiện chế độ trách nhiệm liên canh khoán gọn, thực hiện "khoán trắng", giải phóng nông dân ra khỏi quan hệ sản xuất xa rời thực tế, vượt quá lực lượng sản xuất ở giai đoạn hiện tại, đã khơi dậy mạnh mẽ tính tích cực sản xuất của nông dân. Cộng thêm mấy năm liền ban hành văn bản số 1, giải quyết suôn sẻ một số quan hệ cơ bản giữa nông dân và thị trấn, nông thôn và thành thị, khiến nông nghiệp đạt được sự phát triển đáng kể, mang lại sự phồn vinh sơ khai cho nông thôn, khiến đời sống nông dân được cải thiện lớn, đây đều là sự thật.

Tôi nói, đương nhiên là sự thật. Điều này ai cũng thấy rõ.

Kim Gia Tường nói, đúng vậy! Thế nên hồi đó rất nhiều người cho rằng, thế này thì vấn đề "tam nông" coi như được giải quyết triệt để rồi, nông thôn coi như đã giàu có rồi. Thế là, theo thời gian trôi qua, các loại chính sách lại biến đổi hoa hòe hoa sói được tung ra, "sờ" lên đầu nông dân, rồi cả "sờ" vào túi tiền của nông dân. Nào là các loại thuế phí, phân bổ đóng góp đều xuất hiện. Nào là "trường học nhân dân nhân dân xây", "giao thông nhân dân nhân dân làm", cái gì cũng là nhân dân, kết quả là cái gì cũng là phân bổ gánh nặng, nông dân lại rơi vào cảnh khốn đốn không gánh nổi.

Tôi thốt lên, à, quên đau khi vết sẹo đã lành.

Kim Gia Tường cười bảo, cũng không hoàn toàn là thế, mà còn có vấn đề về mặt thể chế. Cái "chế độ kinh doanh hai tầng" hồi đó khi tiếp nối với thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa cũng có những mâu thuẫn. Nói một cách đơn giản, sản xuất nhỏ của từng hộ gia đình rất khó thích ứng với thị trường lớn muôn hình vạn trạng. Kết quả là nông dân tăng sản lượng mà không tăng thu nhập, thậm chí giảm sản lượng giảm thu nhập.

Tôi bảo, lúc này, thành phố phát triển rồi chứ.

Kim Gia Tường nói, vấn đề nằm ở chỗ đó. Thành phố năm nào cũng phát triển, thu nhập của người thành phố năm nào cũng tăng, trong khi nông thôn lại dậm chân tại chỗ, hoặc phát triển chậm chạp. Cứ thế, khoảng cách giữa hai bên liền bị nới rộng. Thời điểm đầu cải cách mở cửa, tỷ lệ tiêu dùng giữa thành thị và nông thôn vẫn tương đối hợp lý, đến năm 2003, đã biến thành 3,2 chọi 1. Trong túi người thành phố có 3,2 đồng, dân thường nông thôn chỉ có 1 đồng, mà vẫn phải gom góp lại, cân bằng thế nào được chứ! Huống chi còn có vấn đề giáo dục, vấn đề y tế, vấn đề bảo đảm xã hội. Có thể nói, nông dân đã bị tụt lại phía sau một mảng lớn trong sự phát triển kinh tế xã hội.

Nói đến đây, Kim Gia Tường không khỏi xúc động ngậm ngùi. Ông nói, điều này không công bằng. Đảng ta, đất nước ta, giành được giang sơn là nhờ có nông dân, từ khi nước Trung Cộng thành lập, lực lượng phá băng đầu tiên thúc đẩy sự phát triển của Trung Quốc cũng chính là nông dân. Đi con đường hợp tác hóa, là nông dân dẫn đầu; khoán ruộng đất, đẩy mạnh cải cách, cũng là nông dân dẫn đầu; "Một hóa ba cải", công cuộc "hóa" đầu tiên vẫn là nông dân. Thế nhưng, công nghiệp phát triển, xã hội tiến lên, quốc lực cường thịnh, khoảng cách giữa thành thị và nông thôn trái lại càng lúc càng lớn. Nông dân không oán không hối đi theo Đảng ta, Đảng bảo thế nào thì nghe thế ấy, chuyện gì cũng đi đầu, thế nhưng đi suốt một chặng đường, trình độ kinh tế, đãi ngộ chính trị, thậm chí đãi ngộ công dân của chính họ ngày càng có sự tương phản quá lớn với người thành phố, anh bảo nông dân làm sao mà thông suốt cho đành!

Tôi đồng tình, đúng là không thể thông suốt.

Kim Gia Tường nói tiếp, ở trong nông thôn, cán bộ làm công tác cơ sở cũng không thông suốt. Cho nên hiện nay cảm giác mất mát của nông dân ngày càng lớn, cảm giác bất bình của cán bộ nông thôn cũng ngày càng lớn. Đây là điều rất phiền toái, thậm chí là vô cùng nguy hiểm. Cứ nói về tỷ lệ tiêu dùng đi, theo quy ước quốc tế, khoảng cách giữa thành thị và nông thôn vượt quá 3 chọi 1 là vấn đề xã hội sẽ phát sinh, đằng này chúng ta lại là 3,2 chọi 1, anh bảo có nguy hiểm hay không?

Tôi hỏi, vấn đề này, lẽ nào không có ai nghĩ tới sao?

Kim Gia Tường đáp, đương nhiên có người nghĩ chứ. Phải nói rằng, Đảng và Chính phủ từ tổng thể mà nói là rất quan tâm đến nông thôn. Văn bản số 1 ban hành vào đầu mỗi năm, đều bàn về vấn đề "tam nông". Bài phát biểu của lãnh đạo, cũng đều phải nhấn mạnh vấn đề "tam nông". Văn bản, bài phát biểu, thông báo ban xuống, không biết là nhiều đến mức nào, chất đống lên thực sự cao ngất ngưởng, nhưng "hàng khô" mà nông dân nhặt được vẫn ít, dường như thực sự khiến người ta cảm thấy có chút hoang mang.

Tôi hỏi, "hàng khô" mà anh nói là gì?

Kim Gia Tường đáp, các văn bản số 1 trước đây, chủ yếu giải quyết cơ chế của nông thôn, giải quyết quan hệ sản xuất, hiện nay thì mưu cầu giải quyết điều kiện sản xuất sinh hoạt của nông thôn, nâng cao hơn nữa trình độ kinh tế, trình độ sinh hoạt, điều kiện ở của nông thôn. Thế nhưng quan trọng nhất vẫn là phải giải quyết vấn đề đãi ngộ công dân. Nông dân không được hưởng trọn vẹn đãi ngộ công dân, đây là một vấn đề tầng sâu trong "tam nông". Hiến pháp của chúng ta đã có biểu đạt rõ ràng, nông dân thuộc phạm trù nhân dân. Thế nhưng, nông dân về mặt quyền lợi lại không được hưởng hoàn toàn đãi ngộ công dân. Ví dụ, thành phố tuyển Ngụy công vụ viên (công chức), cậu mang hộ khẩu nông thôn là không có tư cách; thành phố tuyển công nhân, cậu mang hộ khẩu nông thôn là không được; cậu mang hộ khẩu nông thôn thì không thể đặt chân hoặc sinh sống lâu dài ở Thành Đô và các thành phố lớn khác; thành phố có bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, có thể thụ hưởng giáo dục tốt, nông thôn thì không. Nông thôn lợi ích chẳng được bao nhiêu, thuế phí ngược lại chẳng thiếu thứ gì. Rất một thời gian dài, trên thế giới chỉ có số ít quốc gia thu thuế nông nghiệp đối với nông dân, Trung Quốc chính là một trong số đó. Điều này vô lý hết sức! Công nhân làm việc cũng sử dụng tài sản quốc gia, nhưng công nhân không nộp thuế, dựa vào cái gì mà nông dân cứ phải nộp thuế? Đương nhiên vấn đề này hiện nay đã được giải quyết, nhưng các vấn đề khác vẫn tồn tại y nguyên, không giải quyết thì quả thực không ổn.

Đến đây thì chạm đến gốc rễ rồi. Nghĩa là, vấn đề "tam nông", có vấn đề kinh tế, có vấn đề xã hội, có vấn đề văn hóa, có vấn đề thể chế, nhưng quan trọng nhất vẫn là vấn đề quyền lợi công dân. Một quốc gia, một chính phủ, cũng như hiến pháp của quốc gia đó và nền hành chính của chính phủ đó, đều phải bảo vệ quyền lợi của công dân. Chỉ khi làm được điều này, quốc gia đó mới là hiện đại hóa, chính phủ đó mới là dân chủ. Biểu hiện trực tiếp của quyền lợi công dân chính là đãi ngộ công dân. Đãi ngộ công dân bình đẳng, mới có thể thể hiện được nhân cách công dân bình đẳng và cơ hội phát triển đồng đều. Chúng ta là một quốc gia đang phát triển, hiện tại vẫn chưa thể làm được việc phát triển cân bằng giữa thành thị và nông thôn, thu nhập giữa thị dân và nông dân ngang bằng nhau, cũng chẳng cần thiết phải san phẳng tất cả mọi thứ. Tôn sùng nguyên tắc để một số người làm giàu trước, cũng phải có những khu vực phát triển trước, như vậy mới có thể khiến tất cả mọi người cùng giàu có, tất cả các khu vực cùng phát triển. Nhưng điều này không có nghĩa là đãi ngộ công dân cũng phải khác biệt. Trao cho nông dân và thị dân đãi ngộ công dân tương đương, là điều không cần tốn tiền, tại sao lại không thể làm được?

Kim Gia Tường cho rằng gốc rễ nằm ở thể chế cơ cấu nhị nguyên thành thị nông thôn được hình thành trong thời kỳ kinh tế kế hoạch, mà con đường duy nhất để phá vỡ rào cản mang tính thể chế này, chính là tổng hợp trù tính phát triển kinh tế xã hội thành thị nông thôn, thúc đẩy tích hợp đô thị nông thôn. Chỉ khi tích hợp đô thị nông thôn rồi, giữa thành phố và nông thôn mới xóa bỏ được sự chia cắt và đối lập, không còn cách trở và rào cản, nông thôn mới có thể giàu có lên, nông nghiệp mới có thể hưng thịnh lên, nông dân mới có thể thụ hưởng đãi ngộ công dân tương đương với thị dân, thụ hưởng nền văn minh hiện đại.

Hóa ra là thế! Các cán bộ Thành Đô đã suy ngẫm vấn đề sâu sắc đến mức này, tư duy của họ ắt hẳn phải thông suốt, cách làm của họ ắt hẳn cũng phải khả thi. Thế là, tiếp theo đó, Kim Gia Tường tuôn như chảy hội kể cho tôi nghe như đếm của gia bảo về ý tưởng và cách làm của Thành Đô. Những ý tưởng và cách làm này, cô đọng lại chính là "sáu câu", "ba công trình trọng điểm" và "ba tập trung".

"Sáu câu" là:

Lấy thành huyện lỵ và trấn trung tâm khu vực có điều kiện làm trọng điểm;

Lấy quy hoạch làm đầu tàu và nền tảng;

Lấy phát triển ngành nghề làm chỗ dựa;

Lấy việc hình thành cơ chế phân bổ tài nguyên theo hướng thị trường làm then chốt;

Lấy chính sách đồng bộ làm bảo đảm;

Lấy việc chuyển đổi phương thức sản xuất sinh hoạt của nông dân làm điểm xuất phát và điểm đặt chân.

"Ba công trình trọng điểm" là:

Kinh doanh công nghiệp hóa nông nghiệp;

Công tác phát triển xóa đói giảm nghèo nông thôn;

Xây dựng môi trường phát triển nông thôn.

"Ba tập trung" là:

Công nghiệp tập trung về khu vực phát triển tập trung;

Đất canh tác nông nghiệp tập trung theo hướng kinh doanh quy mô;

Nông dân tập trung về các thị trấn.

Những lời này nghe xong khiến tôi đầu óc mơ màng. Thế là Kim Gia Tường gợi ý tôi hãy đi đến các quận huyện thành phố đi dạo, xem xét một chút. Ý kiến của ông là trước tiên đi Song Lưu, và nhất định phải trò chuyện với Lãnh Cương.

Hai, Tìm Kiếm Điểm Đột Phá

Lãnh Cương đi thẳng vào vấn đề:

Giải quyết vấn đề "tam nông", bắt buộc phải tinh giản nông dân

Ngày 3 tháng 8 năm 2005, Trang viên ba ba Thiếu Khôn huyện Song Lưu.

Trước khi nhậm chức phó thị trưởng Chính quyền nhân dân thành phố Thành Đô, Lãnh Cương từng là bí thư huyện ủy huyện Song Lưu. Đây là một người hào sảng, cũng là một người vô cùng chu đáo. Tiếp xúc với cậu ấy, bạn có thể đồng thời cảm nhận được sự nhiệt tình như lửa và sự dịu dàng như nước, vừa sảng khoái hào hiệp lại vừa tỉ mỉ tinh tế. Nếu bạn là bạn của cậu ấy, thì bạn còn có thể cảm nhận được sự quan tâm chăm sóc vô cùng tận được thể hiện ra trong những lúc vô tình. Trên thực tế, "hai tay áo thanh phong, một đám bạn bè", chính là điều cậu ấy đắc ý nhất. Một người như vậy, rất hợp tính tình của tôi, thế nên vừa gặp đã hợp nhau như quen từ trước, vô cùng tâm đắc, tôi cũng lập tức được "thu nạp" vào cái "đám bạn bè" đó của cậu ấy.

Đã là bạn bè, nói chuyện tự nhiên cũng thành khẩn. Lãnh Cương bảo cuộc đời cậu ấy, chức vụ công tác đủ mọi thể loại, trải nghiệm cá nhân khó nói hết bằng lời. Lãnh Cương là người Giản Dương, lớn lên ở Long Tuyền. Cậu ấy từng làm nông (làm thanh niên trí thức), từng làm binh, sửa ô tô, làm thợ đá, học đại học, buôn bán (đại diện chính phủ thu hút đầu tư), công nông binh học thương, chuyện gì cũng làm qua hết, từ đội trưởng sản xuất làm cho tới bí thư huyện ủy. Cậu ấy tự tổng kết đạo lý làm quan của mình thành bốn câu: Vạn sự vai phải gác, vạn sự dân là trọng, vạn sự lòng phải bình, vạn sự chỉ vị thực, gọi tắt là "hậu trọng bình thực". Vạn sự vai phải gác, chính là phải có tinh thần gánh vác, phải chịu trách nhiệm với xã hội, với gia đình, với bạn bè. Xảy ra vấn đề, đừng đùn đẩy trách nhiệm lên cấp trên, cũng đừng đùn đẩy cho cấp ngang hàng và cấp dưới, phải tự mình gánh lấy. Không có tinh thần gánh vác, làm việc không nghĩ ba bước, đừng nói là làm cán bộ lãnh đạo không đủ tư cách, cho dù vợ gả cho cậu thì ruột gan cũng hối hận đến xanh cả ruột. Vạn sự dân là trọng, chính là phải đặt việc của bách tính lên vị trí hàng đầu. Gặp phải vấn đề, phải nghĩ cho bách tính trước, sau đó mới nghĩ đến ô sa mạo. Vạn sự lòng phải bình, chính là phải dùng tâm thái bình thường để đối đãi với sự biến động của chức vụ. Thăng quan là ngẫu nhiên, mất chức là tất yếu, làm việc nên thiết thực. Đây cũng chính là vạn sự chỉ vị thực. Chỉ vị thực, thì sẽ không vì sách vở, không vì cấp trên, mới có thể làm việc một cách thiết thực vì bách tính.

Lời này rất thực tế. Thế là tôi liền mời cậu ấy hãy kể một cách thiết thực xem rốt cuộc Thành Đô nghĩ ra cách trù tính chung phát triển kinh tế xã hội thành thị nông thôn, tiến hành tích hợp đô thị nông thôn như thế nào, tư duy lúc bấy giờ ra sao.

Lãnh Cương nói, khu vực Thành Đô, trong lịch sử "Huyện chí Hoa Dương" từng viết một câu: "Thủy hạn tòng nhân, bất tri cơ cẩn" (Lụt hạn đều chiều lòng người, không biết đến cảnh đói kém). Kể từ khi cải cách mở cửa, sự phát triển thành thị của Thành Đô tương đối nhanh, khoảng cách giữa thành thị và nông thôn cũng ngày càng lớn. Ở các khu vực nông thôn, nông dân chúng ta tự lo tiền khám bệnh, con cái không có tiền đi học. Tôi từng làm đội trưởng sản xuất, tôi từng quay lại nơi mình làm thanh niên trí thức, núi vẫn là ngọn núi ấy, người vẫn là con người ấy, nông thôn vẫn nghèo khổ như thế. Thế này thì sao mà được chứ? Đảng ta, đánh giang sơn dựa vào nông dân, xây dựng tân Trung Quốc lại càng phải dựa vào nông dân, thế nhưng từ khi tân Trung Quốc thành lập đến nay, nông dân vẫn rất nghèo khổ. Trong hoàn cảnh này, nên trả lại lợi ích cho nông dân.

Tôi truy vấn một câu, là "trả lại lợi ích", chứ không phải "nhường lợi ích"?

Lãnh Cương đáp, đúng vậy, là "trả lại lợi ích", chứ không phải "nhường lợi ích". Bởi vì cái "lợi" này, vốn dĩ đã là của nông dân. Đảng ta không thể rời xa nông dân, có thể nói "không có Đảng Cộng sản thì không có tân Trung Quốc, không có nông dân thì không có Đảng Cộng sản". Không làm rõ vấn đề của nông dân, không giải quyết ổn thỏa chuyện của nông dân, nền tảng của đảng cầm quyền sẽ không vững chắc. Cậu xây dựng hiện đại hóa cũng được, xây dựng quốc gia có sức mạnh tổng hợp mạnh nhất cũng được, xây dựng xã hội hài hòa cũng được, xây dựng xã hội khá giả cũng được, vấn đề "tam nông" không được giải quyết, cậu làm cái gì cũng chẳng thành công đâu.

Tôi nói, nói thì nói thế, vấn đề là có cách hay không.

Lãnh Cương bảo, cho nên đến tháng 3 năm 2003, bí thư Xuân Thành đã gọi các cán bộ lãnh đạo của 5 quận huyện Song Lưu, Đô Giang Yển, Bì Huyện, Đại Ấp, Long Tuyền lại với nhau, nói bốn câu: "Trù tính chung phát triển kinh tế xã hội thành thị nông thôn, vận dụng tổng hợp các biện pháp chính sách, thiết thực đẩy nhanh tiến trình đô thị hóa, từ đó thực hiện mục tiêu xây dựng toàn diện xã hội khá giả." Bí thư Xuân Thành yêu cầu chúng tôi lĩnh hội tinh thần bốn câu đó, quay về tiến hành công tác thí điểm.

