“Pyotr Petrovitch,” bà kêu lên, “xin hãy bảo vệ tôi... ít nhất là anh! Hãy làm cho kẻ ngốc nghếch này hiểu rằng cô ta không thể cư xử như vậy với một phụ nữ gặp hoạ... rằng luật pháp trị những kẻ như thế.... Tôi sẽ thân chinh đến gặp toàn quyền.... Cô ta sẽ phải đền tội.... Nhân lòng hiếu khách của người cha quá cố của tôi, xin hãy bảo vệ những đứa trẻ mồ côi này.”

“Xin phép bà.... Xin phép bà.” Pyotr Petrovitch xua tay gạt đi. “Cha cô, như cô thừa biết, tôi không có vinh hạnh được quen biết” (có tiếng cười lớn vang lên) “và tôi không định dây dưa vào những cuộc cãi vã đời này kiếp nọ của cô với Amalia Ivanovna.... Tôi đến đây để bàn chuyện của riêng mình... và tôi muốn trao đổi đôi lời với con gái hờ của cô, Sofya... Ivanovna thì phải? Xin vui lòng nhường đường.”

Pyotr Petrovitch lách mình qua người bà, đi thẳng về phía góc phòng bên kia nơi Sonia đang đứng.

Katerina Ivanovna vẫn đứng nguyên tại chỗ, chết sững như trời giáng. Bà không sao tài nào hiểu nổi vì sao Pyotr Petrovitch lại có thể chối phăng việc từng thụ hưởng lòng hiếu khách của cha mình. Dù chuyện đó do chính tay bà bịa ra, nhưng đến lúc này thì bà đã tin nó là thật. Bà cũng bị choáng váng bởi giọng điệu thực dụng, khô khan và thậm chí mang sắc thái đe dọa đầy khinh miệt của Pyotr Petrovitch. Cơn hổ lốn tiếng la hét cứ thế lắng dần theo bước chân hắn bước vào. Không chỉ vì “nhà kinh doanh nghiêm túc” này trông lạc lõng đến kỳ lạ giữa đám đông, mà rõ ràng hắn đến vì một việc vô cùng trọng đại, hẳn phải có nguyên nhân đặc biệt nào đó kéo hắn đến đây và vì thế sắp có chuyện lớn xảy ra. Raskolnikov đang đứng cạnh Sonia bèn bước tránh sang một bên để hắn đi qua; Pyotr Petrovitch dường như chẳng thèm liếc nhìn cậu lấy một cái. Một phút sau, Lebeziatnikov cũng xuất hiện ở khung cửa; hắn không bước vào mà đứng yên ở đó, lắng nghe với vẻ tò mò rõ rệt, suýt chút nữa là kinh ngạc, và thoáng chừng có vẻ bối rối.

“Xin lỗi nếu tôi có làm phiền quý vị, nhưng đây là một việc hệ trọng,” Pyotr Petrovitch cất lời, hướng về phía mọi người trong phòng. “Thật may là ở đây lại có cả những người khác chứng kiến. Amalia Ivanovna, với tư cách là chủ nhà, tôi khẩn khoản đề nghị bà chú ý lắng nghe những gì tôi sắp nói với Sofya Ivanovna đây. Sofya Ivanovna,” hắn tiếp tục, quay sang Sonia – người đang vô cùng ngạc nhiên và đã bắt đầu hoảng hốt, “ngay sau chuyến viếng thăm của cô, tôi phát hiện ra một tờ một trăm rúp đã không cánh mà bay khỏi bàn làm việc của tôi, tại phòng của bạn tôi là anh Lebeziatnikov. Nếu vì bất cứ lý do gì mà cô biết và chịu nói cho chúng tôi hay nó đang ở đâu, tôi xin lấy danh dự bảo đảm và kêu gọi tất cả những ai có mặt ở đây làm chứng rằng mọi chuyện sẽ kết thúc tại đó. Bằng không, tôi sẽ buộc phải nhờ cậy đến những biện pháp vô cùng nghiêm ngặt và lúc đó... cô hãy tự trách mình.”

Căn phòng chìm vào sự im lặng tuyệt đối. Ngay cả lũ trẻ đang khóc lóc cũng nín bặt. Sonia đứng tái ngạn mặt mày, trân trân nhìn Luzhin mà không thốt nổi nên lời. Con bé có vẻ như không hiểu chuyện gì đang xảy ra. Vài giây trôi qua.

“Thế nào, cô định tính sao đây?” Luzhin hỏi, đăm đăm nhìn thẳng vào con bé.

“Em không biết.... Em không biết gì về chuyện đó cả,” cuối cùng Sonia mới thều thào cất tiếng.

