Trong giới đồ cổ có một cặp thiên địch, chính là kẻ làm tranh giả và người xem tranh giả. Kẻ làm tranh giả vắt hết tâm cơ, dùng đủ mọi tuyệt chiêu, mục đích là để qua mặt cái cặp mắt tinh đời, xảo quyệt của kẻ xem tranh; còn người xem tranh lại dựa vào cặp mắt ấy để nhìn thấu thiên cơ, vạch trần quỷ kế, nắm lấy cái đuôi giấu chưa kỹ của tên làm giả này, lôi cổ nó ra khỏi đống tranh, phơi bày dưới ánh mặt trời.
Người xem tranh giả này tên là Mắt Xanh, làm việc tại tiệm đồ cổ Dụ Thành Công ở phố Oa Điếm, chuyên định giá tranh. Mắt Xanh không họ Xanh, ông họ Giang, tên thật là Tại Đường, Mắt Xanh chỉ là biệt hiệu của ông. Người Thiên Tân thích đặt biệt hiệu, một là cho dễ gọi, hai là cho dễ nhớ. Biệt hiệu Mắt Xanh này xuất phát từ chiếc kính cận của ông, tròng kính dày như đít chai, ngả màu xanh, nhìn vào thực sự giống hệt một cặp mắt mèo. Mà điểm mấu chốt của Mắt Xanh vẫn ở đôi mắt ấy. Người ta đồn rằng ông tắt đèn xem tranh cũng có thể phân biệt được thật giả; câu nói tuy hơi khoa trương, nhưng bản lĩnh thì không pha lẫn chút giả nào. Đôi mắt xanh này lúc xem tranh quả thật vô cùng thần kỳ──xem tranh giả, ánh mắt vô hồn; xem tranh thật, lóe một luồng sáng xanh.
Hôm nay, có một người ăn mặc như nhà nho đến tiệm, tay cầm một cuộn tranh. Tờ đề tiêm (tiêu thiếp) bên ngoài viết "Đại Đích Tử Hồ Thiên Xuân Sắc Đồ". Mắt Xanh nhìn mà như không nhìn, ông thừa biết tờ đề thiếp này dẫu viết cái gì đi nữa thì cũng chẳng tính là gì, thật giả thế nào vẫn phải nhìn vào bức tranh. Ông soạt một tiếng kéo ra, nhanh như chớp, lộ ra nửa tấc tâm tranh. Đây chính là tuyệt kỹ "nửa tấc sống" nổi tiếng của Mắt Xanh, ông xem tranh dù lớn hay nhỏ, chỉ nhìn đúng nửa tấc. Thật hay giả, tất cả đều dựa vào nửa tấc tranh này để định đoạt, tuyệt đối không xem thêm dù chỉ một ly một tấc. Mắt Xanh đối diện với nửa tấc tranh, tròng kính soạt một cái lóe lên luồng sáng xanh, ông ngẩng đầu hỏi người tới:
"Anh định bán giá bao nhiêu?"
Người tới không vội ra giá, mà lại nói:
"Nghe nói Hoàng tam gia ở phía tây cũng từng mô phỏng bức tranh này."
Hoàng tam gia là cao thủ số một Thiên Tân trong việc làm tranh giả. Người trong các tiệm đồ cổ ai nấy đều sợ ông ta. Không ngờ Mắt Xanh nghe như gió thoảng bên tai, lặp lại lần nữa:
"Trong mắt tôi xưa nay chưa từng có cái gọi là Hoàng tam gia nào cả. Anh cứ nói bức tranh này định bán giá bao nhiêu đi."
"Hai lạng," người tới nói. Hai lạng này chính là hai mươi lạng hoàng kim.
Giá đòi hỏi không hề thấp, nhưng cũng chẳng tính là quá cao, đôi bên kỳ kèo mặc cả qua lại một hồi, chốt lại mười tám lạng là giao dịch.
Từ ngày đó, các tiệm đồ cổ ở Thiên Tân đều đồn rằng tiệm Dụ Thành Công ở phố Oa Điếm đã mua được một cuộn tranh phong cảnh thủy mặc pha gam nhạt của Đại Đích Tử Thạch Đào, vô cùng cổ kính mượt mà, bên trên còn có những đoạn đề bạt lớn, lại càng vô cùng hiếm có. Có người nói món đồ này lưu lạc ra từ vương phủ nào đó ở Bắc Kinh. Người đến bán tranh không phải kẻ rành nghề, nhưng Mắt Xanh lại chộp trúng ngay phóc. Tiêu số tiền không nhỏ, mua được món đồ còn tuyệt hơn. Bức tranh Đại Đích Tử tinh xảo thế này, mười năm nay giới đồ cổ Thiên Tân chưa từng xuất hiện. Thời đó không có báo chí, cái miệng chính là truyền thông, càng nói càng thần kỳ, càng đồn càng rộng. Hết tốp này đến tốp khác người ta kéo đến xem tranh, tiệm Dụ Thành Công suýt chút nữa biến thành cửa hàng lụa là.