Tôi biết bốn câu này. Bốn câu này, trong báo cáo đại hội đảng tháng 8 năm 2003 của Lý Xuân Thành được biểu đạt là: "Trù tính chung phát triển kinh tế xã hội thành thị nông thôn, vận dụng tổng hợp các biện pháp chính sách, thiết thực đẩy nhanh tiến trình đô thị hóa, đẩy nhanh bước chân cư dân nông thôn chuyển hóa thành cư dân đô thị." Sau đó, nó lại được cô đọng thành hai câu. Lúc đầu đề cập là "trù tính chung phát triển kinh tế xã hội thành thị nông thôn, đẩy nhanh tiến trình đô thị hóa", từ tháng 10 năm 2003 cho đến nay (tháng 8 năm 2005) là "trù tính chung phát triển kinh tế xã hội thành thị nông thôn, thúc đẩy tích hợp đô thị nông thôn". Nguồn gốc của cái gọi là "thống-thúc" (trù thúc), đại khái là như vậy.

Nhưng vấn đề không nằm ở chỗ hoặc không hoàn toàn nằm ở chỗ lời nói thế nào, mà càng nằm ở chỗ việc làm ra sao. Song Lưu cũng giống như bốn quận huyện Đô Giang Yển, Bì Huyện, Đại Ấp, Long Tuyền, là phải xung trận đầu tiên. Lãnh Cương nhận lệnh trong tay, rốt cuộc đã không phụ sự kỳ vọng như thế nào? Huyện Song Lưu đi đầu vạn mã, rốt cuộc đã phá cửa xông vào ra sao?

Lãnh Cương nói, chuyện này, không thể đùa cợt, không thể làm ăn cẩu thả, trước tiên phải nghĩ cho thông suốt rồi hãy làm. Trước đây rất nhiều việc của chúng ta, quyết tâm không thể nói là không lớn, cường độ không thể nói là không mạnh, thế nhưng hiệu quả lại không tốt, có thể nói là "đầu tư không ít, động thái không nhỏ, giải quyết không xong". Tại sao chứ? Chính vì không nghĩ cho thông suốt. Ví dụ như công tác xóa đói giảm nghèo, theo tôi thấy thì càng nghèo càng xóa, tiền không được dùng vào đúng chỗ mấu chốt chứ sao! Cho nên khi quay về huyện, ban lãnh đạo chúng tôi liền bắt tay nghiên cứu vấn đề này. Đầu tiên là xuất phát từ nông thôn, nắm chắc mấu chốt của vấn đề nông thôn.

Tôi hỏi, các anh cho rằng mấu chốt của vấn đề nông thôn là gì?

Lãnh Cương đáp, là quan hệ giữa nông dân và đất đai chưa được xử lý tốt. Đối với huyện Song Lưu mà nói, vòng giao khoán thứ nhất và vòng giao khoán thứ hai, miền Nam và miền Bắc không giống nhau. Nông dân chúng ta được phân bổ theo tư tưởng đại oa phản (nồi cơm chung) chủ nghĩa bình quân, tốt xấu chia đều, đất màu mỡ và đất cằn cỗi phối hợp, cho nên đất đai nhận khoán bị chia cắt manh mún. Ví dụ như hộ nông dân Ngưu Trạch Thành ở tổ 9 thôn Lão Long trấn Tiễn Trà, một nhà bốn khẩu người nhận khoán 12 mẫu đất, bị chia thành 46 mảnh, mảnh nhỏ nhất đến ba khóm cây giống còn trồng không nổi. Đất đai manh mún hạn chế việc tăng thu nhập của nông dân, không thể tiến hành trồng trọt theo quy hoạch, không thể tạo ra hiệu quả quy mô. Trấn thân nông dân chúng ta vốn dĩ không cao lắm, khả năng ứng biến với thị trường rất kém, nếu lại thêm đất ít người nhiều, sự phát triển kinh tế của khu vực này sẽ vô cùng khó khăn, nông dân tăng thu nhập sẽ vô cùng chậm chạp. Cậu thử nghĩ xem, một mẫu đất nuôi mười người, và mười mẫu đất nuôi một người, hiệu quả bên nào tốt hơn, ăn no hơn? Đến đứa ngốc cũng tính được. Tình hình Thành Đô chúng ta là gì? Diện tích canh tác bình quân đầu người của nông dân toàn thành phố là 0,83 mẫu, cậu có trồng vàng đi chăng nữa cũng chẳng khá lên được!

Tôi hỏi Lãnh Cương, ý của anh là, muốn giải quyết vấn đề "tam nông", thực hiện tăng thu nhập cho nông dân, thì bắt buộc phải thay đổi triệt để tỷ lệ giữa nông dân và diện tích canh tác, giảm bớt nhân khẩu nông nghiệp bị trói buộc trên đất canh tác?

Lãnh Cương đáp một cách quả quyết, đúng vậy, bắt buộc phải "tinh giản nông dân"!

Tinh giản nông dân? Từ trước tới nay chỉ nghe nói tinh giản biên chế, tinh giản cán bộ, chưa từng nghe nói tinh giản nông dân bao giờ. Thế là giục cậu ấy mau kể tiếp.

Lãnh Cương nói, suy nghĩ của chúng tôi, chính là phải giải phóng nông dân khỏi đất đai, bước vào ngành công nghiệp thứ hai, thứ ba, họ mới có thể giàu lên được. Cậu nhìn những quốc gia phát triển đó xem, làm gì có chuyện một đám đông người đi trồng một khoảnh đất nhỏ? Đương nhiên chúng ta không thể học theo cách làm sau Nội chiến Mỹ và "Phong trào rào đất" của Anh. Cách làm của Mỹ là cứ 1 hécta đất nộp 1 đô la Mỹ, liên tục trồng trọt 3 năm, đất đai liền thuộc về sở hữu của chính mình. Cách này ở nước ta không thông hành được. Việc Anh đuổi nông dân ra khỏi đất đai có phần đẫm máu, cũng không thể học theo. Nhưng bắt buộc phải giải phóng nông dân khỏi đất đai ở mức độ lớn nhất. Tôi từng nói trong đại hội cán bộ lãnh đạo toàn thành phố, diện tích canh tác của Thành Đô chúng ta là 12.000 kilômét vuông, dùng tối đa 1 triệu người để trồng trọt là đã quá đủ rồi. Thế nhưng chúng ta lại có tới 6,8 triệu nông dân, quá nhiều rồi, không tinh giản không được! 6,8 triệu người này, mấy năm gần đây đã chuyển dời được 2 triệu, vẫn còn lại 4 triệu. Trừ đi 1 triệu người già dưỡng lão, 1 triệu trẻ nhỏ đi học, vẫn còn phải chuyển dời 1 triệu. Nếu chúng ta giao 3 triệu người cho ban quản lý công nghiệp, 1 triệu nông dân cho ngành công nghiệp thứ ba, 1 triệu trẻ nhỏ quy về ban quản lý giáo dục, 1 triệu người già được an trí ổn thỏa, 6,8 triệu nông dân này coi như giải quyết xong. Đến lúc đó, nông dân muốn không giàu cũng không được.

Tôi đã hiểu, đây là hiệu quả từ hai phía. Một mặt là nông dân chuyển dời khỏi đất đai, thu nhập đất đai bình quân đầu người được nâng lên, mặt khác ở ngành công nghiệp thứ hai và thứ ba lại kiếm thêm được một phần tiền, thu nhập sẽ tăng lên gấp bội.

Nhưng đối với Lãnh Cương, mọi chuyện vẫn chưa dừng lại ở đó.

Lãnh Cương nói, chỉ "tinh giản nông dân" thôi vẫn chưa đủ, bởi vì nông dân không biết kinh doanh nha! Nông nghiệp hiện đại, chỉ biết làm ruộng thì không ổn đâu, còn phải biết kinh doanh, còn phải tạo thành quy mô, còn phải làm nông nghiệp khoa học, đổi mới kỹ thuật. Diện tích canh tác 12.000 kilômét vuông của chúng ta quý giá lắm, không thể giao cho 1 triệu nông dân đó đem đi canh tác theo phương thức cũ, hôm nay trồng dăm quả cà tím, ngày mai trồng dăm quả dưa chuột, gánh đôi bồ quang gánh ra thị trấn rao bán. Kiểu đó thì không thể thoát nghèo làm giàu được. Phải để những người có tiền, những người giỏi kinh doanh nông nghiệp tiến hành kinh doanh quy mô. Cho nên chúng tôi đề xuất "tập trung" thứ nhất, chính là "đất đai tập trung về phía người kinh doanh".

Tôi hỏi, đất đai tập trung về phía người kinh doanh, thì có gì tốt chứ?

Lãnh Cương đáp, người kinh doanh một khi nhận thầu, chính là mấy chục mẫu thậm chí mấy ngàn mẫu, như vậy mới có quy mô. Người kinh doanh hiểu biết về kinh doanh, sản xuất dựa theo nhu cầu thị trường, như vậy mới có hiệu quả. Nông dân cho thuê đất, chia cổ tức theo cổ phần, như vậy mới có thu nhập. Huống chi họ không còn bị trói buộc trên đất đai nữa, còn có thể đi làm thuê bên ngoài. Những người không muốn đi nơi khác, cũng có thể làm thuê cho người kinh doanh, như vậy lại có thêm một phần thu nhập tiền lương, hiệu quả của đất đai và con người đều được nâng cao, há chẳng phải đôi bên cùng có lợi hay sao?

Tôi thừa nhận, đúng là đôi bên cùng có lợi.

Lãnh Cương nói, cho nên phải tinh giản nông dân ra khỏi đất đai ở mức độ lớn nhất, hơn nữa nông dân đã được tinh giản còn phải tập trung về các thị trấn. Tại sao chứ? Bởi vì nếu cậu không cho họ tập trung về thị trấn, cậu để họ tiếp tục ở lại nông thôn, họ sẽ mãi mãi nghèo khó, mãi mãi không thể thụ hưởng nền văn minh đô thị. Tôi hay nói, nông dân vùng núi hiện nay, phụ nữ đều đã gả ra ngoài hết rồi, những người ở lại toàn là đàn ông độc thân và người già, cưới về toàn là kẻ ngốc hoặc người đần, chất lượng giống nòi của thế hệ sau sẽ xảy ra biến đổi. Chỉ có tập trung về thị trấn, phương thức sản xuất của nông dân mới thay đổi, phương thức sinh hoạt mới được cải thiện, chất lượng cuộc sống mới được nâng cao. Gần đây, chúng tôi đã đón toàn bộ con cái của nông dân vùng núi cao xuống núi, đến thành phố đi học, lo ăn, lo ở, lo học phí, một năm hơn 200 đứa trẻ, tốn 200 ngàn, nuôi đến năm 18 tuổi, học xong trường trung cấp nghề là có thể có việc làm, cũng không quay lại núi nữa. Cứ thế thông qua sự nỗ lực trong mấy năm nhiều nhất là mấy chục năm, đem toàn bộ nông dân chuyển dời xuống núi. Người già vào viện dưỡng lão, trung niên giải quyết việc làm, trẻ nhỏ được chính phủ lo liệu, cứ để cái thôn đó tự nhiên tiêu vong. Cho nên mới có "tập trung" thứ hai, chính là "nông dân tập trung về thị trấn".

Tôi bảo, nông dân tập trung về thị trấn, nông dân cũng biến thành thị dân rồi.

Lãnh Cương đáp, đúng thế. Thế nhưng, nếu sau khi nông dân tập trung mà không thể có việc làm, sẽ trở thành những người nghèo đô thị mới. Điều này đòi hỏi phải cung cấp cơ hội việc làm cho nông dân mất đất. Chúng tôi hiện nay đã đưa Đại học Xuyên vào (để Đại học Tứ Xuyên xây dựng cơ sở học xá tại huyện Song Lưu), huyện Song Lưu đã tài trợ 350 triệu tiền mặt, tiền thật bạc thật đưa cho Đại học Xuyên, chính là để phát triển kinh tế học xá, chính là nhằm gia tăng cương vị việc làm, nâng cao thu nhập cho nông dân. Đương nhiên đây chỉ là một trong số đó. Dù sao thì chúng ta không thể đưa nông dân di dời khỏi đất đai rồi mặc kệ không quan tâm, mà bắt buộc phải đồng thời cân nhắc vấn đề việc làm của họ.

Tôi hỏi, cân nhắc thế nào?

Lãnh Cương nói, muốn cung cấp cơ hội việc làm cho nông dân mất đất, bắt buộc phải phát triển ngành công nghiệp thứ hai và thứ ba; mà muốn phát triển ngành công nghiệp thứ hai và thứ ba, lại bắt buộc phải hạ thấp chi phí ngành nghề. Trước đây trong giai đoạn đầu phát triển, quy mô ngành công nghiệp thứ hai và thứ ba chưa đáp ứng, các doanh nghiệp là thôn thôn điểm hỏa, hộ hộ mạo yên (thôn nào cũng châm lửa, nhà nào cũng nhả khói), vốn đầu tư của chính phủ vô cùng lớn, chi phí đầu tư của doanh nghiệp cũng vô cùng lớn, cả hai bên đều chịu thiệt, vốn không có lợi cho sự phát triển kinh tế. Dựa trên tình hình này, chúng tôi liền đưa công nghiệp tập trung về khu kỹ nghệ. Kết quả là chi phí đầu tư của chính phủ cho các cơ sở hạ tầng phụ trợ được hạ thấp, chi phí giải tỏa đền bù cũng được hạ thấp, sự phối hợp giữa các doanh nghiệp cũng càng thêm hoàn thiện, chi phí vận hành quản lý của doanh nghiệp cũng được hạ thấp, quốc gia và doanh nghiệp đều song thắng. Đây chính là "tập trung" thứ ba, tức là "công nghiệp tập trung về khu kỹ nghệ". Công nghiệp tập trung về khu kỹ nghệ, đất đai tập trung về phía người kinh doanh, nông dân tập trung về thị trấn, chúng ta có thể thay đổi triệt để diện mạo nông thôn, đặt nền móng cho việc giải quyết triệt để vấn đề "tam nông".

Hóa ra "ba tập trung" là như thế này, nhưng không biết "tập trung" nào đến trước?

Lãnh Cương đáp, "ba tập trung" của chúng tôi được tiến hành đồng bộ. Hạt nhân của "ba tập trung" và thúc đẩy tích hợp đô thị nông thôn chính là trù tính chung, rời khỏi hai chữ "trù tính chung" là không được đâu. Cậu không thể để bộ tư lệnh đi về phía trước, mà đại quân vẫn ở phía sau; cũng không thể để chiến sĩ xông lên phía trước, mà đạn dược lương thảo theo không kịp. Đây là một công trình hệ thống.

Điều này đương nhiên không sai, ý tưởng "ba tập trung" của họ nghe lại càng không sai. Nhưng phương thức thao tác cũng rất quan trọng. Đối với công tác cơ sở mà nói, đôi khi thao tác còn quan trọng hơn cả dự thiết và quy hoạch. Không có tính khả thao tác, dự thiết và quy hoạch có hay đến đâu cũng bằng không, thậm chí là số âm. Bởi vì lần này làm hỏng rồi, lần sau sẽ chẳng còn ai tin cậu nữa. Nông dân đều là những người rất thực tế. Họ sẽ không vì cậu nghĩ phong phú đa dạng, nói khoác lác trới lơ mà nghe theo cậu mãi đâu. Cho nên tôi rất muốn biết một số cách làm cụ thể năm đó của Song Lưu.

Nhắc đến vấn đề này, Lãnh Cương vốn luôn chủ trương "nhận lấy lỗi lầm, nhường lại công lao", liền thản nhiên đẩy cấp phó năm đó của cậu ấy là Ngưu Mẫn ra tuyến đầu.

Ba, Con Đường Dưới Chân

Ngưu Mẫn tỏ thái độ rõ ràng:

Đất canh tác nông nghiệp tập trung theo hướng kinh doanh quy mô, là cuộc cách mạng thứ ba trong nông nghiệp

Ngày 3 tháng 8 năm 2005, Trang viên ba ba Thiếu Khôn huyện Song Lưu.

Huyện trưởng huyện Song Lưu Ngưu Mẫn là một người có khí chất hoàn toàn trái ngược với Lãnh Cương. Lãnh Cương hào sảng mãnh liệt, tràn đầy anh khí, giống như một vị tướng quân; Ngưu Mẫn văn chất bồng bổng, ôn văn nho nhã, giống như một nhà văn. Ngưu Mẫn có một cô con gái bảo bối, tên là Ngưu Mộng Địch. Cái tên đậm chất thơ này bắt nguồn từ một giấc mơ của Ngưu Mẫn: Ánh chiều tà hắt xuống, gió nhẹ thổi hiu hiu, chú bé chăn trâu thổi sáo ngắn cất ca khúc khải hoàn bước về. Tôi không biết đây có phải là lý tưởng sống trong lòng Ngưu Mẫn hay không, cũng không biết Lãnh Cương từng có những giấc mơ gì. Nhưng tôi cảm thấy, Lãnh Cương và Ngưu Mẫn thực sự là hai con người thú vị. Tính cách của họ thậm chí y như tên gọi của họ: Lãnh Cương cương cường, Ngưu Mẫn minh mẫn; Lãnh Cương thô trong có tinh, Ngưu Mẫn mềm trong có cứng. Hai con người như vậy kết hợp với nhau, một người làm bí thư, một người làm huyện trưởng, ắt hẳn phải là một sự "tối ưu hóa kết hợp".

Ngưu Mẫn bảo với tôi, "đất đai tập trung về phía người kinh doanh" vừa nãy nhắc đến đã được viết vào văn bản số 1 của Trung ương, biểu đạt chính xác chính là "đất canh tác nông nghiệp, đất trồng trọt tập trung theo hướng kinh doanh quy mô". Cái "tập trung" này, chủ yếu bao gồm hai phương diện, một là tái cơ cấu trong xã, hai là lưu chuyển ngoài xã.

Tôi truy vấn một câu, tái cơ cấu trong xã, lưu chuyển ngoài xã?

Ngưu Mẫn đáp, đúng vậy. Tại sao phải tái cơ cấu? Bởi vì đất đai nông dân nhận khoán bị chia cắt manh mún, một nhà trồng mấy chục mảnh ruộng, như thế không có lợi cho việc điều chỉnh cơ cấu ngành nghề, không có lợi cho việc phát triển kinh doanh quy mô. Trước đây trồng rau, trồng lúa nước thì vấn đề không lớn lắm, hiện nay điều chỉnh cơ cấu trồng mận, trồng dâu tây, trồng mận tỳ bà, trồng cây kinh tế, vấn đề liền phát sinh. Tỷ như trồng tỳ bà phải có hồ chứa nước vây quanh chứ, tôi không thể có một khoảnh ruộng to bằng cái nón lá, mà cũng đi đào cho cậu một cái hồ chứa nước vây quanh được chứ? Cho nên trong xã phải tái cơ cấu, để đất đai của nông dân nối liền thành một mảng, mấy chục mảnh ruộng phải điều chỉnh gom lại gần nhau.

Tôi hỏi, ý của anh chính là ghép nó thành một mảng lớn hoàn chỉnh ư?

Ngưu Mẫn đáp, đúng thế, xáo trộn điều chỉnh lại.

Tôi bảo, làm sao có thể như vậy được? Đất đai của nông dân đều đã giao khoán xuống rồi, người này có mấy mảnh này, người kia có mấy mảnh nọ. Đây là đã ký hợp đồng rồi, 30 năm không đổi, coi như là của người ta rồi. Bây giờ xáo trộn điều chỉnh lại, người này nhận được mảnh tốt, người kia nhận phải mảnh xấu thì phải làm sao? Cán bộ trấn, cán bộ thôn của các anh nhân cơ hội giở trò mưu tính thì phải làm sao? Đừng nói là nông dân, ngay cả tôi cũng còn có điều lo lắng. Đất đai dẫu sao cũng là cái gốc để nông dân nương y sinh tồn, họ nhận khoán được những mảnh đất này cũng chẳng dễ dàng gì. Bây giờ anh lại cầm nó về, bảo là điều chỉnh lại, sao họ chịu làm chứ?

