Một cỗ xe ngựa nhỏ thanh lịch, với hai con ngựa béo tốt và mượt mà, dừng lại trước cổng vườn của biện lý Abel.
Không có một chút bạc hay kim loại nào lộ ra trên bộ dây cương; mọi thứ đều mang một màu đen mờ, và tất cả các khóa cài đều được bọc da. Trên lớp sơn bóng của thân xe thấp thoáng một nét xanh đậm; những chiếc đệm xe có màu bụi trầm; và chỉ khi quan sát thật kỹ, người ta mới nhận ra lớp bọc bên trong toàn là lụa là thượng hạng. Người đánh xe trông giống như một mục sư Anh quốc, khoác chiếc áo đen cài khuy kín mít, với chiếc cổ áo đứng nhỏ và chiếc cà vạt trắng cứng giòn.
Bà Warden, người ngồi một mình trong xe, nhoài người về phía trước, đặt tay lên tay nắm cửa bằng ngà voi; rồi bà chậm rãi bước xuống, kéo theo chiếc tà áo dài thướt tha, và cẩn thận khép cửa xe lại.
Hẳn bạn sẽ phải ngạc nhiên vì người đánh xe không xuống để giúp đỡ bà; hai con ngựa béo múp míp kia chắc chắn trông không có vẻ gì là sẽ giở chứng nếu hắn buông lơi dây cương.
Nhưng khi nhìn vào gương mặt bất động cùng bộ mai xám tro đúng chuẩn của hắn, bạn sẽ hiểu ngay rằng đây là một kẻ hiểu rõ việc mình đang làm và không bao giờ lơ đễnh dù chỉ là một tiểu tiết trong bổn phận.
Bà Warden bước qua khu vườn nhỏ phía trước ngôi nhà và tiến vào phòng khách nhìn ra vườn. Cửa thông sang căn phòng bên cạnh đang khép hờ, và ở đó, bà nhìn thấy nữ chủ nhân của ngôi nhà đang ngồi bên một chiếc bàn lớn phủ đầy những cuộn vải sáng màu cùng vô số cuốn tạp chí Bazar nằm rải rác.
– A, chị đến đúng lúc lắm, Emily thân mến của tôi! – Bà Abel kêu lên. – Tôi đang hoàn toàn tuyệt vọng vì cô thợ may của mình – cô ta chẳng tài nào nghĩ ra được kiểu gì mới cả. Còn tôi thì cứ ngồi đây lục tung cả tờ Bazar lên đây này. Thân cởi bỏ chiếc khăn choàng ra đi, người anh em, rồi lại đây giúp tôi với; đây là một bộ đầm dạo phố.
– Tôi e rằng mình chẳng phải là người thích hợp để giúp chị trong chuyện y phục đâu – bà Warden đáp.
Bà Abel tốt bụng ngước nhìn bà trân trân; có cái gì đó thật bất an trong giọng điệu ấy, và bà thì vẫn luôn dành một sự nể trọng lớn lao cho người bạn giàu có của mình.
– Chị còn nhớ hôm nọ tôi đã nói rằng anh Warden đã hứa với tôi không... ý tôi là – bà Warden tự đính chính lại – anh ấy đã bảo tôi đặt may một chiếc áo lụa mới...
– Từ tiệm củaMadame Labiche – đương nhiên rồi! – bà Abel cắt lời. – Và chắc là bây giờ chị đang trên đường đến đó phải không? Ồ, cho tôi đi cùng với! Sẽ vui lắm đây!
– Tôi không định đến tiệm của Madame Labiche – bà Warden đáp, giọng gần như trang nghiêm.
– Lạy chúa tôi, sao lại thế? – người bạn hỏi, trong khi đôi mắt nâu nhân hậu của cô tròn xoe vì kinh ngạc.
– Ờ thì, chị phải hiểu thế này, – bà Warden đáp, – tôi thấy chúng ta không thể với một lương tâm trong sạch mà vung ra từng ấy tiền cho những thứ xiêm y phù phiếm không cần thiết, khi mà chúng ta thừa biết rằng ở vùng ngoại ô ngoài kia – và ngay cả trước thềm nhà chúng ta đây – có hàng trăm con người đang sống trong cảnh bần cùng – thực sự là bần cùng khốn khó.