“Không, cô không biết ư?” Luzhin lặp lại và hắn lại im lặng mất vài giây. “Hãy suy nghĩ cho kỹ, thưa cô,” hắn bắt đầu với giọng nghiêm khắc, nhưng vẫn tựa như đang răn đe con bé. “Hãy ngẫm lại xem, tôi chuẩn bị sẵn sàng cho cô thời gian để suy nghĩ đấy. Xin hãy lưu ý điều này: nếu tôi không hoàn toàn đoan chắc thì chắc chắn, với kinh nghiệm của mình, tôi đã chẳng dám đường đột buộc tội cô như thế. Bởi tôi thừa biết rằng đối với một lời buộc tội trực diện trước sự chứng kiến của nhiều người như thế này, nếu là sai sự thật hoặc thậm chí chỉ là nhầm lẫn, thì chính tôi ít nhiều cũng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Sáng nay, tôi đã đổi một vài giấy tờ có giá trị lãi suất năm phần trăm với tổng trị giá khoảng ba nghìn rúp cho mục đích riêng của mình. Khoản tiền đó đều có ghi chép trong sổ tay của tôi. Khi về đến nhà, tôi tiến hành đếm lại tiền – như anh Lebeziatnikov đây có thể làm chứng – và sau khi đếm được hai nghìn ba trăm rúp, số còn lại tôi nhét vào cuốn sổ tay để trong túi áo khoác. Khoảng năm trăm rúp vẫn để trên bàn và trong số đó có ba tờ mệnh giá một trăm rúp. Đúng lúc ấy thì cô bước vào (theo lời mời của tôi) – và trong suốt thời gian có mặt, cô hết sức bối rối; đến mức mà tận ba lần cô chừng như muốn chồm dậy giữa buổi trò chuyện để chuồn đi cho bằng được. Anh Lebeziatnikov có thể làm chứng cho việc này. Bản thân cô, thưa cô đây, có lẽ cũng sẽ không chối cãi khi tôi khẳng định rằng chính tôi đã mời cô qua sự trung gian của anh Lebeziatnikov, hoàn toàn chỉ vì muốn bàn với cô về hoàn cảnh khốn cùng không lối thoát của người họ hàng nhà cô là Katerina Ivanovna (buổi tiệc tối của bà ấy tôi đã không thể đến dự), và tính khả thi của việc quyên góp một khoản gì đó tương tự như hòm công đức, xổ số hay đại loại thế để giúp đỡ gia đình cô ấy. Cô đã cảm ơn tôi và thậm chí còn rơi cả nước mắt. Tôi tường thuật lại tất cả sự việc đúng như nó đã diễn ra, trước hết là để nhắc lại cho cô nhớ và thứ hai là để cho cô thấy rằng không một chi tiết mảy may nào lọt khỏi trí nhớ của tôi. Sau đó, tôi cầm một tờ mười rúp trên bàn đưa cho cô coi như khoản tiền ứng trước đầu tiên từ phía tôi để giúp đỡ người họ hàng của cô. Anh Lebeziatnikov đã chứng kiến tất cả những điều này. Đoạn, tôi tiễn cô ra cửa – khi ấy cô vẫn ở trong trạng thái bối rối tột độ – sau đó, ở lại một mình với anh Lebeziatnikov, tôi trò chuyện với anh ấy trong mười phút – rồi anh Lebeziatnikov đi ra ngoài còn tôi quay lại chiếc bàn vẫn để đống tiền trên đó, định bụng sẽ đếm lại và cất đi như dự định ban đầu. Đến lúc đó thì tôi sững sờ phát hiện ra một tờ một trăm rúp đã biến mất. Xin hãy suy xét cho kỹ hoàn cảnh lúc bấy giờ. Anh Lebeziatnikov thì tôi không thể hoài nghi được rồi. Tôi thấy thật xấu hổ khi phải nhắc đến một giả thiết như thế. Tôi không thể nào nhầm lẫn trong lúc đếm được, vì chỉ đúng một phút trước khi cô bước vào, tôi đã kiểm kê xong xuôi và thấy con số hoàn toàn khớp. Quý vị thử nghĩ xem, nhớ lại sự bối rối của cô, sự nôn nóng muốn chuồn cho mau lẹ và việc cô cứ giữ nguyên đôi bàn tay trên mặt bàn trong một khoảng thời gian, rồi lại cân nhắc đến địa vị xã hội của cô cùng những thói quen gắn liền với nó, tôi quả thực – có thể nói như vậy – với nỗi kinh hoàng và hoàn toàn trái với mong muốn của mình, buộc lòng phải nảy sinh lòng hoài nghi – một sự hoài nghi tàn nhẫn nhưng hoàn toàn có cơ sở! Tôi xin nói thêm và nhắc lại rằng, bất chấp sự đinh ninh chắc chắn của bản thân, tôi thừa hiểu mình đang phải gánh chịu một rủi ro nhất định khi đưa ra lời buộc tội này, nhưng như quý vị thấy đấy, tôi không thể làm ngơ cho qua chuyện được. Tôi buộc phải hành động và tôi sẽ nói cho quý vị biết lý do tại sao: hoàn toàn chỉ vì, thưa bà, hoàn toàn chỉ vì sự vô ơn đen tối của cô ta! Chà! Tôi mời cô tới vì lợi ích của người họ hàng khốn khổ nhà cô, tôi trao tận tay cô món quà quyên góp mười rúp của mình, thế mà ngay tại trận, cô lại lấy một hành động như thế này để trả ơn tôi. Thật quá quắt! Cô cần phải được dạy cho một bài học. Hãy suy nghĩ cho kỹ! Hơn nữa, với tư cách là một người bạn chân chính, tôi khẩn khoản xin cô – và vào lúc này cô chẳng thể tìm đâu ra một người bạn nào tốt hơn thế – hãy suy tính cho cẩn thận xem mình đang làm điều gì, bằng không tôi sẽ cương quyết đến cùng đấy! Nào, cô nói sao đây?”

“Em không hề lấy gì cả,” Sonia run rẩy thì thầm, “anh đã đưa cho em tờ mười rúp, nó đây này, cầm lấy đi.”

Sonia rút chiếc khăn tay ra khỏi túi, cởi nút thắt ở một góc, lấy tờ mười rúp ra và đưa cho Luzhin.

“Còn tờ một trăm rúp thì cô không chịu nhận là đã lấy chứ gì?” hắn ngoan cố chì chiết, nhất quyết không cầm lấy tờ tiền.

Sonia đưa mắt nhìn quanh. Tất cả mọi người đều đang nhìn con bé bằng những ánh mắt thật khủng khiếp, nghiêm khắc, đầy vẻ mỉa mai và thù địch. Con bé nhìn sang Raskolnikov... anh đang đứng tựa vào tường, khoanh tay trước ngực, nhìn chằm chằm vào nó bằng đôi mắt sáng rực.

“Lạy Chúa nhân từ!” tiếng thốt lên bật ra từ miệng Sonia.

“Amalia Ivanovna, có lẽ chúng ta phải báo cảnh sát thôi, và vì thế tôi xin khẩn khoản nhờ bà sai người gọi người gác cổng tới đây ngay,” Luzhin nói bằng giọng dịu dàng và thậm chí có phần nhã nhặn.

“Gott der Barmherzige! Tao biết ngay con này là quân trộm cắp mà,” Amalia Ivanovna kêu lên, buông thõng hai tay.

“Bà biết ư?” Luzhin nhanh nhẩu chớp lấy cơ hội, “thế thì chắc hẳn trước đó bà đã có lý do gì để nghĩ như vậy rồi. Tôi xin bà, Amalia Ivanovna kính mến, hãy ghi nhớ những lời vừa phát ngôn trước mặt các nhân chứng đây nhé.”

Những tiếng bàn tán xôn xao vang lên tứ phía. Mọi người đều nháo nhác cả lên.

“Cái gì!” Katerina Ivanovna chợt hiểu ra cơ sự, bà gào lên và lao bổ vào Luzhin. “Cái gì! Mày buộc tội nó ăn trộm ư? Con bé Sonia á? À, lũ khốn kiếp này, lũ khốn nạn!”

Rồi lao đến chỗ Sonia, bà vòng đôi tay gầy guộc ôm chặt lấy con bé như gọng kìm.

“Sonia! Sao mày dám nhận mười rúp của hắn hả? Đồ ngốc nghếch này! Đưa đây cho tao! Đưa ngay tờ mười rúp đây cho tao – mau lên!”

Rồi giật phắt tờ tiền khỏi tay Sonia, Katerina Ivanovna vò nát nó lại và ném thẳng vào mặt Luzhin. Tờ tiền đập trúng mắt hắn rồi rơi xuống đất. Amalia Ivanovna vội vã cúi xuống nhặt lên. Pyotr Petrovitch nổi đóa lên.

