Đại trào thỉnh nguyện của thanh niên trí thức nhanh chóng thoái trào. Những người ở đại viện ủy ban châu và bộ chỉ huy vùng khuyết khích vừa kịp thở phào nhẹ nhõm, họ thầm ăn mừng vì tình hình không tiếp tục lan rộng, mừng vì rắc rối nhỏ bé này cuối cùng đã trở thành quá khứ, thì một tin tức đột ngột ập đến như tiếng sét đánh ngang tai khiến ai nấy ngẩn ngơ chết lặng.

Thanh niên trí thức nông trường Cảnh Hồng vốn luôn bình yên vô sự dưới mí mắt chính quyền châu đã tuyên bố tổng bãi công. Khi đoàn người thỉnh nguyện đạt được toại nguyện lần lượt rời Cảnh Hồng quay về nông trường, trên con đường đất bụi mù mịt từ Cảnh Hồng đi Cản Lãm Bá, đám đông bãi công đã xuất hiện. Số lượng của họ đông gấp nhiều lần tổng số thanh niên trí thức Cản Lãm Bá, họ chặn ngang đường, hai tấm biểu ngữ loang lổ vết gỉ khắc sâu hai hàng đại tự chấn động tâm can vào đáy mắt của mỗi thanh niên trí thức —— "Thanh niên trí thức muốn làm người!" "Thanh niên trí thức muốn về thành!"

Ngày 3 tháng 12, các vị lãnh đạo hữu quan của tỉnh ủy và châu ủy đã gặp gỡ đại diện thanh niên trí thức tại bộ chỉ huy vùng khuyết khích. Phòng họp được trải thảm, trên bàn trà bày thuốc lá và trái cây. Các vị lãnh đạo chiếm lấy hàng ghế sofa lớn ở chính giữa, hai bên là thư ký và các đầu sỏ ban ngành, lại có nhân viên rón rén châm trà rót nước sôi, điều này khiến cho trong phòng họp từ trước đã có một thứ cảm giác uy hiếp và áp bức bề trên áp xuống. Khi các đại diện thanh niên trí thức nối đuôi nhau bước vào, đều không tránh khỏi có chút căng thẳng, chen chúc nhau, rụt cổ rụt vai. Cũng có người cố tình làm ra vẻ không thèm để ý, châm thuốc lá để hút, hút quá mạnh lại ho sặc sụa.

Các lãnh đạo liếc nhìn nhau trao đổi ánh mắt. Những người trẻ tuổi này, rốt cuộc chưa từng thấy qua đại sự, bọn họ ngay từ đầu đã rơi vào thế bị động và lép vế về mặt tâm lý. Nếu dùng lời lẽ khuyên nhủ, thì có khó khăn nào mà không thể giải quyết từng cái một chứ?

"Hôm nay có các đồng chí lãnh đạo của cấp tỉnh và châu ủy, trong lúc trăm công nghìn việc vẫn bớt thời gian đến để, ừm, gặp gỡ mọi người. Các đồng chí có suy nghĩ gì, ừm, cứ nói hết ra, nói đi. 'Biết gì nói nấy, nói hết không giấu giếm' mà, đúng không?"

Đại diện đưa lên một bản thỉnh nguyện thư được viết rất ngay ngắn. Một nam thanh niên trí thức da dẻ trắng trẻo tóm tắt lại lý do bãi công và yêu cầu trở về thành phố.

"Những yêu cầu này của các cậu, có thể đại diện cho nguyện vọng của đông đảo các đồng chí thanh niên trí thức ở nông trường, ừm, vùng khuyết khích hay không?"

“Tôi nghĩ hôm nay các vị lãnh đạo mời chúng tôi đến đây, không phải là để thẩm tra tư cách đại diện của chúng tôi. Tôi muốn nhắc nhở các lãnh đạo rằng, mỗi thanh niên trí thức bãi công chúng tôi đều có tư cách đại diện, bởi vì yêu cầu về thành của chúng tôi là chung và nhất trí. Xin hãy xem, bản Tuyên ngôn bãi công có chữ ký của cả vạn người này chính là bằng chứng.”

"Tôi xin phép được nói vài ý kiến cá nhân được chứ? Những yêu cầu mà các cậu đưa ra, theo tôi thấy không phải là hoàn toàn không có lý. Là một đại chính sách thanh niên trí thức lên núi xuống nông thôn, chúng ta vẫn phải kiên trì, 'chính sách và sách lược là sinh mệnh của Đảng' mà. Nhưng khi chúng ta cụ thể quán triệt chính sách thanh niên trí thức của Đảng, có lẽ đã tồn tại vấn đề thế này hoặc thế khác, việc suy xét về tư tưởng, công việc và đời sống của các đồng chí chưa được chu đáo cho lắm, thậm chí có rất nhiều chỗ sai sót. Những vấn đề trong công việc này, tôi có thể chịu trách nhiệm mà nói với mọi người, chúng ta nhất định sẽ nỗ lực hết sức để sửa chữa..."

