Cuối cùng thì tham vọng của Terry cũng đã thành hiện thực. Chúng tôi được mời đến phát biểu trước các cử tọa đông đảo và các lớp học của các thiếu nữ, luôn trong bầu không khí lịch thiệp và hoàn toàn tự nguyện từ phía chúng tôi.

Tôi nhớ lần đầu tiên ấy—và việc chúng tôi đã chăm chút kỹ lưỡng thế nào cho trang phục cùng diện mạo qua tay nghề tự cắt tóc của mình. Riêng Terry thì vô cùng khó tính về kiểu dáng bộ râu, lại vừa chê bai các nỗ lực chung của chúng tôi đến mức cuối cùng chúng tôi đành phất tay đưa cái kéo cho anh ta và bảo anh ta muốn làm gì thì làm. Dần dần chúng tôi lại đâm ra quý những bộ râu ấy; chúng gần như là dấu hiệu phân biệt duy nhất giữa chúng tôi với những người phụ nữ cao lớn và lực lưỡng ấy, với mái tóc cắt ngắn và trang phục phi giới tính. Được tự do lựa chọn trong vô số trang phục, chúng tôi đã chọn theo sở thích cá nhân, và để rồi ngạc nhiên khi thấy rằng, khi đối diện với những khán phòng đông nghịt, chúng tôi mới là những kẻ ăn mặc lộng lẫy nhất, đặc biệt là Terry.

Anh ta trông thật oai vệ, những đường nét cương nghị trênKhuôn mặt được làm dịu lại nhờ mái tóc dài hơn chút ít — mặc dù anh ta bắt tôi phải tỉa nó ngắn nhất có thể; và anh ta mặc chiếc áo tunic thêu thùa lộng lẫy với chiếc thắt lưng bản rộng, buông lơi đậm chất một vị vua Henry V. Trông Jeff thì giống như một... ừm, giống một chàng tình lang phái Huguenot; còn tôi trông ra sao thì tôi chẳng biết, chỉ thấy vô cùng thoải mái. Khi mặc lại bộ giáp chần bông của chính mình với những đường viền cứng đờ vì hồ bột, tôi mới nuối tiếc nhận ra trang phục của xứ Herland dễ chịu biết nhường nào.

Chúng tôi đảo mắt rà soát khán phòng, tìm kiếm ba gương mặt rạng rỡ quen thuộc; nhưng chẳng thấy bóng dáng họ đâu. Chỉ có một biển những thiếu nữ: trầm lặng, háo hức, chăm chú, tất cả đều dồn hết tâm trí vào việc lắng nghe và học hỏi.

Chúng tôi đã được động viên hãy phác họa một cách khái quát nhất có thể về lịch sử thế giới, gọn gàng thôi, và sẵn sàng trả lời các câu hỏi.

Moadine đã giải thích với chúng tôi rằng: “Các vị thấy đấy, chúng tôi vô cùng dốt nát. Chúng tôi chẳng biết gì ngoài những khoa học tự nghiên cứu lấy, chỉ là sản phẩm trí tuệ của một nửa đất nước nhỏ bé này; còn các vị, theo chúng tôi hiểu, đã cùng nhau vun đắp khắp toàn cầu, chia sẻ những phát minh, chung tay tạo nên tiến trình phát triển. Văn minh của các vị hẳn phải tuyệt vời và đẹp đẽ biết bao!”

Somel đưa thêm một gợi ý.

“Các vị không cần phải bắt đầu lại từ đầu như khi đối diện với chúng tôi. Chúng tôi đã tổng hợp lại những gì học được từ các vị, và nó đã được đón nhận nồng nhiệt trên khắp cả nước. Có lẽ các vị muốn xem qua bản đề cương của chúng tôi chứ?”