“Giữ mụ điên đó lại!” hắn quát lớn.

Đúng lúc ấy, vài người khác ngoài Lebeziatnikov cũng xuất hiện ở khung cửa, trong đó có cả hai vị phu nhân.

“Cái gì! Điên á? Tao điên chắc? Đồ đầu đất!” Katerina Ivanovna thét lên. “Chính mày mới là đồ đần độn, cái tên luật sư cãi mướn tiểu nhân, một kẻ đê tiện! Sonia, Sonia, cầm lấy tiền của hắn! Sonia mà là kẻ trộm á? Chà, con bé sẵn sàng dâng hiến cả xu dính túi cuối cùng cơ mà!” và Katerina Ivanovna bật cười một cách điên dại. “Mấy người đã bao giờ thấy một kẻ ngốc đến thế chưa?” bà quay ngoắt sang hai bên. “Cả mày nữa chứ hả?” bà chợt nhìn thấy mụ chủ nhà, “cả mày nữa, cái đồ mụ ăn xúc xích, mày cũng dám khẳng định nó là quân trộm cắp, cái thứ chân gà mái Phổ rách rưới mặc váy phồng lồng lộn kia! Nó có bước chân ra khỏi căn phòng này đâu: nó đi thẳng từ chỗ mày sang đây, đồ khốn nạn, rồi ngồi bệt xuống cạnh tao, ai mà chẳng thấy tận mắt. Nó ngồi ngay đây này, cạnh anh Rodion Romanovitch. Lục soát nó đi! Vì nó chưa hề rời khỏi phòng, nên thể nào số tiền cũng ở trên người nó! Lục soát nó đi, lục soát đi! Nhưng nếu tụi mày không tìm thấy, thì xin lỗi nhé cưng, cưng sẽ phải đền tội đấy! Tao sẽ đi gặp Hoàng đế của chúng ta, gặp ngài, gặp vị Sa hoàng nhân từ của chúng ta, và quỳ rạp dưới chân ngài, ngay hôm nay, ngay phút này đây! Tao chỉ có một mình trên cõi đời này! Người ta sẽ cho tao diện kiến chứ bộ! Mày tưởng họ không cho vào chắc? Mày lầm to rồi, tao nhất định sẽ lọt vào cho mà xem! Tao sẽ vào được! Mày dám cược vào sự hiền lành nhẫn nhục của nó ư! Mày cậy thế dựa vào điều đó phỏng! Nhưng xin bảo cho mày hay, tao không hề dễ nhịn nhục thế đâu nhé! Mày đã đi quá giới hạn rồi đấy, đồ khốn. Lục soát nó đi, lục soát đi!”

Và trong cơn cuồng nộ, Katerina Ivanovna xốc lấy người Luzhin rồi lôi xềnh xệch hắn về phía Sonia.

“Tôi sẵn sàng, tôi sẽ chịu trách nhiệm... nhưng xin bà hãy bình tĩnh lại, thưa bà, hãy bình tĩnh nào. Tôi thấy rằng bà quả thực không hề dễ nhịn nhục chút nào đâu!... Thôi được rồi, nhưng về chuyện đó...” Luzhin lẩm bẩm, “lẽ ra việc đó nên diễn ra trước mặt cảnh sát... dẫu sao thì ở đây cũng đã có đủ nhân chứng rồi còn gì.... Tôi sẵn sàng.... Nhưng dù sao thì đàn ông chúng tôi... đối với phụ nữ thế này thật cũng khó xử.... Nhưng với sự giúp đỡ của Amalia Ivanovna... tuy rằng, tất nhiên, đây không phải là cách hành xử đúng đắn cho lắm.... Phải làm thế nào đây?”

“Tuỳ anh muốn! Cứ để bất cứ kẻ nào thích thì cứ việc lục soát nó!” Katerina Ivanovna hét lên. “Sonia, lộn ngược hết túi áo túi quần ra! Nhìn đây! Mở mắt ra mà nhìn đi, đồ quái vật, cái túi trống rỗng này, đây là chiếc khăn tay của nó! Còn chiếc túi bên kia nữa, nhìn cho rõ vào! Thấy chưa, thấy chưa hả?”

Và Katerina Ivanovna lộn phếch – hay đúng hơn là giật phăng – cả hai chiếc túi áo ra ngoài. Thế nhưng từ trong chiếc túi bên phải, một mẩu giấy bỗng bay vút ra, lượn một đường parabol trong không khí rồi rơi phịch xuống ngay dưới chân Luzhin. Tất cả mọi người đều trông thấy, vài người thốt lên kinh ngạc. Pyotr Petrovitch cúi người xuống, nhặt mẩu giấy bằng hai ngón tay, giơ cao lên cho tất cả cùng thấy rồi mở nó ra. Đó là một tờ một trăm rúp được gấp làm tám. Pyotr Petrovitch giơ cao tờ tiền cho mọi người chiêm ngưỡng.

“Quân trộm cắp! Cút khỏi nhà trọ của tao ngay. Cảnh sát, cảnh sát đâu!” Amalia Ivanovna gào thét. “Phải đày cổ chúng nó sang Siberia mới đáng đời! Cút đi!”

Những tiếng la hét vang lên từ tứ phía. Raskolnikov vẫn đứng lặng thinh, dán chặt mắt vào Sonia, ngoại trừ đôi lúc liếc nhanh về phía Luzhin. Sonia đứng bất động như thể mất hết cảm giác. Con bé hầu như chẳng còn cảm thấy ngạc nhiên nổi nữa. Bỗng chốc, máu dồn bừng bừng lên đôi má; nó thét lên một tiếng rồi lấy hai tay che kín mặt.

“Không, không phải em! Em không hề lấy! Em chẳng biết gì sất,” con bé khóc thét lên đầy đau đớn xé lòng, rồi chạy nhào tới chỗ Katerina Ivanovna – người đang ôm chặt lấy nó vào lòng như muốn che chở cho nó trước cả thế giới này.

