Đối với tôi, một người đàn ông, một kẻ ngoại kiều, và mang một phần bản chất Cơ Đốc giáo — tôi vốn dĩ là thế — đã mất rất nhiều thời gian để có thể hiểu rõ về tôn giáo của xứ Herland.

Việc họ tôn sùng tình mẫu tử thì quá hiển nhiên; nhưng ẩn chứa bên trong còn nhiều điều lớn lao hơn thế, hoặc ít nhất là vượt xa những gì tôi từng suy diễn ban đầu.

Tôi nghĩ rằng chỉ khi tôi bắt đầu yêu Ellador hơn cả những gì tôi từng nghĩ một người có thể yêu một người, khi tôi dần cảm nhận được thái độ nội tâm và trạng thái tinh thần của nàng, tôi mới bắt đầu có được cái nhìn thoáng qua về đức tin của họ.

Khi tôi hỏi nàng về điều đó, thoạt đầu nàng cố gắng giải thích cho tôi nghe, nhưng rồi, nhận ra tôi đang lúng túng, nàng lại hỏi ngược lại tôi về tôn giáo của chúng tôi. Nàng nhanh chóng nhận ra rằng chúng tôi có rất nhiều tôn giáo, chúng khác biệt nhau một trời một vực, nhưng vẫn có vài điểm chung. Ellador của tôi sở hữu một tư duy minh mẫn, mạch lạc và sáng suốt, không chỉ lý trí mà còn cực kỳ nhạy bén.

Nàng phác họa một dạng biểu đồ, đặt chồng các tôn giáo khác nhau mà tôi miêu tả lên nhau, tựa như có một chiếc đinh ghim xuyên qua tất cả; điểm chung cốt lõi của chúng là một Thế lực Thống trị hoặc các Thế lực Thống trị, kèm theo một số Quy tắc Ứng xử Đặc biệt, phần lớn là điều cấm kỵ, nhằm làm hài lòng hoặc xoa dịu các thế lực ấy. Có những nét tương đồng ở một số nhóm tôn giáo nhất định, nhưng yếu tố luôn hiện hữu chính là Thế lực này và những việc phải làm hoặc không được làm vì nó. Không quá khó để lần theo dấu vết hình ảnh con người về Thần lực, vượt qua các giai đoạn kế tiếp từ những vị thần khát máu, dục vọng, kiêu ngạo và tàn ác thời nguyên thủy, để tiến đến khái niệm về một Người Cha Chung đi kèm hệ quả tất yếu là Tình Anh Em Chung.

Điều này làm nàng rất hài lòng, và khi tôi hào hứng kể về sự Toàn tri, Toàn năng, Toàn hiện, vân vân, của Chúa chúng ta, cùng lòng nhân ái được giảng dạy bởi Con Ngài, nàng vô cùng ấn tượng.

Câu chuyện về trinh nữ sinh con đương nhiên không khiến nàng ngạc nhiên, nhưng nàng lại vô cùng bối rối trước sự Hiến tế, và còn hoang mang hơn nữa với hình tượng Ác ma cùng học thuyết về Sự Đọa đày.

Trong một phút lỡ lời, khi tôi nói rằng một số giáo từng tin vào việc đọa đày trẻ sơ sinh — và giải thích điều đó — nàng ngồi im phăng phắc.

"Họ tin rằng Chúa là Tình yêu — và Sự khôn ngoan — và Sức mạnh ư?"

"Đúng vậy — tất cả những điều đó."

"Và thế mà một vị Chúa như vậy lại có thể đẩy những đứa trẻ sơ sinh bé bỏng vào biển lửa — đến muôn đời?" Nàng bất chợt run rẩy, rời khỏi chỗ ngồi và chạy thật nhanh đến ngôi đền gần nhất.

Mỗi ngôi làng dù nhỏ nhất đều có đền thờ riêng, và trong những chốn yên bình ấy là những người phụ nữ thông thái, cao quý, lặng lẽ bận rộn với công việc riêng cho đến khi có người cần đến, luôn sẵn sàng mang lại sự an ủi, ánh sáng hay sự giúp đỡ cho bất kỳ ai tìm đến.

Sau đó, Ellador kể cho tôi nghe nỗi buồn ấy đã được xoa dịu dễ dàng thế nào, và nàng có vẻ xấu hổ vì đã không tự vượt qua được.

"Anh thấy đấy, chúng tôi không quen với những ý niệm kinh khủng ấy," nàng nói, quay lại phía tôi với vẻ hơi áy náy. "Chúng tôi chẳng có ý niệm nào như thế cả. Và khi một điều tương tự lọt vào tâm trí, cảm giác giống như — ồ, giống như ớt bột xộc thẳng vào mắt vậy. Thế nên tôi cứ thế chạy đến chỗ bà ấy, mắt hoa lên và suýt hét lên, và bà ấy đã gỡ nó ra thật nhanh — thật dễ dàng!"

"Bằng cách nào?" tôi tò mò hỏi.

