Hầu hết mọi người nghĩ rằng để viết sách, bạn cần có năng khiếu. Mọi tác giả chỉ cần ngồi xuống, cầm bút lên, hoặc chạm tay vào bàn phím là con chữ cứ thế tuôn trào. Sự thật là hầu hết các cuốn sách 5 sao được “xây” trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.
Nếu có ai đó viết một mạch vài tuần là xong, thì hoặc họ là thiên tài, hoặc họ đã phải có rất nhiều năm kinh nghiệm chia sẻ. Khi ấy, việc viết lách đơn giản chỉ là tổng hợp lại những gì đã có, và phụ thuộc vào tốc độ đánh máy của họ mà thôi.
Dù bạn đã có kinh nghiệm hay chưa thì nếu nắm được nguyên lý trong phần này, bạn sẽ thấy viết sách cũng giống như xây nhà. Khi ấy, để có một cuốn sách 5 sao, hay một Resort 5 sao hoàn hảo cho tâm trí độc giả, bạn cần một bản thiết kế!
Viết có cảm xúc, lách có cấu trúc!
Hãy tưởng tượng một căn nhà được xây hoàn toàn theo cảm hứng mà xem?
Có thể bạn sẽ tìm thấy một “hầm” vệ sinh to bự ngay dưới phòng khách, với lý do là anh kiến trúc sư nghĩ rằng sẽ tiện hơn cho khách. Họ sẽ không cần phải đi xa, chỉ việc lật ghế sofa lên là có thể giải quyết “nhu cầu”ngay tại chỗ.
Nay xây chỗ này, mai sửa chỗ kia, cuối cùng bạn sẽ có mớ gạch hỗn độn, hơn là căn nhà. Khi viết sách truyện, đôi khi cho phép mình đi theo cảm hứng cũng tốt, nó sẽ mở ra hướng đi bất ngờ cho cuốn tiểu thuyết. Còn viết sách học, sách hướng dẫn độc giả chinh phục mục tiêu mà đi lan man, bạn sẽ không chỉ làm khán giả bối rối, mà cuốn sách mất cân đối.
Đi hai chân bao giờ cũng tốt hơn nhảy lò cò, để viết được sách 5 sao, bạn phải sử dụng sức mạnh toàn não bộ: Tư duy logic từ bán cầu não trái, và tư duy hình ảnh từ bán cầu não phải. Nếu bạn kết hợp được giữa cảm xúc mạnh mẽ của mình, với logic rõ ràng, cuốn sách bạn tạo ra sẽ trở thành một resort 5 sao hài hòa như một bản nhạc từ thiên đường!
Viết lách có cấu trúc là bạn tạo ra một bản thiết kế tổng thể, để dù cảm xúc thăng hoa tới mấy, các con chữ tuôn trào luôn tìm được vị trí thích hợp của chúng. Một bản thiết kế hoàn hảo sẽ không chỉ định hướng cho cuốn sách, giúp bạn nắm tiến độ viết lách, mà còn giúp độc giả dễ dàng theo dõi và áp dụng.
Dưới đây là một kho báu thực thụ. Tôi gọi nó là bản thiết kế tiêu chuẩn một cuốn sách 5 sao, được đúc kết dựa trên:
(1) Kinh nghiệm đọc và học từ các tác giả huyền thoại với hàng chục đầu sách bán chạy trên thế giới.
(2) Nguyên tắc xây dựng bài nói của các nhà vô địch diễn thuyết thế giới từ những năm 1986 tới nay.
(3) Kinh nghiệm viết và tự xuất bản sách từ A-Z thực tế của tôi ở Việt Nam nhiều năm qua.
Bản thiết kế vàng cho sách 5 sao
Nếu bạn mở hàng trăm cuốn sách bán chạy, đọc phần mục lục của các tác giả, tôi tin rằng bạn sẽ học được rất nhiều điều. Đây là điều tôi đã học được:
Nếu như một bài văn có mở bài, thân bài, kết bài, thì một cuốn sách chỉ khác chút thôi. Nó có mở sách, thân sách, và… kết sách!
Có thể bạn nghĩ tôi đang đùa. Tuy nhiên, chân lý thì thường đơn giản tới mức bất ngờ như vậy. Đúng là bất cứ cuốn sách nào tử tế, thì cũng gồm ba phần tương tự thế. Chúng chẳng khác nào một bài văn dài vài trăm trang, sự khác biệt nằm ở các chi tiết nhỏ.