Việc trên đời, bàn chán chê bên này, liền bắt đầu bàn sang bên kia. Khoảng ba tháng sau, bắt đầu có người xì xào rằng bức tranh Đại Đích Tử của Dụ Thành Công có vấn đề không đáng tin. Thoạt nhìn thì dọa người thật, nhưng ngắm kỹ vài lần lại thấy loãng tuếch loãng thoét, chẳng còn chút thần thái nào. Điểm khác biệt giữa tranh thật và tranh giả là, tranh thật chịu được sự ngắm nghía, còn tranh giả thì không chịu nổi ánh mắt săm soi. Tin đồn này vừa lan ra thì liền xuất hiện tin giật gân──có người nói bức tranh này là đồ giả do một tay Hoàng tam gia ở phía tây làm ra! Chẳng phải lời này khác nào hắt một chậu nước bẩn lên áo của Mắt Xanh hay sao?
Mắt Xanh là người có nguyên tắc, thèm chấp. Càng không thèm chấp, lời đồn lại càng trở nên ly kỳ. Sau đó còn thêu dệt lên vẽ đường cho hươu chạy rất có bài bản. Người ta bảo có người nhìn thấy bức tranh thật này ở nhà một người tại phố Châm Thị. Thế là, lại tiếp tục từng tốp người không ngớt kéo đến tiệm đồ cổ Dụ Thành Công xem tranh, nhưng lần này là muốn xem thử Hoàng tam gia dùng bản lĩnh gì mà có thể qua mặt được đôi mắt của Mắt Xanh. Từ trước đến nay, xem người tài ngã ngựa luôn là cảnh tượng kích thích nhất!
Ông chủ Đỗ Ngũ gia của tiệm Dụ Thành Công cảm thấy chột dạ, liền nói với Mắt Xanh rằng: "Tôi tin nhãn lực của ông, nhưng tôi chịu sao nổi những lời ong tiếng ve ngoài kia, làm tiệm chúng ta náo loạn cả ngày. Chi bằng chúng ta phái người đi thăm dò xem bức tranh đó rốt cuộc ở đâu. Nếu thực sự có một bức tranh y hệt, thì tìm cách trưng ra cho rõ ràng, phân định thật giả, lại càng thể hiện được đẳng cấp của chúng ta."
Mắt Xanh nhận ra ông chủ đang chột dạ, thế nhưng lời đồn đại ai biết phải làm sao, đành phải làm theo lời ông chủ, đưa cả thật lẫn giả ra phơi bày một thể. Kẻ địch ở trong tối quậy phá, mình đứng ngoài sáng để chiến thắng.
Đỗ ông chủ cho gọi Vưu Tiểu Thúc tới. Vưu Tiểu Thúc là một tên "chuột đất" ở Thiên Tân Vệ, chui rúc khắp nơi, chuyện gì cũng có thể hóng hớt được qua đôi tai của hắn. Bọn họ phái Vưu Tiểu Thúc đi dò la, hôm sau đã có tin tức. Hóa ra lại thực sự có thêm một bức Đại Đích Tử nữa, cũng có tên là "Hồ Thiên Xuân Sắc Đồ", hơn nữa lại đích thực nằm ở nhà một người họ Thôi ở phố Châm Thị! Đỗ ông chủ và Mắt Xanh đều không biết nhà họ Thôi này là ai. Đỗ ông chủ bèn bảo Vưu Tiểu Thúc dẫn Mắt Xanh đi xem. Mắt Xanh không thể không đi, đến khi tới nhà đó xem xét, tròng kính liên tục lóe lên hai luồng sáng xanh, chết sững!
Bức tranh thật hóa ra là bức này. Bức trong tiệm mới chính là hàng giả! Kích thước, chất liệu, khung cảnh của hai bức tranh này hoàn toàn giống hệt nhau, đến con dấu cũng được khắc mô phỏng lại. Chỉ có điều thần thái là khác biệt──nhìn kìa, bức này mới đích thực là có thần thái!
Lý do vì sao ban đầu mình lại nhìn nhầm, ông hoàn toàn không tài nào nhớ nổi. Lúc này đối mặt với bức tranh, ông thật chỉ muốn chui xuống đất cho xong. Hai mươi năm qua ông chưa từng nhìn nhầm dù chỉ một bức. Mắt Xanh ông suýt chút nữa đã trở thành vị thần trong giới đồ cổ. Ông nói thật ắt là thật, nói giả chuẩn là giả, không ai là không tin. Nào ngờ lần này lại hớ một vố, truyền ra ngoài thì coi như tiêu đời. Cái nghề giám định tranh thật tranh giả này, nhìn đúng cả đời là điều đương nhiên, nhìn nhầm một bức là ngã quỵ đến cùng không ngóc đầu lên nổi.