"‘Ôi, đứa trẻ diễm phúc của con,’ bà ấy bảo, ‘con đã hiểu lầm hoàn toàn rồi. Con không phải nghĩ rằng từng có một vị Chúa như thế — vì làm gì có. Hay một chuyện như thế từng xảy ra — vì làm gì có chuyện đó. Thậm chí cũng chẳng cần nghĩ rằng cái ý niệm sai lầm gớm ghiếc ấy từng được bất kỳ ai tin sái cổ. Mà chỉ cần hiểu thế này — những kẻ hoàn toàn ngu dốt thì tin điều gì cũng được thôi — mà chắc là trước đây con cũng biết điều đó rồi chứ.’"

"Dù sao đi nữa," Ellador kể tiếp, "bà ấy cũng tái mặt đi một phút khi tôi vừa nói điều đó."

Đó thực sự là một bài học cho tôi. Hèn chi cả quốc gia phụ nữ này lại có diện mạo bình yên và ngọt ngào đến thế — họ không hề mang trong đầu những ý niệm kinh hoàng.

"Chắc chắn là các bạn cũng từng có chúng khi mới bắt đầu chứ," tôi gợi ý.

"Ồ, vâng, chắc chắn là có. Nhưng ngay khi tôn giáo của chúng tôi phát triển đến một tầm cao nhất định, tất nhiên chúng tôi đã loại bỏ chúng."

Từ điều này, cũng như từ nhiều chuyện khác, tôi dần nhận ra điều mà cuối cùng tôi đã đúc kết thành lời.

"Các bạn không dành chút tôn trọng nào cho quá khứ sao? Cho những gì các bậc tiền bối từng suy nghĩ và tin tưởng?"

"Ồ, không," nàng đáp. "Tại sao chúng tôi phải làm thế? Họ đều đã qua đời cả rồi. Họ biết ít hơn chúng ta. Nếu chúng ta không vượt qua họ, chúng ta không xứng đáng với họ — và không xứng đáng với những đứa trẻ phải vượt qua chúng ta."

Điều này khiến tôi phải suy nghĩ thực sự nghiêm túc. Tôi vẫn luôn tưởng tượng — chắc là chỉ vì nghe người ta nói thế — rằng phụ nữ vốn dĩ có bản tính bảo thủ. Thế nhưng những người phụ nữ này, hoàn toàn không nhờ cậy vào bất kỳ tinh thần dấn thân nam tính nào, đã phớt lờ quá khứ và mạnh mẽ kiến tạo tương lai.

Ellador quan sát tôi suy ngẫm. Nàng dường như biết rõ những gì đang diễn ra trong tâm trí tôi.

"Chắc là vì chúng tôi khởi đầu theo một cách hoàn toàn mới. Tất cả mọi người trong bộ tộc đều quét sạch cùng một lúc, và rồi, sau khoảng thời gian tuyệt vọng ấy, những đứa trẻ kỳ diệu xuất hiện — thế hệ đầu tiên. Và sau đó, toàn bộ niềm hy vọng nghẹt thở của chúng tôi đều dồn cho con cái họ — nếu chúng sinh được con. Và quả nhiên chúng đã sinh con! Tiếp đến là thời kỳ kiêu hãnh và khải hoàn cho đến khi dân số quá đông đúc; và sau đó, khi mọi thứ được tinh giản lại còn mỗi người một đứa con, chúng tôi mới thực sự bắt đầu làm việc — để tạo ra những thế hệ tốt hơn."

"Nhưng điều này giải thích thế nào cho sự khác biệt căn bản trong tôn giáo của các bạn?" tôi gặng hỏi.

"Nàng đáp rằng nàng không thể bàn luận về sự khác biệt ấy một cách rành mạch cho lắm, vì không quen thuộc với các tôn giáo khác, nhưng tôn giáo của họ thì có vẻ vô cùng giản dị. Tinh thần Người Mẹ vĩ đại đối với họ cũng giống như bản năng làm mẹ của chính họ — chỉ là được phóng đại vượt xa giới hạn con người. Điều đó có nghĩa là họ cảm nhận được bên dưới và phía sau mình một tình yêu thương nâng đỡ, không bao giờ cạn vơi và luôn sẵn lòng giúp đỡ — có lẽ thứ họ cảm nhận được thực ra là tình mẫu tử tích tụ của cả giống loài — nhưng đó là một Thế lực."

"Chính xác thì học thuyết về sự thờ phụng của các bạn là gì?" tôi hỏi nàng.

"Thờ phụng? Thờ phụng là gì?"

"Tôi thấy việc giải thích điều đó khó khăn một cách kỳ lạ. Tình yêu Thiêng liêng mà họ cảm nhận sâu sắc nhường ấy dường như chẳng đòi hỏi gì ở họ — ‘chẳng khác nào các bà mẹ của chúng ta,’ nàng nói."

"Nhưng chắc chắn các bà mẹ của các bạn cũng mong đợi sự tôn kính, lòng kính trọng và sự vâng lời từ các bạn chứ. Các bạn hẳn phải làm gì đó cho các bà mẹ của mình chứ?"