“Sonia! Sonia! Tao không tin đâu! Mấy người thấy chưa, tao không hề tin!” bà gào lên giữa sự thật rành rành trước mắt, vừa ôm con bé đu đưa qua lại trong vòng tay như dỗ dành một đứa trẻ, liên tục hôn lên mặt nó, rồi lại chộp lấy đôi bàn tay nó mà hôn hít, “mày lấy ư? Mấy người mới ngốc nghếch làm sao! Trời đất ơi! Mấy người là lũ đần, lũ đần,” bà gào lên với toàn thể căn phòng, “mấy người nào hay biết gì, mấy người làm sao hiểu được con bé có một trái tim nhân hậu đến nhường nào, nó là một cô gái thế cơ chứ! Nó mà ăn trộm á, nó á? Nó sẵn sàng bán cả manh áo rách cuối cùng, nó thà đi chân trần để giúp đỡ nếu mấy người cần đến, nó là thế đấy! Nó phải mang cái sổ thông hành màu vàng chỉ vì lũ trẻ nhà tao đang chết đói, nó đã bán cả thân mình vì chúng ta cơ mà! Hỡi chồng ơi, chồng hỡi! Anh có thấy không? Anh có thấy không? Một bữa tiệc giỗ chạp thế này đây cho anh! Lạy Chúa từ bi! Sao không ai bảo vệ nó đi, sao mấy người cứ đứng trơ ra đấy hả? Rodion Romanovitch, sao anh không đứng lên bảo vệ con bé? Cả anh nữa cũng tin thế phỏng? Tất cả tụi mày cộng lại cũng chẳng đáng một móng tay của nó! Lạy Chúa! Ít ra thì lúc này hãy bênh vực nó đi chứ!”

Tiếng khóc than của người đàn bà khốn khổ, lao lực vì bệnh lao phổi và bất lực dường như tạo ra một tác động mạnh mẽ đến những kẻ đang lắng nghe. Gương mặt đau đớn, hốc hác vì bệnh tật, đôi môi nứt nẻ rớm máu, giọng khàn đặc, những giọt nước mắt tuôn rơi không kìm chế được như một đứa trẻ, lời cầu cứu đầy tin tưởng, ngây thơ mà tuyệt vọng xiết bao đã khiến tất cả mọi người đều cảm thấy mủi lòng thương xót. Ít ra thì Pyotr Petrovitch lúc này cũng lập tức động lòng trắc ẩn.

“Thưa bà, thưa bà, sự cố này không hề làm tổn hại gì đến uy tín của bà đâu!” hắn ra vẻ quan trọng cất giọng hô to, “sẽ chẳng có ai tự chuốc lấy việc buộc tội bà là kẻ xúi giục hay thậm chí là đồng lõa trong vụ này cả, nhất là khi chính bà đã chứng minh được tội lỗi của nó bằng cách lộn túi áo ra, cho thấy trước đó bà hoàn toàn chẳng hề hay biết gì về chuyện này. Tôi rất sẵn lòng, vô cùng sẵn lòng thể hiện lòng trắc ẩn, nếu như sự túng quẫn, có thể nói là như vậy, đã đẩy Sofya Semyonovna vào con đường này, nhưng sao cô lại cứ chối bay chối biến không chịu thú nhận hả, thưa cô? Cô sợ bị ô danh ư? Bước sa chân đầu tiên chăng? Có lẽ cô đã mất cả tinh thần rồi chứ gì? Hoàn toàn có thể hiểu được điều đó.... Nhưng sao cô lại có thể tự hạ thấp nhân phẩm của mình xuống trước một hành động như thế cơ chứ? Thưa các vị,” hắn quay sang hướng về toàn thể căn phòng, “thưa các vị! Vốn có lòng trắc ẩn và, xin phép được nói là, sự đồng cảm sâu sắc với những con người này, tôi sẵn sàng bỏ qua cho dẫu cho bản thân tôi đã phải hứng chịu những lời lăng mạ cay độc! Và mong rằng sự ô nhục này sẽ là một bài học cho cô trong tương lai,” hắn nói, hướng về phía Sonia, “và tôi sẽ không truy cứu vụ việc này nữa đâu. Thế là đủ rồi!”

Pyotr Petrovitch len lén liếc nhìn Raskolnikov. Ánh mắt họ chạm nhau, và ngọn lửa trong mắt Raskolnikov dường như chực chờ thiêu rụi hắn ra tro. Trong khi đó, Katerina Ivanovna dường như chẳng hề nghe thấy gì sất. Bà cứ ôm lấy Sonia mà hôn hít, siết chặt như một kẻ mất trí. Lũ trẻ cũng vây quanh ôm lấy Sonia từ mọi phía, còn Polenka – dường như con bé chưa hiểu hết chuyện gì đang xảy ra – đã khóc nghẹn ngào, toàn thân run lên bần bật vì những tiếng nấc nghẹn, giấu kín gương mặt xinh xắn sưng húp vì khóc của mình vào vai Sonia.

“Thật là đê tiện!” một giọng nói lớn đột ngột vang lên ở khung cửa.

Pyotr Petrovitch ngoắt phắt đầu lại.

“Đúng là một thứ đê tiện!” Lebeziatnikov lặp lại, nhìn thẳng vào mặt hắn.

Pyotr Petrovitch giật nảy mình – tất cả mọi người đều nhận thấy điều đó và sau này còn nhớ mãi. Lebeziatnikov sải bước hiên ngang vào phòng.

“Và anh mà cũng dám lôi tôi ra làm nhân chứng á?” hắn vừa nói vừa tiến thẳng về phía Pyotr Petrovitch.

“Ý anh là sao? Anh đang lảm nhảm cái quái gì thế?” Luzhin lẩm bẩm.

“Ý tôi là anh... chính là một kẻ vu khống, lời tôi nói có nghĩa là thế đấy!” Lebeziatnikov hằn học đáp, trừng mắt nhìn thẳng vào hắn bằng đôi mắt cận thị.

Hắn đang vô cùng tức giận. Raskolnikov chăm chú nhìn hắn như thể đang thu nhận và cân nhắc từng chữ một. Lại một lần nữa không gian chìm vào tĩnh lặng. Quả thực, thoạt đầu Pyotr Petrovitch có vẻ ngớ người ra như bị trời giáng.

“Nếu ý anh là đang nhắm vào tôi...” hắn bắt đầu, giọng lắp bắp. “Nhưng anh bị làm sao thế hả? Anh phát điên rồi à?”

“Tôi thì vẫn tỉnh táo, nhưng anh mới chính là một tên khốn nạn! Á chà, đê tiện làm sao chứ! Tôi đã nghe thấy tất cả mọi thứ. Cố tình chờ đợi để xem cho thủng vấn đề, bởi phải thú thật là ngay lúc này đây tôi vẫn thấy nó chưa được logic cho lắm... Mục đích anh làm tất cả chuyện này để làm gì cơ chứ, tôi tài nào hiểu nổi.”

“Này, thế rốt cuộc tôi đã làm cái quái gì cơ chứ? Thôi đừng có nói mấy cái trò đố chữ nhảm nhí nữa đi! Hay là anh đang say khướt thế hả?”

“Kẻ say xỉn có khi là anh ấy chứ lị, đồ đê tiện, còn tôi thì không đời nào! Tôi không bao giờ chạm đến một giọt rượu mạnh, vì điều đó đi ngược lại với các nguyên tắc sống của tôi. Quý vị có tin nổi không, chính hắn, tự tay hắn đã trao cho Sofya Semyonovna tờ một trăm rúp đó – tôi tận mắt chứng kiến đấy, tôi chính là nhân chứng, tôi xin thề độc luôn! Chính tay hắn làm điều đó, chính hắn!” Lebeziatnikov lặp lại, hướng về phía tất cả mọi người.