– Vâng, nhưng mà, – vợ vị biện lý phản đối, ném một cái nhìn đầy áy náy lên chiếc bàn của mình, – chẳng phải thế giới vốn dĩ là vậy sao? Chúng ta đều biết sự bất bình đẳng...
– Chúng ta nên cẩn trọng để không khoét sâu thêm sự bất bình đẳng ấy, mà thay vào đó nên làm những gì có thể để xoa dịu nó – bà Warden ngắt lời. Và bà Abel có cảm giác như người bạn của mình vừa liếc một cái đầy không hài lòng lên chiếc bàn, mấy sấp vải và những tờ tạp chí Bazar.
– Đây chỉ là vải alpaca thôi mà – cô ngập ngừng phân bua.
– Trời đất ơi, Caroline! – bà Warden kêu lên. – Làm ơn đừng nghĩ là tôi đang quở trách chị nhé. Những chuyện thế này hoàn toàn tùy thuộc vào quan điểm cá nhân của mỗi người – ai nấy đều phải tuân theo tiếng gọi từ lương tâm của chính mình.
Cuộc trò chuyện cứ tiếp diễn một lúc, và bà Warden kể rằng bà có ý định lái xe thẳng đến khu ngoại ô nghèo khổ nhất, để tận mắt chứng kiến điều kiện sống của những người nghèo khó.
Vào ngày hôm trước, bà đã đọc bản báo cáo thường niên của một hội từ thiện tư nhân mà chồng bà là thành viên. Bà đã cố tình không nhờ cậy đến cảnh sát hay các cơ quan quản lý người nghèo cung cấp thông tin. Bản chất chuyến đi của bà chính là tự mình đi tìm đói nghèo, tự mình làm quen với nó, rồi sau đó mới trao đi sự giúp đỡ.
Hai người phụ nữ chia tay nhau có phần ít nồng nhiệt hơn mọi khi. Cả hai đều đang mang một tâm trạng vô cùng nghiêm nghị.
Bà Abel ở lại căn phòng nhìn ra vườn; bà chẳng còn chút hứng thú nào để tiếp tục làm chiếc đầm dạo phố nữa, mặc dù xấp vải thực sự rất đẹp. Bà nghe thấy tiếng bánh xe vọng lại qua lớp đệm êm ái khi cỗ xe lăn bánh trên con đường trải nhựa phẳng liu của khu biệt thự.
– Emily mới có tấm lòng nhân hậu làm sao – bà thở dài.
Chẳng có gì xa lạ với người phụ nữ tốt bụng này hơn sự đố kỵ; thế nhưng – với một cảm giác na ná sự đố kỵ, giờ đây bà vẫn dõi theo cỗ xe nhẹ nhàng ấy bằng ánh mắt của mình. Chỉ là không dễ để nói rằng bà đang ghen tị với tấm lòng nhân hậu hay với cỗ xe ngựa sang trọng của người bạn.
Bà Warden đã ra lệnh cho người đánh xe, và hắn đón nhận mệnh lệnh ấy mà không hề động đậy dù chỉ một cơ mặt; và vì việc cãi lời là điều không tưởng đối với hắn, hắn cứ thế đánh xe tiến sâu mãi vào những con phố kỳ quặc ở khu nghèo đói, với vẻ mặt cứ như thể hắn đang lái xe đến dự vũ hội hoàng gia.
Cuối cùng hắn cũng nhận được lệnh dừng lại, và quả thực đã đến lúc phải dừng. Bởi vì con đường mỗi lúc một hẹp dần, và có cảm giác như thể hai con ngựa béo tốt cùng cỗ xe sang trọng chỉ khoảnh khắc nữa thôi sẽ bị mắc kẹt lại, hệt như nút chai ngậm chặt cổ chai.
Kẻ bất động kia vẫn chẳng hề lộ chút lo âu nào, dẫu cho tình thế thực tế lúc bấy giờ đã vô cùng nan giải. Một gã hay đùa cợt thò đầu ra từ khung cửa sổ gác mái, thậm chí còn tốt bụng khuyên hắn nên mổ thịt ngay hai con ngựa tại chỗ, bởi vì chúng chẳng tài nào sống sót thoát ra nổi nữa đâu.