Ngưu Mẫn nói, không làm thì làm công tác tư tưởng chứ! Chúng tôi đã mở bốn năm mươi cuộc họp, làm công tác tư tưởng. Sau đó làm thế nào nữa? Cậu phải giữ lòng công tâm, điều chỉnh cho họ tương đối công bằng vào, đừng để người ta cảm thấy có kẻ nhân cơ hội mưu tư lợi riêng, nhắm vào họ chứ! Thêm nữa mấy loại cơ sở hạ tầng phải giao cho họ, giúp đỡ họ. Vốn dĩ mảnh đất này không có nước, được thôi, tôi làm cho cậu một cái hồ chứa nước vây quanh. Thêm nữa, chỉnh trị đất đai, cũng có một khoản tiền.

Tôi đã hiểu. Tái cơ cấu trong xã, xáo trộn điều chỉnh lại, ngoài việc làm công tác tư tưởng ra, mấu chốt là công bằng và thiết thực. Nông dân cảm thấy họ không bị thiệt thòi, lại còn được hời, họ sẽ sẵn sàng làm. Nhưng không biết họ đã điều chỉnh được bao nhiêu?

Ngưu Mẫn đáp, mấy năm nay chúng tôi đã tái cơ cấu được 280.000 mẫu. Toàn Song Lưu có hơn 700.000 mẫu đất canh tác. Tiếp đó là lưu chuyển ngoài xã. Lưu chuyển thế nào? Chính là thu hút người kinh doanh, đất đai tập trung về phía người kinh doanh, giao cho người kinh doanh làm công nghiệp hóa nông nghiệp. Người kinh doanh đến áp dụng phương pháp gì? Thuận khoán phản tô.

Tôi hỏi, thế nào gọi là "thuận khoán phản tô"?

Ngưu Mẫn giải thích, chính là quan hệ giao khoán khoán sản đến hộ của nông dân không thay đổi, nhưng họ đem đất cho người kinh doanh thuê. Như vậy, người kinh doanh và nông dân đã hình thành nên hai loại quan hệ. Loại thứ nhất là quan hệ thuê mướn. Người kinh doanh thuê đất của nông dân, phải nộp tiền thuê cho nông dân. Thường là tính giá bằng hiện vật, quy đổi thành tiền, mỗi năm hai lần, ngày 30 tháng 6 một lần, ngày 30 tháng 9 một lần. Có người nói chúng ta tiến hành tập trung đất đai về phía người kinh doanh là "tập trung về phía địa chủ", lời này không đúng. Trên thực tế địa chủ là nông dân, người kinh doanh là tá điền. Nhưng người kinh doanh kinh doanh quy mô cần công nhân, nông dân liền biến thành công nhân nông nghiệp rồi. Từ đó hình thành nên quan hệ thứ hai, quan hệ thuê mướn nhân công.

Tôi không kìm được vỗ bàn tán thưởng. Đất đai tập trung về phía người kinh doanh, hay nói cách khác, sau khi đất canh tác nông nghiệp, đất trồng trọt tập trung theo hướng kinh doanh quy mô, xét về quyền sử dụng đất mà nói, nông dân là địa chủ, người kinh doanh là tá điền; xét về doanh nghiệp nông nghiệp mà nói, người kinh doanh là ông chủ, nông dân là công nhân. Một quan hệ thuê mướn, một quan hệ thuê mướn nhân công, người kinh doanh và nông dân hỗ vi ông chủ (lẫn nhau làm chủ). Đây có được tính là một cuộc biến biến cách trong quan hệ sản xuất hay không?

Vấn đề này, tôi nghĩ vẫn nên để cho các nhà kinh tế học chính trị trả lời đi! Điều tôi quan tâm hơn, là một vấn đề thực tế, một vấn đề thao tác: Khi nông dân và người kinh doanh phát sinh hai loại quan hệ này, họ trực tiếp giao thiệp với người kinh doanh, hay là do chính phủ làm trung gian?

Ngưu Mẫn nói, đàm phán một đối một chắc chắn không được. Nông dân đàm phán không lại, quyền lợi cũng không được bảo đảm. Từng nhà từng hộ đều đi đàm phán với người kinh doanh, không phải so bì lẫn nhau thì cũng là ép giá ngầm, hiệu suất thấp, chi phí cao, kết quả cũng không tốt. Biện pháp của chúng tôi, chủ yếu lấy đơn vị thôn, xã làm đơn vị, chính là thôn và xã đứng ra tổ chức, nông dân liên kết lại đàm phán với người kinh doanh, sau đó tôn trọng ý nguyện của nông dân ký hợp đồng.

Tôi hỏi, nông dân có đồng ý không?

Ngưu Mẫn đáp, đồng ý.

Tôi lại hỏi, tại sao lại đồng ý?

Ngưu Mẫn đáp, bởi vì có mối lợi.

Tôi hỏi tiếp, chỉ có mối lợi thôi sao?

Ngưu Mẫn đáp, nhìn từ lâu dài, cũng có ý nghĩa. Tôi thậm chí cho rằng đây là cuộc cách mạng thứ ba trong nông nghiệp.

Tôi hỏi, cách mạng thứ ba?

Ngưu Mẫn đáp, đúng vậy. Lần thứ nhất đánh hào cường chia ruộng đất, thực hiện "cày có ruộng". Thế nhưng sau khi chia ruộng đến hộ, ngày sống cũng chẳng dễ chịu gì. Bởi vì hồi đó chỉ có chừng ấy thứ. Cậu chia một con trâu, tôi chia một cái cày, hắn chia một căn nhà, đều là tàn khuyết không trọn vẹn, có gia đình còn chẳng có sức lao động. Thế là nông dân liên kết lại cậu ra nông cụ, tôi ra sức lao động, cùng mưu cầu sống qua ngày.

Tôi bảo, thế là có tổ đổi công, hợp tác xã?

Ngưu Mẫn đáp, đúng vậy. Thế nhưng sau đó chúng ta làm công xã nhân dân "lớn mà công", đi quy luật kinh tế. Đồng chí Đổng Tiểu Bình lại tổng kết thực tiễn An Huy, làm khoán đến hộ, khơi dậy tính tích cực sản xuất của nông dân, khiến nông dân một đêm được ăn no. Nhưng không giàu lên được.

Tôi hỏi, tại sao lại không giàu lên được?

Ngưu Mẫn bảo, cậu thử nghĩ xem, hàng ngàn hàng vạn hộ nông dân xông pha vào thị trường muôn hình vạn trạng, làm sao thích ứng nổi, lại làm sao đối phó cho xuể? Mỗi người trồng một ít tỳ bà, tỳ bà mỗi người trồng đều tự mình gánh đôi bồ quang ra bán, đi không nổi mười dặm đường, bán chẳng được giá hời. Phương thức kinh doanh kiểu này, cho dù thoát nghèo được, tuyệt đối cũng không thể làm giàu được.

Tôi lại hỏi, bây giờ có gì khác biệt?

Ngưu Mẫn đáp, sau khi đất đai tập trung về phía người kinh doanh, quy hoạch kinh doanh, kinh doanh quy mô rồi, tình hình hoàn toàn khác hẳn. Thứ nhất, sau khi người kinh doanh đến, thu nhập đầu tiên của nông dân, cũng chính là thu nhập tiền thuê, trong tình trạng không có bất kỳ sự đầu tư nào đã nhận được khoảng 1.200 cân lương thực. Khoảng 1.200 cân lương thực này trước đây còn đòi hỏi cậu phải đầu tư bón phân, bỏ công bỏ sức, còn phải nộp thuế, bây giờ thì không. Người kinh doanh đưa cho cậu khoảng 1.200 cân lương thực này, ngày 30 tháng 6 là có thể cầm được, thu hoạch ròng. Thứ hai, nông dân còn có một khoản thu nhập chính là đi làm thuê, mỗi ngày có thể kiếm được một khoản tiền, ít thì 15 tệ, nhiều thì 30 tệ. Thứ ba, năng lực thích ứng với kinh tế thị trường của nông dân được tăng cường. Sau khi người kinh doanh đến, nông dân trồng 1.000 cân tỳ bà, không còn phải tự mình gánh đôi bồ quang ra bán nữa, mà do người kinh doanh ngồi máy bay mang sang Hồng Kông bán. Chúng ta tổ chức họp báo tì bà tại Bắc Kinh, là ông chủ bỏ tiền, chúng ta ra sân khấu. Nông dân tăng thu nhập, nông nghiệp tăng hiệu quả, sự đầu tư cho nông nghiệp cũng được giải quyết, giải phóng mạnh mẽ lực lượng sản xuất ở nông thôn, tôi thấy đây là một con đường lớn thênh thang. Hơn nữa, từ kinh doanh phân tán đến ăn cơm nồi lớn, đến khoán ruộng đến hộ, rồi đến kinh doanh quy mô, là sự thăng tiến theo hình xoắn ốc. Cho nên tôi mới nói đây là cuộc cách mạng thứ ba trong nông nghiệp.

Tôi đồng tình với cách nói của cậu ấy. Trong đây có ba điểm rất đáng chú ý. Điểm thứ nhất, cách làm của họ không vi phạm chính sách, cũng không đi ngược lại với các luật lệ quy định pháp luật hiện hành, bởi vì quyền sở hữu và tính chất của đất đai không hề thay đổi. Quyền sở hữu vẫn thuộc về tập thể, quyền sử dụng vẫn thuộc về nông dân. Quyền sử dụng đã là của nông dân, vậy thì sử dụng thế nào, chính là chuyện của riêng họ. Nếu họ bằng lòng tập trung lại giao cho người kinh doanh đi kinh doanh, thì không có gì để chê trách, không có gì để dị nghị cả.

Cho nên điểm thứ hai vô cùng quan trọng, chính là bắt buộc phải do nông dân tự nguyện. Tại sao nông dân lại bằng lòng? Bởi vì chỉ có đem đất đai tập trung lại giao cho người kinh doanh tiến hành kinh doanh quy mô, nông nghiệp mới có khả năng hiện đại hóa, nông dân mới có khả năng thoát nghèo làm giàu. Nông dân đều là những người hiểu biết đạo lý, họ cũng đều bằng lòng và vô cùng sốt sắng muốn làm giàu. Cho nên, chỉ cần giải thích rõ đạo lý, đồng thời để nông dân nhìn thấy mối lợi thiết thực, họ sẽ không phản đối, thậm chí còn tích cực hưởng ứng hoan nghênh thành quả đó.

Trên thực tế, liên kết không hề sai, sử dụng tập trung đất đai cũng không hề sai. Kể cả việc lập tổ đổi công, hợp tác xã, công xã nhân dân hồi năm đó, xét về hai điểm liên kết nông dân tập trung đất đai mà nói, cũng không hề sai. Những cách làm đó, sai ở chỗ sự liên kết của nông dân không hoàn toàn xuất phát từ sự tự nguyện, sai lầm hơn nữa ở chỗ sau khi đất đai tập trung lại vẫn làm nông nghiệp truyền thống, mất đi ý nghĩa của sự tập trung và liên kết. Cho nên điểm thứ ba cũng rất quan trọng, chính là sau khi đất đai tập trung nhất định phải làm nông nghiệp hiện đại và kinh doanh quy mô.

Nhưng điều này cũng mang lại vấn đề mới, chính là sau khi phương thức sản xuất thay đổi, phương thức sinh hoạt và phương thức sinh tồn cũng sẽ phát sinh biến đổi. Nói cách khác, kinh doanh phân tán biến thành kinh doanh tập trung, cư trú phân tán cũng phải biến thành cư trú tập trung. Thế là có "tập trung" thứ hai – nông dân tập trung về thị trấn. Điều này không hoàn toàn là để giải quyết vấn đề an cư lạc nghiệp cho nông dân mất đất. Bởi vì sau khi đất đai được chỉnh trị tập trung, nông dân vốn ở riêng lẻ từng hộ gia đình trước đây vẫn có thể dọn vào thôn ở, nếu vốn dĩ đã tương đối tập trung ở trong thôn rồi, thì lại càng không thành vấn đề. Vấn đề là, nếu vẫn cứ ở trong thôn như cũ, đời sống của nông dân rất khó thực hiện hiện đại hóa. Mặc dù chúng ta có khẩu hiệu và cách làm kiểu như "thôn thôn thông đường, thôn thôn thông nước, thôn thôn thông điện, thôn thôn thông điện thoại, thôn thôn thông ti vi", nhưng nói thật lòng, chi phí rất cao, rất có khả năng cao đến mức nông dân không đủ tiền dùng điện thoại, không đủ tiền dùng ti vi, không đủ tiền dùng nước máy. Ví dụ như một thôn tự nhiên, vài hộ nông dân cô độc ở trong rừng sâu núi thẳm, kéo một đường dây điện thoại phải dài bao nhiêu? Điều này rất khó kéo ngay nền văn minh đô thị lan tỏa đến nông thôn rộng lớn.

Huống chi lại còn có vấn đề phát triển đô thị. Thành phố muốn phát triển, muốn xây dựng, công nghiệp muốn tập trung về khu kỹ nghệ, đều phải di dời. Ngưu Mẫn liền nói, cách làm trước đây của chúng ta là nông dân mất đất thì giải tỏa tại chỗ, di dời tại chỗ, chính phủ chúng ta không quản, kết quả là gây ra di dời lần hai, di dời lần ba, di dời lần bốn. Hôm nay người này đến di dời một bận, ngày mai người kia đến lại di dời một bận, vừa mới dời xong lại bắt cậu dời, nông dân sao có thể không có oán hận chứ?

Tôi bảo đúng vậy, người ta đâu phải người Digan!

Ngưu Mẫn nói, cho nên chúng tôi hạ quyết tâm đau đớn, nông dân tập trung về thị trấn, giải quyết triệt để một lần cho xong vấn đề di dời và vấn đề hiện đại hóa nông thôn. Nhất lao vĩnh dật (một lần vất vả, nhàn nhã suốt đời)!

Tôi không ngắt lời, thầm nghĩ các anh tính toán đúng là không tệ, vấn đề là tiền lấy từ đâu? Lẽ nào lại để chính phủ mua đơn toàn bộ? Nếu để nông dân bỏ tiền ra, chỉ riêng cơ sở hạ tầng thôi, bình quân mỗi người cũng phải trả 2.000 tệ, cái nhà đẹp đẽ đó của các anh họ làm sao ở nổi chứ?

Ngưu Mẫn lại bảo tôi không cần phải lo lắng quá mức. Ngưu Mẫn nói, biện pháp của họ là lấy đất đổi tiền, đem số tiền tiết kiệm được từ đất đai bù cho nông dân để cất nhà. Tỷ như, trước đây an trí 1.000 hộ nông dân cần 500 mẫu đất, bây giờ hoa viên Thục Tinh an trí nông dân do xây 5 tầng lầu, nên chỉ cần 100 mẫu đất là đủ. Số tiền tiết kiệm đất đai này, mỗi người có thể bù 7.000 tệ. Một nhà nông dân bốn khẩu, bốn bảy hai mươi tám (28.000 tệ), căn nhà tồi tàn có thể biến thành nhà đẹp.

Đây đương nhiên cũng là một biện pháp. Nhưng biện pháp này có phổ biến khả thi hay không, tôi vẫn phải đi dạo xem xét mới biết.

Bốn, Hạ Cánh Mềm

Tống Triều Hoa cảm thán vô vàn:

Không đàm lầm nước, thực cán hưng bang, bắt buộc phải xây dựng huyện giàu trên nền tảng dân giàu

Ngày 5 tháng 8 năm 2005, phòng tiếp tân huyện ủy Tân Tân.

Bí thư huyện ủy Tân Tân Tống Triều Hoa giống như Lãnh Cương, Kim Gia Tường, cũng là con cháu nhà nông, chỉ có điều sinh năm 1962, cậu ấy bắt kịp thời đại tốt đẹp cải cách mở cửa, chẳng những được học đại học, mà còn khi tuổi trẻ tài cao đã bước lên cương vị lãnh đạo, trở thành một thành viên trong đội ngũ cán bộ trung thanh niên tràn đầy sức sống của Thành Đô. Năm 1997, Tống Triều Hoa khi ấy mới 35 tuổi đã đảm nhiệm chức bí thư huyện ủy Đại Ấp, năm 2002 chuyển sang Tân Tân. Làm bí thư hai huyện qua hai nhiệm kỳ, Tống Triều Hoa hẳn là có rất nhiều điều để nói.

Theo lệ thường vẫn phải "ước pháp tam chương": Nói lời thật, không nói lời dối; nói lời chân thực, không chơi trò hình thức; nói tiếng người, không nói giọng quan. Kỳ thực lúc tôi nói câu này trong lòng ít nhiều cũng có đáy. Tôi hiểu sâu sắc rằng, với tư cách là một bí thư huyện ủy, việc không nói chút lời quan cách, lời sáo rỗng nào là điều bất khả thi. Nhưng với tư cách là một cán bộ cơ sở, nếu chỉ nói lời quan cách, lời sáo rỗng, thì lại không được. Công tác cơ sở là một việc vô cùng thiết thực. Đừng nói là chỉ nói lời quan cách, lời sáo rỗng, cho dù chỉ bàn chuyện vĩ mô thôi cũng không xong. Tống Triều Hoa có một quan điểm: Chỉ bàn chuyện vĩ mô, không đàm lầm nước; nói nhiều chuyện vi mô, thực cán hưng bang. Quả nhiên, nhắc đến tích hợp đô thị nông thôn của huyện Tân Tân, Tống Triều Hoa nói rất thực tế.

Tống Triều Hoa bảo với tôi, đặc điểm của Thành Đô, là thành phố lớn mang ngoại ô lớn, toàn thành phố chia thành ba vòng tròn. Vòng tròn thứ nhất năm khu nội thành, Cẩm Giang, Thanh Dương, Kim Ngưu, Vũ Hầu, Thành Hoa. Vòng tròn thứ hai khu vực ngoại ô gần và trung bình, Long Tuyền Dịch, Thanh Bạch Giang, Tân Đô, Ôn Giang, Song Lưu, Bì Huyện. Vòng tròn thứ ba khu vực ngoại ô xa, Đô Giang Yển, Bành Châu, Cùng Lái, Sùng Châu, Kim Đường, Đại Ấp, Bồ Giang, Tân Tân. Tân Tân nằm ở vòng tròn thứ ba, thực lực kinh tế tổng hợp có khoảng cách rõ rệt so với vòng tròn thứ nhất, kém hơn vòng tròn thứ hai một chút, nhưng ở vòng tròn thứ ba thì vẫn nói chuyện được. Tài nguyên tự nhiên, có núi có nước; phát triển kinh tế, nền tảng công nghiệp khá tốt, kinh tế tư nhân phát triển mạnh. Cho nên khẩu hiệu chúng tôi đưa ra, chính là "dẫn đầu ba vòng, hòa nhập hai vòng", điều này đòi hỏi phải đẩy nhanh phát triển, nhất là phải nỗ lực hết sức trong việc thúc đẩy kinh tế thành thị nông thôn cùng phát triển, cùng phồn vinh. Hơn nữa, tổng dân số Tân Tân gần 300.000 người, dân số nông nghiệp gần 220.000 người, vẫn là một huyện nông nghiệp, "tam nông" vẫn là vấn đề lớn nhất mà chúng tôi phải đối mặt hiện nay. Điều này đòi hỏi phải kết hợp tình hình thực tế của huyện, tìm chuẩn điểm kết hợp. Kinh tế đặc sắc của Tân Tân là gì? Chính là kinh tế tư nhân. Kinh tế tư nhân của Tân Tân có một đặc điểm, chính là lấy kinh tế công nghiệp làm chủ thể. Công nghiệp muốn phát triển thì bắt buộc phải tập trung, "thôn thôn điểm hỏa, hộ hộ mạo yên" là không được. Nhưng điều này rất khó khăn. Phần lớn các doanh nghiệp của 12 trấn hương trong toàn huyện đều bằng lòng phát triển tại địa phương, đem toàn bộ bọn họ di dời về khu kỹ nghệ, tương đương với một cuộc cách mạng.