“Mày điên rồi hả, cái thằng ranh con vắt mũi chưa sạch này!” Luzhin thét lên chói tai. “Chính con bé đang đứng lù lù trước mặt các người đây – bản thân nó vừa mới tuyên bố rành ròi trước toàn thể mọi người rằng tao chỉ đưa cho nó có mười rúp. Tao có thể đưa cho nó món tiền đó bằng cách nào cơ chứ?”

“Tôi thấy, tôi tận mắt nhìn thấy,” Lebeziatnikov lặp lại, “và mặc dù điều đó trái với nguyên tắc của tôi, tôi vẫn sẵn sàng ngay phút này đây thề độc bất cứ lời thề nào trước tòa, bởi tôi đã thấy rõ cách anh nhét trộm tờ tiền vào túi áo nó. Chỉ có điều ngu ngốc là tôi cứ đinh ninh anh làm thế vì lòng tốt! Lúc anh chào tạm biệt nó ở cửa, một tay anh cầm tay nó, còn tay kia – tay trái, anh đã nhanh tay nhét tờ tiền vào túi áo nó. Tôi thấy hết, tôi thấy rõ ràng!”

Luzhin tái mặt.

“Xạo xược!” hắn trơ trẽn quát lên, “chứ sao anh đứng tuốt bên cửa sổ mà lại có thể trông thấy tờ tiền cơ chứ? Anh tự tưởng tượng ra thế bằng đôi mắt cận thị của mình đấy thôi. Anh hoang tưởng rồi!”

“Không, tôi không hề tưởng tượng ra đâu. Và mặc dù đứng cách một khoảng xa thì quả thực khó mà phân biệt được tờ tiền từ phía cửa sổ – điều đó đúng – nhưng tôi biết chắc chắn đó là tờ một trăm rúp, bởi vì khi anh định đưa cho Sofya Semyonovna mười rúp, anh đã rút từ trên bàn lên một tờ một trăm rúp (tôi thấy rõ vì lúc đó tôi đang đứng gần, và một ý nghĩ chợt lóe lên trong đầu tôi ngay lập tức, thế nên tôi không thể quên được việc anh đang cầm nó trên tay). Anh gấp nó lại và giữ khư khư trong tay suốt bấy giờ. Tôi không để ý đến nó nữa cho đến khi, lúc anh đứng dậy, anh chuyển nó từ tay phải sang tay trái và suýt làm rơi! Tôi chú ý bởi vì ý nghĩ lúc nãy lại thoáng hiện trong đầu, rằng anh định làm ơn làm phước cho con bé mà không muốn tôi nhìn thấy. Quý vị có thể tưởng tượng tôi đã canh chừng anh thế nào và tôi đã thấy rõ anh thành công nhét nó vào túi áo con bé ra sao. Tôi thấy tận mắt, tôi xin thề độc đấy.”

Lebeziatnikov nói đến hụt cả hơi. Những tiếng xôn xao vang lên tứ phía, chủ yếu bày tỏ sự ngạc nhiên, nhưng cũng có vài tiếng mang giọng điệu đe dọa. Tất cả túm tụm lại vây quanh Pyotr Petrovitch. Katerina Ivanovna lao đến chỗ Lebeziatnikov.

“Tôi đã nhìn lầm anh! Hãy bảo vệ con bé! Anh là người duy nhất đứng ra bênh vực nó! Nó là một đứa trẻ mồ côi. Chúa đã sai anh đến cứu chúng tôi!”

Katerina Ivanovna, dường như chẳng còn ý thức được mình đang làm gì nữa, quụp xuống sụp lạy trước mặt anh.

“Toàn là mấy lời nhảm nhí!” Luzhin gào lên trong cơn giận lồng lộn, “tất cả những gì anh vừa bới móc chỉ là nhảm nhí! ‘Ý nghĩ lóe lên, anh không suy nghĩ, anh chú ý’ – rốt cuộc thì nó chứng minh được cái gì cơ chứ? Thế hóa ra là tôi cố tình lén lút đưa cho nó à? Để làm gì chứ? Với mục đích quái gì? Dính dáng gì đến tôi cơ chứ...?”

“Để làm gì á? Đó là điều duy nhất tôi chưa tài nào hiểu nổi, nhưng chuyện tôi vừa kể lại là sự thật rành rành, điều đó thì chắc như đinh đóng cột! Không những tôi không hề nhầm lẫn, hỡi cái tên tội phạm đê tiện kia, mà tôi còn nhớ rõ vì chuyện đó mà ngay lúc ấy một thắc mắc đã nảy sinh trong đầu tôi, đúng ngay lúc tôi đang cảm ơn và siết chặt tay anh. Tại sao anh lại phải lén lút nhét tiền vào túi áo con bé cơ chứ? Ý tôi là tại sao anh lại phải làm lén lút như vậy? Phải chăng đơn giản là để giấu giếm tôi, vì thừa biết rằng quan điểm của tôi trái ngược với anh và tôi không tán thành việc làm từ thiện tư nhân mà chẳng mang lại giải pháp tận gốc nào ư? Chà, tôi đã tự kết luận rằng quả thực anh cảm thấy ngượng ngùng khi bố thí một số tiền lớn như vậy trước mặt tôi. Có lẽ, tôi lại nghĩ, anh muốn tạo cho nó một sự bất ngờ khi nó phát hiện ra nguyên cả tờ một trăm rúp trong túi áo. (Vì tôi biết, một số người làm công tác từ thiện rất thích tô vẽ cho hành động bác ái của mình theo kiểu đó mà). Rồi cái ý nghĩ này lại đến với tôi, rằng anh muốn thử thách con bé, xem khi tìm thấy nó, nó có quay lại để nói lời cảm ơn anh hay không. Rồi thì, anh muốn tránh tiếng cảm ơn và đúng như người ta vẫn nói, tay phải không nên biết... đại loại là thế. Tôi đã nghĩ đến vô vàn khả năng nên đành gác lại việc suy xét, nhưng vẫn thấy thật bất lịch sự nếu cho anh biết là tôi đã nắm thóp được bí mật của anh. Nhưng rồi một ý nghĩ nữa lại chợp hiện trong đầu, rằng Sofya Semyonovna rất có thể sẽ làm mất số tiền trước khi kịp nhận ra, thế nên tôi mới quyết định bước vào đây để gọi con bé ra ngoài và báo cho nó biết là anh đã nhét một trăm rúp vào túi áo nó. Nhưng trên đường đi, tôi ghé qua chỗ mụ Kobilatnikov để đưa cho họ tập ‘Khảo luận chung về phương pháp thực nghiệm’ và tiện thể giới thiệu bài báo của Piderit (cả của Wagner nữa); rồi tôi tạt tới đây và hỡi ơi, cảnh tượng tôi chứng kiến thật là thế này đây! Nào, tôi có thể, tôi có thể nào có đủ ngần ấy ý nghĩ và suy luận đến thế hay không nếu như tôi đã không tận mắt thấy anh nhét tờ một trăm rúp vào túi áo con bé?”