Bà Warden bước xuống xe và rẽ vào một con hẻm còn hẹp hơn nữa; bà muốn tận mắt chứng kiến cảnh nghèo đói ở mức độ cùng cực nhất.
Ngay bậc cửa ra vào đứng một cô thiếu nữ tuổi độ trăng tròn. Bà Warden cất tiếng hỏi: "Ở ngôi nhà này có những người rất nghèo sinh sống phải không cháu?"
Cô thiếu nữ bật cười và đáp lại lỏn lẻn điều gì đó khi lướt qua sát người bà trong ô cửa chật hẹp. Bà Warden chẳng hiểu con bé vừa nói gì, nhưng bà có cảm giác đó là một lời lẽ khó nghe.
Bà bước vào căn phòng đầu tiên mà bà bắt gặp.
Việc những người nghèo không bao giờ giữ cho phòng ốc của họ được thông thoáng đúng cách vốn không phải là điều gì mới mẻ đối với bà Warden. Thế nhưng, bầu không khí mà bà đang hít thở vẫn khiến bà ngộp thở đến mức bà cảm thấy thật may mắn khi được ngã người xuống chiếc ghế dài bên lò sưởi.
Bà Warden bị ấn tượng bởi cử chỉ mà người đàn bà chủ nhà dùng để quét phắt đống quần áo đang nằm trên ghế xuống nền nhà, cùng nụ cười mà ả dùng để mời vị phu nhân đài các ngồi xuống. Bà có ấn tượng rằng người phụ nữ nghèo khổ này từng trải qua những ngày tháng khá giả hơn, dẫu cho các cử động của ả có phần sỗ sàng hơn là tao nhã, và nụ cười ấy thì chẳng có chút gì là dễ chịu.
Tà áo dài màu xám ngọc trai của chiếc đầm đi thăm hỏi của bà Warden tràn cả lên tấm sàn nhà dơ dáy, và khi bà cúi xuống kéo nó lại gần người, bà không khỏi nhớ đến một câu nói của Heine: "Trông cô ta giống như một viên kẹo ngọt vừa rơi xuống vũng bùn."
Cuộc trò chuyện bắt đầu, và diễn ra theo cái cách mà những cuộc trò chuyện kiểu này vẫn thường diễn ra. Nếu mỗi người cứ giữ lấy ngôn ngữ riêng và dòng suy nghĩ riêng của mình, thì chắc chắn chẳng có người nào trong hai người phụ nữ ấy hiểu được dù chỉ một nửa lời người kia nói.
Nhưng vì người nghèo luôn hiểu người giàu kỹ hơn nhiều so với cách người nghèo được người giàu hiểu, nên nhóm người sau cuối cùng cũng đã đúc kết được một thứ phương ngữ kỳ lạ – một âm điệu đặc thù mà kinh nghiệm đã dạy cho họ cách sử dụng mỗi khi họ muốn người ta hiểu mình – nghĩa là, hiểu theo cái cách khiến những kẻ giàu có cảm thấy động lòng trắc ẩn. Còn để tiến lại gần nhau hơn thì không bao giờ có thể.
Người phụ nữ nghèo khổ kia chính là một bậc thầy thực thụ về thứ phương ngữ ấy, và bà Warden chẳng mấy chốc đã nắm bắt được bức tranh tổng thể về hoàn cảnh khốn cùng của ả. Ả có hai đứa con – một đứa con trai chừng bốn hoặc năm tuổi đang nằm bẹp trên sàn nhà, và một đứa bé hãy còn đang bú mớm.
Bà Warden đăm đăm nhìn sinh linh nhỏ bé xanh xao ấy, và không tài nào tin nổi rằng nó đã được mười ba tháng tuổi. Ngay trong chiếc nôi ở nhà, bà cũng đang nuôi một gã khổng lồ tí hon bảy tháng tuổi, to lớn gấp rưỡi đứa trẻ này là ít.
– Chị phải bồi bổ cho cháu thứ gì đó thật bổ dưỡng mới được – bà nói; và trong đầu bà bắt đầu vươn lên những mường tượng về bột dinh dưỡng chứa photpho và thạch cam.