"Đừng có vòng vo tam quốc!" "Không cho phép né tránh vấn đề thực chất!"

"Các đồng chí thanh niên trí thức, mong mọi người giữ vững sự bình tĩnh. Các đồng chí nên tin tưởng vào Đảng, phục tùng sự lãnh đạo chính xác của Trung ương Đảng và đồng chí Hoa Chủ tịch..."

"Các vị đồng chí lãnh đạo, tôi có một thắc mắc nhỏ cần các vị giải đáp. Xin hỏi trong nhà các vị đều có mấy người con đang làm thanh niên trí thức ở dưới nông thôn vậy?"

"Thật là quậy phá vô lối! Nói cho các cậu biết, bắt buộc phải vô điều kiện phục công! Bây giờ không phải là thời kỳ Đại cách mạng văn hóa, không phải là thời đại để phái nổi dậy muốn làm gì thì làm! Các cậu có biết hậu quả của việc bãi công là gì không? Các cậu đang bãi công với ai? Bãi công ai chứ?... Chúng ta tuyệt đối không cho phép có kẻ chủ tâm xúi giục thanh niên trí thức bãi công, phá hoại phong trào thanh niên trí thức lên núi xuống nông thôn!..."

Đại diện thanh niên trí thức toàn thể rút lui khỏi phòng họp, bày tỏ sự kháng nghị. Cuộc họp không đạt được tiến triển nào.

Ngày 10 tháng 12, Hội nghị công tác thanh niên trí thức toàn quốc bế mạc tại Bắc Kinh, Đài Phát thanh Nhân dân Trung ương tối hôm đó phát đi nghị quyết hội nghị. Tin tức này giống như ngòi nổ, châm ngòi toàn bộ tâm lý phản kháng bị kìm nén lâu ngày trong lòng thanh niên trí thức. Từ ngày 10, hệ thống phát thanh có dây của nông trường bắt đầu không gián đoạn phát đi nghị quyết hội nghị thanh niên trí thức toàn quốc (tức là "Bốn mươi điều công tác thanh niên trí thức") từ sáng đến tối, nhằm đánh sập tuyến phòng thủ tinh thần và tâm lý của thanh niên trí thức bãi công. Phản ứng của đại đa số thanh niên trí thức đối với việc này, trước hết là kinh ngạc, chất vấn, hoài nghi, tiếp ngay sau đó là bùng nổ cơn giận dữ và tuyệt vọng cuồn cuộn không thể kìm chế tựa núi lửa.

Bởi vì trong "Bốn mươi điều", chính sách nhắm vào nông trường chỉ có một điều: "...Từ nay về sau, thanh niên trí thức nông trường (binh đoàn) biên cương đều sẽ được đối xử như công nhân viên chức xí nghiệp quốc doanh, không còn được xếp vào phạm vi chăm sóc của chính sách quốc gia." Đại loại là vậy.

Trung ương đã định đoạt chính sách, hy vọng tan vỡ rồi. Thanh niên trí thức vẫn chỉ là thanh niên trí thức, hay nói cách khác từ nay về sau bọn họ thậm chí còn chẳng phải thanh niên trí thức nữa, mà chỉ là "công nhân thanh niên" của nông trường quốc doanh. Những người vạch ra chính sách có lẽ đã quên mất hai triệu thanh niên trí thức nông trường đã từ thành phố đến biên cương như thế nào. Nếu bọn họ quả thực từng là thanh niên trí thức, vậy tại sao nguyện vọng trở về thành phố chính đáng của họ lại chậm chạp không được đáp ứng? Chẳng lẽ thanh niên trí thức là một loại nghề nghiệp vĩnh viễn hay sao? Nếu văn kiện có thể thay đổi địa vị và thân phận thực sự của thanh niên trí thức, vậy văn kiện có thể thay đổi những năm tháng lịch sử đằng đẵng được viết bằng tuổi trẻ của thanh niên trí thức hay không?

"Mẹ kiếp nhà nó! Người ta bốn hướng đi lên, sao chúng ta cứ cố tình không cho chuyển hướng?..."

“Thanh niên trí thức xuống nông thôn một năm tuyển công, hai năm chuyển cán, ba năm lên đại học, thanh niên trí thức binh đoàn chúng ta giáo dục lại mười năm sao vẫn chưa tốt nghiệp?”

"Trung ương có hiểu rõ tình hình của thanh niên trí thức nông trường không?!"

"Ai tới quan tâm vận mệnh của thanh niên trí thức đây?..."

Một loại cảm xúc phức tạp vì bị vứt bỏ hoàn toàn, bị lừa dối và đùa giỡn đã bủa vây lấy tâm can con người. Rất nhiều thanh niên trí thức nghe xong chương trình phát thanh liền ôm mặt khóc lớn tại chỗ, dậm chân đấm ngực, tựa như bị tuyên án tù chung thân.