Khi Lebeziatnikov kết thúc bài diễn văn dài dòng lê thê của mình với phần suy luận logic ở đoạn cuối, hắn đã mệt phờ râu ria, mồ hôi vã ra như tắm trên mặt. Khổ thân hắn, dù chẳng thạo ngoại ngữ nào khác ngoài tiếng Nga, hắn thậm chí còn không thể diễn đạt sao cho thật trôi chảy, thế nên sau chiến công hiển hách này, hắn kiệt quệ đến mức suýt tong teo cả người. Nhưng bài phát biểu của hắn lại tạo ra một sức ảnh hưởng vô cùng mạnh mẽ. Hắn đã tuôn ra với một sự phẫn nộ hừng hực, một niềm tin chắc nịch đến độ ai nấy đều không thể không tin lời hắn. Pyotr Petrovitch cảm thấy tình hình đang vô cùng tồi tệ với mình.

“Mấy cái ý tưởng điên rồ xẹt qua đầu anh thì dính dáng gì đến tôi chứ?” hắn gào lên, “đó hoàn toàn chẳng phải là bằng chứng gì sất. Chắc anh nằm mơ giữa ban ngày rồi còn gì! Và tôi bảo cho anh hay, anh đang nói dối, đồ tiểu nhân. Anh đang bịa đặt vu khống chỉ vì ôm mối hận thù cá nhân với tôi, đơn thuần là vì tự ái hão huyền, vì tôi đã không hùa theo mấy cái luận điểm xã hội vô thần, tự do tư tưởng của anh!”

Nhưng sự phản bác này chẳng mang lại chút lợi ích nào cho Pyotr Petrovitch. Những tiếng lầm bầm phản đối vang lên từ tứ phía.

“À, giở cái giọng này ra cơ đấy!” Lebeziatnikov kêu lên, “vớ vẩn hết chỗ nói! Cứ gọi cảnh sát đến đây rồi tôi xin thề độc cho xem! Chỉ có một điều duy nhất tôi không sao tài nào hiểu nổi: cái gì đã xui khiến hắn dám liều lĩnh làm một hành động đê tiện đến thế cơ chứ. Ôi, con người thật đáng thương hại và khinh bỉ làm sao!”

“Tôi có thể giải thích vì sao hắn dám liều lĩnh làm hành động đó, và nếu cần thiết, chính tôi cũng sẽ tuyên thệ xin thề về điều đó,” cuối cùng Raskolnikov cất lời bằng một giọng kiên quyết, và cậu bước lên một bước.

Cậu trông vô cùng kiên định và điềm tĩnh. Nhìn vẻ ngoài của cậu, ai nấy đều cảm nhận rõ mồn một rằng cậu thực sự nắm rõ sự việc và bí ẩn này sẽ được phơi bày.

“Bây giờ thì tôi đã có thể tự lý giải được toàn bộ sự việc cho chính mình,” Raskolnikov nói, hướng về phía Lebeziatnikov. “Ngay từ khi sự việc mới manh mún, tôi đã hoài nghi rằng đằng sau nó ẩn chứa một âm mưu đê hèn nào đó. Tôi bắt đầu hoài nghi từ một số hoàn cảnh đặc biệt mà chỉ mỗi mình tôi biết rõ, tôi sẽ giải thích ngay cho mọi người nghe đây: chúng giải thích cho tất cả mọi thứ. Những bằng chứng có giá trị của anh cuối cùng đã làm sáng tỏ mọi ngóc ngách đối với tôi. Tôi khẩn khoản xin tất cả, tất cả hãy lắng nghe. Gã đàn ông này (cậu chỉ tay về phía Luzhin) gần đây đã đính hôn với một tiểu thư – chính là em gái tôi, Avdotya Romanovna Raskolnikov. Nhưng khi đến Petersburg, hắn đã gây sự cãi vã với tôi vào hôm kia, ngay trong cuộc gặp đầu tiên và tôi đã tống cổ hắn ra khỏi phòng mình – tôi có hai nhân chứng sống để chứng minh điều đó. Hắn là một kẻ cực kỳ thù dai.... Hôm kia, tôi nào hay biết gì về việc hắn đang trọ ở đây, ngay trong căn phòng của anh, và hệ quả là chính vào cái ngày chúng tôi cãi nhau – hôm kia – hắn đã tận mắt thấy tôi trao cho Katerina Ivanovna một khoản tiền để lo tang ma, với tư cách là một người bạn của người quá cố Marmeladov. Ngay lập tức, hắn viết một bức thư gửi cho mẹ tôi, thông báo rằng tôi đã vung vát sạch sẽ số tiền của mình, không đưa cho Katerina Ivanovna mà lại đem cho Sofya Semyonovna, đồng thời ám chỉ bằng những lời lẽ đê tiện nhất về... bản chất của Sofya Semyonovna, nghĩa là bóng gió về tính chất mối quan hệ giữa tôi và Sofya Semyonovna. Tất cả những điều đó, quý vị hiểu không, đều nhằm mục đích chia rẽ tôi với mẹ và em gái, bằng cách rỉ tai rằng tôi đang ném tiền qua cửa sổ cho những đối tượng không đáng mặt mà số tiền đó lại do chính họ gửi gắm và là toàn bộ gia tài họ có. Tối hôm qua, trước mặt mẹ, em gái tôi và cả sự hiện diện của hắn nữa, tôi đã tuyên bố xanh rờn rằng tôi đưa tiền cho Katerina Ivanovna để lo tang ma chứ tuyệt đối không phải cho Sofya Semyonovna, rằng tôi thậm chí còn chẳng quen biết gì Sofya Semyonovna và chưa từng gặp con bé trước đó bao giờ. Đồng thời, tôi còn bổ sung thêm rằng hắn, Pyotr Petrovitch Luzhin, với tất cả những đức tính cao đẹp của mình, cũng chẳng đáng một móng tay của Sofya Semyonovna, mặc cho hắn có mở miệng bôi nhọ con bé tệ hại đến đâu đi nữa. Trước câu hỏi của hắn – rằng liệu tôi có để Sofya Semyonovna ngồi cạnh em gái mình hay không – tôi đã đáp rằng tôi đã làm điều đó ngay trong ngày hôm ấy rồi. Cay cú vì mẹ và em gái tôi không chịu hùa theo mưu đồ chia rẽ của hắn, hắn dần đày trở nên vô lễ và hỗn hào đến mức không thể tha thứ với họ. Một cuộc đoạn tuyệt hoàn toàn đã diễn ra và hắn bị tống cổ khỏi nhà. Tất cả chuyện đó đã xảy ra vào tối hôm qua. Giờ đây tôi xin quý vị hãy đặc biệt chú ý suy xét: nếu lúc này hắn thành công chứng minh được Sofya Semyonovna là một kẻ trộm, hắn sẽ chứng tỏ được cho mẹ và em gái tôi thấy rằng những hoài nghi của hắn trước đó hoàn toàn có cơ sở, rằng hắn có lý do chính đáng để nổi giận khi tôi đặt em gái mình ngang hàng với Sofya Semyonovna, rằng khi tấn công tôi, hắn thực chất đang bảo vệ và gìn giữ danh dự cho em gái tôi – vị hôn thê của hắn. Thậm chí qua toàn bộ vụ việc này, rất có thể hắn còn đạt được mục đích làm tôi xa lánh gia đình, và chắc chắn hắn đã hy vọng sẽ lấy lại được vị thế tốt đẹp trong lòng họ; chưa kể đến việc trả thù cá nhân tôi, bởi hắn có cơ sở để cho rằng danh dự và hạnh phúc của Sofya Semyonovna là vô cùng trân quý đối với tôi. Đó chính là cái đích mà hắn nhắm tới! Tôi hiểu sự việc là như vậy đấy. Đó chính là toàn bộ nguyên nhân sâu xa và chẳng thể có lý do nào khác ngoài điều đó cả!”