Nghe đến cụm từ "thứ gì đó thật bổ dưỡng", một cái đầu bù xù liềnm nhô lên từ đám rơm rạ trên giường; đó là một người đàn ông có khuôn mặt tái mét, đôi mắt trũng sâu với chiếc khăn quàng cổ bằng len lớn quấn chặt lấy phần hàm.
Bà Warden hoảng hốt. "Chồng chị đấy ư?" – bà hỏi.
Người phụ nữ nghèo đáp vâng, đó là chồng ả. Hôm nay anh ta không đi làm vì bị đau răng dữ dội quá.
Bà Warden cũng từng bị đau răng, và thừa hiểu nó đau đớn đến nhường nào. Bà thốt lên vài lời đồng cảm chân thành.
Người đàn ông lẩm bẩm điều gì đó rồi lại ngả người nằm xuống; và ngay khoảnh khắc ấy, bà Warden phát hiện ra một góc khuất trong phòng mà nãy giờ bà chưa hề quan sát thấy.
Đó là một thiếu nữ còn rất trẻ, đang ngồi co ro ở góc phòng phía bên kia lò sưởi. Con bé trân trân nhìn vị phu nhân đài các trong giây lát, nhưng nhanh chóng rụt đầu lại và cúi gằm người xuống, khiến cho vị khách chẳng thể thấy gì ngoài tấm lưng của nó.
Bà Warden thầm nghĩ chắc con bé đang đặt trên đùi một nhúm vá víu nào đó mà nó muốn giấu đi; có lẽ đó là một mảnh y phục cũ rách nào đang được nó khâu vá lại.
– Sao đứa lớn lại nằm bẹp dưới sàn thế kia? – bà Warden hỏi.
– Nó bị thọt cô ạ – người mẹ đáp. Và thế là tiếp theo đó là một tràng tường thuật chi tiết về căn bệnh của đứa bé tội nghiệp, kèm theo vô vàn tiếng thở dài than khóc.
– Chị phải mua cho nó một chiếc... – bà Warden bắt đầu định nói "một chiếc xe lăn". Nhưng bà chợt nhận ra tốt hơn hết là tự mình mua lấy thì hơn. Để người nghèo cầm quá nhiều tiền trong tay chưa bao giờ là một ý kiến khôn ngoan cả. Dù sao thì bà cũng sẽ cho người đàn bà này chút tiền ngay bây giờ. Đây mới chính là hoạn nạn thực sự, là một hoàn cảnh đích thực cần được cứu giúp; và bà liền thò tay vào túi tìm chiếc ví.
Nó không ở đó. Thật phiền phức làm sao – chắc hẳn bà đã để quên nó trên xe ngựa rồi.
Đúng lúc bà đang quay người lại phía người đàn bà để bày tỏ sự tiếc nuối và hứa sẽ sớm cho người mang tiền tới, cánh cửa bật mở, và một quý ông ăn mặc chỉnh tề bước vào. Gương mặt ông ta rất đầy đặn, mang một thứ sắc thái tái nhợt khô khan như bột.
– Thưa bà Warden, tôi đoán không lầm chứ? – người lạ mặt cất lời. – Tôi nhìn thấy chiếc xe ngựa của bà đậu ngoài phố, và tôi mang thứ này trả lại cho bà – có phải ví của bà đây không?
Bà Warden nhìn chăm chú – vâng, chính xác là nó rồi, với hai chữ cái E. W. được cẩn đen trên nền ngà voi sáng bóng.
– Tình cờ tôi nhìn thấy nó lúc vừa rẽ qua góc phố, nằm gọn trong tay của một con nhỏ... một trong những đứa đàng điếm nhất khu này – người đàn ông giải thích, rồi nói thêm: – Tôi là thanh tra phụ trách phúc lợi xã hội của khu vực này.
Bà Warden gửi lời cảm ơn ông ta, dẫu cho bề ngoài của vị này chẳng khiến bà ưa nổi chút nào. Nhưng khi bà đưa mắt nhìn quanh căn phòng một lần nữa, bà hoàn toàn bị hoảng hốt bởi sự thay đổi đã diễn ra trên những con người ở đây.