Tôi hỏi, vậy các anh làm thế nào?

Tống Triều Hoa đáp, dựa vào chính sách dẫn dắt. Chúng tôi có hai chính sách. Thứ nhất gọi là "chính sách chia ba", chính là chia các chỉ tiêu đánh giá đầu tư tài sản cố định xã hội, số lượng nhiệm vụ thu hút đầu tư và thuế dự án giữa trấn hương dung nạp và trấn hương giới thiệu dự án dị địa theo tỷ lệ ba bảy, khơi dậy tính tích cực thu hút đầu tư của trấn hương và các ban ngành. Thứ hai gọi là "chính sách ba không", chính là đối với các dự án lựa chọn địa điểm không theo yêu cầu quy hoạch, quy hoạch không phê duyệt, ủy ban kế hoạch không lập dự án, ủy ban xây dựng không báo cáo xây dựng, thúc đẩy và bảo đảm toàn bộ các dự án công nghiệp mới dẫn tiến đều định cư tại khu kỹ nghệ.

Tôi bật cười. Ha ha, cương nhu kết hợp. Có điều công nghiệp muốn tập trung về khu kỹ nghệ, tất yếu sẽ liên quan đến vấn đề di dời. Nói chung mà nói, khu kỹ nghệ công nghiệp phần lớn nằm ở thành quan (cửa thành). Điều kiện cư trú và điều kiện sinh hoạt của nông dân vùng thành quan, tương đối tốt hơn so với các khu vực nghèo đói vùng ngoại ô xa. Mấy năm nay, nông dân lân cận thành quan dựa vào thành phố, thường là làm giàu trước. Không ít người cất nhà mới, có người còn cất rất đẹp, đâu chịu di dời? Di dời vốn dĩ là một bài toán khó, việc di dời của nông dân thành quan e rằng lại càng khó trên khó. Giả sử nông dân không chịu di dời, thì phải làm sao đây? Lẽ nào cũng định chơi "chính sách chia ba" và "chính sách ba không" nữa hay sao?

Tống Triều Hoa cũng cười. Anh ấy nói đương nhiên không được. Công nghiệp tập trung về khu công nghiệp, áp dụng một số biện pháp mang tính hướng dẫn, hạn chế là nên làm, nhưng nông dân tập trung về thị trấn thì phải tự giác, tự nguyện, cách làm cưỡng ép không phù hợp với "lập đảng vì công, cầm quyền vì dân".

Tôi nói đúng vậy, thế thì khác gì làm "trại tập trung" đâu.

Tống Triều Hoa không tán thành cũng không phản đối cách nói "trại tập trung" của tôi. Điều anh ấy nhấn mạnh là: "Dưa ép không ngọt", không ngọt thì không hài hòa. Cho nên không thể "di dời thô bạo", chỉ có thể "hạ cánh mềm".

Tôi hỏi, vậy các anh tính làm thế nào?

Tống Triều Hoa nói, trước tiên phải tính cho rõ bài toán. Trước kia hay nhắc tới ba câu: Không công nghiệp không giàu, không thương mại không hoạt, không nông nghiệp không ổn, có thể thấy tầm quan trọng của việc phát triển công nghiệp. Công nghiệp muốn phát triển, thì bắt buộc phải tập trung về khu công nghiệp. Tập trung mới có thể phát triển, phát triển mới có thể làm giàu huyện, giàu huyện mới có thể giàu dân, dân giàu thì mới có hài hòa. Quần chúng nhân dân là nền tảng cầm quyền của đảng ta. Nền tảng không vững, đất lở núi rung, hài hòa càng không thể bàn tới. Tôi cho rằng, một địa phương, một huyện, dù GDP có lớn đến đâu, thu ngân sách có cao thế nào, xây dựng đô thị có đẹp mấy đi nữa, thì thành tích chính trị thực sự mấu chốt vẫn phải xem nông dân có giàu hay không. Nếu nông thôn không có sự thay đổi, nông dân không giàu có, thì thành tích chính trị đó chỉ là giả dối. Trước đây, chúng ta vẫn luôn nhắc đến việc phải tăng thu nhập cho nông dân, thu hẹp khoảng cách thành thị và nông thôn, nhưng nhắc từng ấy năm rồi, khoảng cách thành thị nông thôn không những không thu hẹp mà lại còn tăng lên, tại sao? Chính vì chúng ta thực hiện các biện pháp làm giàu cho huyện thì nhiều, mà thực hiện các biện pháp làm giàu cho dân thì ít. Kinh tế huyện thành đang phát triển, nhưng nông dân không giàu lên, đương nhiên người chửi mắng sẽ nhiều, người oán hận sẽ lắm. Do đó, chúng ta bắt buộc phải chuyển đổi tư duy, thông qua hội nhập thành thị và nông thôn để đồng bộ thúc đẩy việc làm giàu cho huyện và làm giàu cho dân, đặt việc làm giàu cho huyện trên nền tảng làm giàu cho dân.

Tôi nói, ý anh là, việc tập trung phát triển công nghiệp không chỉ giải quyết vấn đề làm giàu cho huyện, mà còn giải quyết cả vấn đề làm giàu cho dân? Hay nói cách khác, muốn vừa giàu huyện vừa giàu dân, thì công nghiệp bắt buộc phải phát triển tập trung, nông dân bắt buộc phải cư trú tập trung?

Tống Triều Hoa nói, chính là như vậy. Nhìn bề ngoài, công nghiệp tập trung về khu công nghiệp khiến nông dân mất đi đất đai, nhưng thực ra lại giải phóng nông dân khỏi đất đai, chấm dứt những ngày tháng nghèo khổ "mặt hướng đất, lưng hướng trời" từ đời này qua đời khác. Đồng thời đưa họ tập trung đến các khu chung cư tái định cư để sinh sống, lại từng bước thay đổi phương thức sản xuất, phương thức sinh hoạt và quan niệm tư tưởng của họ. Lại thông qua dự án đào tạo việc làm của chính phủ, biến họ thành công nhân công nghiệp, thực sự hiện thực hóa sự chuyển đổi từ nông dân thành thị dân. Thân phận thay đổi, cuộc sống thay đổi, quan niệm thay đổi, thu nhập cũng tăng lên. Trước đây một người nông dân hoàn toàn làm nông, tổng thu nhập cả năm thực sự để đạt được 4000 tệ là rất khó, bây giờ chỉ tính riêng thu nhập tiền lương đi làm thuê một năm đã là hơn vạn tệ, phải nói là tăng lên gấp bội.

Tôi không hoàn toàn đồng tình cho lắm. Tôi nói, bài toán các anh tính thì không sai, vấn đề là nông dân có thừa nhận bài toán đó không, có mua trướng (chấp thuận) hay không.

Tống Triều Hoa thừa nhận lo lắng của tôi là có lý. Anh ấy nói, nông dân đều là "thấy nước mới cởi giày". Họ cũng nói đạo lý, nhưng càng thực tế hơn. Anh ấy thấy nói chuyện thực tế cũng là một thái độ thiết thực. Chúng ta xây dựng xã hội hài hòa, chính là để theo đuổi sự hài hòa thiết thực, hài hòa thực tế. Không mang lại lợi ích thiết thực cho nông dân thì không thể nào hài hòa nổi. Anh muốn dỡ nhà của họ, anh muốn trưng dụng đất đai của họ, mà lại không cho họ chút lợi lộc nào, thì họ làm sao mà hài hòa cho nổi chứ?

Tôi hỏi, vậy các anh cho nông dân lợi ích thiết thực gì?

Tống Triều Hoa nói, trong chuyện này cũng có vấn đề chuyển đổi quan niệm tư tưởng. Trước đây chúng ta có một bài học, đó là toàn đợi dự án đến rồi mới bắt đầu giải tỏa đền bù, để nông dân ở nhà tạm, một năm hai năm không có nhà để cấp cho họ, thường đều bắt nông dân đi nương thân dựa rát họ hàng, thậm chí dựng nhà tạm đơn sơ bên vệ đường, không có nhà có sẵn để bố trí tái định cư, gây ra rất nhiều mâu thuẫn. Làm những việc như thế nhiều rồi, chính phủ sẽ mất đi uy tín. Chúng ta hứa hẹn với nông dân, nói bao lâu nữa nhà sẽ xây xong, cầm mấy bức tranh quy hoạch cho nông dân xem, nói nhà của chúng tôi đẹp thế này này, nông dân đều bảo chúng ta đang lừa họ.

Đương nhiên rồi, quy hoạch quy hoạch, vẽ trên giấy, treo trên tường, chuyện thế này trước kia xảy ra nhiều lắm, nông dân đi một giáng, khôn một sàng, cũng đã học được khôn rồi. Anh không thả thỏ, thì đương nhiên họ sẽ không tung ưng.

Tống Triều Hoa nói, lần này chính là tổng kết những bài học trước đây, xây nhà lên trước, hơn nữa phải đảm bảo môi trường đẹp đẽ, cơ sở hạ tầng đồng bộ, giá cả phải chăng, lại còn giúp nông dân giải quyết vấn đề việc làm, thực sự để họ an cư lạc nghiệp, kết quả là trong vòng 36 ngày đã di dời thành công 489 hộ, đều là nông dân Thành Quan, gần như là thần tích. Tại sao lại có thể tạo ra kỳ tích này? Điều này gắn bó mật thiết với "mô hình Tân Hải" kiểu "xây nhà trước, giải tỏa sau". Nhà tái định cư xây dựng thế nào, cơ sở hạ tầng đồng bộ ra sao, nông dân nhìn thấy được, sờ nắm được, thì sẽ vui vẻ và tự nguyện di dời.

Khu chung cư tái định cư Thuần Dương của huyện Tân Tân tôi từng xem qua rồi, nằm giữa khu công nghiệp và thành phố, vào xưởng làm thuê, vào thành mua sắm, hay mở một tiệm nhỏ làm buôn bán nhỏ, đều rất thuận tiện. Huống chi còn có đủ loại chính sách ưu đãi và chính sách đồng bộ. Nông dân được chăm lo chu đáo, thoải mái, hài lòng rồi, đương nhiên sẵn sàng đến. Cái gọi là "mô hình Tân Tân" ban đầu, chính là "xây tổ đón phượng". Trước kia chúng ta chỉ nghe nói chiêu thương thu hút đầu tư mới phải "xây tổ đón phượng", chứ chưa từng nghe nói bố trí tái định cư cho nông dân cũng phải "xây tổ đón phượng". Đây quả thực là một sự sáng tạo, nhưng cũng có vấn đề, đó chính là chính phủ bắt buộc phải bỏ tiền ra ứng trước tiền thi công, trợ cấp cho nông dân. Không ứng trước tiền thi công, thì nhà không xây lên được; không trợ cấp cho nông dân, thì nông dân không chuyển vào ở được. Trong này liệu có khó khăn gì không, liệu có tranh cãi gì không?

Tống Triều Hoa nói, quả thực có vấn đề này. Ví dụ như lần này huyện chúng ta trong hoàn cảnh tài chính vô cùng khó khăn vẫn cứ trích ra hơn 50 triệu tệ để nhường lợi cho dân, đã gây ra rất nhiều tranh cãi. Mọi người đều nói dựa vào đâu mà tốt với nông dân như thế, dựa vào đâu mà cầm mấy chục triệu cho nông dân? Tôi nói, các anh sai rồi. Tính toán kỹ lại đi, chính phủ không hề thiệt. Đất đai mà nông dân trả lại có thể thu hút bao nhiêu dự án, phát triển bao nhiêu doanh nghiệp? Những dự án, doanh nghiệp này có thể sinh ra bao nhiêu thuế thu, bao nhiêu tài cải? Tính bài toán lớn, bài toán lâu dài, chúng ta không cho nông dân thêm gì cả, mà chỉ là trả trước cho họ mà thôi. Huống chi bao nhiêu năm nay, sự phát triển công nghiệp của chúng ta, nông thôn, nông dân, nông nghiệp đã cống hiến to lớn. Công nghiệp phát triển đến một thời điểm nhất định, thì nên phản bồi (nuôi dưỡng ngược lại) nông nghiệp; đô thị phát triển đến một thời điểm nhất định, thì nên phản bồi nông thôn. Cầm một ít tiền cho nông dân, chúng ta không phải hối lộ, họ cũng không phải nhận hối lộ. Đây là sự bồi thường của chúng ta đối với nông dân, ưu đãi một chút cũng là điều nên làm. Chỉ khi để nông dân thực sự cảm nhận được lợi ích thiết thực, nông dân mới cho rằng chính sách của Đảng là tốt, chính phủ gần gũi nhân dân, thương yêu nhân dân, mới ủng hộ chúng ta. Vấn đề của nông dân, tôi vẫn chủ trương gan lớn thêm chút, bước đi nhanh thêm chút.

Tống Triều Hoa nói với tôi, lần này họ đã làm "tình nghĩa" đến nơi đến chốn. Nông dân chuyển đến khu mới xong, làm giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở miễn phí, thậm chí phí làm bìa cũng không thu, phí quản lý vật nghiệp miễn phí năm năm. Trước kia họ ở nông thôn có nhà, họ cũng có đóng loại phí gì đâu chứ! Căn nhà họ được phân cũng có thể bán. Nếu nhà được ưu đãi mà không cho phép nông dân bán, thì đó là ưu đãi giả rồi. Sau khi bán nhà xong, họ có thể đi mua những căn nhà khác, cũng có thể đi thuê nhà trong thành phố, cầm số tiền tiết kiệm được đi làm buôn bán. Ví dụ căn nhà 100 mét vuông, họ mua được với giá 3 vạn tệ, sau đó bán ra với giá 1000 tệ một mét vuông, có thể lãi được 7 vạn. Họ đến nơi khác thuê một căn nhà, tiền thuê một năm không quá 1 vạn, số tiền còn lại có thể đem đi làm buôn bán nhỏ, mang đi "lăn bóng tuyết". Đây đều là quyền lợi của nông dân. Phải cho nông dân sự tự do, phải cho nông dân một lối thoát. Sau khi họ bán nhà cho người khác rồi, họ sẽ không tìm rắc rối của chính phủ nữa. Việc của Trung Quốc muốn làm cho hoạt bát lên, có một tiền đề là phải nới lỏng, quản lý quá nhiều, quá cứng nhắc không hề hay ho gì. Nông dân muốn giao dịch, thì cứ để họ giao dịch; nông dân muốn bước vào thị trường, thì cứ để họ bước vào thị trường. Sau khi bước vào thị trường rồi, vấn đề giữa chúng ta và nông dân coi như vẽ dấu chấm hết. Sau này dù có vấn đề gì đi nữa thì đó cũng là việc của chính mình, thuế phí gì đến hạn thì cứ nộp, có gì mà không tốt chứ?

Đương nhiên chẳng có gì là không tốt cả. Chỉ là tôi vẫn còn một vấn đề mang tính kỹ thuật, đó là trước kia nông dân ở nhà riêng từng hộ một, bây giờ chuyển vào tòa nhà chung cư, ở cùng với nhau rồi, vậy ai ở lầu trên, ai ở lầu dưới, ai ở đầu đông, ai ở đầu tây đây? Nếu xảy ra mâu thuẫn dẫn đến xung đột, thì giải quyết thế nào?

Tống Triều Hoa nói rất đơn giản, cũng chỉ có ba từ: Công khai, công bằng, công chính. Chỉ cần anh thực sự công bằng, thực sự công khai, thì rất nhiều việc đều dễ giải quyết. Phương pháp phân chia tầng lầu khu chung cư tái định cư Thuần Dương của chúng tôi, là công bố giá cả các tầng lầu trước, ví dụ tầng trệt 260, tầng hai 270, tầng ba 300, tầng bốn 290. Mọi người dựa vào khả năng chịu ựng kinh tế của mỗi người, tự do lựa chọn kiểu căn hộ. Nếu đụng xe (chọn trùng nhau), thì thương lượng trước. Thương lượng không xong, thì bốc thăm. Một dựa vào đòn bẩy kinh tế, hai dựa vào thương lượng dân chủ, thực sự không được nữa thì dựa vào "ông trời". Ngoài ra chúng tôi tung ra một chính sách, đó là nhà ai giải tỏa xong trước, thì nhà đó được chọn nhà trước. Giải tỏa xong trước chọn trước, giải tỏa xong sau chọn sau, đợi đến cuối cùng không còn nhà đẹp nữa, thì không được trách chúng tôi nữa nhé! Kết quả là rất nhiều quần chúng thức đêm giải tỏa, đội mưa giải tỏa, không có một hộ nào phải cưỡng chế thi hành, cũng không có một hộ nào đi kiện tụng thỉnh nguyện. Nông dân thực ra rất hiểu lý lẽ, chỉ sợ nhất là anh thiên vị trái pháp luật. Chỉ cần thực sự làm được "công khai, công bằng, công chính", thì sẽ không có mâu thuẫn, cũng sẽ không có vấn đề gì.

Nhìn thế này, đương nhiên không đến mức có vấn đề gì lớn. Chỉ là huyện Tân Tân tuy ở vành đai ba, nhưng lại là "lãnh đạo thế giới thứ ba". Các huyện thị khác ở vành đai ba, mọi chuyện có đơn giản như vậy không?

Năm, Trỗi dậy mạnh mẽ

Tăng Vạn Minh nghênh khó tiến lên:

Muốn phát triển thì phải có gan dạ, nơi khó khăn đến đâu cũng có ưu thế

Ngày 10 tháng 8 năm 2005, Chính quyền nhân dân thành phố Thành Đô, phòng làm việc của Tăng Vạn Minh.

Phó thị trưởng Chính quyền nhân dân thành phố Thành Đô, nguyên bí thư huyện ủy Đại Ấp, 39 tuổi, Tăng Vạn Minh rất khiêm tốn. Anh ấy có vẻ không mấy sẵn lòng tiếp nhận phỏng vấn của tôi. Tăng Vạn Minh nhiều lần tuyên bố, Đại Ấp có thể có chút thay đổi, là nhờ sự lãnh đạo sáng suốt của thành ủy và chính quyền thành phố, nhờ trí tuệ tập thể của nhân dân toàn huyện và cả ban lãnh đạo, chứ không liên quan gì nhiều đến cá nhân anh ấy, huống chi mọi chuyện đã qua rồi, nói chuyện với các đồng chí khác cũng vậy thôi.