Sự việc diễn ra đúng là như thế, hoặc đại loại là thế, khi Raskolnikov kết thúc bài phát biểu của mình trong sự chăm chú lắng nghe của mọi người, dẫu cho đôi chỗ vẫn bị ngắt quãng bởi những tiếng thốt lên kinh ngạc từ đám đông. Nhưng bất chấp những lời gián đoạn ấy, cậu vẫn cất lời rõ ràng, bình tĩnh, chính xác và kiên quyết. Giọng nói dứt khoát, ngữ điệu đầy sức thuyết phục cùng gương mặt lạnh lùng cương nghị của cậu đã tạo ra một ấn tượng sâu sắc đối với tất cả mọi người.

“Đúng thế, đúng thế, chính là nó rồi,” Lebeziatnikov hân hoan hùa theo, “chắc chắn là thế rồi, bởi vì ngay khi Sofya Semyonovna vừa bước chân vào phòng chúng tôi, hắn đã hỏi dồn tôi xem anh có ở đây không, liệu tôi có trông thấy anh giữa những vị khách của Katerina Ivanovna hay không. Hắn kéo riêng tôi ra góc cửa sổ và thì thầm gặng hỏi. Việc anh có mặt ở đây là điều cốt tử đối với hắn! Chính là nó, đúng thế rồi!”

Luzhin mỉm cười đầy khinh miệt và không thốt một lời nào. Nhưng mặt hắn cắt không còn một giọt máu. Hắn dường như đang vắt óc suy tính một lối thoát nào đó. Có lẽ hắn sẵn sàng buông xuôi tất cả để chuồn cho lẹ, nhưng ngặt nỗi vào lúc này thì điều đó hầu như là bất khả thi. Làm thế chẳng khác nào thừa nhận rành rành tính xác thực của những cáo buộc đang giáng xuống đầu mình. Hơn nữa, đám đông ở đây, vốn đã ngà ngà hơi men, giờ lại đang sôi sục quá mức để có thể cho phép chuyện đó xảy ra. Viên thư ký đồn cảnh sát, dù thực lòng chưa thấu triệt toàn bộ đầu đuôi sự việc, nhưng cũng đang gào to hơn tất cả mọi người và buông ra những lời đề nghị vô cùng khó nghe đối với Luzhin. Tuy nhiên, không phải tất cả những người có mặt đều đang say xỉn; những người thuê trọ từ khắp các phòng khác cũng đổ xô kéo ra. Ba gã người Ba Lan thì vô cùng phấn khích, cứ thế liên tục gào thét vào mặt hắn: “Tên pan này là một gã lajdak!” và lẩm bẩm những lời đe dọa bằng tiếng Ba Lan. Sonia đã lắng nghe với toàn bộ sự tập trung căng thẳng, dẫu cho con bé cũng có vẻ không thể tiêu hóa nổi ngần ấy thứ rắc rối; trông nó cứ như vừa mới hoàn hồn tỉnh lại sau cơn mê. Nó không rời mắt khỏi Raskolnikov, linh cảm rằng mọi sự an toàn của mình đều đặt trọn vào anh. Katerina Ivanovna thở hồng hộc đầy đau đớn và trông kiệt sức đến tội nghiệp. Amalia Ivanovna đứng ngẩn ngơ trông còn ngốc nghếch hơn bất kỳ ai, há hốc cả miệng, chẳng tài nào hiểu nổi rốt cuộc chuyện quái gì đã xảy ra. Mụ chỉ láng mác nhận ra rằng Pyotr Petrovitch hình như vừa vướng phải một vố đau điếng.

Raskolnikov định cất lời thêm lần nữa, nhưng mọi người không cho phép cậu nói. Tất cả đang túm tụm vây quanh Luzhin với những lời đe dọa và tiếng chửi rủa cay nghiệt. Nhưng Pyotr Petrovitch chẳng hề tỏ ra sợ sệt. Thấy rằng chiêu bài buộc tội Sonia đã hoàn toàn phá sản, hắn bèn giở thói vô lại:

“Thưa quý vị, xin vui lòng cho phép tôi đi qua! Đừng có chen lấn, nhường đường nào!” hắn vừa nói vừa chày cối lách người qua đám đông. “Và xin đừng giở trò đe dọa! Tôi bảo đảm điều đó hoàn toàn vô ích thôi, các người chẳng vớt vát được gì đâu. Ngược lại là đằng khác, các người sẽ phải ra tòa trả lời đấy, thưa các vị, vì tội cố tình cản trở trái phép tiến trình thực thi công lý. Kẻ trộm đã bị vạch mặt phơi bày rành rành ra đấy, và tôi sẽ kiện tới cùng. Các vị thẩm phán của chúng ta không hề mù quáng và... không đến nỗi say xỉn để mà đi tin vào lời khai của hai gã vô thần, vô kỷ luật, tuyên truyền lật đổ khét tiếng, những kẻ đang cấu kết vu khống tôi chỉ vì động cơ trả thù cá nhân mà chính chúng cũng đủ ngốc nghếch để thốt ra thừa nhận.... Nào, xin làm ơn cho tôi đi qua!”