Tôi tin là đọc từ đầu tới giờ và nắm được 4 ngôi sao phía trước, bạn cũng đã cảm nhận được phần nào sự khác biệt. Ngôi sao thứ 5 này giống như một... thiên thạch với sức hút tương đương cả tấn nam châm, quét qua và kết nối tất cả các ngôi sao còn lại.
Phần A - “mở” sách
A.1 - Bìa sách
Các tác giả thông thường nghĩ rằng người ta sẽ bắt đầu đọc sách của họ ở trang đầu tiên. Tác giả 5 sao biết rằng, độc giả sẽ bắt đầu đọc sách ngay từ trang bìa, sau đó mới tới nội dung bên trong.
Trang bìa có thể ví như bộ mặt cuốn sách của bạn, giúp tạo ấn tượng với độc giả trong lần “hẹn hò” đầu tiên. Đó là lúc họ thấy sách của bạn trên kệ. Sự thực là nhiều người mua sách chỉ vì cái bìa đẹp. Sau đó họ biến nó thành món quà, thậm chí là món đồ trang trí trên tủ làm căn phòng của họ thêm “sang”.
Tất nhiên, tôi không ủng hộ bạn tạo ra một cuốn sách chỉ để làm vật trang trí. Bìa sách có thể không cần lung linh, nhưng cần phải có khác biệt. Vậy đâu là những yếu tố làm nên sự khác biệt?
Yếu tố #1 - Về mặt thiết kế
Tùy đối tượng độc giả và xu hướng mà bạn nên nhờ các nhà thiết kế chuyên nghiệp tư vấn. Nhanh nhất là bạn google từ khóa “mẫu thiết kế bìa sách độc đáo” kèm theo số năm để tham khảo các mẫu thiết kế ấn tượng theo xu hướng của năm đó.
Với kinh nghiệm của tôi, thiết kế bìa của các sách 5 sao thường đơn giản, song mang tính biểu tượng rất cao. Chúng không chỉ thể hiện được nội dung cuốn sách, mà còn tạo ra được sự khác biệt.
Giống như khi thấy chữ F màu trắng trong hộp xanh, người ta nghĩ tới Facebook, thấy quả táo khuyết người nghĩ tới hãng điện thoại Apple. Mỗi cuốn sách 5 sao cũng sẽ tạo ra trong tâm trí người đọc một biểu tượng nào đó.
Yếu tố #2 - Về mặt nội dung
Có 5 yếu tố sau bạn cần quan tâm:
(1) Tiêu đề sách: Tên sách hấp dẫn là một yếu tố quan trọng. Ở phần 7 bước xây bạn sẽ được khám phá từng bước tạo ra một tên sách ấn tượng và hoàn hảo nhất cho sách của bạn.
(2) Tiêu đề phụ: Những gạch đầu dòng làm rõ hơn tên sách, giới thiệu ngắn gọn lợi ích cuốn sách, hoặc gợi mở, kích thích sự tò mò của độc giả.
(3) Mác “Best-seller” hoặc Review:
Nếu để ý bạn sẽ thấy nhiều sách thường có biểu tượng Best-seller, hoặc có Review, lời giới thiệu của người nổi tiếng. Đây là một kỹ thuật Marketing, giúp độc giả yên tâm hơn về chất lượng cuốn sách.
Cá nhân tôi ít khi sử dụng cách này, vì nó sẽ tạo ra kỳ vọng khá cao cho độc giả. Nếu sách thỏa mãn kỳ vọng ấy thì không sao, nhưng nếu không thỏa mãn thì bạn biết chuyện gì xảy ra rồi đấy.
Hơn nữa, Bestseller cũng hay bị hiểu lầm. Khi cuốn sách mới ra mà được Marketing tốt, nó sẽ được rất nhiều người mua vào thời điểm phát hành. Lúc ấy, số lượng sách bán tăng đột biến trong khoảng thời gian ngắn, và việc lọt top sách bán chạy không khó.
Điều đó có nghĩa là một Bestseller thực thụ, là khi cuốn sách ấy vẫn trụ vững trong top sách bán chạy nhiều năm, được nhiều độc giả săn đón và truyền tay nhau. Chứ không phải là lên top vài tuần đầu tiên rồi chìm nghỉm, nhưng người ta vẫn cứ lấy danh là Bestseller, mà thực ra đó là “đã từng Bestseller”.
Còn về các Review của người nổi tiếng. Nếu có cũng rất tuyệt, nhưng có rủi ro nhất định. Nếu bạn gắn sách của bạn với tên tuổi ai đó, và khi họ gặp vấn đề gì đó… thì sách của bạn sẽ bị ảnh hưởng.