Người chồng ngồi thẳng phắt dậy trên giường và trợn mắt nhìn gã đàn ông béo múp míp, khuôn mặt người vợ thoáng hiện một nụ cười gớm ghiếc, và ngay cả đứa bé tật nguyền đáng thương cũng đã lết được đến gần cửa, dùng đôi tay gầy guộc chống người ngước nhìn lên hệt như một con thú nhỏ.
Và trong tất cả những ánh mắt ấy đều chứa đựng cùng một thứ căm hận, cùng một sự thách thức đầy hằn học. Bà Warden có cảm giác như thể giữa bà và người đàn bà nghèo khổ mà ban nãy bà còn đang trò chuyện một cách cởi mở, thân mật kia giờ đây đã bị ngăn cách bởi một khoảng cách vô tận.
– Hóa ra hôm nay anh ở trong cái trạng thái này hả, Martin, – gã đàn ông cất giọng với một sắc thái hoàn toàn khác. – Tôi cứ tưởng anh dính vào vụ lấn cấn tối qua chứ. Không sao đâu, chiều nay tụi nó sẽ tới đón anh thôi. Chuyến này đi cũng mất hai tháng đấy.
Thế rồi cơn lũ bất ngờ vỡ bờ. Hai vợ chồng gào lên át cả tiếng của nhau, con nhỏ đứng sau lò sưởi cũng lao ra nhập cuộc, đứa trẻ què quặt thì gào thét và lăn lộn khắp sàn. Chẳng thể nào phân định được lời nào với lời nào; nhưng qua giọng nói, ánh mắt và đôi tay ấy, có cảm giác như thể căn phòng nhỏ ngột ngạt này sắp sửa tung tóe vỡ tung bởi tất cả những thứ đam mê hoang dại đang bùng nổ bên trong nó.
Bà Warden tái mặt đứng phắt dậy, vị quý ông mở toang cửa và cả hai cùng hối hả bước ra ngoài. Khi đi dọc theo hành lang, bà nghe thấy sau lưng mình một tràng cười phụ nữ rợn người. Chắc chắn là ả ta rồi – chính là người đàn bà vừa mới đây còn cất giọng dịu dàng và đầy bi lụy về những đứa trẻ nghèo khó.
Bà cảm thấy hơi bực bội với gã đàn ông vừa gây ra sự biến đổi đáng sợ này, và khi cả hai cùng rảo bước song hành trên phố, bà lắng nghe ông ta với một vẻ mặt lạnh lùng, xa cách.
Nhưng dần dần thái độ của bà cũng thay đổi; quả thực trong những gì ông ta nói có rất nhiều điều đáng suy ngẫm.
Viên thanh tra phúc lợi xã hội bày tỏ với bà rằng thật là một vinh hạnh biết bao khi tìm được một vị phu nhân như bà Warden lại đầy lòng trắc ẩn đối với người nghèo như thế. Dù rất đáng tiếc khi ngay cả những sự giúp đỡ có thiện ý nhất đôi khi cũng rơi vào những bàn tay không xứng đáng, nhưng việc nhìn thấy một quý phu nhân như bà Warden luôn ẩn chứa một vẻ đẹp và sự cao thượng đến nhường nào...
– Nhưng mà, – bà ngắt lời, – chẳng lẽ những con người này không cực kỳ cần sự giúp đỡ hay sao? Tôi có cảm giác rằng riêng người phụ nữ kia đã từng trải qua những ngày tháng khá giả hơn, và một chút trợ giúp đúng lúc có lẽ sẽ giúp ả gượng dậy được.
– Tôi rất tiếc khi phải nói với bà điều này, thưa phu nhân, – viên thanh tra phúc lợi nói với giọng điệu nuối tiếc nhẹ nhàng, – rằng trước kia ả vốn là một gái điếm khét tiếng.
Bà Warden rùng mình.
Bà đã từng trò chuyện với một người đàn bà như thế, lại còn trò chuyện về con cái nữa chứ. Thậm chí bà còn nhắc đến cả đứa con của chính mình, đang nằm ngoan ngoãn trong chiếc nôi thơ ngây ở nhà. Bà suýt có cảm giác như phải mau chóng phi nhanh về nhà để chắc chắn rằng nó vẫn sạch sẽ và trong lành như trước.