Ông không hé răng nửa lời. Trở về tiệm, ông thành thật kể lại mọi chuyện với ông chủ. Tiệm Dụ Thành Công và Mắt Xanh gắn liền với nhau, ngã là ngã cả đám. Đỗ ông chủ trằn trọc suy nghĩ suốt một đêm. Cuối cùng ông nảy ra chủ ý, quyết định mua lại cuộn Đại Đích Tử nhà họ Thôi đó, dù tốn kém bao nhiêu cũng tiếc. Cầm chắc cả hai bức tranh trong tay, bức nào thật bức nào giả hoàn toàn do mình tự nói. Nhưng để làm việc này, bọn họ tuyệt đối không được để lộ mặt, bèn tốn thêm tiền thuê một người khác, giả vờ làm người mua, đi theo Vưu Tiểu Thúc đến nhà họ Thôi để mua cuộn tranh ấy. Nào ngờ người họ Thôi vừa mở miệng đã hét giá trên trời. Bằng không thì giữ lại tự dùng chứ không bán. Mua đồ chỉ sợ cảnh bên mua thì nằng nặc đòi mua, bên bán thì kiên quyết không bán. Thế nhưng người đóng giả làm người mua này trong lòng nắm chắc phần thắng, bởi vì trước khi đi Hoàng lão bản đã dặn dò anh ta rằng: "Cho dù có đập nát tiệm của ta, cậu cũng phải mua bằng được bức tranh đó về đây." Thế là anh ta cứ nhượng bộ liên tục, cuối cùng phải tốn đến bảy thỏi vàng mới mua được tay, ngặt một nỗi lại đắt gấp đôi so với cái giá mua bức tranh trước đó.
Đem được cuộn tranh này về tiệm Dụ Thành Công, Đỗ ông chủ thở phào nhẹ nhõm, dẫu xót tiền nhưng cuối cùng cũng giữ được uy tín của tiệm Dụ Thành Công. Ông bảo các nhân viên treo song song hai cuộn tranh lên tường, để nhìn cho thật tường tận sáng tỏ. Đợi tranh treo xong, Mắt Xanh bước lên ngắm nghía, tròng kính soạt soạt soạt lóe lên ba luồng sáng. Con người ngây ra như khúc gỗ đứng sững tại chỗ. Chuyện quái gở xảy ra ngay trước mắt dẫu mọi chuyện tưởng chừng đãêm xuôi──hóa ra bức tranh trước đó vẫn là tranh thật, còn bức vừa mua về đây lại chính là đồ giả!
Tranh thật và tranh giả mà không đặt cạnh nhau để so sánh thì hoàn toàn không tài nào phân biệt nổi──đây mới chính là bản lĩnh của kẻ làm tranh giả, cũng là bản lĩnh cao siêu nhất!
Thế nhưng cặp mắt của Mắt Xanh mọc ở chỗ quái nào thế? Mọc ở rốn chắc?
Mắt Xanh suýt tức đến đứt hơi. Ba ngày sau, ông xâu chuỗi lại toàn bộ sự việc từ đầu đến cuối, lúc này mới vỡ lẽ, hóa ra tất cả những chuyện này đều là cái bẫy do Hoàng tam gia giăng sẵn ở sau lưng. Từng bước từng bước dụ mình sập bẫy. Tranh thật của người ta bán không hề chịu thiệt, tranh giả thì bán đắt hơn cả lên trời. Ông chợt nhớ ra, kẻ ăn mặc như học trò đến bán tranh hồi đầu tiên, chẳng phải đã từng nói với ông rằng "Hoàng tam gia cũng từng mô phỏng bức tranh này" hay sao? Người ta đã đánh tiếng trước, sớm nói rõ bức tranh này có thật có giả. Giờ nhìn lại thì trách được ai đã nhìn nhầm? Xem ra, vị Hoàng tam gia này không chỉ nhắm vào tiền tài, mà nói thẳng ra là nhắm vào chính bản thân ông. Người ta muốn trong tay mình vừa cầm tranh thật, lại vừa đi mua tranh giả do hắn làm ra. Thật là tuyệt diệu! Đến khi ông ngộ ra điều này, mới coi như hiểu thấu đáo sự tình, tâm phục khẩu phục nhận thua hoàn toàn! Từ đó trở đi, Mắt Xanh gói ghém bọc hành trang rời khỏi tiệm Dụ Thành Công. Kể từ đó, không chỉ trong giới đồ cổ Thiên Tân không còn bóng dáng nhân vật như ông, mà ngay cả trên đất Thiên Tân cũng chẳng còn ai nhìn thấy bóng dáng ông nữa. Có người nói ông mắc bạo bệnh, từ đó nằm liệt giường, không bao giờ gượng dậy nổi nữa. Thật là thua một vố quá thảm hại!
Lại ngẫm nghĩ kỹ mà xem, ông còn có cái thảm hại hơn thế──ông thua dưới tay Hoàng tam gia, thế nhưng chỉ được tận mắt chứng kiến bút tích của Hoàng tam gia, đến mặt mũi của người ta ra sao ông còn chưa từng được diện kiến nữa là!
Điều may mắn duy nhất là cuối cùng ông cũng nghĩ thông suốt thủ đoạn này của Hoàng tam gia. Chết cũng được chết một cách minh bạch rõ ràng.