"Ồ, không," nàng kiên quyết, mỉm cười và lắc mái tóc nâu mềm mại. "Chúng tôi làm mọi việc xuất phát từ các bà mẹ — chứ không phải vì họ. Chúng tôi không phải làm gì cho họ cả — bạn biết đấy, họ đâu cần điều đó. Nhưng chúng tôi phải sống — thật rực rỡ — vì họ; và đó cũng là cách chúng tôi cảm nhận về Thượng Đế."

Tôi lại trầm ngâm suy nghĩ. Tôi nghĩ về Vị Chúa tể của những Cuộc chiến tranh của chúng ta, Vị Chúa đầy ghen tuông đó, Vị Chúa của sự Báo thù. Tôi nghĩ về cơn ác mộng của nhân loại chúng ta — Địa ngục.

"Vậy theo tôi hiểu, các bạn không có học thuyết về sự trừng phạt đời đời sao?"

Ellador bật cười. Đôi mắt nàng sáng ngời như những vì sao, và trong đó cũng lấp lánh những giọt nước mắt. Nàng cảm thấy thương hại tôi làm sao.

"Làm sao chúng tôi có được chứ?" nàng hỏi một cách hoàn toàn hợp lý. "Anh thấy đấy, trong cuộc sống chúng tôi chẳng có hình phạt nào cả, thế nên chúng tôi cũng chẳng tưởng tượng ra chúng sau cái chết."

"Các bạn không có hình phạt nào sao? Cả với trẻ em lẫn tội phạm — những kẻ tội phạm nhẹ nhàng kiểu như ở xứ các bạn?" tôi nài nỉ.

"Anh có trừng phạt một người vì tội gãy chân hay mắc bệnh sốt không? Chúng tôi có các biện pháp phòng ngừa và chữa trị; đôi khi chúng tôi phải ‘cho bệnh nhân đi ngủ,’ tựa như vậy; nhưng đó không phải là hình phạt — đó chỉ là một phần của quá trình điều trị," nàng giải thích.

Rồi khi nghiên cứu quan điểm của tôi kỹ hơn, nàng nói thêm: "Anh thấy đấy, trong tình mẫu tử của con người, chúng tôi nhận ra một sức mạnh vĩ đại, dịu dàng, vô bờ bến có sức nâng đỡ — sự kiên nhẫn, sự khôn ngoan cùng mọi sự tinh tế trong phương pháp. Chúng tôi tin tưởng Thượng Đế — ý niệm của chúng tôi về Thượng Đế — với tất cả những điều đó và hơn thế nữa. Các bà mẹ của chúng tôi không giận dữ với chúng tôi — cớ gì Thượng Đế lại phải giận dữ?"

"Đối với các bạn, Thượng Đế có mang hình hài một con người không?"

Điều này khiến nàng ngẫm nghĩ một lát. "Ồ — khi cố gắng hình dung thật gần gũi trong tâm trí, tự nhiên chúng ta sẽ nhân cách hóa ý niệm đó; nhưng chúng tôi chắc chắn không mặc định rằng có một Bà Mẹ To Lớn nào đó ở đâu đó chính là Thượng Đế. Thứ mà chúng tôi gọi là Thượng Đế, anh biết đấy, là một Thế lực Phổ quát, một Linh hồn Hiện hữu bên trong, một thứ gì đó bên trong chúng ta mà chúng ta khao khát có được nhiều hơn. Thế Chúa của các anh có phải là một Ông Lão to lớn không?" nàng ngây thơ hỏi.

"Ồ — đúng vậy, với phần lớn chúng ta, tôi nghĩ thế. Dĩ nhiên chúng ta cũng gọi Ngài là Linh hồn Hiện hữu bên trong giống như các bạn, nhưng chúng ta khăng khăng rằng Ngài là Nam giới, là một Con Người — và có râu quai nón."

"Râu quai nón? Ồ vâng — bởi vì các anh có chúng! Hay là các anh để râu vì Ngài cũng có?"

"Ngược lại là đằng khác, chúng tôi cạo sạch chúng đi — bởi vì làm thế có vẻ sạch sẽ và thoải mái hơn."

"Theo ý các anh, Ngài có mặc quần áo không — ý tôi là trong hình dung của các anh ấy?"

"Tôi lại nhớ đến những bức tranh về Chúa mà mình từng thấy — những sự tưởng tượng táo bạo của tâm trí sùng đạo loài người, miêu tả vị Thần Toàn năng của mình là một ông lão mặc áo choàng buông thõng, tóc xõa, râu dài thướt tha, và dưới ánh sáng từ những câu hỏi vô cùng thẳng thắn và ngây thơ của nàng, khái niệm này bỗng trở nên có vẻ chẳng thỏa mãn chút nào."

Tôi giải thích rằng vị Chúa của thế giới Cơ Đốc thực chất là vị Chúa của người Do Thái cổ đại, và chúng ta chỉ đơn thuần tiếp thu ý tưởng phụ quyền — cái ý tưởng cổ xưa vốn dĩ không tránh khỏi việc khoác lên hình dung về Chúa những đặc tính của một tộc trưởng phụ quyền, một người ông.