– Còn cô thiếu nữ kia? – bà rụt rè hỏi.
– Chắc là bà đã để ý đến con bé – hoàn cảnh của nó đấy.
– Không. Ý ông là...
Gã đàn ông béo múp thì thầm vài câu.
Bà Warden giật nảy mình: – Bị chính hắn! – người đàn ông trong nhà đó ư?
– Vâng, thưa phu nhân, tôi rất tiếc phải nói với bà điều này; nhưng bà có thể hiểu được là những hạng người này...
Thế là quá sức chịu đựng đối với bà Warden rồi. Bà cảm thấy hơi chóng mặt và đành bám lấy tay vị quý ông. Giờ đây họ rảo bước thật nhanh về phía chiếc xe ngựa đang đậu cách đó một quãng xa hơn chỗ bà vừa bước xuống.
Bởi vì kẻ bất động kia vừa lập nên một kỳ tích mà ngay cả gã hay đùa cợt nọ cũng phải thốt lên những lời thán phục kèm theo một tràng chửi thề tỉ mỉ.
Sau một hồi ngồi cứng ngắc như thân cây khô, hắn đã cho lùi hai con ngựa mượt mà từng bước một, lùi mãi cho đến khi chúng chạm tới một đoạn đường rộng hơn một chút, dẫu cho sự khác biệt ấy chẳng thể nhận ra bởi bất kỳ đôi mắt nào ngoài đôi mắt của một người đánh xe cừ khôi.
Một bầy trẻ rách rưới bu quanh chiếc xe ngựa, làm đủ mọi cách để phá vỡ sự điềm tĩnh của cặp chiến mã mượt mà. Nhưng tinh thần của kẻ bất động đã ngấm vào huyết quản chúng.
Sau khi dùng ánh mắt hoàn toàn bình thản để ước lượng khoảng cách giữa hai dãy bậc thềm ở hai bên đường, hắn điều khiển cặp ngựa quay đầu, chậm rãi từng bước một, gấp và gắt đến mức có cảm giác cỗ xe sang trọng sẽ bị nghiền nát thành trăm mảnh, nhưng lại chuẩn xác đến mức không chệch đi dù chỉ một inch hay dư thừa dù chỉ một chút ở cả hai phía.
Giờ đây hắn lại ngồi cứng đờ như tượng đá, mắt vẫn chăm chú đo đạc khoảng cách giữa các bậc thềm. Hắn thậm chí còn ghi nhớ trong đầu số hiệu của một viên cảnh sát vừa đứng xem chiến tích ấy, cốt để làm chứng nhân nếu câu chuyện của hắn bị nghi ngờ khi trở về chuồng ngựa.
Bà Warden để viên thanh tra phúc lợi đỡ lên xe. Bà mời ông ta đến thăm mình vào ngày hôm sau và đọc địa chỉ nhà cho ông ta ghi nhận.
– Đến nhà biện lý Abel! – bà hô lên với người đánh xe. Vị quý ông béo múp nhấc chiếc mũ chào với nụ cười nhợt nhạt, và cỗ xe lăn bánh rời đi.
Khi họ dần bỏ lại phía sau khu lao động nghèo khổ của thị trấn, chuyển động của cỗ xe trở nên êm ái hơn và tốc độ cũng tăng lên. Và khi họ trồi lên đại lộ rộng lớn dẫn xuyên qua khu biệt thự, cặp chiến mã mượt mà khò khè hít lấy hít để bầu không khí trong lành, thanh khiết từ các khu vườn, và kẻ bất động nhân cơ hội ấy vung roi quất ba tiếng kêu đanh gọn đầy điêu luyện dẫu chẳng vì mục đích gì sất.
Bà Warden cũng cảm nhận được niềm hạnh phúc khi được hòa mình trở lại bầu không khí trong lành. Những trải nghiệm vừa qua, và hơn thế nữa, những gì bà vừa nghe được từ viên thanh tra, đã mang lại cho bà một cảm giác tê liệt gần như hoàn toàn. Bà bắt đầu nhận thức được khoảng cách vô tận giữa bản thân mình và những hạng người như thế.