Tôi đành phải nói với anh ấy rằng, cuộc phỏng vấn của chúng tôi là nhắm vào sự việc chứ không nhắm vào con người, cũng không có ý định tuyên truyền cá nhân, chỉ muốn làm rõ đầu đuôi ngọn ngành sự việc thôi. Quá trình hội nhập thành thị và nông thôn của huyện Đại Ấp mang ý nghĩa điển hình, nên để người ta biết đến. Còn việc nhất định phải trò chuyện với anh ấy, cũng chỉ vì cảm giác của người trong cuộc chân thực hơn mà thôi. Lúc này Tăng Vạn Minh mới đồngือ "dùng ngôn ngữ của chính mình để diễn tả những việc mọi người đã làm". Thế là, chúng tôi trò chuyện đối mặt nhau trong phòng làm việc của anh ấy. Giọng anh ấy trầm thấp, ngữ điệu bình thực, hoàn toàn không phô trương, giống như đang kể câu chuyện của người khác vậy. Dù vậy, tôi vẫn có thể cảm nhận được sự hài hước và phong thái thường ngày của anh ấy.

Tăng Vạn Minh nói với tôi, nguyên tắc làm việc của anh ấy là mưu sự không mưu nhân. Mưu sự tức là mưu cầu phát triển, muốn phát triển thì phải có gan dạ, có mưu lược. Kỳ thực nơi nào khó khăn đến đâu, cũng đều có ưu thế của riêng mình. Đại Ấp ở Thành Đô coi như là một nơi tương đối hẻo lánh, khá khó khăn, trước kia thuộc địa khu Ôn Giang. Địa khu Ôn Giang có câu nói thế này: "Cung Bồ Đại, quỷ sợ hãi." Cung Bồ Đại, tức là Khung Lại, Bồ Giang, Đại Ấp. Vấn đề chủ yếu, là nền tảng kinh tế tương đối yếu kém, quan niệm tư tưởng khá lỗi thời. Lúc anh ấy đến Đại Ấp, Đại Ấp cơ bản không có công nghiệp, cơ bản không nhìn thấy công trường xây dựng, tiền gửi tiết kiệm chỉ có 2 tỷ, nợ nần ngược lại có hơn 6 tỷ, trong đó trái phiếu hơn 3 tỷ, tiền lương còn không phát nổi. Cho nên gánh nặng tư tưởng của cán bộ quần chúng rất nặng nề, cảm thấy Đại Ấp cách Thành Đô xa như vậy, phát triển cũng không có lực hậu thuẫn.

Tôi nói, anh nhậm chức trong hoàn cảnh như thế này, không biết có suy nghĩ gì?

Tăng Vạn Minh nói, lúc đó tôi nghĩ là, thay đổi hiện trạng của Đại Ấp, chắc chắn phải dựa vào sự hỗ trợ của cấp ủy và chính quyền cấp trên, nhưng quan trọng hơn vẫn là tự mình dựa vào mình, tự mình tin tưởng mình, tự mình giải phóng mình.

Lời nói thì không sai. Vấn đề là ở chỗ họ nghèo rớt mồng tơi, muốn gì không có nấy, làm sao để tự sản tự cứu?

Tăng Vạn Minh nói, tôi là một người có tư duy ngược. Đại Ấp có khoảng cách, có khó khăn, tương đối tụt hậu, nhưng khoảng cách chính là tiềm năng, tụt hậu chính là hy vọng. Một địa phương, nó càng khó khăn, thì sân khấu để chúng ta làm việc lại càng đẹp, không gian phát triển lại càng lớn. Tờ giấy trắng, thì dễ viết nên những con chữ mới nhất đẹp nhất, dễ vẽ nên bức tranh mới nhất đẹp nhất mà!

Được lắm! "Quỷ sợ hãi" đã biến thành "cây rút tiền" rồi. Tuy nhiên nói khoác thì dễ, làm việc thực tế mới khó, hãy xem họ "biến rác thành báu" thế nào.

Tăng Vạn Minh nói, trong đầu tôi lúc đó vẫn luôn suy nghĩ, mâu thuẫn chủ yếu của Đại Ấp là gì? Phương diện chủ yếu của mâu thuẫn là gì? Nói qua nói lại, vẫn là hai chữ "phát triển". Bắt buộc phải dùng phát triển để ngưng tụ lòng người, dùng phát triển để khích lệ ý chí chiến đấu, dùng phát triển để giải quyết những khó khăn và vấn đề trong phát triển. Muốn phát triển, thì phải có dự án. Nếu nói phát triển mới là đạo lý cứng nhắc, vậy thì dự án chính là đạo lý cứng nhắc của phát triển, cũng là nhiệm vụ hàng đầu của Đại Ấp. Làm hội nhập thành thị và nông thôn, không có dự án thì chỉ là nói suông. Do đó chúng tôi đề ra, lấy chiêu thương thu hút đầu tư làm điểm cắt và điểm đột phá cho toàn bộ công việc, lấy xây dựng dự án làm cốt lõi để gia tăng tốc độ phát triển của Đại Ấp.

Tôi hỏi, làm rầm rộ nhanh chóng à?

Tăng Vạn Minh nói, không, phát triển khoa học. Tuyệt đối không thể đi lại con đường cũ "mỗi thôn nhóm lửa, mọi nhà bốc khói" của quá khứ, bắt buộc phải tập trung hóa, thị trường hóa, chuyên nghiệp hóa, quy mô hóa, pháp trị hóa. Cho nên chúng tôi đã quy hoạch "năm khu một tuyến". "Một tuyến" chính là dọc tuyến đường du lịch, từ trấn Tây Lĩnh đến trấn Hàn Tràng, hơn 100 cây số, giống như một sợi dây chuyền, xâu chuỗi năm khu lại với nhau. Trấn Hàn Tràng là khu công nghệ cao chăn nuôi, trấn An Nhân là khu phát triển du lịch văn hóa, trấn Tấn Nguyên là khu công nghiệp và khu đô thị mới, khu mô hình nông nghiệp hiện đại ở trấn Tô Gia, đều nằm trên tuyến đường du lịch. Khu phát triển du lịch văn hóa thực ra cũng là bốn điểm một tuyến, một là núi tuyết Tây Lĩnh, hai là Hoa Thủy Lam Hà Vịnh, ba là Hạc Minh Sơn - cội nguồn Đạo giáo, bốn là Lưu thị Trang Viên. Binh mã chưa động, quy hoạch đi trước. Quy hoạch xong rồi, thì có thể chiêu thương thu hút đầu tư. Thứ nhất, dựa vào ưu thế chiêu thương...

Tôi cười. Nơi "quỷ sợ hãi" mà cũng có ưu thế ư?

Tăng Vạn Minh nói, sao lại không có? Một là ưu thế năng lượng, có than, có nước, điện năng đầy đủ. Hai là ưu thế đất đai, bãi hoang, đồi đất, đất bãi bồi ven sông rất nhiều, chi phí tạo đất cũng thấp. Ba là ưu thế môi trường, núi tuyết Tây Lĩnh Hoa Thủy Lam Hà Vịnh, tài nguyên du lịch phong phú. Bốn là ưu thế sinh thái, núi, gò đồi, vùng đồng bằng đều có, khí hậu ba chiều rất rõ rệt, thích hợp cho việc trồng trọt các loại nông sản. Miền núi chúng tôi tập trung làm dược liệu, vùng gò đồi thì làm kinh doanh đa ngành, làm dê Ma, rau trái vụ, vùng đồng bằng chủ yếu làm ruộng lúa. Năm là ưu thế lao động, giá cả lao động tương đối thấp. Cho nên tôi cảm thấy nếu làm dự án, trong thao tác cụ thể bắt buộc phải dựa vào ưu thế để chiêu thương. Dùng sở trường của mình để so với sở đoản của người khác, dự án sẽ tới. Ưu thế phát huy càng triệt để, lại càng chứng tỏ điểm cắt của chúng ta chọn rất chuẩn. Vấn đề là anh phải biến những ưu thế tiềm năng này thành lực lượng tuyên truyền thực tế. Anh bắt buộc phải khai thác nó, tận dụng nó, tức là "phát hiện ưu thế, nuôi dưỡng ưu thế, tạo ra ưu thế, tận dụng ưu thế, phát huy ưu thế".

Tôi là một người hơi không nói lý lẽ một chút. Cái gọi là "không nói lý lẽ", chính là "chỉ nói sự thật". Đây cũng là một nguyên tắc cơ bản trong các cuộc phỏng vấn của tôi với các cán bộ lãnh đạo thành phố Thành Đô. Đại Ấp có năm đại ưu thế này, là sự thật; còn làm thế nào để phát hiện, nuôi dưỡng, tạo ra, tận dụng, phát huy, thì lại không biết.

Tăng Vạn Minh nói, một là dựa vào tình cảm chân thành, hai là dựa vào chữ tín, ba là sự lãnh đạo kiên cường của Đảng. Tôi thường nói với mọi người trong ban lãnh đạo rằng, làm dự án bắt buộc phải đoàn kết lớn, bắt buộc phải liên minh lớn, cũng bắt buộc phải mặt trận thống nhất lớn. Bất cứ ai có thể cho chúng ta dự án, đều phải tranh thủ họ, đoàn kết họ, đạt được đôi bên cùng có lợi. Kinh doanh doanh nghiệp là phải kiếm tiền, chúng ta phải giúp họ kiếm tiền trên tiền đề tuân thủ kỷ luật pháp luật và không làm tổn hại đến lợi ích của người dân, thậm chí giúp họ tính toán sổ sách, để họ cảm thấy đầu tư là có hồi báo. Tháng 3 năm 2003, một người bạn nói với tôi, ông vua giày dép Trung Quốc - Tập đoàn Song Tinh chuẩn bị đến Tứ Xuyên phát triển, nhưng chưa có cơ sở. Lúc đó tôi vừa mới đến Đại Ấp không lâu, đang học ở trường đảng. Tôi liền đi tìm tổng giám đốc bán hàng công ty Thành Đô của họ, mời họ đến Đại Ấp xem qua, giới thiệu khu phát triển công nghiệp cho họ, giới thiệu Đại Ấp có những ưu thế gì, ưu thế lao động, ưu thế điện năng, ưu thế giao thông, ưu thế dịch vụ tốt đẹp. Điểm này đã làm động lòng vị tổng giám đốc đó, thế là giới thiệu người ở trụ sở chính Thanh Đảo đến Đại Ấp. Chúng tôi lại cùng họ đi xem các khu thắng cảnh của Đại Ấp, lại chạy đến Thanh Đảo thăm lại, tranh thủ họ đến đây đầu tư. Cuối cùng, Tập đoàn Song Tinh đầu tư 2,5 tỷ, xây dựng cơ sở làm giày miền Tây, còn làm cả quần áo, mũ nón, tất vớ, hình thành một chuỗi ngành nghề rất lớn. Hơn nữa giá đất còn bán rất cao, hơn 6 vạn tệ một mẫu, tiêu chuẩn quốc gia, không hề có ưu đãi.

Tôi hỏi, không có ưu đãi cũng chịu đến ư?

Tăng Vạn Minh nói, chịu đến. Kỳ thực một số doanh nghiệp lớn, không quá quan tâm đến những "ân huệ nhỏ nhặt" đó. Điều họ coi trọng hơn, chính là môi trường mềm của địa phương này. Doanh nghiệp nơi khác có thể đến phát triển, phần lớn là lựa chọn con người. Người này có thể kết giao hay không, người này làm việc có giữ chữ tín hay không, ông chủ đều đã làm rất nhiều điều tra về những mặt này, khảo sát xem địa phương này nói lời có giữ lời hay không. Anh giữ chữ tín, thì dự án sẽ tới. Cho nên tôi nói với mọi người trong ban lãnh đạo, chúng ta chiêu thương thu hút đầu tư làm dự án, nhất định phải dùng chân tâm đổi chân tình, dùng chân tình đổi chân ý.

Tôi hỏi, nói như vậy, một dựa vào chân tình, hai dựa vào chữ tín, hai con đường này là một thể thống nhất rồi nhỉ?

Tăng Vạn Minh nói, phải. Người có chân tình nhất định giữ chữ tín, người giữ chữ tín nhất định có chân tình. Chân tình là bản chất bên trong, chữ tín là biểu hiện bên ngoài. Tôi thường nói hai câu: Thà rằng nói tôi năng lực kém, chứ không đi báo cáo gian dối khoa trương; thà rằng nói tôi tay nghề kém, chứ không đi làm giả dối. Đâu ra đấy, rõ ràng rành mạch, thế này sẽ tốt hơn một chút. Sau khi tôi đến Đại Ấp còn có một "quan niệm ánh nắng", đề ra "Đại Ấp chữ tín, chính phủ ánh nắng". Chính phủ ánh nắng, chính là chính phủ công khai, chính phủ minh bạch, chính phủ vì dân, chính phủ liêm khiết, chính phủ trách nhiệm, chính phủ hiệu quả. Tóm lại, làm bất cứ việc gì cũng phải chú trọng ánh nắng, phải chịu được sự kiểm nghiệm của lịch sử, phải chịu được lời bình của người đời sau, phải chịu được sự đồng tình của mọi người, phải chịu được sự đánh giá của xã hội.

Tôi hỏi, thế còn sự lãnh đạo kiên cường của Đảng là thế nào?

Tăng Vạn Minh nói, lúc đó tôi đề ra ở Đại Ấp, bên trong phải tăng cường sức mạnh ngưng tụ, bên ngoài phải tăng cường sức mạnh thu hút, toàn bộ đội ngũ cán bộ phải có sức chiến đấu. Nhiệm vụ chủ yếu của tôi với tư cách là bí thư, là nắm bắt phương hướng cho tốt, chế định quy tắc cho tốt, xử lý nhịp độ cho tốt, qua đó thúc đẩy sự phát triển của kinh tế, sự tiến bộ của sự nghiệp và sự hài hòa của xã hội.

Tôi lại hỏi, có hiệu quả không?

Tăng Vạn Minh nói, có. Ví dụ Phúc Kiến có Tập đoàn Ngọc Tân, họ đến miền Tây, muốn chọn một cơ sở gia công xuất khẩu, đã đến Miên Dương, đến Lạc Sơn, cũng đến Đức Dương, trạm cuối cùng đến Thành Đô. Lúc đến Thành Đô thì ghé qua Đại Ấp, nghe danh bái phỏng trấn Hàn Tràng. Lúc đó bí thư đảng ủy trấn Hàn Tràng vô cùng nhạy bén, lập tức báo cáo với tôi, nói bọn họ khả năng là đến khảo sát đầu tư, nhưng không biết đầu tư thế nào, cũng không biết có phải thật hay không. Tôi nói anh giữ họ lại, ở lại Hoa Thủy Lam Hà Vịnh. Hôm sau tôi tiếp đón họ ở huyện ủy, giới thiệu tình hình, lại gọi bí thư trấn Hàn Tràng cùng họ về Hạ Môn, khảo sát tình hình công ty, trò chuyện 13 ngày thì chốt xong dự án này. Công ty Ngọc Tân đầu tư hơn một trăm triệu, có thể giải quyết việc làm cho 1500 người, giá trị xuất khẩu sáng tạo có thể đạt tới 10 đến 30 triệu đô la Mỹ, sản phẩm đều tiêu thụ hết sang Mỹ và châu Âu. Người dân trấn Hàn Tràng cũng giàu lên. Chỉ riêng việc trồng nấm cho họ, bốn năm tháng là có thể kiếm được 6000 tệ.

Tôi nói, đây chính là dựa vào ưu thế để chiêu thương rồi nhỉ?

Tăng Vạn Minh nói, phải.

Tôi hỏi, còn chiêu thức nào khác không?

Tăng Vạn Minh nói, còn phải dựa vào chiêu thương ngành nghề, dựa vào chiêu thương môi trường, dựa vào chiêu thương tài nguyên, dựa vào chiêu thương thị trường. Dựa vào chiêu thương ngành nghề, chính là hướng dẫn một số doanh nghiệp làm lớn mạnh hơn. Không biết anh đã đi xem Thiên Ất Khoa Kỹ chưa? Ông chủ của công ty này là người Đại Ấp. Sau khi chúng tôi mời anh ấy về lại Đại Ấp, doanh số bán hàng một năm có thể đạt tới hơn một trăm triệu, thông qua anh ấy còn giới thiệu cả doanh nghiệp Đài Loan, là doanh nghiệp Đài Loan đầu tiên của Đại Ấp. Lại có một công ty nữa là Dung Tân, đầu tư hơn một trăm triệu, làm đường ống Dung Tân, sau khi đi vào hoạt động có thể đạt tới 1 tỷ, thuế thu có thể đạt tới 70 triệu. Trước kia doanh nghiệp có thuế thu vượt mười triệu nhiều nhất chỉ có một nhà, bây giờ đạt tới bốn đến năm nhà.

Tôi hỏi, thế còn dựa vào môi trường chiêu thương?

Tăng Vạn Minh nói, môi trường bao gồm hai phương diện. Một phương diện là môi trường cứng, nước điện khí đường đều phải đồng bộ. Còn có môi trường mềm, cốt lõi chính là giữ chữ tín. Không làm được thì đừng đi nói, đã nói thì nhất định phải làm được.

Tôi hỏi, thế còn dựa vào tài nguyên chiêu thương?

Tăng Vạn Minh nói, chính là lấy tài nguyên đổi đầu tư, lấy tài nguyên đổi vốn. Ví dụ chúng ta muốn làm đường, không có tiền, lại không vay được vốn, chúng tôi liền giới thiệu Cục Đường sắt số 8 Trung Quốc. Làm đường xong rồi, đấu giá đất cho họ, hoặc đem tiền đấu giá đất cho họ, lấy đất đổi đường.

Tôi hỏi, thế còn dựa vào thị trường chiêu thương?

Tăng Vạn Minh nói, ví dụ chúng ta có ngần ấy rác thải, phải làm xử lý vô hại, chúng ta cũng không có tiền, nhưng có thị trường. Tôi liền giới thiệu một nhà máy xử lý rác thải, làm mô hình BOT, họ đến đầu tư, kinh doanh và quản lý, 13 năm sau thì bàn giao miễn phí lại cho chúng ta.

Tôi đã hiểu. Năm chiêu thức chiêu thương của Tăng Vạn Minh, quan trọng nhất là dựa vào ưu thế chiêu thương; mà ưu thế mà Tăng Vạn Minh nói, kỳ thực bao gồm "ưu thế cứng" và "ưu thế mềm". "Ưu thế cứng" chính là năng lượng, đất đai, môi trường, sinh thái, lao động, "ưu thế mềm" chính là chân tình, chữ tín, sự lãnh đạo kiên cường của Đảng. Theo tôi thấy, "ưu thế mềm" kỳ thực là ưu thế quan trọng hơn "ưu thế cứng". Thực tế, nơi có "ưu thế cứng" năng lượng, đất đai, môi trường, sinh thái, lao động không chỉ có riêng Đại Ấp. Rất nhiều doanh nghiệp lựa chọn Đại Ấp, phỏng chừng vẫn là nhắm trúng chân tình giữ chữ tín của cấp ủy và sự minh bạch ánh nắng của chính phủ họ nhiều hơn.

