Bay cao trên những cánh đồng hoang phủ đầy thạch thảo là một chú quạ già khôn ngoan.

Chú đang trên đường hướng về phía tây cách đó nhiều dặm, bay thẳng ra tận vùng bờ biển để đào lên một cái tai heo mà chú đã chôn giấu từ thời còn sung túc.

Bấy giờ đã là cuối mùa thu, thức ăn vô cùng khan hiếm.

Cha Brehm có nói rằng, hễ trông thấy một con quạ, bạn chỉ cần nhìn xung quanh là sẽ phát hiện ra con thứ hai.

Nhưng bạn có đứng ngắm bao lâu đi chăng nữa ở nơi chú quạ già khôn ngoan này bay qua thì cũng chẳng ích gì; chú vẫn đơn độc một mình, chẳng có lấy một bạn đồng hành. Và mặc cho sự đời hay chẳng thèm cất lên một tiếng kêu nào, chú cứ thế sải đôi cánh đen tuyền khỏe mạnh lao đi trong màn mưa mù dày đặc, một mạch hướng thẳng về phía tây.

Nhưng trong lúc bay đều đặn và trầm ngâm, đôi mắt tinh anh của chú vẫn quan sát cảnh vật bên dưới, và chú chim già không khỏi cảm thấy bực bội.

Hết năm này qua năm khác, những khoảng đất xanh vàng bé nhỏ dưới kia ngày một tăng lên cả về số lượng lẫn diện tích; từng sào đất hoang phủ thạch thảo bị xẻ thịt, những ngôi nhà nhỏ mọc lên với mái ngói đỏ và ống khói thấp tè tỏa ra làn khói than bùn khét lẹt. Con người cùng sự táy máy của họ xuất hiện ở khắp mọi nơi!

Chú nhớ lại những ngày tháng tuổi trẻ — tất nhiên là từ vài mùa đông trước — nơi đây từng là thiên đường cho một chú quạ lanh lợi có gia đình: những triền thạch thảo dài bất tận, vô số thỏ non cùng chim chóc, những con vịt eider trên bờ với những quả trứng lớn béo ngậy, và đủ mọi thứ mồi ngon nhiều vô kể thỏa lòng mong ước.

Giờ đây, đâu đâu chú cũng thấy nhà nối nhà, những mảnh rẫy lúa mì vàng óng và các đồng cỏ xanh rờn; còn thức ăn thì khan hiếm đến mức một lão quạ quý tộc cũng phải bay dặm này qua dặm khác chỉ để tìm một chiếc tai heo rẻ mạt.

Ồ, con người! chính con người! Lão chim già quá hiểu họ.

Chú lớn lên giữa loài người, hơn thế nữa, là giữa giới quý tộc. Chú đã trải qua tuổi thơ và thời niên thiếu tại căn dinh thự lớn nằm sát thị trấn.

Nhưng giờ đây, mỗi khi bay qua ngôi nhà ấy, chú đều phải bay vút lên tận không trung để tránh bị nhận ra. Bởi vì khi trông thấy một bóng hồng thấp thoáng dưới 11vườn, chú cứ đinh ninh đó là tiểu thư của ngôi nhà với mái tóc rắc phấn trắng và chiếc khăn trùm đầu bạch kim; trong khi thực tế đó lại là con gái của cô, với những lọn tóc xoăn trắng như tuyết và chiếc mũ tang của góa phụ.

Chú có tận hưởng cuộc sống giữa giới quý tộc không? Ồ, điều đó tùy thuộc vào cách nhìn nhận của mỗi người. Ở đó có rất nhiều đồ ăn và nhiều thứ để học hỏi; nhưng suy cho cùng, đó vẫn là sự giam cầm. Trong những năm đầu tiên, cánh trái của chú đã bị cắt trụi, và sau đó, như lời người chủ cũ hay nói, chú được tại ngoại danh dự (parole d’honneur).

Chú đã phá vỡ lời hứa danh dự ấy vào một mùa xuân nọ, khi một cô quạ cái trẻ tuổi với bộ lông đen bóng tình cờ bay ngang qua khu vườn.