Bà từng thường xuyên nghĩ rằng có điều gì đó thật quá đỗi đau lòng, thậm chí gần như tàn nhẫn trong câu kinh thánh: "Kẻ được gọi thì nhiều, mà người được chọn thì ít."
Giờ thì bà đã hiểu rằng mọi thứ không thể khác đi được.
Làm sao những con người sa đọa tột cùng ấy có thể đạt tới một tầm cao tương xứng với các chuẩn mực của một nền đạo đức nghiêm ngặt? Lương tâm của những sinh vật khốn nạn này sẽ ra sao? Và làm sao họ có thể chống lại muôn vàn cám dỗ của cuộc đời đây?
Bà quá hiểu ý nghĩa của hai từ cám dỗ! Chẳng phải bà cũng đang không ngừng chiến đấu chống lại một sự cám dỗ – có lẽ là hiểm nghèo nhất trong tất cả – sự cám dỗ của sự giàu sang, thứ mà Kinh Thánh đã tốn biết bao lời cay nghiệt để nhắc đến đó sao?
Bà rùng mình khi nghĩ đến viễn cảnh sẽ ra sao nếu gã đàn ông thô lỗ cùng những người đàn bà khốn khổ kia bỗng dưng vớ được của cải trong tay.
Vâng, sự giàu sang quả thực là một mối hiểm họa khôn lường cho tâm hồn. Chỉ mới hôm qua thôi, chồng bà còn dụ dỗ bà bằng một cậu hầu phòng nhỏ nhắn xinh xắn làm sao – một người quản mã chuẩn mực kiểu Anh. Nhưng bà đã chống lại được sự cám dỗ ấy; và đáp rằng: "Không, anh Warden, làm thế không phải phép đâu; em sẽ không đời nào dùng người hầu đứng trên bọc đồ trên xe cả. Em dám chắc chúng ta có đủ khả năng tài chính; nhưng hãy cảnh giác với sự sa hoa quá đà. Em xin đảm bảo là em chẳng cần ai giúp khi lên xuống xe ngựa đâu; em thậm chí còn chẳng buồn để cho người đánh xe phải xuống vì mình."
Nghĩ đến điều này lúc này khiến bà cảm thấy thật dễ chịu, và ánh mắt bà đầy mãn nguyện dừng lại trên chiếc ghế trống không trên bọc đồ, ngay cạnh kẻ bất động.
Bà Abel, người đang bận rộn dọn dẹp mấy tờ Bazar và đám vải vụn trên chiếc bàn lớn, không khỏi kinh ngạc khi thấy người bạn của mình trở về sớm thế.
– Ơ kìa, Emily! Đã về rồi đấy ư? Tôi vừa mới bảo cô thợ may là cô ta có thể về rồi đấy. Những gì chị nói với tôi ban nãy đã làm tôi hoàn toàn mất hết cả hứng thú với bộ đầm mới; tôi hoàn toàn có thể sống khỏe mà chẳng cần đến nó – bà Abel tốt bụng nói; nhưng đôi môi cô hơi run rẩy khi thốt lên những lời đó.
– Ai nấy cũng đều phải hành xử theo lương tâm của chính mình – bà Warden điềm tĩnh đáp, – nhưng tôi nghĩ việc quá câu nệ cũng là một điều có thể xảy ra.
Bà Abel ngẩng đầu lên; cô không hề mong đợi điều này.
– Để tôi kể cho chị nghe những gì tôi vừa trải qua nhé – bà Warden nói, rồi bắt đầu câu chuyện.
Bà phác họa lại ấn tượng đầu tiên về căn phòng ngột ngạt cùng những con người khốn cùng; rồi bà kể về vụ trộm chiếc ví của mình.
– Chồng tôi vẫn luôn khẳng định rằng những kẻ thuộc thể loại đó chẳng bao giờ bỏ được tính trộm cắp – bà Abel nói.
– Tôi e rằng chồng chị còn nói đúng hơn cả những gì chúng ta từng nghĩ đấy – bà Warden đáp.