"Tôi hiểu rồi," nàng hào hứng nói, sau khi tôi đã giải thích nguồn gốc và sự phát triển của các lý tưởng tôn giáo của chúng tôi. "Họ sống trong những nhóm riêng biệt, có một người đứng đầu là nam giới, và có lẽ ông ta hơi... hách dịch?"

"Điều đó thì không phải bàn cãi," tôi đồng tình.

"Còn chúng tôi sống chung với nhau mà không có bất kỳ ‘người đứng đầu’ nào theo nghĩa đó — chỉ có những nhà lãnh đạo do chúng tôi bầu ra — điều đó tạo nên sự khác biệt đấy chứ."

"Sự khác biệt của các bạn còn sâu sắc hơn thế nhiều," tôi khẳng định với nàng. "Nó nằm ở tình mẫu tử chung của các bạn. Trẻ em của các bạn lớn lên trong một thế giới mà mọi người đều yêu thương chúng. Chúng thấy cuộc sống trở nên phong phú và hạnh phúc nhờ tình yêu thương và sự khôn ngoan lan tỏa của tất cả các bà mẹ. Vì vậy, thật dễ dàng để các bạn nghĩ về Chúa dưới lăng kính của một tình yêu thương bao trùm và đầy năng lực tương tự. Tôi nghĩ các bạn đã đúng hơn chúng ta rất nhiều."

"Điều tôi không thể hiểu nổi," nàng cẩn thận tiếp lời, "là tại sao các anh vẫn duy trì một trạng thái tâm trí cổ xưa đến thế. Ý tưởng phụ quyền này, theo như anh kể, đã có từ hàng ngàn năm trước rồi cơ mà?"

"Ồ vâng — bốn, năm, sáu nghìn — cứ thế mà cộng lên."

"Và các anh đã đạt được những tiến bộ tuyệt vời trong những năm qua — ở các lĩnh vực khác chứ?"

"Chúng ta chắc chắn đã làm được. Nhưng tôn giáo thì khác. Anh thấy đấy, tôn giáo của chúng tôi xuất phát từ quá khứ đằng sau chúng ta, và được khởi xướng bởi một bậc thầy vĩ đại đã qua đời. Người ta cho rằng ông ấy đã thấu triệt toàn bộ mọi thứ và truyền dạy nó một cách trọn vẹn. Tất cả những gì chúng ta phải làm là tin tưởng — và vâng lời."

"Ai là bậc thầy vĩ đại người Do Thái đó?"

"Ồ — trường hợp đó lại khác. Tôn giáo của người Do Thái là sự tích tụ của những truyền thống cực kỳ cổ xưa, một số còn có từ trước cả dân tộc họ, và phát triển lớn dần qua các thời đại nhờ sự bồi đắp. Chúng tôi coi đó là những lời được truyền cảm hứng — ‘Lời của Chúa.’"

"Làm sao các anh biết đó là sự thật?"

"Bởi vì sách ghi thế."

"Sách nói rõ ràng từng chữ như vậy sao? Ai đã viết câu đó vào vậy?"

Tôi bắt đầu cố gắng nhớ lại một đoạn kinh thánh nào đó thực sự nói như vậy, nhưng không sao gọi ra được.

"Gác chuyện đó sang một bên," nàng tiếp tục, "điều tôi không thể hiểu nổi là tại sao các anh lại giữ những ý tưởng tôn giáo sơ khai ấy lâu đến thế. Các anh đã thay đổi tất cả các lĩnh vực khác của mình rồi cơ mà, phải không?"

"Hầu hết là thế," tôi đồng tình. "Nhưng lĩnh vực này chúng tôi gọi là ‘tôn giáo mặc khải,’ và nghĩ rằng đó là chân lý cuối cùng. Nhưng hãy kể cho tôi nghe thêm về những ngôi đền nhỏ của các bạn đi," tôi giục nàng. "Và những Người Mẹ Đền Thờ mà các bạn hay chạy đến tìm gặp ấy."

Sau đó, nàng giảng giải cho tôi một bài học dài về tôn giáo ứng dụng, mà tôi sẽ cố gắng cô đọng lại.

Họ phát triển lý thuyết trung tâm về một Thế lực Yêu thương, và mặc định rằng mối quan hệ của nó với họ mang tính chất của một người mẹ — rằng nó mong muốn sự An sinh và đặc biệt là sự phát triển của họ. Tương tự, mối quan hệ của họ với nó là mối quan hệ của đứa con, một sự trân trọng đầy yêu thương và sự hoàn thành hân hoan những mục đích cao cả của thế lực đó. Rồi, vốn dĩ là những con người vô cùng thiết thực, họ vắt óc suy nghĩ và vận dụng trí tuệ sắc sảo của mình để tìm ra loại hạnh kiểm mà thế lực đó mong đợi ở họ. Điều này đã đơm hoa kết trái thành một hệ thống đạo đức vô cùng đáng ngưỡng mộ. Nguyên tắc Tình yêu được công nhận rộng rãi — và được ứng dụng triệt để.