Chúng tôi rất háo hức muốn xem và vô cùng ấn tượng. Ban đầu, đối với chúng tôi, những người phụ nữ này — do hoàn cảnh không thể biết được những kiến thức cơ bản mà chúng tôi coi là hiển nhiên — có vẻ ở trình độ của trẻ con hoặc dã nhân. Nhưng qua thời gian tiếp xúc, điều mà chúng tôi buộc phải thừa nhận là họ thiếu hiểu biết theo cách của Plato và Aristotle, nhưng lại sở hữu một tư duy phát triển cao hoàn toàn có thể sánh ngang với Hy Lạp cổ đại.

Còn lâu tôi mới làm nặng nề những trang này bằng việc kể lại những gì chúng tôi đã cố gắng truyền dạy cho họ một cách đầy khiếm khuyết. Điều đáng nhớ chính là những gì họ dạy lại cho chúng tôi, hoặc dẫu sao cũng là một thoáng hé lộ về điều đó. Và hiện tại, mối quan tâm lớn nhất của chúng tôi hoàn toàn không nằm ở nội dung bài nói, mà là ở cử tọa.

Những thiếu nữ — hàng trăm người — với những gương mặt trẻ trung, háo hức, sáng ngời và chăm chú; những câu hỏi dồn dập, và, tôi lấy làm tiếc phải nói điều này, là sự bất lực ngày càng tăng của chúng tôi trong việc trả lời chúng một cách thỏa đáng.

Những người hướng dẫn riêng của chúng tôi, những người ngồi trên bục cùng chúng tôi và đôi khi giúp làm rõ câu hỏi hoặc, thường xuyên hơn là câu trả lời, đã nhận thấy hiệu ứng này và khép lại phần thuyết trình chính thức của buổi tối có phần hơi sớm.

Somel gợi ý: “Các thiếu nữ của chúng tôi sẽ rất vui được gặp gỡ các vị, được trò chuyện trực tiếp hơn, nếu các vị đồng ý?”

Đồng ý chứ! Chúng tôi nóng lòng muốn thế và đã nói lên điều đó, ngay lúc ấy tôi thấy một nụ cười thoáng qua trên khuôn mặt Moadine. Ngay cả khi đó, với ngần ấy những cô gái trẻ hăng hái đang chờ đợi để trò chuyện với chúng tôi, một câu hỏi bất chợt xẹt qua tâm trí tôi: “Góc nhìn của họ là gì? Họ nghĩ gì về chúng tôi nhỉ?” Chúng tôi đã tìm ra câu trả lời sau đó.

Terry lao vào giữa đám đông trẻ trung ấy với một sự say mê cuồng nhiệt, tựa như một kình ngư hào hứng nhảy xuống biển. Jeff, với vẻ mặt thành kính trên gương mặt quý phái, tiến lại như thể đang tham dự một nghi lễ thiêng liêng. Nhưng tôi thì hơi chùng lại bởi suy nghĩ vừa rồi, và giữ cho đôi mắt mình luôn cảnh giác. Tôi vẫn kịp quan sát Jeff, dẫu bản thân đang bị vây quanh bởi một nhóm người tò mò háo hức — như tất cả chúng tôi — và thấy đôi mắt tôn sùng cùng sự lịch thiệp nghiêm trang của anh ta đã làm hài lòng và thu hút một số cô; trong khi những người khác, có vẻ là những tâm hồn mạnh mẽ hơn, lại rời xa nhóm của Jeff để sang nhóm của Terry hoặc của tôi.

Tôi quan sát Terry với sự tò mò đặc biệt, biết rằng anh ta đã mong mỏi khoảnh khắc này đến nhường nào, và ở quê nhà anh ta luôn có sức hút không thể chối từ. Và tôi có thể nhận thấy, dĩ nhiên chỉ qua những khoảnh khắc ngắn ngủi, cách tiếp cận ngọt ngào và đầy tính áp đặt của anh ta dường như khiến họ khó chịu; những cái nhìn quá đỗi thân mật bị họ ngấm ngầm bực bội, những lời khen ngợi thì làm họ bối rối và cáu kỉnh. Thỉnh thoảng lại có một cô gái đỏ mặt, không phải vì đôi mi cụp xuống với vẻ e ấp mời gọi, mà là vì tức giận cùng cái hất đầu nhanh gọn. Hết cô này đến cô khác quay lưng bỏ đi cho đến khi quanh anh ta chỉ còn lại một vòng tròn nhỏ những người đặt câu hỏi, và rõ ràng, họ là những người “ít nữ tính” nhất trong đám.