Rồi bà kể về viên thanh tra, và sự vô ơn mà những con người này đã thể hiện đối với người vẫn ngày ngày chăm lo cho họ.
Nhưng khi bà chuyển sang những gì mình nghe được về quá khứ của người phụ nữ nghèo, và thậm chí còn kinh khủng hơn khi bà kể về cô thiếu nữ trẻ tuổi, bà Abel bàng hoàng đến mức phải gọi người hầu mang rượu vang đỏ tới.
Khi con bé mang khay đựng bình rượu vào, bà Abel thì thầm với nó: "Bảo cô thợ may cứ ở lại đợi nhé."
– Và rồi, chị có tưởng tượng nổi không, – bà Warden tiếp lời, – tôi gần như chẳng biết phải mở lời với chị thế nào nữa – và bà ghé tai thì thầm.
– Chị nói sao cơ! Chung một chiếc giường! Tất cả ư? Thật là ghê tởm! – bà Abel kêu lên, hai tay đan chặt vào nhau.
– Vâng, mới một tiếng đồng hồ trước, chính tôi cũng không tài nào tin nổi điều đó là có thật, – bà Warden đáp, – Nhưng khi chị đã tận mục sở thị tại hiện trường, và chứng kiến bằng chính đôi mắt của mình...
– Trời đất ơi, Emily, sao chị lại dám dấn thân vào cái xó xỉnh ấy cơ chứ!
– Tôi thấy mừng vì mình đã làm thế, và còn mừng hơn nữa vì cơ duyên may mắn đã đưa viên thanh tra xuất hiện tại hiện trường đúng lúc. Bởi vì nếu việc cứu giúp những người nghèo đức hạnh sống một cách trong sạch và tẻ nhạt trong hoàn cảnh khiêm nhường của họ là một việc làm cao thượng, thì việc giúp đỡ những hạng người như thế này thỏa mãn bản tính đồi bại của chúng lại là một tội ác không thể dung thứ.
– Vâng, chị nói hoàn toàn chính xác, Emily! Điều mà tôi không tài nào hiểu nổi là tại sao con người ta sống trong một cộng đồng Thiên Chúa giáo – những con người đã chịu phép rửa tội và xức dầu thánh – lại có thể trượt dốc đến mức độ ấy cơ chứ! Chẳng lẽ ngày nào – hoặc ít nhất là Chủ Nhật nào – họ cũng không có cơ hội lắng nghe những bài giảng đạo đầy uy quyền và sâu sắc hay sao? Và tôi được biết Kinh Thánh thì có thể mua được với một cái giá rẻ đến khó tin.
– Vâng, và thử nghĩ mà xem, – bà Warden nói thêm, – ngay cả những kẻ ngoại đạo, những kẻ không hề có được các hồng ân ấy – ngay cả họ cũng chẳng có bất kỳ lời bào chữa nào cho tội ác; bởi vì họ vẫn có lương tâm dẫn đường chỉ lối cơ mà.
– Và tôi chắc chắn rằng lương tâm lên tiếng đủ rõ ràng đối với bất kỳ ai có mong muốn lắng nghe nó – bà Abel nhấn mạnh.
– Vâng, Chúa phù hộ cho những ai thực sự làm được điều đó – bà Warden đáp, mắt đăm đăm nhìn về phía trước với một nụ cười nghiêm nghị.
Khi hai người bạn chia tay, họ trao nhau những cái ôm thắm thiết.
Bà Warden nắm lấy tay nắm cửa bằng ngà voi, bước lên xe và kéo tà áo theo sau. Rồi bà khép cửa xe lại – không phải bằng một tiếng sập mạnh, mà là chậm rãi và cẩn thận.
– Đến tiệm của Madame Labiche! – bà hô lên với người đánh xe; rồi quay sang người bạn vừa tiễn mình ra tận cổng vườn, bà nói với một nụ cười điềm tĩnh: – Giờ thì, tạ ơn Chúa, tôi có thể đặt may chiếc áo lụa của mình với một lương tâm trong sạch rồi.
– Vâng, đúng thế thật đấy! – bà Abel thốt lên, dõi theo bóng bà với đôi mắt ngấn lệ. Rồi cô vội vã quay trở vào nhà.