Muốn thay đổi vận mệnh của thanh niên trí thức, thì bắt buộc phải dùng một phương thức chủ động nào đó để tham gia vào việc sửa đổi điều chỉnh chính sách thanh niên trí thức. Tiêu cực bị động không có lối thoát, giậm chân tại chỗ chỉ có nước tự sinh tự diệt. Trước mặt thanh niên trí thức bãi công chỉ có một phương án táo bạo duy nhất để lựa chọn, đó chính là đến Bắc Kinh thỉnh nguyện, phản ánh tình hình thực tế của thanh niên trí thức biên cương với Trung ương Đảng và Đặng Phó chủ tịch. Hãy để nhà cầm quyền tối cao của Đảng và Nhà nước lắng nghe tiếng nói và nguyện vọng từ đông đảo thanh niên trí thức, quan tâm và không còn phớt lờ bi kịch vận mệnh của những con người bình thường, để dư luận xã hội đồng cảm và ủng hộ yêu cầu chính đáng của thanh niên trí thức, nhằm thúc đẩy phong trào lên núi xuống nông thôn sớm ngày sửa chữa sai lầm, đây chính là dụng ý thực sự và ẩn ý sâu xa của việc thanh niên trí thức quyết tâm rầm rộ náo nhiệt đi Bắc Kinh thỉnh nguyện.

Toàn thể thành viên bộ chỉ huy bãi công đồng lòng nhất trí Bắc thượng thỉnh nguyện, thông qua "Bức thư ngỏ Bắc thượng thỉnh nguyện và gửi Trung ương Đảng, Hoa Chủ tịch, Đặng Phó chủ tịch".

"...Mục đích của chúng tôi là, đại diện cho mười vạn thanh niên trí thức khẩn hoang Vân Nam đến gặp trực tiếp các đồng chí phụ trách của Trung ương Đảng, Quốc vụ viện để đính kèm thỉnh nguyện thư, đồng thời báo cáo miệng, phản ánh những sai lầm và vấn đề tồn tại trong con đường lên núi xuống nông thôn mười năm qua. Tôn chỉ và sứ mệnh duy nhất của chúng tôi, là truyền đạt tâm nguyện cao nhất của toàn thể thanh niên trí thức khẩn hoang – yêu cầu đại phản thành đến kính yêu Hoa Chủ tịch, Đặng Phó chủ tịch. Yêu cầu của chúng tôi là hợp lý, là thuận theo lòng Đảng lòng dân và trào lưu lịch sử. Chúng tôi kiên tin rằng Trung ương Đảng sau khi hiểu rõ tình hình thực tế của thanh niên trí thức khẩn hoang sẽ đồng cảm và thấu hiểu yêu cầu chính đáng này của chúng tôi.

...Bãi công đã không còn đường lui, vận mệnh của chúng tôi giờ đây đang nằm trong tay chính chúng ta. An phận thủ thường không được, lòng người tan rã không được, chán nản cúi đầu không làm gì lại càng không được! Chúng tôi bắt buộc phải kiên trì cuộc đấu tranh bãi công này, kiên trì cho đến khi đoàn thỉnh nguyện Bắc thượng giành được thắng lợi triệt để!...

Mục đích của chúng ta nhất định phải đạt được! Mục đích của chúng ta nhất định có thể đạt được!"

Ngày 14 tháng 12, châu ủy cự tuyệt yêu cầu Bắc thượng thỉnh nguyện của thanh niên trí thức.

Ngày 15, tỉnh ủy điện khẩn thông báo cho các địa ủy, thị ủy, châu ủy hữu quan ở phiến khu Điền Nam: "Thực hiện tốt công tác thuyết phục, không để một thanh niên trí thức thỉnh nguyện nào đến Côn Minh."

Ngày 17 tháng 12, tổng cộng một trăm bốn mươi ba người đại diện thanh niên trí thức của đoàn thỉnh nguyện phó kinh đợt một ở Tây Song Bản Nà rời khỏi Cảnh Hồng, đi bộ Bắc thượng dọc theo tuyến đường Trung - Lào. Ngày 18, một trăm sáu mươi người đại diện thanh niên trí thức đợt hai rời khỏi Tư Mao đi bộ Bắc thượng. Tỉnh ủy và châu ủy phái tổ công tác dọc đường khuyên can, một số lượng lớn quân cảnh cũng được điều động phối hợp. Đoàn thỉnh nguyện thanh niên trí thức quyết tâm liều chết Bắc thượng. Hai ngày 19 và 20, các nông trường lần lượt có tổng cộng mười một nhóm đại diện thanh niên trí thức với hơn hai nghìn người xuất phát Bắc thượng, xảy ra xung đột với tổ công tác, bị chặn lại ở tuyến Nguyên Giang, Cảnh Cốc và núi A Lao.

Những ngày sau đó, thanh niên trí thức bãi công ở các vùng khuyết khích khác cũng lần lượt tổ chức đoàn thỉnh nguyện, cưỡng chế Bắc thượng.