Sự kiên nhẫn, dịu dàng, lịch sự, tất cả những gì chúng ta gọi là “phong cách sống đẹp,” đều là một phần trong bộ quy tắc ứng xử của họ. Nhưng điểm mà họ vượt xa chúng ta chính là sự ứng dụng đặc biệt của tình cảm tôn giáo vào mọi lĩnh vực của đời sống. Họ không có nghi lễ, không có những màn trình diễn nhỏ được gọi là “lễ thánh,” ngoại trừ những cuộc diễu hành tôn giáo mà tôi đã nhắc tới, và những sự kiện đó mang tính giáo dục nhiều như tôn giáo, đồng thời cũng mang tính xã hội không kém. Nhưng họ thiết lập được một mối liên kết rõ ràng giữa mọi việc họ làm — với Chúa. Sự sạch sẽ, sức khỏe, trật tự tuyệt mỹ, vẻ đẹp bình yên phong phú của cả vùng đất, niềm hạnh phúc của trẻ em, và trên hết là sự tiến bộ không ngừng mà họ đạt được — tất cả những điều đó chính là tôn giáo của họ.

Họ áp dụng tâm trí vào ý niệm về Thượng Đế, và đúc kết thành học thuyết cho rằng một nội lực như thế đòi hỏi phải được biểu hiện ra bên ngoài. Họ sống cứ như thể Chúa là có thật và đang hoạt động bên trong họ.

Còn về những ngôi đền nhỏ rải rác khắp nơi — một số phụ nữ có tay nghề cao hơn, có thiên hướng tính cách phù hợp hơn với công việc này so với những người khác. Những người này, bất kể công việc của họ là gì, đều dành ra những giờ nhất định để Phục vụ tại Đền Thờ, nghĩa là có mặt ở đó với tất cả tình yêu thương, sự khôn ngoan cùng tư duy được huấn luyện của mình để xoa dịu những góc cạnh gồ ghề cho bất kỳ ai cần giúp đỡ. Đôi khi đó là một nỗi buồn thực sự, rất hiếm khi là một cuộc cãi vã, nhưng thường xuyên nhất là sự bối rối; ngay cả ở Herland, tâm hồn con người đôi khi cũng có những khoảng tối. Nhưng trên khắp đất nước, những con người xuất sắc nhất và khôn ngoan nhất của họ luôn sẵn sàng chìa tay giúp đỡ.

Nếu rắc rối quá mức sâu sắc, người tìm kiếm sẽ được hướng dẫn đến gặp một người khác có kinh nghiệm chuyên sâu hơn trong lĩnh vực tư duy đó.

Đây là một tôn giáo mang lại cho tâm trí đang mải miết tìm kiếm một nền tảng hợp lý trong đời sống, chính là khái niệm về một Thế lực Yêu thương vĩ đại đang kiên định hành động thông qua họ, hướng tới những điều tốt đẹp. Nó mang lại cho “tâm hồn” cảm giác được tiếp xúc với nguồn cội sâu kín nhất, cảm nhận về mục đích tối thượng mà chúng ta vẫn luôn khao khát. Nó mang lại cho “trái tim” cảm giác diệu kỳ khi được yêu thương, được yêu thương và thấu hiểu. Nó đưa ra những chỉ dẫn rõ ràng, đơn giản, hợp lý về cách chúng ta nên sống — và lý do tại sao. Và đối với nghi lễ, đầu tiên nó mang đến những màn biểu diễn tập thể đầy khải hoàn, khi với sự hòa quyện của mọi loại nghệ thuật, sự kết hợp làm hồi sinh tâm hồn của những đám đông lớn cùng nhau chuyển động nhịp nhàng qua các bước diễu hành và vũ đạo, lời ca và tiếng nhạc giữa những sản phẩm cao quý nhất của chính họ và vẻ đẹp khoáng đạt của những khu lùm cây cùng đồi nấp. Thứ hai, nó cung cấp vô số trung tâm trí tuệ nhỏ bé này, nơi những người kém khôn ngoan nhất có thể tìm đến những người khôn ngoan nhất để được giúp đỡ.

"Thật tuyệt vời!" tôi thốt lên đầy nhiệt huyết. "Đó là tôn giáo thiết thực, an ủi và tiến bộ nhất mà tôi từng nghe đến. Các bạn thực sự yêu thương lẫn nhau — các bạn thực sự gánh vác gánh nặng cho nhau — các bạn thực sự nhận ra rằng một đứa trẻ chính là hiện thân của vương quốc thiên đường. Các bạn còn mang tinh thần Cơ Đốc giáo hơn bất kỳ ai tôi từng thấy. Nhưng — thế còn cái chết thì sao? Và sự sống đời đời? Tôn giáo của các bạn dạy gì về sự vĩnh hằng?"

"Chẳng dạy gì cả," Ellador đáp. "Vĩnh hằng là gì thế?"