Một thời gian sau — khi vài mùa đông đã trôi qua — chú quay trở lại ngôi nhà. Nhưng một lũ trẻ lạ mặt đã ném đá vào chú; còn người chủ cũ và tiểu thư thì không có nhà.

“Chắc hẳn họ đang ở thị trấn,” chú quạ già nghĩ bụng; và một thời gian sau chú lại ghé qua. Nhưng chú vẫn nhận được sự đón tiếp y như cũ.

Lúc bấy giờ, chú chim già mang dáng dấp quý tộc — bởi trong thời gian đó chú đã già đi — cảm thấy bị tổn thương, và từ đó chú bay thật cao mỗi khi qua ngôi nhà. Chú sẽ không dính líu gì đến con người nữa, còn người chủ cũ và cô tiểu thư cứ việc mỏi mắt chờ mong chú nếu họ muốn. Chú thừa hiểu rằng họ vẫn luôn làm vậy.

Và chú đã quên hết những gì mình từng học, cả những từ tiếng Pháp khó nhằn mà cô tiểu thư đã dạy trong phòng khách, lẫn những tiếng chửi thề dễ hơn vô cùng mà chú tự học được ở phòng gia nhân.

Chỉ còn sót lại hai âm thanh của loài người bám chặt lấy trí nhớ của chú, những di vật cuối cùng từ vốn học thức đã phai mờ. Khi có tâm trạng cực kỳ tốt, chú thường cất giọng nói, “Bonjour, madame!” Nhưng khi nổi giận, chú sẽ thét lên, “Go to the devil!”

Xuyên qua màn mưa mù dày đặc, chú bay đi nhanh chóng và không chút do dự; từ xa chú đã nhìn thấy dải bọt sóng trắng xóa dọc theo bờ biển. Rồi chú trông thấy một vùng đất đen ngòm rộng lớn trải dài bên dưới. Đó là một đầm lầy than bùn.

Nó được bao bọc bởi các trang trại trên những ngọn đồi xung quanh; nhưng ở vùng đất thấp — hẳn phải dài tới hơn một dặm — chẳng có chút dấu vết nào của sự can thiệp từ con người; chỉ có vài đống than bùn ở vùng rìa, xen kẽ giữa những ụ đất đen sì và các vũng nước lấp lánh.

“Bonjour, madame!” chú quạ già kêu lên, và bắt đầu lượn những vòng tròn lớn trên đầm lầy. Nơi đây trông thật mời gọi khiến chú từ từ hạ thấp độ cao, chậm rãi và cẩn thận, rồi đáp xuống một gốc cây ở chính giữa đầm.

Nơi này y hệt như ngày xưa — một chốn hoang vu tĩnh lặng. Trên vài mảnh đất khô ráo rải rác mọc lên vài khóm thạch thảo lùn cằn cỗi và dăm bụi sậy. Chúng đã khô héo; nhưng trên những thân cây cứng cỏi ấy vẫn còn vương lại một chùm hoặc hai chùm — đen đúa, sũng nước vì những trận mưa thu. Phần lớn đất đai ở đây mịn màng, đen sẫm và tơi xốp — ẩm ướt và chi chít những vũng nước. Những gốc cây xám xịt, xoắn xuýt nhô lên khỏi mặt đất, đan xen vào nhau như một tấm lưới sần sùi.

Chú quạ già thừa hiểu mọi thứ trước mắt. Nơi đây từng có rừng từ thuở xa xưa, từ trước cả thời của chú.

Khu rừng đã biến mất; cành cây, lá cây, mọi thứ đều không còn nữa. Chỉ duy nhất những bộ rễ chằng chịt vẫn ở lại, nằm sâu trong lớp sợi đen mềm mại và làn nước.

Nhưng vượt qua giới hạn này, sự biến đổi không thể tiến xa hơn được nữa; thế nên nó buộc phải tồn tại, và ít ra ở đây, con người sẽ phải kiềm chế thói táy máy của mình.