Ban đầu tôi thấy anh ta tỏ ra mãn nguyện, cứ như thể tưởng rằng mình đang tạo ấn tượng mạnh; nhưng rồi cuối cùng, liếc nhìn Jeff hoặc tôi, anh ta có vẻ kém vui đi — và ngày càng kém vui hơn.

Về phần tôi, tôi ngạc nhiên một cách đầy dễ chịu. Ở quê nhà, tôi chưa bao giờ là kẻ “đào hoa”. Tôi có những người bạn gái, những người bạn tốt, nhưng họ chỉ là bạn — không hơn không kém. Hơn nữa họ cũng thuộc một nhóm tương tự, chẳng phải kiểu nổi bật giữa bầy đàn người hâm mộ vây quanh. Thế nhưng ở đây, trước sự kinh ngạc của tôi, tôi lại thấy nhóm vây quanh mình là đông nhất.

Dĩ nhiên tôi phải khái quát hóa, dồn nén lại rất nhiều ấn tượng; nhưng buổi tối đầu tiên chính là một minh chứng tiêu biểu cho ấn tượng mà chúng tôi tạo ra. Jeff có một lượng người theo đuổi, nếu tôi có thể gọi như vậy, gồm những cô nàng mang tính đa cảm hơn — dù đó không phải là từ tôi muốn dùng. Có lẽ là những người kém thực tế hơn một chút; những cô gái làm nghệ thuật, các nhà đạo đức học, giáo viên — kiểu người như vậy.

Terry bị đẩy về phía một nhóm có phần gai góc: những bộ óc sắc sảo, logic, thích tọc mạch, không quá nhạy cảm, chính là kiểu người mà anh ta ghét nhất; trong khi về phần tôi — tôi trở nên vô cùng tự đắc về độ nổi tiếng chung của mình.

Terry tức điên lên vì điều đó. Chúng tôi khó mà trách anh ta được.

“Thiếu nữ đấy ư!” anh ta bùng nổ khi buổi tối kết thúc và chúng tôi chỉ còn lại một mình. “Gọi thế mà cũng gọi là thiếu nữ!”

Jeff đáp với đôi mắt xanh ngắt vẻ thỏa mãn mộng mơ: “Tôi gọi họ là những thiếu nữ rất đáng yêu.”

Tôi ôn tồn hỏi: “Thế anh gọi họ là gì?”

“Đám con trai! Chẳng khác nào con trai, phần lớn là thế. Lại còn cái đám xa cách, khó chịu hết chỗ nói. Toàn những kẻ xấc láo, hách dịch và tò mò. Chẳng có chút nữ tính nào cả.”

Anh ta tức giận và cay nghiệt, tôi nghĩ là còn mang cả chút ghen tị nữa. Về sau, khi biết được chính xác điều gì khiến họ không thích, anh ta đã thay đổi thái độ đôi chút và hòa hợp hơn. Anh ta buộc phải thế. Bởi vì, bất chấp những lời chê bai của anh ta, họ vẫn là phụ nữ, hơn nữa, đó là tất cả những người phụ nữ có ở đây! Trừ ba người chúng tôi! — những người mà chẳng mấy chốc chúng tôi đã nối lại mối thâm tình.