Thực sự là gì chứ? Lần đầu tiên trong đời, tôi cố gắng nắm bắt thực chất của khái niệm đó.

"Đó là — sự không bao giờ dừng lại."

"Không bao giờ dừng lại ư?" Nàng tỏ vẻ bối rối.

"Đúng vậy, sự sống cứ tiếp diễn mãi mãi."

"À — chúng tôi thấy điều đó chứ, dĩ nhiên rồi. Sự sống vẫn tiếp diễn mãi mãi, ở khắp xung quanh chúng ta mà."

"Nhưng sự sống đời đời thì tiếp diễn mà không phải chết."

"Vẫn là con người đó sao?"

"Đúng vậy, vẫn là con người đó, không bao giờ kết thúc, bất tử." Tôi rất đỗi vui mừng khi nghĩ rằng mình có điều gì đó để truyền dạy từ tôn giáo của chúng tôi, thứ mà tôn giáo của họ chưa từng công bố.

"Ở đây ư?" Ellador hỏi. "Không bao giờ chết — ở đây sao?" Tôi có thể nhận thấy bộ óc thực tế của nàng đang hình dung ra cảnh người dân chất đống lên, và vội vã trấn an nàng.

"Ồ không, tất nhiên rồi, không phải ở đây — mà là ở thế giới bên kia. Dĩ nhiên chúng ta phải chết ở đây chứ, nhưng sau đó chúng ta sẽ ‘bước vào cõi vĩnh sinh.’ Linh hồn sống mãi mãi."

"Làm sao anh biết?" nàng gặng hỏi.

"Tôi sẽ không cố gắng chứng minh điều đó với cô đâu," tôi vội vã nói tiếp. "Hãy cứ mặc định là như vậy đi. Cô cảm nhận thế nào về ý tưởng này?"

Nàng lại mỉm cười với tôi, nụ cười đáng yêu, lúm đồng tiền, dịu dàng, tinh nghịch và đậm chất làm mẹ ấy.

"Tôi có thể hoàn toàn, hoàn toàn thành thật được chứ?"

"Em chẳng thể nào khác được đâu," tôi nói, vừa vui mừng vừa hơi tiếc nuối. Sự trung thực minh bạch của những người phụ nữ này luôn là một điều khiến tôi ngạc nhiên không dứt.

"Đối với tôi, đó có vẻ là một ý tưởng ngốc nghếch một cách kỳ lạ," nàng bình tĩnh nói. "Và nếu là thật, thì thật là khó chịu."

"Từ trước đến nay, tôi vẫn luôn chấp nhận giáo lý về sự bất tử cá nhân như một điều hiển nhiên. Những nỗ lực của các nhà thông linh học hay gặng hỏi, luôn tìm cách dụ dỗ những linh hồn người thân yêu quay trở lại, chưa bao giờ đối với tôi là điều cần thiết. Tôi không dám nói rằng mình từng nghiêm túc và dũng cảm bàn thảo vấn đề này với chính bản thân; tôi chỉ đơn giản mặc định đó là một sự thật. Thế nhưng đây, người con gái tôi yêu, sinh thể có nhân vật liên tục hé lộ những tầng cao và biên độ mới vượt xa cả tôi, người siêu phụ nữ của một xứ sở siêu việt này, lại nói rằng nàng cho sự bất tử là ngốc nghếch! Mà nàng hoàn toàn nghiêm túc đấy chứ."

"Anh muốn nó để làm gì cơ chứ?" nàng hỏi.

"Sao em lại có thể không muốn nó cơ chứ!" tôi phản đối. "Em không muốn mình tắt ngấm như một ngọn nến sao? Em không muốn cứ tiếp tục tiến bước mãi — lớn lên và — và — được hạnh phúc, mãi mãi sao?"

"Ôi, không," nàng đáp. "Tôi hoàn toàn không muốn thế chút nào. Tôi muốn con tôi — và con của con tôi — tiếp tục tiến bước — và chúng sẽ làm thế. Tại sao tôi lại phải muốn điều đó cơ chứ?"

"Nhưng nó có nghĩa là Thiên đàng!" tôi khăng khăng. "Bình yên, Sức hút, Sự thoải mái và Tình yêu — ở bên Chúa." Tôi chưa bao giờ ăn nói trôi chảy đến thế về chủ đề tôn giáo. Nàng có thể kinh hoàng trước Sự Đọa đày, và hoài nghi về sự công bình của Sự Cứu rỗi, nhưng Sự Bất tử — đó chắc chắn là một đức tin cao cả.

"Này Van," nàng nói, đưa cả hai tay về phía tôi. "Này Van — người yêu dấu! Thật tuyệt vời làm sao khi anh cảm nhận nó một cách sâu sắc đến thế. Đó cũng là điều mà tất cả chúng ta đều muốn, tất nhiên rồi — Bình yên và Sức hút, Sự thoải mái và Tình yêu — ở bên Chúa! Và cả Sự tiến bộ nữa, hãy nhớ nhé; Sự tăng trưởng, mãi mãi và mãi mãi. Đó là điều mà tôn giáo của chúng tôi dạy chúng tôi phải khao khát và phấn đấu, và chúng tôi thực sự đang làm thế!"