Hơn nữa, hầu hết độc giả của bạn là người bình thường (với mong muốn trở nên phi thường), nên bạn càng để các Review của người nổi tiếng (mà không có điểm nào đó giống độc giả), thì bạn càng làm cho cuốn sách của mình trở nên xa cách.
An toàn nhất, bền vững nhất, là bạn nên dành khoảng trống này để đối thoại với độc giả. Giúp họ hiểu lợi ích của cuốn sách thì tốt hơn là dựa dẫm vào những cái mác. Nếu bạn tạo ra kỳ vọng lớn, mà không thỏa mãn, mọi thứ sẽ sụp đổ. Còn kỳ vọng vừa đủ, mà thỏa mãn vượt mong đợi, mọi thứ sẽ thăng hoa!
(4) Giới thiệu tác giả:
Đây là phần không thể thiếu, thường được đặt ở tai sách hoặc mặt sau sách và được viết theo ngôi thứ ba, như thể ai đó đang giới thiệu về tác giả để tạo sự khách quan.
Chỉ có một lưu ý, là để tránh “khoe thành tích”, bạn hãy đảm bảo phần giới thiệu này được viết dưới dạng “Trước đây, Sau đấy”:
Trước đây bạn gặp khó khăn như thế nào giống độc giả? Sau đấy bạn đạt kết quả khác biệt ra sao? Khi đã biết điều gì xảy ra “Trước đây” và “Sau đấy”, chắc chắn độc giả sẽ tò mò điều gì xảy ra “Trong đó”? Đây là một kỹ thuật kết nối rất tuyệt vời.
(5) Một số thông tin khác:
Nhiều người coi sách cũng là một công cụ Marketing cho tác giả, hoặc công ty phát hành. Đó là lý do bạn có thể thấy họ để thông tin Logo, Website trên đó.
Còn tôi thì coi sách là một công cụ để kết nối, cung cấp thêm kiến thức và chăm sóc độc giả. Tôi thường để thêm một mã QR hoặc đường link trên bìa sau hoặc tai sách. Khi truy cập, độc giả sẽ để lại thông tin liên hệ và nhận quà.
A.2 - Mục lục
Sách truyện và tiểu thuyết thường giống một bộ phim nên sẽ không cần mục lục, hoặc mục lục chỉ có số thứ tự chương và số trang. Còn với sách học, mục lục rất quan trọng, nó giống như một tấm bản đồ giúp bạn định hướng khi viết, giúp độc giả dễ dàng theo dõi.
Mục đích ban đầu của mục lục là để giúp độc giả có thể truy cứu thông tin và thường được đặt ở cuối sách. Tuy nhiên sau này khi có vô vàn cuốn sách ra đời, nó đã trở thành một yếu tố quan trọng để đánh giá chất lượng sách. Mục lục càng chi tiết, càng chứng tỏ sách viết có cấu trúc rõ ràng.
Do đó, nhiều người đã làm mục lục rất chi tiết, và để nó ngay đầu sách. Điều này cũng tốt, chỉ là nếu mục lục quá dài sẽ khiến độc giả phải lật rất nhiều trang mới tới được những phần quan trọng hơn, hoặc họ sẽ bỏ qua mục lục.
Vì thế mà tôi thường dành không quá 2 trang cho mục lục. Nếu dài, bạn có thể thiết kế hai mục lục với hai mục đích khác nhau như trong cuốn sách Thay Thói Quen Đổi Cuộc Đời.
(1) Mục lục gợi mở: Gồm tiêu đề các chương lớn, đặt ở đầu sách nhằm khơi gợi sự tò mò.
(2) Mục lục chi tiết: Gồm tiêu đề chi tiết, đặt ở cuối sách để giúp độc giả tra cứu thuận tiện.
A.3 - Lời mở đầu
Đây là một phần quan trọng của cuốn sách, nơi các tác giả thường sẽ tranh thủ để:
Tự giới thiệu bản thân.
Hành trình ra đời cuốn sách.
Nêu rõ lợi ích cuốn sách mang lại.
Nói rõ sách dành cho ai, không dành cho ai.
Nói rõ sách có những gì và không có những gì.
Đưa ra chỉ dẫn về cách đọc sách và áp dụng.
Điều quan trọng nhất của phần này, là bạn giúp độc giả cảm thấy xuất phát điểm của họ và bạn cũng không khác là bao. Chỉ là bạn nắm trong tay phương pháp độc đáo nào đó. Từ ấy, bạn sẽ giúp độc giả hình dung về một viễn cảnh tương sáng, sau khi áp dụng những kiến thức bạn chia sẻ.