Khi bước vào giai đoạn theo đuổi, điều mà nó đã diễn ra rất nhanh sau đó, tôi tất nhiên có thể mô tả rõ nhất về trường hợp của chính mình — và lại là kẻ ít muốn làm điều đó nhất. Nhưng về phần Jeff, tôi cũng nghe được đôi điều; anh ta có vẻ thích thú kể lể đầy vẻ ngưỡng mộ và kính cẩn, một cách dài dòng về tâm hồn cao cả cùng sự hoàn mỹ không tì vết của Celis; còn Terry — Terry đã khởi đầu hụt hơi quá nhiều lần và vấp phải vô số sự cự tuyệt, đến mức khi thực sự tĩnh tâm lại để chinh phục Alima, anh ta đã khôn ngoan lên rất nhiều. Dẫu vậy, mọi chuyện chẳng hề suôn sẻ. Họ cứ tan hợp, cãi vã hết lần này đến lần khác; anh ta thường bỏ đi để tìm kiếm sự an ủi ở một mỹ nhân nào đó — nhưng người đẹp ấy lại chẳng thèm đếm xỉa — để rồi anh ta lại lủi thủi quay về bên Alima, ngày càng trở nên tận tụy hơn sau mỗi lần như vậy.

Nàng chưa từng nhượng bộ dù chỉ một chút. Một sinh linh cao lớn, xinh đẹp, sở hữu sức mạnh vượt trội ngay cả trong cái giống loài toàn những người phụ nữ lực lưỡng ấy, với chiếc đầu ngẩng cao cùng đôi lông mày đậm nét vắt ngang đôi mắt đen sắc sảo như đôi cánh rộng của một chú diều hâu đang sải cánh lượn.

Tôi là bạn tốt của cả ba nàng, nhưng thân nhất vẫn là Ellador, từ lâu trước khi thứ tình cảm đó chuyển hóa đối với cả hai chúng tôi.

Từ nàng, và từ Somel — người đã trò chuyện với tôi vô cùng cởi mở — cuối cùng tôi cũng hiểu được phần nào góc nhìn của xứ Herland đối với những vị khách của họ.

Họ đang sống trong sự cô lập, hạnh phúc và mãn nguyện thì tiếng gầm rú của chiếc thủy phi cơ xé rách bầu trời bên trên.

Tất cả mọi người đều nghe thấy — nhìn thấy — từ cách đó hàng dặm trời, tin tức được truyền đi chớp nhoáng khắp đất nước, và một hội đồng được triệu tập ở mọi thị trấn và làng mạc.

Và đây là quyết định nhanh chóng của họ:

“Đến từ một đất nước khác. Có lẽ là nam giới. Rõ ràng là văn minh bậc cao. Chắc chắn sở hữu nhiều kiến thức quý giá. Có thể gây nguy hiểm. Hãy bắt lấy họ nếu được; thuần hóa và huấn luyện họ nếu cần thiết. Đây có thể là cơ hội để tái thiết lập chế độ lưỡng tính cho dân tộc chúng ta.”

Họ không sợ chúng tôi — ba triệu người phụ nữ vô cùng thông minh — hoặc hai triệu, nếu chỉ tính người lớn — chẳng đời nào lại đi sợ ba gã đàn ông trẻ tuổi. Chúng tôi nghĩ về họ như những “Người phụ nữ”, và do đó hẳn là rụt rè; nhưng đã hai nghìn năm trôi qua kể từ khi họ còn có thứ gì đó để mà sợ hãi, và chắc chắn là hơn một nghìn năm kể từ khi họ vượt qua cảm giác đó.

Chúng tôi đã nghĩ — ít nhất là Terry — rằng chúng tôi có thể mặc sức chọn lựa giữa họ. Còn họ — một cách rất thận trọng và có tầm nhìn xa — lại nghĩ đến việc chọn lựa chúng tôi, nếu thấy điều đó hợp lý.

Trong suốt quãng thời gian chúng tôi được huấn luyện, họ đã nghiên cứu chúng tôi, phân tích chúng tôi, chuẩn bị các báo cáo về chúng tôi, và những thông tin này được phổ biến rộng rãi khắp toàn quốc.