"Nhưng đó là ở đây," tôi nói, "chỉ dành cho cuộc đời này trên trái đất."

"Thế ư? Và chẳng lẽ ở đất nước của các anh, với tôn giáo tuyệt đẹp về tình yêu và sự phục vụ, các anh cũng không có điều đó ở đây ư — cho cuộc đời này — trên trái đất?"

Không ai trong chúng tôi sẵn sàng kể cho những người phụ nữ xứ Herland nghe về những thói hư tật xấu ở xứ sở thân yêu của chính mình. Chúng tôi hoàn toàn có thể mặc định rằng chúng là điều cần thiết và tất yếu, và chỉ trích — hoàn toàn trong nội bộ chúng tôi — nền văn minh quá ư hoàn hảo của họ, nhưng khi phải kể cho họ nghe về những thất bại và sự lãng phí của chúng tôi, chúng tôi chẳng bao giờ có thể mở lời.

Hơn thế nữa, chúng tôi tìm cách tránh né việc tranh luận quá đà, và thúc đẩy chủ đề về những cuộc hôn nhân sắp tới của chúng tôi.

Jeff là kẻ kiên quyết nhất trong vấn đề này.

"Dĩ nhiên là họ không có bất kỳ nghi lễ hay buổi lễ kết hôn nào, nhưng chúng ta có thể biến nó thành một dạng đám cưới theo kiểu Quaker, và tổ chức trong đền thờ — đó là điều ít nhất chúng ta có thể làm cho họ."

Đúng là thế thật. Rốt cuộc thì có rất ít điều chúng tôi có thể làm cho họ. Ở đây, chúng tôi chỉ là những vị khách trắng tay và những kẻ tha hương, chẳng có lấy cơ hội để sử dụng sức mạnh và lòng dũng cảm của mình — chẳng có gì để bảo vệ họ hay che chở họ khỏi điều gì.

"Ít nhất chúng ta có thể trao cho họ họ của mình," Jeff khăng khăng.

"Họ tỏ ra rất ngọt ngào về chuyện đó, hoàn toàn sẵn lòng làm bất cứ điều gì chúng tôi yêu cầu để làm chúng tôi vui lòng. Về phần họ, Alima, một tâm hồn bộc trực, hỏi xem việc đó thì có ích lợi gì."

Terry, kẻ vẫn luôn chọc tức nàng, bảo đó là dấu hiệu của quyền sở hữu. "Em sắp trở thành Mrs. Nicholson," hắn nói. "Mrs. T. O. Nicholson. Điều đó cho mọi người thấy rằng em là vợ anh."

"Chính xác thì ‘vợ’ là gì?" nàng gặng hỏi, ánh lên trong mắt một tia nhìn nguy hiểm.

"Vợ là người phụ nữ thuộc về một người đàn ông," hắn bắt đầu.

Nhưng Jeff hăng hái tiếp lời: "Và chồng là người đàn ông thuộc về một người phụ nữ. Đó là bởi vì chúng ta theo chế độ một vợ một chồng, em biết đấy. Và hôn nhân là nghi lễ, cả dân sự lẫn tôn giáo, gắn kết hai người lại với nhau — ‘cho đến khi cái chết chia lìa đôi ta,’" cậu ta kết thúc, nhìn Celis với vẻ sùng kính vô bờ bến.

"Điều khiến tất cả chúng tôi cảm thấy ngớ ngẩn," tôi nói với các cô gái, "là ở chỗ chúng tôi chẳng có gì để tặng các em cả — ngoại trừ, tất nhiên, là họ của chúng tôi."

"Phụ nữ ở đất nước các anh không có họ trước khi kết hôn sao?" Celis bất chợt gặng hỏi.

"Ồ, có chứ," Jeff giải thích. "Họ có họ thời con gái — tức là họ của cha họ."

"Và điều gì xảy ra với những cái họ đó?" Alima hỏi.

"Họ đổi chúng lấy họ của chồng, em yêu," Terry đáp.

"Đổi ư? Thế những ông chồng có lấy ‘họ thời con gái’ của vợ không?"

"Ồ, không," hắn bật cười. "Người đàn ông giữ họ của mình và ban luôn nó cho cô ấy."

"Thế thì cô ấy chỉ việc vứt bỏ họ của mình và nhận lấy một cái họ mới — thật khó chịu làm sao! Chúng tôi sẽ không làm thế đâu!" Alima dứt khoát tuyên bố.

Terry tỏ ra rất dễ tính về chuyện đó. "Anh chẳng quan tâm các em làm hay không làm gì, miễn là chúng ta tổ chức đám cưới đó thật nhanh," hắn nói, với lấy bàn tay nâu vạm vỡ của Alima, một bàn tay cũng nâu và gần như mạnh mẽ chẳng kém gì hắn.