Chú chim già đứng thẳng người. Các trang trại nằm cách xa đến mức chú cảm thấy hoàn toàn an toàn như ở nhà, giữa chốn đầm lầy vô tận này. Ít nhất cũng phải có một di tích cổ xưa được giữ nguyên vẹn không bị quấy rầy. Chú vuốt ve bộ lông đen nhánh của mình, và lặp lại mấy lần, “Bonjour, madame!”

Nhưng từ trang trại gần nhất, một đôi nam nhân xuất hiện cùng một chiếc xe ngựa kéo; theo sau là hai đứa trẻ nhỏ. Chúng đi ngoằn ngoèo giữa các ụ đất, nhưng có vẻ như định băng qua đầm lầy.

“Chắc chúng sẽ phải dừng lại sớm thôi,” chú quạ nghĩ bụng.

Nhưng chúng ngày càng tiến lại gần; chú chim già bất an quay đầu nhìn sang hai bên; thật kỳ lạ khi chúng dám mạo hiểm tiến ra xa đến thế.

Cuối cùng chúng cũng dừng lại, và đám đàn ông bắt đầu hì hục dùng cuốc xẻng. Chú quạ có thể thấy họ đangật lộn với một bộ rễ khổng lồ muốn bứng lên.

“Chúng sẽ chán ngấy việc đó sớm thôi,” chú quạ thầm nghĩ.

Nhưng chúng không hề chán nản, chúng dùng rìu bổ — những lưỡi rìu sắc bén nhất mà chú quạ từng thấy — chúng đào bới và kéo, và cuối cùng chúng thực sự lật úp được thân cây khổng lồ sang một bên, khiến toàn bộ mạng lưới rễ dai dẳng dựng ngược lên không trung.

Lũ trẻ con đã thấy chán ngấy việc đào hào giữa các vũng nước. “Nhìn con quạ to xác đằng kia kìa,” một đứa lên tiếng.

Chúng thủ sẵn mỗi đứa một hòn đá trong tay, lén lút tiến lên từ phía sau những ụ đất.

Chú quạ nhìn thấy chúng rất rõ. Nhưng đó chưa phải là điều tồi tệ nhất mà chú phải chứng kiến.

Ngay cả giữa chốn đầm lầy này mà cổ vật cũng không được yên thân. Chú vừa nhận ra rằng ngay cả những bộ rễ cây xám xịt, có tuổi đời xưa hơn cả con quạ già nhất, bám sâu chặt chẽ vào lớp đầm lầy vô tận — ngay cả chúng cũng phải khuất phục trước những lưỡi rìu sắc bén.

Và khi lũ trẻ đã tiến sát đến mức sắp sửa tung đòn tấn công, chú giương đôi cánh nặng nề và bay vút lên cao.

Nhưng khi bay lên không trung và nhìn xuống đám đàn ông đang nhọc nhằn cùng lũ trẻ ngốc nghếch đang đứng há hốc mồm với hòn đá giơ sẵn trên tay, một cơn thịnh nộ bùng lên chiếm lấy tâm trí chú chim già.

Chú lao bổ xuống lũ trẻ như một con đại bàng, và trong khi đôi cánh to lớn đập phần phật bên tai chúng, chú thét lên bằng một giọng ghê rợn, “Go to the devil!”

Lũ trẻ hét hoảng rồi ngã lăn ra đất. Khi chúng lấy hết can đảm ngẩng đầu lên nhìn lại, mọi thứ xung quanh đã tĩnh lặng và hoang vắng như cũ. Đâu đó ở đằng xa, một con chim sẻ đen đơn độc đang vỗ cánh bay về phía tây.

Nhưng cho đến khi chúng trưởng thành — phải, thậm chí cho đến tận ngày nhắm mắt xuôi tay — chúng vẫn đinh ninh rằng Ác Quỷ đã xuất hiện trước mặt chúng giữa đầm lầy đen tối, dưới hình hài của một con quạ khổng lồ với đôi mắt rực lửa.

Hóa ra đó chỉ là một chú quạ già, đang bay về phía tây để đào lên chiếc tai heo mà nó từng chôn giấu.