"Ưu thế mềm" tạo nên "sự trỗi dậy cứng". Có hai nhóm dữ liệu có thể giải thích sự thay đổi của Đại Ấp. Một là tiền gửi tiết kiệm của người dân tăng từ 20 tỷ mỗi năm lên 3,1 tỷ; hai là lượng điện tiêu thụ, năm 2002 là 3,6 tỷ kilowatt, đến năm 2005 đã vượt quá 5 tỷ kilowatt. Kết quả của phát triển là sự giàu có, kết quả của giàu có là văn minh. Tôi từng xem qua khu nhà mới của nông dân trấn An Nhân, đó là kiểu mà người trong thành phố nhìn thấy cũng phải đỏ mắt. Huyện nghèo hẻo lánh trước kia của Đại Ấp, núi vẫn là ngọn núi đó, nước vẫn là dòng nước đó, đất vẫn là mảnh đất đó, nhưng vì tổng trù kinh tế xã hội nông thôn thành thị phát triển, thúc đẩy hội nhập thành thị và nông thôn, từ "kinh đô quỷ sợ hãi" biến thành "ai nấy đều thích đến".

Sáu, Người trí tuệ thắng cuộc

Bạch Cương tay xuân cải tử hoàn sinh:

Mưu kế đều do con người nghĩ ra, khó khăn cũng có thể biến thành cơ hội

Ngày 11 tháng 8 năm 2005, ủy ban khu Cẩm Giang, phòng làm việc của Bạch Cương.

Nếu như sự phát triển của Đại Ấp có thể quy kết thành "ưu thế mềm, trỗi dậy cứng", vậy thì sự thành công của Cẩm Giang hoàn toàn có thể gọi là "thắng bằng trí tuệ, sắp xếp khéo léo". Rất khó dùng một hai chữ để hình dung và miêu tả chính xác bí thư ủy ban khu Cẩm Giang Bạch Cương. Anh ấy thông minh trí tuệ, mà lại không phô trương; tư duy chặt chẽ, mà lại giàu trí tưởng tượng. Thực ra "năm bông hoa vàng" mà anh ấy tạo ra trong quá trình thúc đẩy hội nhập thành thị và nông thôn — thôn Hồng Sa, rừng mai Hạnh Phúc, ruộng rau Giang Gia, sen nở trăng soi, vườn cúc Đông Li, nói là "điển hình" hay "mẫu mực", chi bằng nói đó là tác phẩm nghệ thuật thì đúng hơn. Tôi từng đến thôn Hồng Sa, rừng mai Hạnh Phúc và ruộng rau Giang Gia rồi, vừa bước vào cửa là giật mình kinh hãi. Đây đâu phải là nông thôn gì chứ? Hoàn toàn là công viên mà! Bước vào trong rồi thì lại càng cảm xúc dạt dào. Cỏ xanh khắp chốn, cây trái thành hàng, cành hoa đua nở, bốn mùa ngát hương, một cảnh tượng thanh bình điềm đạm. Cái gọi là "mục ca điền viên", cũng chỉ đến thế mà thôi! Người có thể nghĩ ra ý tưởng thế này, chắc chắn có khí chất nghệ sĩ; trò chuyện với con người như thế, đương nhiên cũng là một niềm vui.

Tuy nhiên nhắc đến "năm bông hoa vàng", trên mặt Bạch Cương lại không hề có vẻ kiêu ngạo, ngược lại còn hơi hé lộ một nụ cười khổ. Anh ấy nói đây thực ra là bị ép ra. Cẩm Giang thuộc khu vực trung tâm thành phố, mang theo hai hương (xã). Hai hương này theo đà tiến trình đô thị hóa đã đổi thành văn phòng biện sự phố, hương và trấn đều không còn nữa, nhưng cư dân vẫn là nông dân.

Tôi thấy lạ, tại sao vẫn là nông dân nhỉ?

Bạch Cương nói, bởi vì thành phố nhất định phải có cửa thông gió, nhất định phải có đất xanh. Mảng nông thôn này của khu Cẩm Giang chúng tôi, vừa hay có một phần được quy hoạch làm đất xanh và cửa thông gió. Điều này không được làm bất động sản, không được xây nhà cao tầng. Nhưng các khu vực xung quanh đang phát triển mà! Mảng đất này của anh bỏ trống, làm không tốt sẽ biến thành làng trong thành, bẩn thỉu lộn xộn kém cỏi đã đành, lại còn nghèo. Nông dân ở mảng đất này sẽ có ý kiến: Dựa vào đâu mà nơi khác có thể thoát nghèo làm giàu, còn chúng ta thì phải nghèo đói tụt hậu? Không có lý lẽ nào cả! Hơn nữa nếu anh không áp dụng một phương thức nào đó để hòa nhập nó vào thành phố, thì đô thị hóa này không phải là đô thị hóa mang ý nghĩa thực sự. Tổng không thể biến thành "làng trong thành" khiến người nghe phải biến sắc chứ?

Tôi đồng ý, thế này quả thực rất phiền phức. Làng trong thành, là một vấn đề mang tính lịch sử, tính giai đoạn xuất hiện trong tiến trình đô thị hóa, cũng là một "vấn đề nan giải" khiến rất nhiều người đau đầu. Học giả nổi tiếng Lục Học Nghệ khi đến Thành Đô khảo sát điều tra, từng kiến nghị bọn họ đừng đụng đến "làng trong thành". Nhưng hiện tại xem ra, khu Cẩm Giang không đụng đến cũng không xong.

Bạch Cương nói, điều này ép ủy ban, chính phủ chúng tôi phải nghĩ cách. Hai hương của chúng tôi, có một hương phát triển công nghiệp, vấn đề không lớn lắm. Hương còn lại, hương Tam Thánh, phiền phức to rồi. Nó là đất trương nở tính axit, mưa xuống là một bối nhão, trời nắng là một con dao, không được mùa cũng chẳng thu hoạch.

Tôi hỏi, ý anh là, mảng đất này không những biến thành thành phố khó, mà ngay cả làm nông thôn cũng rất khó làm cho tốt?

Bạch Cương nói, đúng vậy.

Điều này quả thực khiến người ta đồng tình, chỉ là không biết họ nghĩ thế nào.

Bạch Cương nói, chúng tôi cũng không oán trời trách đất, oán trời trách đất cũng chẳng ích gì. Đã phân trúng mảng đất này rồi, thì phải làm hội nhập thành thị và nông thôn trên mảng đất này, biến điểm yếu thành ưu thế. Làm thế nào? Tìm việc để làm. Chúng tôi chính là rảnh rỗi sinh nông nổi. Vừa hay khu này có một thói quen trồng trọt truyền thống, chính là trồng hoa trên ruộng lớn. Trồng hoa thì hay đấy, cây hoa màu kinh tế mà, có thể giải quyết vấn đề thu hoạch nhiều. Nhưng nếu không làm lớn làm mạnh, tối đa cũng chỉ là giàu nhỏ, không phát tài lớn được, thậm chí khả năng đến giàu nhỏ cũng không làm được, bất quá chỉ là no đủ mà thôi.

Tôi nói, vậy xin hỏi làm sao để làm lớn làm mạnh đây?

Bạch Cương nói, chúng tôi liền chọn một phương thức — tự mình đi đăng ký hội chợ hoa lần thứ nhất của tỉnh Tứ Xuyên, hơn nữa địa điểm tổ chức lại chọn ngay một thôn hẻo lánh nhất, tên là thôn Hồng Sa. Phương án này vừa đưa ra, mọi người đều bảo là chuyện phương trời ảo tưởng. Trước đó không có chuyện này đâu, phía tỉnh cũng không nói muốn tổ chức hội chợ hoa gì cả! Hơn nữa, anh muốn tổ chức một hội chợ hoa cấp tỉnh, chắc chắn phải tốn hai trăm triệu, ví dụ xây nhà triển lãm, khách sạn này nọ, cơ sở hạ tầng tổng cộng anh cũng phải làm chứ?

Tôi cười ha hả, hai trăm triệu, anh có không?

Bạch Cương nói, cần hai trăm triệu thì có vấn đề rồi. Đừng nói chúng tôi không có ngần ấy tiền, cho dù có, cũng không thể tiêu hai trăm triệu làm việc chớp nhoáng rồi thôi. Chúng tôi tuyệt đối không thể ăn Tết đốt pháo, tiêu tiền chỉ cốt nghe một tiếng nổ. Bắt buộc phải biến hội chợ này của chúng tôi thành hội chợ hoa không bao giờ tàn, lại còn không được tiêu ngần ấy tiền.

Tôi nói, à, tay không bắt giặc!

Bạch Cương cười, nói cũng có thể nói như vậy! Lúc đó tỉnh đang thúc đẩy ba sự chuyển đổi, chính là "vốn dân gian chuyển hóa thành tư bản dân gian, tài nguyên đất đai chuyển hóa thành tư bản đất đai, tài nguyên nhân tài chuyển hóa thành tư bản nhân tài". Tôi nói thế này rất hay, tôi sẽ biến vốn dân gian thành tư bản dân gian. Chuyển thế nào? Rất đơn giản. Chúng tôi không ra một đồng nào, để doanh nghiệp ra. Công ty nào đến đầu tư, giúp chúng tôi xây nhà triển lãm, hội chợ xong rồi, chúng tôi liền đổi nhà triển lãm này thành thị trường giao dịch hoa lớn nhất Tây Nam, giao cho công ty đó kinh doanh, tức là họ xây dựng thị trường tốt rồi cho chúng tôi mượn mở hội chợ hoa, mở xong rồi chúng tôi trả lại cho họ. Họ có thị trường có thể sinh lời, tôi có nhà triển lãm không mất tiền. Mọi người đều không thiệt thòi, mọi người đều rất vui vẻ.

Tôi nói đúng thế, đôi bên cùng có lợi mà! Nhưng không biết các anh và nông dân có phải cũng đôi bên cùng có lợi không?

Bạch Cương nói, đương nhiên phải đôi bên cùng có lợi. Chúng tôi làm việc chính là để nông dân làm giàu, đây là tiền đề lớn nhất. Nếu không phải vì nông dân làm giàu thì chúng tôi không làm. Cho nên tôi đã lên kế hoạch một phương án, biến toàn bộ thôn Hồng Sa thành khu thắng cảnh hội chợ hoa, hơn nữa lại không động thổ xây dựng rầm rộ. Cải tạo thế nào ư? Không di dời dù chỉ một hộ nông dân, cải tạo toàn bộ nhà nông dân. Thêm cái mái này, sơn cái bức tường này, rào cái sân này! Vốn liếng thì chính phủ chi sáu phần, nông dân chi bốn phần, mặc áo đội mũ, biến nó thành điểm du lịch. Người trong thành đến nhìn thấy, òa, công viên!

Tôi cười, giống công viên thật. Có thu vé không?

Bạch Cương nói, không thu. Nông thôn mà, thu vé gì chứ? Nhưng nó quả thực lại là công viên, có thể coi như công viên để dạo chơi. Công trình này chúng tôi tốn khoảng hơn 10 triệu. Lúc đó có phóng viên hỏi bí thư Xuân Xuyên rằng, anh một cái thôn tốn hơn 10 triệu, anh phải tốn bao nhiêu tiền? Bí thư Xuân Xuyên nói, anh xem thôn chúng tôi là tốn hơn 10 triệu, nhưng nếu làm một cái công viên ở cạnh thành phố, phải tốn 1 tỷ. Tôi còn phải mời một đám người đến bảo dưỡng công viên này, quản lý công viên này, còn công viên của chúng tôi lại không cần mời người bảo dưỡng quản lý, bởi vì đây là nhà của chính nông dân mà!

Tôi lại hỏi, rồi sao nữa?

Bạch Cương nói, rồi thì tiến hành chuyển nhượng đất đai, chuyển nhượng hơn 90% đất đai của thôn này cho các hộ lớn. Kết quả là 38 công ty tiếp quản, bao gồm công ty Vĩ Sinh của Mỹ. Công ty Vĩ Sinh đứng ở vị trí dẫn đầu thế giới, là một trong những công ty tốt nhất, chúng tôi muốn làm doanh nghiệp đầu ngành hoa kiểng, cần sự dẫn dắt của họ. Doanh nghiệp hoa kiểng vào rồi, nông dân đến doanh nghiệp làm thuê, vẫn giống như bình thường trồng đất của anh ấy, tưới nước của anh ấy, làm cỏ của anh ấy, lại có thêm một phần tiền công, căn nhà của chính mình còn có thể làm quán trọ, mở quán trà, làm nông gia lạc. Bởi vì nhà của anh ấy đã cải tạo thành điểm du lịch rồi mà! Thế này lại có thêm một phần thu nhập. Kết quả là, chúng tôi tổ chức hội chợ hoa, vừa không tốn bao nhiêu chi phí, lại vừa không di dời nông dân, hơn nữa đất đai cũng được chuyển nhượng, doanh nghiệp hoa kiểng cũng vào rồi, nông dân cũng tăng thu nhập, người khác đều rất ngưỡng mộ.

Tôi hỏi, không có ai phản đối chứ?

Bạch Cương nói, thực ra lúc bắt đầu, nông dân không thèm để tâm cho lắm. Nông dân cảm thấy tổ chức hội chợ mà, chính là các anh sửa hai con đường, cắm mấy lá cây cờ, kiếm cái náo nhiệt, tổ chức xong chúng tôi vẫn y nguyên như cũ thôi mà. Nhưng hội chợ hoa do khu Cẩm Giang chúng tôi tổ chức, chưa đầy nửa năm đã kiếm được đầy bồn đầy bát rồi. Các thôn khác nhìn thấy thôn Hồng Sa giàu lên, đều muốn làm theo...

Tôi chặn lời Bạch Cương lại. Từ từ đã! Tôi công nhận phương án thôn Hồng Sa này của anh rất xuất sắc, xứng đáng gọi là "ý tưởng vàng", thậm chí là "tuyệt chiêu". Anh không những biến nông dân tại chỗ thành thị dân, mà còn biến nông thôn tại chỗ thành công viên. Nhưng, chính vì nó là "tuyệt chiêu", cho nên không thể bắt chước. Đặc điểm của "tuyệt chiêu" chính là "tuyệt" mà, chẳng lẽ còn có thể sao chép, nhân bản sao?

Bạch Cương nói, đương nhiên không thể lặp lại việc tổ chức hội chợ hoa nữa. Tôi liền đến thôn Hạnh Phúc, ở đó có một khu rừng hoa mai. Trước kia do không làm hội nhập thành thị và nông thôn, không thu hút sự chú ý hoàn toàn. Lần này đi xem, phát hiện có 600 mẫu. Bốn cơ sở hoa mai lớn toàn quốc, Nam Kinh, Vô Tích, Vũ Hán, Thành Đô, ba thành phố khác rừng mai lớn nhất cũng chỉ có 300 mẫu, tôi có 600 mẫu chính là lớn nhất rồi. Nếu làm nghiêm túc ra, còn có thể làm tới 3000 mẫu. Chúng tôi liền quyết định làm một cái "rừng mai Hạnh Phúc". Ý tưởng này vừa được đưa ra, nông dân còn tích cực hơn cả chúng tôi. Họ tự mình đánh một tấm băng rôn: "Chiến đấu 100 ngày, vượt qua thôn Hồng Sa". Chúng tôi nói chúng tôi nhanh, nông dân còn nhanh hơn chúng tôi.

Đương nhiên rồi, sức mạnh của tấm gương là vô cùng tận. Tiếp theo thì sao?

Bạch Cương nói, tiếp theo chính là ruộng rau Giang Gia. Cư dân nông thôn hương hoa (thôn Hồng Sa) và rừng mai Hạnh Phúc (thôn Hạnh Phúc) đều là trồng hoa, lần này nên trồng chút rau rồi, không thể cứ mãi trồng hoa được, liền làm ruộng rau Giang Gia. Người trồng hoa giàu lên, người trồng rau cũng phải giàu lên chứ! Chúng tôi liền bảo nông dân, anh chỉnh lý đất đai ra, sau đó lấy một phân đất làm đơn vị, để người trong thành đến nhận trồng.

Tôi nói, giống như đến sở thú nhận nuôi động vật ấy hả?

Bạch Cương nói, đúng vậy. Một phân đất một năm thu của họ 800 tệ, một mẫu đất anh có được 8000 tệ. Anh cũng không cần tự mình chạy vào thành tìm người nhận trồng. Anh ký kết hai hợp đồng với hợp tác xã nông nghiệp: Một là hợp đồng chuyển nhượng đất đai, hai là hợp đồng trồng thay. Hợp tác xã sau khi lấy được đất của anh, thì đi đối mặt với thị trường, để người trong thành nhận trồng, anh tự mình biến thành người trồng thay. Họ muốn trồng củ cải thì anh trồng củ cải, họ thích trồng rau diếp thì anh trồng rau diếp. Củ cải của họ có thể mang đi đổi rau diếp, cũng có thể để anh giúp họ bán. Anh bán xong rồi đưa tiền cho họ, thế này họ cũng vui, anh cũng vui. Hơn nữa còn có vấn đề mấu chốt nhất, chúng tôi định lượng hóa tiền thuê của anh ấy, chi tiết hóa rồi. 800 tệ người trong thành trả, 100 tệ là hạt giống, phân bón, thuốc trừ sâu, 150 tệ là tiền thuê đất, 350 tệ là sức lao động, còn lại 200 tệ đưa cho tổ chức kinh tế tập thể, phụ trách nuôi dưỡng toàn bộ cơ sở hạ tầng và điểm du lịch. Nông dân nghe xong vui mừng khôn xiết. Trước kia phải dậy sớm về muộn đi bán rau, vào thành lại không có quầy hàng, chỉ có thể bán cho tiểu thương buôn rau, bán được thì có tiền kiếm, bán không được còn lỗ vốn. Bây giờ một phân đất 800 tệ bao trọn tất cả, người trong thành lại có thêm một nơi tuyệt vời tích hợp sinh thái, du lịch, trải nghiệm, giải trí làm một, vui vẻ cả làng.

Quả thực vui vẻ cả làng. Không biết Bạch Cương còn ý tưởng vàng nào nữa không.

Bạch Cương nói, sau khi ba thôn này thành công, liền đưa ra khái niệm "năm bông hoa vàng", bông thứ nhất là cư dân nông thôn hương hoa, bông thứ hai là rừng mai Hạnh Phúc, bông thứ ba là ruộng rau Giang Gia, bông thứ tư là sen nở trăng soi, bông thứ năm là vườn cúc Đông Li. Sen nở trăng soi, chúng tôi chuẩn bị tạo thành thôn nghệ thuật. Phương pháp cũng rất đơn giản, cải tạo nhà của nông dân một chút, một căn nhà bồi dưỡng một quản gia, cho nghệ sĩ thuê. Nghệ sĩ vừa bước vào, hàm lượng văn hóa của thôn này không giống nữa, làm điểm du lịch mới có sức hút, mới có thể phát triển bền vững.

Tôi hỏi, nông dân có lợi ích gì?

Bạch Cương nói, sao lại không có lợi ích? Theo ý tưởng của chúng tôi, nông dân nên có bốn nguồn thu nhập: Anh chuyển nhượng đất đai của tôi, phải cho tôi tiền thuê đất; tôi làm thuê ở chỗ anh, phải cho tôi tiền lương; tôi cho anh thuê nhà ở, anh phải cho tôi tiền thuê nhà; tôi góp vốn vào tổ chức kinh tế tập thể, phải cho tôi tiền cổ tức. Huống chi quyền sở hữu vẫn còn, đất đai vẫn còn, bất động sản không thay đổi, nông dân vui mừng đến phát cuồng.