"Còn về việc tặng tụi này quà cáp — dĩ nhiên là chúng tôi hiểu các anh rất muốn làm thế, nhưng chúng tôi mừng là các anh không làm được," Celis nói tiếp. "Anh thấy đấy, chúng tôi yêu các anh chỉ vì chính con người các anh — chúng tôi không muốn các anh phải — phải đền đáp gì cả. Chẳng phải việc biết rằng mình được yêu thương một cách cá nhân — và thuần túy với tư cách là đàn ông — đã là quá đủ rồi sao?"

Dù đủ hay không, đó vẫn là cách chúng tôi kết hôn. Chúng tôi tổ chức một đám cưới ba đôi lỏng lớn tại ngôi đền lớn nhất, và có vẻ như hầu hết người dân trong nước đều có mặt. Buổi lễ vô cùng trang nghiêm và đẹp đẽ. Ai đó đã sáng tác một bài hát mới cho dịp này, đẹp một cách cao thượng, về Niềm Hy Vọng Mới cho người dân của họ — Sự Gắn Kết Mới với các xứ sở khác — Tình anh em cũng như Tình chị em, và kèm theo một vẻ kinh ngạc hiển hiện, là Tình phụ tử.

Terry luôn tỏ ra bứt rứt trước những lời bàn tán của họ về tình phụ tử. "Cứ đà này thì ai nhìn vào cũng tưởng chúng ta là các Thượng Tế của — của sự cuồng sinh đẻ mất!" hắn phản đối. "Mấy người phụ nữ này hình như chẳng nghĩ đến gì ngoài trẻ con! Rồi tụi mình sẽ dạy cho họ một bài học!"

Hắn quá chắc chắn về những gì mình sắp dạy, còn thái độ tiếp thu của Alima lại quá chừng bấp bênh, khiến Jeff và tôi không khỏi lo sợ những điều tồi tệ nhất. Chúng tôi cố gắng cảnh cáo hắn — nhưng việc đó chẳng ích gì. Gã đàn ông cao lớn khôi ngô ấy ngẩng cao đầu, ưỡn cái lồng ngực vạm vỡ đó ra và bật cười.

"Có ba cuộc hôn nhân riêng biệt," hắn nói. "Tôi sẽ không can thiệp vào chuyện của các cậu — và các cậu cũng đừng can thiệp vào chuyện của tôi."

Thế rồi ngày trọng đại cũng đến, giữa muôn trùng đám đông phụ nữ tụ tập, ba chú rể chúng tôi không có bất kỳ “phù rể” nào hỗ trợ, hay bất kỳ người đàn ông nào khác đứng sau lưng làm chỗ dựa, bỗng cảm thấy mình nhỏ bé lạ lùng khi bước lên phía trước.

Somel, Zava và Moadine đều có mặt; chúng tôi cũng rất biết ơn vì điều đó — họ trông gần gũi chẳng khác gì người thân trong gia đình.

"Đó là một đoàn rước hoành tráng, những điệu múa uốn lượn nhịp nhàng, bài thánh ca mới mà tôi vừa nhắc đến, và toàn bộ không gian rộng lớn đó tràn ngập cảm xúc — sự kính sợ sâu sắc, niềm hy vọng ngọt ngào, và sự mong đợi đầy kinh ngạc trước một phép màu mới."

"Chẳng có điều gì giống như thế này từng xảy ra trong nước kể từ khi Chế độ Mẫu tử của chúng tôi bắt đầu!" Somel khẽ nói với tôi, trong lúc chúng tôi theo dõi những màn diễu hành mang tính biểu tượng. "Anh thấy đấy, đây là bình minh của một kỷ nguyên mới. Anh không hiểu anh có ý nghĩa thế nào đối với chúng tôi đâu. Không chỉ là Tình phụ tử — thứ quan hệ cha con song trùng kỳ diệu mà chúng tôi hoàn toàn xa lạ — phép màu của sự gắn kết trong việc ban sự sống, mà còn là Tình anh em. Các anh chính là phần còn lại của thế giới. Các anh kết nối chúng tôi với đồng loại của mình — với tất cả những xứ sở và con người xa lạ mà chúng tôi chưa từng thấy. Chúng tôi hy vọng sẽ được biết về họ — được yêu thương và giúp đỡ họ — và học hỏi từ họ. Ah! Anh không thể tưởng tượng nổi đâu!"

Hàng ngàn giọng hát hòa quyện dâng trào trong cao trào vút cao của Bài thánh ca Về Cuộc Sống Sắp Tới ấy. Trước Bàn thờ Mẫu tử vĩ đại, được trang hoàng bằng vương miện hoa quả, là một bàn thờ mới cũng được đội vương miện. Trước Đại Mẫu Thần của xứ sở cùng vòng vây các Cố vấn Đền thờ Cấp cao của bà, trước đám đông bạt ngàn những người phụ nữ với gương mặt điềm tĩnh và những thiếu nữ có đôi mắt thánh thiện, ba người được chọn của chúng tôi bước lên, và ba chúng tôi, những người đàn ông đơn độc giữa cả xứ sở ấy, đã nắm chặt tay họ và trao nhau những lời thề nguyền hôn nhân.