“Đừng để tao nhìn thấy dù chỉ là một bóng vía mày ở trong phòng tao nữa đấy! Khôn hồn thì cút ngay lập tức, và chấm dứt mọi chuyện giữa chúng ta từ đây! Nghĩ lại quãng thời gian qua tao đã phải nhọc công thế nào, cách tao truyền bá giảng giải... suốt nửa tháng trời nay!”

“Chính tôi hôm nay đã bảo với anh là tôi sắp dọn đi, khi mà anh cứ cố níu kéo tôi lại; giờ thì tôi chỉ xin bổ sung thêm một câu rằng anh đúng là một thằng ngốc. Tôi khuyên anh nên đi khám bác sĩ để chữa cái tội bệnh hoạn trong não và cái thói cận thị của mình đi. Tránh đường cho tôi đi, thưa các vị!”

Hắn lách mạnh qua đám đông. Nhưng viên thư ký đồn cảnh sát quyết không buông tha cho hắn dễ dàng như thế: hắn chộp lấy một chiếc cốc trên bàn, khua khoắng trong không khí rồi ném thẳng về phía Pyotr Petrovitch; thế nhưng chiếc cốc lại bay chệch hướng và đập thẳng vào người Amalia Ivanovna. Mụ thét lên một tiếng lói, còn viên thư ký vì vung tay quá đà nên mất thăng bằng, ngã nhào lăn kềnh xuống gầm bàn. Pyotr Petrovitch lỉnh thẳng về phòng mình và chỉ nửa tiếng sau đã khăn gói rời khỏi nhà trọ.

Sonia, vốn có bản tính rụt rè, từ trước ngày hôm đó đã luôn cảm thấy rằng mình dễ bị ngược đãi hơn bất kỳ ai và có thể bị đối xử bất công mà chẳng hề sợ bị trừng phạt. Thế nhưng cho đến tận khoảnh khắc ấy, con bé vẫn đinh ninh rằng mình có thể né tránh những tai họa nhờ vào sự cẩn trọng, hiền dịu và nhẫn nhục trước mọi người. Sự thất vọng của con bé quả thực quá lớn. Đương nhiên, nó có thể chịu đựng mọi đòn roi trong kiên nhẫn và hầu như không một lời oán trách, dẫu đó là chuyện này đi chăng nữa. Nhưng trong phút đầu tiên, nó cảm thấy đắng ngắt đến tận tâm can. Bất chấp chiến thắng và việc bản thân đã được minh oan – khi nỗi kinh hoàng và sự choáng váng ban đầu qua đi để nó có thể hiểu thấu đáo mọi chuyện – cảm giác bất lực cùng nỗi oan ức trút xuống đầu đã làm lồng ngực nó thắt lại vì đau đớn và con bé òa khóc nức nở trong cơn chấn động tâm lý. Cuối cùng, không thể chịu đựng thêm được nữa, con bé vùng chạy thốc tháo ra khỏi phòng và chạy thẳng về nhà, gần như ngay sau khi Luzhin vừa khuất dạng.

Khi chiếc cốc bay về phía Amalia Ivanovna giữa những tiếng cười hô hố, đó cũng là lúc mụ chủ nhà vượt quá sức chịu đựng. Với một tiếng thét chói tai, mụ lao vào Katerina Ivanovna như một con hổ đói giận dữ, trút mọi tội lỗi lên đầu bà.

“Cút khỏi nhà trọ của tao ngay lập tức! Xéo đi mau!”

Vừa thét lên những lời đó, mụ vừa bắt đầu vơ vét bất cứ thứ gì chạm tay vào được thuộc về Katerina Ivanovna rồi ném thẳng xuống sàn nhà. Katerina Ivanovna với gương mặt tái mét, suýt ngất xỉu và thở hổn hển, chồm dậy khỏi chiếc giường nơi bà vừa ngã gục vì kiệt sức rồi lao vào Amalia Ivanovna. Nhưng cuộc đụng độ này quá sức chênh lệch: mụ chủ nhà chỉ vung tay hất nhẹ một cái là bà ngã dúi dụi như một chiếc lông hồng.

“Cái gì! Chừng đó lời vu khống vô thần vẫn chưa đủ sao – mụ đê tiện này còn dám giở trò thượng cẳng chân hạ cẳng tay với tao ư! Cái gì! Ngay đúng ngày tang lễ của chồng tao mà tao lại bị đuổi cổ ra đường thế này ư! Húp miếng cơm bát cháo của tao xong giờ nó tống cổ tao ra đầu đường xó chợ cùng với những đứa con mồ côi! Tao biết đi đâu về đâu bây giờ?” người đàn bà khốn khổ gào khóc, vừa nấc nghẹn vừa thở không ra hơi. “Lạy Chúa nhân từ!” bà hét lên với đôi mắt long sòng sọc, “trên đời này không còn công lý nữa sao? Ngài muốn bảo vệ ai nếu không phải là mẹ con mồ côi chúng tôi chứ? Cứ chờ đấy! Trân đời này vẫn có luật pháp và công lý, chắc chắn có, tao nhất định sẽ đi tìm cho bằng được! Cứ chờ đấy, cái đồ mụ không có Chúa ơi! Polenka, ở lại trông các em, mẹ sẽ quay lại ngay. Hãy đợi mẹ, dẫu có phải đứng chờ ngoài đường đi chăng nữa. Chúng ta sẽ xem thử trên đời này còn công lý hay không!”

Rồi choàng tấm khăn choàng màu xanh lá cây mà Marmeladov từng nhắc đến với Raskolnikov lên đầu, Katerina Ivanovna len lỏi qua đám đông những vị khách trọ đang say xỉn nháo nhác vẫn chật kín phòng, vừa khóc lóc thảm thiết vừa lao ra đường – với một dự định mơ hồ là sẽ đi tìm công lý ngay lập tức ở đâu đó. Polenka ôm hai đứa em nhỏ co ro vì sợ hãi ngồ ngóc trên chiếc rương ở góc phòng, run lẩy bẩy chờ đợi mẹ quay về. Amalia Ivanovna vẫn lồng lộn điên cuồng khắp phòng, vừa hét la, vừa than khóc vừa ném tung tóe mọi thứ vớ được xuống sàn. Những vị khách trọ lải nhải không thành tiếng, kẻ thì bàn tán theo suy luận hạn hẹp của mình về những chuyện vừa xảy ra, người thì cãi vã chửi rủa lẫn nhau, kẻ khác nữa lại cất cao tiếng hát nghêu ngao...

“Đã đến lúc mình phải đi rồi,” Raskolnikov thầm nghĩ. “Nào, Sofya Semyonovna, để xem bấy giờ cô sẽ nói gì đây!”

Và cậu cất bước hướng thẳng về phía phòng trọ của Sonia.