Tôi nói, há lại chỉ là bốn nguồn thu nhập, còn có bốn loại thân phận: Địa chủ, công nhân, chủ nhà, cổ đông, đúng là lập địa thành Phật. Chỉ có điều tôi luôn cảm thấy tình huống của các anh quá đặc biệt, chưa chắc người người đều học theo được.

Bạch Cương nói, sao lại không học được? Có người nói, thôn Hồng Sa anh trồng hoa chậu nhỏ chúng tôi học không hiểu, rừng mai Hạnh Phúc có hoa mai chúng tôi lại không có, coi như anh gặp may. Chúng tôi thừa nhận hai nơi này có tính đặc thù nhất định, nhưng hoa chậu, hoa mai anh không có, ruộng rau anh cũng không có ư? Trồng rau tổng cộng anh biết chứ? Mọi người đều nói, thúc đẩy hội nhập thành thị và nông thôn, nhất định phải tìm được ngành nghề, nhất định phải tìm được vật mang, đáng tiếc bản thân không có. Nếu anh muốn nghĩ như thế thì sai rồi. Mỗi một người, mỗi một địa phương, thực ra đều có ưu thế. Bản thân anh không chịu phát huy, không đi tìm, anh sẽ cảm thấy người khác làm được còn anh thì không. Thực ra khắp nơi đều là ngành nghề, khắp nơi đều là vật mang, thậm chí khắp nơi đều là cơ hội, mấu chốt là anh có đi phát hiện hay không, phát hiện thế nào. Mưu kế đều do con người nghĩ ra, khó khăn cũng có thể biến thành cơ hội. Quan trọng là, anh nhất định phải đi suy nghĩ vấn đề.

Lời này có lý. Phải thừa nhận, Cẩm Giang quả thực có tính đặc thù nhất định. "Năm bông hoa vàng" của anh ấy, đừng nói nơi khác không có, ngay cả ở Thành Đô, cũng chỉ có một nhà này độc tôn. Nhưng, sự việc khác nhau nhưng lý lẽ giống nhau. "Lý" này, chính là quan niệm phát triển khoa học. Chỉ cần tư duy tổng thể là đúng, thì tất cả các địa phương đều có thể làm như vậy, chỉ là phải tùy theo điều kiện địa phương mà thôi. Còn về việc cụ thể làm thế nào, thì phải dựa vào trí tuệ. Cứ nói hương Tam Thánh xem, trước kia chẳng phải cũng "mưa xuống một bối nhão, trời nắng một con dao", thiếu chút nữa rơi vào kết quả "ông bà không thương, cậu mợ không yêu" đó sao? Ai ngờ bọn họ lại có thể biến điểm yếu thành ưu thế, lật ngược ván thua, vòng vây đột phá chứ?

Cùng tắc biến, biến tắc thông, thông tắc cửu, người trí tuệ thắng cuộc. Cái gọi là "kinh nghiệm Cẩm Giang", có lẽ có thể giải thích như vậy.

Bảy, Lòng nhân từ hướng về sự hòa hợp

Văn Đăng Lai tình cảm gắn bó với nhân dân:

Vấn đề thu nhập của nông dân, là điểm cắt cốt lõi nhất

Ngày 11 tháng 8 năm 2005, phòng tiếp tân ủy ban khu Kim Ngưu.

Trợ lý thị trưởng Chính quyền nhân dân thành phố Thành Đô, bí thư ủy ban khu Kim Ngưu Văn Đăng Lai vừa có sự hào sảng của người Sơn Đông vừa có sự cẩn trọng của kỹ sư. Văn Đăng Lai là người Lai Dương, tốt nghiệp Học viện Công trình Viễn thông Tây Bắc, từng làm doanh nghiệp, từng ngồi cơ quan, từng quản lý công việc ngành công nghiệp thông tin của một tỉnh, thuộc loại lãnh đạo kiểu chuyên gia. Anh ấy được điều động đến địa phương công tác, chắc chắn sẽ có phong cách của riêng mình. Văn Đăng Lai nói, anh ấy đến khu Kim Ngưu vào tháng 10 năm 2003. Lúc đó Song Lưu và Cẩm Giang trong phương diện hội nhập thành thị và nông thôn đã bắt đầu có một số thứ, anh cảm thấy có áp lực, cũng cảm thấy nếu tiếp tục mô phỏng lặp lại một cách đơn giản, ý nghĩa không lớn lắm. Anh ấy nói với các đồng chí trong ban lãnh đạo, đừng đi tranh giành cao thấp nhất thời, phải tĩnh tâm lại nghiên cứu thật kỹ, xem có thể tìm ra một biện pháp phù hợp hơn với thực tế của chính mình hay không, suy nghĩ mọi việc lâu dài hơn, hệ thống hơn một chút, làm như vậy có lẽ sẽ tốt hơn một chút.

Đây là lời thật lòng. Song Lưu và Cẩm Giang làm trong phương diện hội nhập thành thị và nông thôn thực sự rất đẹp, Kim Ngưu muốn đuổi theo vượt qua không hề dễ dàng. Vậy bọn họ lại nghĩ thế nào?

Văn Đăng Lai nói, điều đắn đo đầu tiên, chính là vấn đề thu nhập sau khi nông dân chuyển đổi thân phận. Đây là một điểm cắt cốt lõi nhất. Dựa theo kinh nghiệm trước đây, nông dân trên 30 tuổi thì rất khó tái gia nhập thị trường việc làm. Bảy tám nghìn nông dân tập trung lại với nhau, nếu không thể có việc làm, không có thu nhập, thì toàn bộ khu chung cư sẽ lộn xộn tơi bời, muốn chỉnh đốn cũng chỉnh đốn không nổi. Đây là vấn đề thứ nhất. Vấn đề thứ hai, chính là khu chúng ta có một lượng lớn nhân khẩu ngoại tỉnh và nhân khẩu lưu động. Nông dân cho thuê nhà của chính mình, đều có thể kiếm được một ít tiền. Bây giờ chúng ta làm "nông dân tập trung về thành thị", dỡ sạch nhà của họ đi, phần thu nhập này của họ không còn nữa, nông dân làm sao chịu làm? Vấn đề thứ ba, chính là nông dân muốn cư trú tập trung, thì phải làm công trình nhà mới cho nông dân, tiền lấy từ đâu ra? Khu Kim Ngưu chúng ta có 9 vạn nông dân, diện tích cư trú bình quân đầu người tính là 50 mét vuông, thì đó chính là 4,5 triệu mét vuông. 1 mét vuông tính 1000 tệ, thì cần 4,5 tỷ, đi đâu tìm ngần ấy tiền chứ? Đây mới chỉ tính chi phí xây dựng cơ bản. Cộng thêm hạ tầng đồng bộ các thứ, xấp xỉ cần 1 tỷ, thậm chí vượt quá 1 tỷ. Do chính phủ bỏ tiền ra xây dựng, rõ ràng là không thực tế.

Đương nhiên không thực tế, chính phủ nào cũng gánh không nổi. Kỳ thực cũng không chỉ có ba vấn đề này. Nhân khẩu lưu động ngoại tỉnh không nhà để ở, đồng thời cũng là vấn đề. Một thành phố muốn phát triển, là không thể rời xa nhân khẩu lưu động ngoại tỉnh, không thể để họ không có chỗ đặt chân. Nhân khẩu ngoại tỉnh mất đi chỗ ở, nông dân di dời thiếu đi thu nhập, hai điều này cộng lại với nhau, xã hội sẽ không ổn định, không hài hòa. Không biết khu Kim Ngưu có cao kiến gì không?

Văn Đăng Lai nói, suy đi nghĩ lại, cảm thấy vẫn phải phát triển kinh tế tập thể, nhưng bắt buộc phải là tổ chức kinh tế tập thể kiểu mới, là phát triển bền vững. Thế nào là kiểu mới? Trước tiên trong thao tác phải tuân theo luật doanh nghiệp để thao tác, không giống với kinh tế tập thể phi pháp nhân trước kia. Doanh nghiệp tự thành lập hội đồng quản trị, tất cả nông dân đều là cổ đông, họp đại hội đồng cổ đông, bầu ra hội đồng quản trị, hội đồng quản trị bầu chủ tịch hội đồng quản trị, sau đó lại bổ nhiệm tổng giám đốc. Nhiệm vụ chủ yếu của doanh nghiệp chính là kinh doanh tổ chức kinh tế tập thể này, chiêu thương thu hút đầu tư cũng được. Đương nhiên, việc kinh doanh của nó phải phù hợp với yêu cầu tổng thể của quy hoạch thành phố. Tỷ như chúng ta có một mảng đất, chúng ta quy hoạch thị trường, bọn họ có thể đi. Nếu chúng ta là logistics, bọn họ có thể tìm doanh nghiệp đến cùng biện (hợp tác vận hành) logistics. Chính phủ trước khi trưng dụng đất, cũng thích hợp cấu hình tài nguyên cho họ. Nội bộ doanh nghiệp, bắt buộc phải có lượng tài sản tương đối không được mang đi thế chấp, bán đi, đảm bảo một ranh giới cuối cùng. Như vậy, mặc dù tình hình kinh doanh của doanh nghiệp có tệ đến đâu, tệ đến cuối cùng thì đáy này vẫn còn. Chúng ta đều biết, mỗi thôn xóm hầu như đều có tài sản tập thể, nhưng hễ giải tỏa là không còn nữa, chia sạch sành sanh. Bây giờ mọi người đã làm rõ một tương lai có thể nhìn thấy được, tài sản trước kia cũng sẽ không bị lãng phí, nông dân sẽ tự giác tự nguyện bảo vệ tài sản tập thể. Nhưng chỉ nghĩ thế này thôi thì vẫn chưa đủ. Tổ chức kinh tế tập thể, doanh nghiệp do nông dân thành lập còn phải có việc để làm có tiền để kiếm mới được. Vừa hay lúc này khu chúng ta có một dự án, chính là muốn xây dựng "Công viên rừng Lưỡng Hà". Đây là một trong những dự án quan trọng để Thành Đô tạo dựng thành phố vườn hoa quốc gia, đăng ký giải thưởng môi trường cư trú Trung Quốc, chiếm diện tích 6500 mẫu, bao gồm rừng cây, liên quan đến hơn 5000 nông dân, diện tích đất nhà ở và "Lâm bàn" hơn 1100 mẫu.

Tôi hỏi Văn Đăng Lai, "Lâm bàn" là gì?

Văn Đăng Lai nói, nông dân Tây Tứ Xuyên đều cư trú đơn lẻ từng hộ, nông dân ngoài đất nhà ở hợp pháp ra, trước nhà sau nhà còn có một số rừng cây, rừng trúc, chúng tôi gọi là "Lâm bàn". Hơn 5000 nông dân này, đất nhà ở cộng với "Lâm bàn" là hơn 1100 mẫu. Sau khi nông dân cư trú tập trung, thì không dùng nhiều đến thế nữa. Thế là chúng tôi liền quy hoạch một cộng đồng Lưỡng Hà và một trấn phong tình thương mại ngay bên cạnh khu Cao Gia đã được xây dựng, chiếm diện tích 540 mẫu, so với việc chiếm diện tích hơn 1100 mẫu mà nói, còn tiết kiệm được hơn 500 mẫu. Cho nên chúng tôi sẵn sàng lấy hơn 200 mẫu làm phố thương mại, lại lấy một diện tích nhất định làm nhà ở cho thuê, làm vật mang chủ yếu để thực hiện việc tăng thu nhập liên tục cho nông dân. Phố thương mại và nhà ở cho thuê, do tổ chức kinh tế tập thể và bên đầu tư cùng nhau xây dựng, tổ chức kinh tế tập thể ra đất, bên đầu tư ra vốn. Sau khi xây dựng xong, giao cho bên đầu tư không quá 30% nhà ở và cơ sở thương mại làm hồi báo. Tuy nhiên chỉ cho quyền sử dụng, không cho quyền sở hữu. Nhà không được bán, hễ bán là loạn tung bão lên. Trước khi đấu thầu chúng tôi chọn doanh nghiệp, nói rõ với doanh nghiệp là anh đến đầu tư khoản này, nói rõ cho anh quyền sử dụng 50 năm hoặc 70 năm, làm quyền sở hữu cũng là cấp cho tổ chức kinh tế tập thể này, chứ không phải làm cho bên đầu tư các anh.

Tôi đã hiểu được suy nghĩ của quận Kim Ngưu. Họ thực sự đang tìm mọi cách để bảo vệ lợi ích của nông dân, đặc biệt là lợi ích tập thể của nông dân. Nói cách khác, giữa người kinh doanh và nông dân, ưu tiên bảo vệ nông dân; giữa tập thể và cá nhân, ưu tiên bảo vệ tập thể. Đương nhiên, lợi ích của người kinh doanh, lợi ích của cá nhân, miễn là hợp pháp, thì đều được bảo vệ. Họ thậm chí còn nghĩ trăm phương ngàn kế để giúp nông dân tăng thu nhập cá nhân. Ít nhất, sau khi tập trung cư trú, thu nhập không được giảm đi. Ví dụ như rất nhiều nông dân ở quận Kim Ngưu, ban đầu đều có thu nhập từ việc cho thuê nhà. Điều này chẳng có liên quan gì đến tổ chức kinh tế tập thể cả. Vấn đề này, Văn Đăng Lai và những người khác cũng đã nghĩ tới.

Văn Đăng Lai nói với tôi rằng, khi xây dựng nhà mới cho nông dân, họ đã lấy ý kiến đầy đủ của nông dân từ trước. Văn Đăng Lai cho biết, theo quy định, diện tích bình quân đầu người của hộ trồng lương thực là 60 mét vuông, hộ trồng rau là 50 mét vuông. Đối với một gia đình ba người mà nói, thì sẽ có 180 mét vuông hoặc 150 mét vuông. Nông dân tương đối tiết kiệm, cảm thấy một gia đình ở một căn rộng thế này thì lãng phí, nên thường chọn ba căn, một căn để ở, hai căn còn lại đem cho thuê. Chúng tôi tôn trọng triệt để nguyện vọng của nông dân, liền thiết kế ba loại kiểu nhà lớn, vừa, nhỏ, tổng cộng ba căn, để nông dân tự do lựa chọn trong phạm vi diện tích quy định. Anh muốn tự mình ở căn lớn thì ở căn lớn, muốn ở căn nhỏ thì ở căn nhỏ, tiết kiệm diện tích đổi lấy tiền thuê nhà. Tuy nhiên có hai điểm khác so với trước đây. Thứ nhất, trước kia là tự cho thuê, bây giờ toàn bộ giao cho tổ chức kinh tế tập thể thống nhất cho thuê. Sau khi cho thuê, tiền thu được bao nhiêu phát bấy nhiêu, cho thuê diện tích bao nhiêu thì phát tiền thuê nhà theo diện tích bấy nhiêu, tất nhiên phải nộp thuế thu nhập. Thứ hai, khu tự ở và khu cho thuê được tách riêng. Ví dụ khu vực này là nông dân tự ở, khu vực bên cạnh là nông dân cho thuê, không trộn lẫn vào nhau, như vậy thuận tiện cho việc quản lý, trị an cũng tốt hơn nhiều.

Đây là một cách làm hay. Chính phủ không tốn thêm nhiều tiền mà đã giải quyết được hai vấn đề——thu nhập của nông dân và chỗ ở của dân di cư từ nơi khác đến. Điều này có lợi cho sự ổn định và hài hòa của xã hội.

Vấn đề là, nông dân có thực sự muốn hay không?

Văn Đăng Lai nói thật lòng, lúc đầu nông dân có phần không muốn. Thế là chúng tôi trực tiếp trao đổi ý kiến với nông dân. Chúng tôi có hơn 200 cán bộ cơ quan, dùng thời gian một tháng đến từng hộ gia đình để thăm hỏi, trò chuyện, làm công tác tư tưởng. Chính là để tìm hiểu tình hình, anh có suy nghĩ gì đối với chúng tôi, chúng ta nghĩ thế nào, anh nghĩ thế nào, chúng ta làm sao có thể nghĩ chung một hướng. Hơn 200 cán bộ mất trọn một tháng để làm rõ từng hộ gia đình, rồi nghĩ cách giải quyết. Chẳng hạn như, nông dân có một ý kiến thế này: anh bắt tôi di dời đến nơi cách xa trung tâm thành phố thì tôi không chịu, tôi cứ phải ở chỗ gần. Cái này dễ xử lý, chúng tôi đảm bảo không di dời đi xa. Toàn quận quy hoạch 11 khu dân cư, đều không di dời đi xa. Đây là điều thứ nhất.

Tôi hỏi, điều thứ hai là gì?

Văn Đăng Lai đáp, điều thứ hai, nhà chúng tôi xây cho họ khá hơn một chút. Làm nhà ở xã hội, chiều cao tầng 2,8 mét là đạt chuẩn, chúng tôi quy định 3 mét. Thứ ba, khuyến khích doanh nghiệp mua bảo hiểm xã hội cho nông dân. Các anh thuê công nhân của chúng tôi, chúng tôi trợ cấp cho các anh một phần, giúp các anh thanh toán. Thứ tư, đào tạo nghề cho nông dân trẻ, chi phí đào tạo 700 nhân dân tệ mỗi người do chính phủ chi trả. Đào tạo xong tìm việc làm, chúng tôi cũng giúp họ tìm. Người lớn tuổi thì sắp xếp làm công tác dịch vụ và sự nghiệp công ích, một phần dựa vào tiền bảo đảm mức sống tối thiểu, mỗi tháng 210 nhân dân tệ. Thứ năm, giải quyết vấn đề hộ khẩu.

Tôi hỏi, đổi thành hộ khẩu thành phố ư?

Văn Đăng Lai trả lời, đúng vậy. Công việc này được làm khá tỉ mỉ, chúng tôi đến từng nhà giải thích cho nông dân nghe, tại sao anh phải đổi, đổi xong anh có lợi ích gì, họ đồng ý rồi mới nộp lên, không đồng ý thì thôi. Nộp lên rồi chúng tôi mới đổi sổ hộ khẩu thành thị cho họ.

Tôi lại hỏi, tại sao họ không muốn?

Văn Đăng Lai nói, bởi vì họ sợ đánh mất một số quyền lợi. Kỳ thực việc này vốn dĩ chúng tôi có thể mặc kệ, công an trực tiếp quản lý thay anh, tuyên bố sổ hộ khẩu cũ không còn giá trị, giải quyết rất đơn giản. Nhưng chúng tôi không làm như vậy. Chúng tôi cho rằng, việc giao nộp cuốn sổ này thực ra chính là quá trình làm công tác tư tưởng. Họ tâm phục khẩu phục nộp lên, là chúng tôi đã thành công, đã yên tâm, nông dân lúc đó đã trở thành người phối hợp thúc đẩy công tác nhất thể hóa thành thị và nông thôn. Chúng tôi thực sự cảm thấy rằng, phải đối xử thành tâm với nông dân, từng bước giải quyết các vấn đề tồn đọng, tuyệt đối không để phát sinh vấn đề mới. Nông dân rất tuyệt vời, chỉ cần đối xử chân tình với họ, không có việc gì là không làm được.