Nếu để ý, bạn sẽ thấy trong phần đầu tiên của cuốn sách này, tôi đã không chỉ nói tới ngày bạn xuất bản được sách, mà còn mô tả rõ lợi ích từng chương sẽ giúp bạn thế nào. Hãy thử lật lại chương đầu và xem tôi nói đúng không nhé.
Bạn cũng sẽ thấy tôi thường giới thiệu có quà ở cuối sách, để khuyến khích độc giả đọc hết sách. Hoặc chí ít thì họ cũng lật tới trang cuối để điền thông tin, nhận quà, và tôi sẽ gửi những Email truyền cảm hứng, giúp họ đọc hết cuốn sách.
Phần B - “Thân sách” 5 sao
Sự thực là bạn có thể đã mất nhiều năm để có được các kinh nghiệm quý báu, cho nên rất khó để độc giả có thể nắm bắt hết trong vài trang sách. Giống như một chiếc bàn phải có đủ chân mới vững, khi độc giả nắm rõ được từng phần trong sách, họ sẽ thấm nhuần thông điệp sâu sắc bạn muốn truyền tải.
Do đó thân sách là phần dài nhất, chứa nội dung chính của cuốn sách. Tùy loại sách, lĩnh vực, nội dung mà bố cục có thể khác nhau. Trong khuôn khổ sách học thì bất cứ lãnh vực nào, hay dài bao nhiêu chương, sách 5 sao cũng phải trả lời được thỏa đáng ba câu dưới đây, thì mới thỏa mãn nhu cầu độc giả:
WHY: Tại sao hầu hết mọi người thất bại?
WHAT: Những nào yếu tố tạo ra thành công?
HOW: Phải bắt đầu từ đâu, từng bước ra sao?
Nếu như kho kinh nghiệm của bạn đủ để trả lời các câu hỏi trên, thì có thể coi phần nội dung cốt lõi của sách đã xong. Từ đó, bạn có thể xây dựng mục lục cho sách, và bắt tay vào viết từng phần.
Đây là một cấu trúc “ngầm” khá phổ biến trong các sách 5 sao, mà tôi gọi là cấu trúc tam đoạn. Số chương, số phần, cách sắp xếp có thể linh hoạt tùy sách nhưng chúng luôn đảm bảo có đầy đủ ba phần:
B.1 - Nguyên nhân thất bại
Câu chuyện tạo cảm hứng, hành trình tìm ra bí quyết của bạn, giúp người đọc nhìn ra các sai lầm mà bạn cũng như họ đã từng mắc phải. Sai lầm càng ít biết, hậu quả tạo ra càng trầm trọng, cuốn sách của bạn sẽ càng hứa hẹn.
B.2 - Yếu tố thành công
Nói về các yếu tố quan trọng để đạt được thành công, giúp người đọc hình dung ra thành công của họ sẽ trông như thế nào. Các yếu tố đưa ra càng đơn giản, mà bạn càng phân tích được sâu sắc, thì sách của bạn càng khác bệt.
B.3 - Bản đồ hành động
Bản đồ từng bước thực hiện cụ thể giúp độc giả vừa tránh các sai lầm, vừa đảm bảo đầy đủ các yếu tố thành công, và tiến tới mục tiêu mỗi ngày. Bản đồ càng dễ nhớ, dễ làm thì khả năng thực hiện của độc giả càng cao, sách của bạn sẽ càng thành công.
Tuy nhiên, nếu chỉ đơn giản như vậy thì đã có nhiều cuốn sách thành công. Hãy tưởng tượng bạn đọc một cuốn sách mấy trang đầu rất hấp dẫn, nhưng càng về sau càng nhàm, bạn còn muốn đọc tiếp không?
Vậy điều gì khiến người đọc phải lật trang liên tục và gật gù liên hồi?
“Kết mở” đan xen
Nếu “thuyết trình” là bạn “trình” bày ý tưởng một cách “thuyết” phục, thì mỗi cuốn sách có thể coi là khóa học gồm rất nhiều bài thuyết trình. Trong đó, cái đích cuối cùng là người đọc hiểu những gì bạn đang hiểu, làm được những gì bạn đã làm, và đạt kết quả mà họ mong muốn.
Bí quyết để cả cuốn sách hấp dẫn là bạn không chỉ cần làm cho từng phần thật hay như một bài thuyết trình lôi cuốn, mà còn phải đan xen giữa chúng là những lời dẫn kích thích sự tò mò mà tôi gọi là những cái “kết mở”. Tức là những cái kết tóm lại phần trước và gợi mở ra phần sau một cách thú vị.
Ở chương 7 bước xây, bạn sẽ hiểu rõ hơn, và nắm rõ từng bước chi tiết để có thể bắt tay vào viết ngay cuốn sách của bạn.
Phần C - “Kết sách” 5 sao
Khi độc giả đã tới phần kết, điều đó chứng tỏ họ rất yêu quý bạn và tri thức của bạn. Nếu bạn đảm bảo cấu trúc tam đoạn, thì độc giả sẽ hiểu tại sao hầu hết mọi người thất bại, các yếu tố cần thiết để thành công là gì, cũng như từng bước hành động rõ ràng.
Tuy nhiên, với khối lượng kiến thức lớn như thế, bộ não khó có thể dung nạp trong thời gian ngắn. Vì vậy, bạn cần có một phần tổng kết lại những ý quan trọng. Cách tổng kết như thế nào?
C.1 - Tổng kết dễ nhớ
Nếu bạn coi mỗi chương là một bài thuyết trình và áp dụng bí quyết TNT trong sách TNT: Bí Quyết Thuyết Trình Từ Nhà Vô Địch, thì mỗi ý quan trọng của bạn đều được “neo” vào tâm trí độc giả bằng một minh họa ấn tượng nào đó.
Lúc này, bạn chỉ cần nhắc lại những cái neo bạn đã dùng. Ngay lập tức, các bóng đèn nơ-ron thần kinh trong bộ não bừng sáng, giúp độc giả nhớ lại và nhìn thấy bức tranh toàn cảnh những gì cần làm.
Tuy nhiên con người là vậy, hầu hết mọi người đều không làm những gì mà họ biết rằng mình nên làm, do vậy bạn cần thêm một bí mật tiếp theo.
C.2 - Hành động làm ngay
Bí mật là sau khi học xong điều gì đó mới mẻ mà bạn hành động ngay, dù là nhỏ thôi để áp dụng, thì không chỉ khả năng ghi nhớ tăng lên gấp đôi, mà tỉ lệ thành công sẽ tăng lên gấp ba.
Hành động bạn gợi ý cho độc giả càng đơn giản, càng dễ dàng thực hiện càng tốt. Một khi biến thành thói quen hàng ngày, đọc giả sẽ mãi nhớ tới cuốn sách của bạn, và sẽ dần dần áp dụng hết.
C.3 - Lời chia tay cảm hứng
Hành trình nào rồi cũng tới hồi kết, sách nào rồi cũng đến lúc gập lại, và độc giả sẽ bắt đầu cuộc sống mới của họ. Trong cuộc sống đó có dấu ấn của bạn hay không, phụ thuộc rất nhiều vào phần này, hãy viết một lời chia tay đầy cảm hứng.
Nhiều tác giả 5 sao ở phần này thường kể một câu chuyện của bản thân, sau đó nói về một viễn cảnh tương lai, nơi độc giả áp dụng thành công các bí quyết trong sách, đặc biệt là hành động làm ngay. Điều này không chỉ tạo động lực, mà còn để lại ấn tượng sâu sắc cho độc giả.
C.4 - Quà tặng kết nối
Nếu bạn muốn xây dựng một cộng đồng độc giả mạnh mẽ, sẽ ủng hộ cho những cuốn sách mới của bạn, thì đừng quên tặng họ món quà kết nối. Chi tiết hơn, hẹn gặp bạn phần 9 Chìa Khóa.
Cấu trúc tiêu chuẩn sách 5 sao
Vậy là bạn đã hiểu rõ một cuốn sách 5 sao thường có những gì rồi, giờ là lúc kết nối tất cả lại thành một tấm bản đồ. Ở chương sau, bạn bắt đầu khám phá chi tiết từng bước mà nếu làm theo, bạn sẽ thấy sách của mình hoàn tất lúc nào không hay đấy!
Để luôn đi đúng đường, tốt nhất là bạn hãy viết lại “bản đồ” dưới đây ra một tờ giấy mới, để có thể thuận tiện theo dõi trong quá trình đọc sách, cũng như áp dụng cho sách của bạn.
A - MỞ SÁCH
A.1 - Bìa sách ấn tượng
A.2 - Mục lục tò mò
A.3 - Mở đầu khác biệt
B - THÂN SÁCH
B.1 - Nguyên nhân thất bại.
Kết mở, dẫn sang B.2
B.2 - Yếu tố thành công
Kết mở, dẫn sang B.3
B.3 - Bản đồ hành động
Kết mở, dẫn sang phần kết
C - KẾT SÁCH
C.1 - Tổng kết dễ nhớ
C.2 - Hành động làm ngay
C.3 - Lời chia tay cảm hứng
C.4 - Quà tặng kết nối