Tôi nghĩ, điều này có lẽ có thể gọi là "lòng nhân mang lại sự hài hòa". Thực tế mà nói, bí thư đảng ủy của rất nhiều quận, huyện, thành phố ở Thành Đô đều từng nói những lời có ý nghĩa tương tự. Họ nói rằng, nông dân kỳ thực rất đáng yêu, lại rất thấu tình đạt lý, thông thường sẽ không vô lý gây rối. Có gây rối đi nữa, thì đó cũng là "gây rối có lý". Do đó, cán bộ của chúng ta chỉ cần chú ý ba điểm là được. Thứ nhất, phải yêu quý nông dân, không được xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của nông dân; thứ hai, phải đối xử bình đẳng, không được đặt người ta vào vị trí thấp hơn mình; thứ ba, tất cả mọi việc đều phải công khai, công bằng, chính trực. Một số việc trước đây sở dĩ làm không tốt, là nằm ở chỗ thích tiến hành "thao tác mờ", nông dân cảm thấy quyền và lợi ích hợp pháp của mình không được bảo đảm, thái độ của cán bộ lại không tốt, thì làm sao mà hài hòa cho nổi?

Điều này đòi hỏi phải thay đổi thái độ làm việc và tác phong công tác. Trên thực tế, trong quá trình thúc đẩy nhất thể hóa thành thị và nông thôn, tác phong của cán bộ các cấp quận, huyện, hương, trấn ở Thành Đô đã âm thầm có sự thay đổi. Điểm này, ngay trong lần đầu tiên xuống nông thôn tôi đã thể hiện được cảm nhận sâu sắc.

Tám, Mưa móc thấm thấu không tiếng động

Trần Đại Khang có cảm nhận sâu sắc:

Hiệu quả lớn nhất chính là quần chúng đã tin tưởng chính phủ

Ngày 3 tháng 8 năm 2005, tại nhà anh Lý Khải Tùng ở hương Phục Hưng, huyện Bồ Giang.

Hương Phục Hưng huyện Bồ Giang kỳ thực là điểm đầu tiên tôi khảo sát thực tế. Nhưng khi đó mới đến chân ướt chân ráo, cảm nhận không sâu sắc cho lắm. Chủ tịch Mao có một câu danh ngôn, những thứ cảm nhận được chưa chắc đã có thể lĩnh hội, chỉ có những thứ đã lĩnh hội thì mới có thể thực sự cảm nhận. Khi tôi bắt đầu hiểu về sự nhất thể hóa thành thị và nông thôn của Thành Đô, thì đối với những lời của Trần Đại Khang – bí thư đảng ủy hương Phục Hưng, đã có những cảm nhận hoàn toàn mới.

Trần Đại Khang là một người rất chất phác. Da ngăm đen, cơ thể tráng kiện, phong trần mệt mỏi, thoạt nhìn không giống bí thư đảng ủy, mà trông giống một công nhân di cư hơn, tất nhiên là loại công nhân di cư có học thức một chút. Điều này khiến người ta thấy yên tâm. Tôi có một thành kiến, cho rằng cán bộ cơ sở cấp hương trấn, suốt ngày bận rộn ngược xuôi, lên núi xuống ruộng, giao du với nông dân, nếu mà trắng trẻo sạch sẽ, bụng bự phệ ra, thì sẽ khiến người ta hoài nghi. Trần Đại Khang đã tự biến mình trông giống như một công nhân di cư, điều đó chứng tỏ công việc của anh ấy là làm thật ăn thật, chứ không chỉ giỏi khua môi múa mép.

Khu cư trú tập trung của nông dân ở hương Phục Hưng làm khá tốt. Có nhà lầu, có nhà trệt, có nhà một lầu một trệt, có nhà hai lầu một trệt, nối liền một dải, nhìn trông giống như biệt thự liền kề. Đối diện với "biệt thự" là khu chuồng heo được xây dựng thống nhất, cũng nối liền một dải, chính là "biệt thự liền kề" của lũ heo. Trần Đại Khang nói với tôi, xây những ngôi nhà thế này, nông dân cơ bản không cần bỏ tiền túi ra, phía hương tính theo hộ gia đình trợ cấp cho mỗi người 2.500 đến 3.000 nhân dân tệ, giải quyết từ nguồn vốn dự án. Giống như việc sửa ngôi nhà trệt này, đại khái cũng chỉ tốn hai, ba mươi vạn, số chúng tôi trợ cấp cho họ là hơn một vạn, phần còn lại họ dỡ nhà cũ đi là đủ dùng rồi. Nước, điện, đường đều làm sẵn cho họ, các tiện ích công cộng cũng trang bị đầy đủ cho họ. Kiểu nhà tự do lựa chọn, điều kiện kinh tế kém hơn một chút thì sửa nhà trệt, điều kiện kinh tế khá hơn một chút thì sửa nhà lầu. Tiêu chuẩn nhà lầu mỗi mét vuông đại khái là hơn 1.000 nhân dân tệ, cũng không cao, mỗi hộ gia đình ở đều cảm thấy thoải mái.

Tôi nghĩ, anh nói nghe thì hay đấy, nhà này nhìn cũng được đấy, nhưng chuyện của nông dân thì tôi cũng biết chút ít. Họ nặng lòng với quê hương đất tổ, không thích di chuyển đây đó. Nhà cũ tuy có tàn tạ một chút, nhưng ở đã quen rồi, chưa chắc đã chịu đi.

Trần Đại Khang nói, lúc mới bắt đầu động viên, bách tính một là không tin, hai là không muốn. Quần chúng nói, cái gì chứ, nông dân mà cũng có máy điều hòa cơ à, làm gì có chuyện tốt thế này? Bánh nhân thịt từ trên trời rơi xuống chắc? Ai nấy đều cảm thấy khó tin. Chúng tôi đã mở hơn 10 cuộc họp, tiến hành điều phối, tiến hành thăm hỏi, tiến hành tuyên truyền. Chúng tôi tuyên truyền những cái lợi của việc xây dựng tiểu khu. Cái lợi thể hiện ở đâu nào? Cái lợi thứ nhất là người và vật nuôi tách biệt, chuyên môn xây riêng cho họ một trang trại chăn nuôi đối diện với nhà ở, vấn đề về heo đã được giải quyết. Nuôi heo tập trung, tiện thể xây thêm một hầm biogas, vấn đề nhiên liệu được giải quyết, vấn đề ô nhiễm, vấn đề môi trường cũng được giải quyết. Cái lợi thứ hai là trị an, công tác trị an của chúng tôi đều là liên phòng, trộm cắp vặt không cách nào bén mảng vào được. Cái lợi thứ ba, chính là tiểu khu cách đồng ruộng họ canh tác không xa, chỗ xa nhất cũng chỉ tầm 1 ki-lô-mét, cho nên bách tính vẫn rất dễ dàng chấp nhận. Trước kia, họ muốn ở nhà đẹp nhưng không có điều kiện ở, họ muốn tự xây nhà lại không phù hợp với yêu cầu quy hoạch, bây giờ giấc mơ của họ trong một đêm đã biến thành hiện thực, họ nói "có chết tôi cũng làm".

Tôi đã hiểu ra. Tôi hỏi Trần Đại Khang, ý anh là họ cũng không rời bỏ đất đai, cũng không rời bỏ ruộng nương, cũng không rời bỏ quê hương, lại còn được ở trong nhà kiểu thành phố, anh lại còn trợ cấp tiền cho họ, cho nên họ rất vui mừng phải không?

Dân làng Lý Khải Tùng tiếp lời nói, đúng là thế đấy, tôi trước kia ở ven núi, không có nước máy, mua đồ gia dụng về nhà mà cảm thấy không đồng bộ chút nào, bây giờ máy điều hòa, bồn tắm các thứ đều đã lắp đặt xong xuôi rồi.

Bồn tắm của Lý Khải Tùng tôi đã xem qua, nhìn qua là biết chưa từng dùng đến. Tôi hoài nghi đó chỉ là bày ra làm cảnh, lắp để cho người đến tham quan xem thôi. Trần Đại Khang giải thích rằng, chủ yếu là vì hiện tại nông dân đi làm thuê bên ngoài nhiều, phân heo không đủ, không thể tạo ra biogas, chúng tôi chuẩn bị cho thuê chuồng heo, để người khác đến làm nghề chăn nuôi. Như vậy hầm biogas có thể đưa vào sử dụng, Lý Khải Tùng đến mùa đông có thể đun nước ngâm bồn tắm được rồi.

Thế nhưng điều khiến Lý Khải Tùng cảm nhận sâu sắc nhất, vẫn là sau khi tập trung cư trú thì việc tìm kế sinh kế, kiếm tiền trở nên dễ dàng hơn. Lý Khải Tùng có một chiếc máy xay xát gạo, lúc rảnh rỗi giúp người khác xay gạo. Lý Khải Tùng nói, trước đây xay gạo rất gian nan, bây giờ thì tiện lợi rồi. Bởi vì có công cụ liên lạc, có điện thoại di động rồi, nghe tiếng động là biết người cần xay gạo sắp đến rồi. Cũng có thể nhắn tin, chỉ là hơi đắt một chút. Gọi điện thoại một tháng đại khái khoảng 50 nhân dân tệ, nhận cuộc gọi thì không mất tiền, dùng "thẻ đại chúng".

Trần Đại Khang nói, toàn bộ hương của chúng tôi trong mấy tháng ngắn ngủi, điện thoại di động đã tăng thêm hơn 300 chiếc.

Tôi hỏi Trần Đại Khang, thu nhập của nông dân tăng lên, còn các anh thì sao?

Trần Đại Khang cười phác hậu, nói chúng tôi có một ít tiền làm thêm giờ, không nhiều lắm. Đây là một vấn đề về thể chế. Mức thu nhập của chúng tôi hiện tại coi như tương đối thấp, nhưng ở cơ sở chúng tôi cũng đã quen rồi. Thu nhập của chúng tôi tuy không nhiều, nhưng vẫn cảm thấy làm việc rất có hứng thú, có tinh thần thành tựu. Bách tính tin tưởng chúng tôi thì sẽ có tinh thần thành tựu.

Tôi hỏi, bách tính tin tưởng anh, ủng hộ anh, cảm thấy vui vẻ, đúng không?

Trần Đại Khang đáp, đúng vậy. Tôi cho rằng, sáng kiến thúc đẩy nhất thể hóa thành thị và nông thôn này, hiệu quả lớn nhất mà nó mang lại, chính là mối quan hệ giữa cán bộ và quần chúng trở nên hòa hợp, xã hội hài hòa, quần chúng tin tưởng chính phủ chúng ta. Trong toàn bộ quá trình chỉnh đốn ruộng đất, chúng tôi cảm thấy, không chỉ nông dân đang thay đổi, nông thôn đang thay đổi, mà cán bộ cũng đang thay đổi, bao gồm cả cán bộ cơ quan, cán bộ thôn xã. Năng lực của chúng tôi đã nhận được sự rèn luyện nhất định, trình độ của chúng tôi cũng không ngừng được nâng cao, phương thức làm việc của chúng tôi cũng đang chuyển biến. Ví dụ như trước kia, trước khi chỉnh đốn ruộng đất, chúng tôi thường đưa ra một thông báo, kế hoạch, phát xuống các thôn, thế là các anh cứ theo thông báo, kế hoạch đó mà làm. Bây giờ tư tưởng của cán bộ chúng tôi đã thay đổi, đó là dùng phương thức thương lượng dân chủ để giải quyết. Mỗi khi chúng tôi ban hành một chính sách, đều phải bàn bạc với quần chúng, trong quá trình thực thi cũng phải bàn bạc với quần chúng. Ví dụ như sử dụng đất đai, bắt bách tính di dời, đều phải thực hiện chế độ thương lượng dân chủ. Cán bộ hương trước kia mang phong cách mệnh lệnh, bây giờ là phong cách thương lượng.

Tôi hỏi, chuyển từ mệnh lệnh sang thương lượng ư?

Trần Đại Khang đáp, vâng. Trong toàn bộ quá trình thúc đẩy nhất thể hóa thành thị và nông thôn, hoàn toàn không có chuyện cấp hương đưa ra quyết định rồi áp đặt, mà đều bàn bạc với bách tính, mọi người đồng ý thì mới chốt. Đây là sự thay đổi thứ nhất.

Tôi hỏi, thế còn điều thứ hai?

Trần Đại Khang nói, chính là ý thức trách nhiệm, tinh thần trách nhiệm của đảng viên cán bộ được tăng cường. Đảng viên của chúng tôi, cán bộ của chúng tôi đều được phân chia khu vực trách nhiệm. Phạm vi của anh là thôn nào, xã nào, xã viên của anh là những ai, anh phải có trách nhiệm giúp đỡ họ. Tức là bách tính phản ánh vấn đề gì, ở đây anh ta có một phiếu ghi, trên phiếu ghi có vấn đề cụ thể, trong thời hạn bao lâu phải giải quyết, anh phải ghi chép lại, phải giải quyết. Tình hình giải quyết ra sao, còn phải để quần chúng ký nhận. Đây chính là "một khu hai tốt" của chúng tôi. Một khu chính là khu vực trách nhiệm, hai tốt là cán bộ làm tốt cho quần chúng, quần chúng nói cán bộ làm tốt. Cho nên cán bộ của chúng tôi thường xuyên đi sâu vào đồng ruộng, đi sâu vào quần chúng, những vấn đề họ quan tâm, những vấn đề họ mong mỏi, những vấn đề họ phản ánh đều có thể được xử lý kịp thời.

Tôi hỏi, nếu cán bộ không làm như vậy thì sao?

Trần Đại Khang nói, chúng tôi công khai số điện thoại của bí thư đảng ủy, hương trưởng, bí thư phụ trách cho mọi người biết. Số điện thoại được công khai là điện thoại di động, thực chất chính là số điện thoại của bách tính. Nếu có cán bộ nào suốt ngày uống rượu, suốt ngày không làm việc cho mọi người, anh có thể phản ánh cho chúng tôi. Còn có số điện thoại tố cáo, mọi người cùng giải quyết, giám sát cán bộ. Cán bộ đã thay đổi, quần chúng cũng đang thay đổi theo...

Tôi hỏi, thay đổi thế nào?

Trần Đại Khang nói, một là quan niệm thay đổi, trở nên cởi mở hơn. Hơn hai mươi đội thi công đang thi công ở đây, quần chúng cảm nhận được sự thay đổi bên ngoài, cảm nhận được tư duy của người bên ngoài, sự va chạm rất lớn. Hai là dư luận thay đổi. Nói chuyện làm thuê, nói chuyện kinh tế gia đình thì nhiều, nói chuyện kỳ quái, phàn nàn thì ít đi. Nông dân tụ tập lại với nhau, bàn luận nhiều nhất là hỏi anh lại đi đâu làm thuê rồi, ở đâu có dự án có thể kiếm tiền, chủ đề này nhiều lên. Thân thiết hơn, quan hệ giữa cán bộ và quần chúng trở nên gắn bó hơn, trở nên hài hòa hơn. Trước kia có những lúc tổ chức họp hành còn chẳng gọi nổi, bây giờ hô một tiếng là tới ngay. Họ sợ lỡ mất chính sách tốt nào đó mà mình không biết, hoặc lại bỏ sót ưu đãi nào đó. Bốn là tâm trạng thay đổi. Quần chúng cảm thấy ủy ban huyện, chính phủ huyện là những người làm việc thực chất, cảm thấy chính sách của Đảng quả thực rất tốt, đều ủng hộ thúc đẩy nhất thể hóa thành thị và nông thôn. Bởi vì nhất thể hóa thành thị và nông thôn đã giải quyết được vấn đề cấu trúc nhị nguyên thành thị - nông thôn, giải quyết được vấn đề bất bình đẳng thu nhập. Sự bất bình đẳng về thu nhập chính là sự bất bình đẳng lớn nhất. Thu nhập tăng lên rồi, tâm lý liền cân bằng.

Tôi hỏi, còn các anh thì sao?

Trần Đại Khang nói, tâm trạng của cán bộ chúng tôi cũng thay đổi. Sự thay đổi tâm trạng của chính tôi, chính là cảm thấy làm việc vô cùng có khí thế. Bí thư Xuân Thành thường nói, phải coi công việc như học vấn mà nghiên cứu, coi sự nghiệp mà theo đuổi. Những lời này trước kia chúng tôi nghe nửa hiểu nửa không, bây giờ thì có cảm nhận sâu sắc rồi.

Xem ra, thúc đẩy nhất thể hóa thành thị và nông thôn, không những giải quyết được vấn đề nông dân, mà còn giải quyết được vấn đề cán bộ; không những giáo dục và cải tạo nông dân, mà còn giáo dục và cải tạo cán bộ. Chợt nhớ ra, Thành Đô trong hai năm nay còn làm một việc, chính là tăng cường xây dựng dân chủ cơ sở, thí điểm bầu cử trực tiếp do quần chúng đề cử đối với bí thư đảng ủy hương trấn và bí thư chi bộ thôn. Thế là tôi hỏi Trần Đại Khang: Anh là do cấp trên phái xuống hay do bầu lên?

Trần Đại Khang nói thật: Tôi được phái xuống từ cơ quan nhân đại huyện, đã trải qua ba hương rồi. Bí thư chi bộ thôn này là do quần chúng đề cử bầu trực tiếp đấy.

Bí thư chi bộ thôn nói: Tôi đắc cử với số phiếu tuyệt đối. Thôn chúng tôi tổng cộng có 36 đảng viên, đến bỏ phiếu có 22 người, lúc đó tôi được 22 phiếu, trong đó có một số người không tham gia. Tôi sinh năm 1953, đã làm bí thư chi bộ từ rất lâu trước đây rồi, năm nay 52 tuổi, tuổi tác có lớn hơn một chút. Tuy nhiên bí thư chi bộ thôn hình như không có giới hạn độ tuổi, chỉ cần là người làm việc cho bách tính là được.

Trần Đại Khang nói tiếp, theo quy định của huyện, sau này chúng tôi đều phải thông qua việc quần chúng đề cử bầu trực tiếp, sẽ có một ngày phải cạnh tranh chức vụ. Nói thật lòng, chúng tôi thực sự rất mong muốn làm như vậy. Bởi vì anh làm bất cứ việc gì cũng phải nhận được sự đánh giá và ủng hộ của quần chúng thì mới được. Nếu bách tính coi thường anh, tổ chức có phái anh đi thì anh cũng làm không tốt. Huống chi cán bộ nông thôn trực tiếp giao du với bách tính, không phải do họ bầu ra thì không có tính hợp pháp, trong lòng bản thân cũng cảm thấy không vững dạ.

Điều này nghe ra thì có lý. Nhưng vấn đề là, 19 quận huyện thành phố của Thành Đô, hơn 200 bí thư đảng ủy hương trấn, liệu họ có đều nghĩ như vậy không? Từ sự bổ nhiệm của tổ chức chuyển thành quần chúng đề cử bầu trực tiếp, khúc cua này họ có quay xe kịp không? Lỡ như không trúng cử thì phải làm sao? Về mặt tâm lý có thể gánh chịu nổi không? Hơn nữa, quy trình của việc quần chúng đề cử bầu trực tiếp này là gì, phương án thao tác cụ thể ra sao, các quy chế quy định đi kèm với nó là gì?

Tôi quyết định đến thăm dò quận Tân Đô – nơi đi đầu thí điểm cải cách này.