Không một thiếu nữ nào ở xứ sở đó lại không trải qua nhiều tháng trời tìm hiểu mọi thứ có thể thu thập được về đất nước chúng tôi, nền văn hóa và nhân cách của chúng tôi. Hèn chi những câu hỏi của họ lại khó trả lời đến vậy. Nhưng tôi lấy làm tiếc phải nói rằng, khi cuối cùng chúng tôi được đưa ra và — trưng bày (tôi ghét phải gọi như thế, nhưng sự thật đúng là vậy), chẳng có ai tranh giành hay vội vã nhận lấy cả. Tội nghiệp lão Terry cứ ngây thơ tưởng tượng rằng cuối cùng mình cũng được tự do lang thang trong “một khu vườn hồng ngập tràn thiếu nữ” — để rồi ngạc nhiên thay! những nụ hồng ấy đều giương đôi mắt sắc sảo đánh giá để quan sát chúng tôi.

Họ rất hứng thú, vô cùng hứng thú, nhưng đó không phải là kiểu hứng thú mà chúng tôi đang tìm kiếm.

Để hình dung được thái độ của họ, bạn phải ghi nhớ ý thức đoàn kết cực kỳ cao độ của họ. Họ không phải là từng cá nhân đang chọn lựa một người tình; họ không hề có mảy may khái niệm nào về tình yêu — ý tôi là tình yêu xác thịt. Những thiếu nữ này — những người mà với mỗi người bọn họ, tình mẫu tử là ngọn hải đăng soi đường, và tình mẫu tử ấy được tôn lên trên cả một chức năng sinh học thông thường, được nhìn nhận như là dịch vụ xã hội cao cả nhất, như bí tích của cả một đời người — giờ đây đang đứng trước cơ hội thực hiện bước ngoặt lớn là thay đổi toàn bộ vị thế của mình, quay trở lại trật tự lưỡng tính ban đầu của tự nhiên.

Bên cạnh yếu tố nền tảng đó là sự quan tâm và tò mò vô tận đối với nền văn minh của chúng tôi, hoàn toàn mang tính phi cá nhân, và được nắm giữ bởi một tầng lớp tư duy mà nếu đặt cạnh họ, chúng tôi chẳng khác nào... những cậu học sinh.

Thảo nào các buổi thuyết giảng của chúng tôi lại không thành công; và cũng chẳng có gì lạ khi những bước tiến của chúng tôi, hay ít nhất là của Terry, lại nhận về sự thờ ơ phũ phàng đến thế. Lý do cho sự thành công tương đối của chính tôi ban đầu chẳng hề làm kiêu hãnh của tôi dễ chịu chút nào.

Somel nói với tôi: “Chúng tôi thích anh nhất, bởi vì anh có vẻ giống chúng tôi hơn.”

“Giống một lũ đàn bà hơn chứ gì!” tôi thầm nghĩ đầy chán ghét, rồi chợt nhớ ra họ khác xa với định nghĩa “đàn bà” mang hàm ý miệt thị của chúng tôi đến thế nào. Nàng đang mỉm cười với tôi, đọc thấu suy nghĩ của tôi.

“Chúng tôi thừa hiểu rằng mình trông không giống những người — phụ nữ — trong mắt các anh. Dĩ nhiên, ở một chủng tộc lưỡng tính, đặc điểm nổi bật của mỗi giới ắt phải được đẩy lên mạnh mẽ hơn. Nhưng chắc chắn vẫn có đủ những đặc tính thuộc về Con người phải không nào? Đó là điều tôi muốn nói khi bảo rằng anh giống chúng tôi hơn — giống Con người hơn. Chúng tôi cảm thấy thoải mái khi ở bên anh.”

Khó khăn của Jeff nằm ở sự hào hiệp thái quá của anh ta. Anh ta lý tưởng hóa phụ nữ, và lúc nào cũng tìm kiếm cơ hội để “bảo vệ” hay “phục vụ” họ. Những người ở đây chẳng cần sự bảo vệ hay phục vụ nào cả. Họ đang sống trong hòa bình, quyền lực và sự sung túc; chúng tôi mới là khách của họ, là tù nhân, hoàn toàn phụ thuộc.

Dĩ nhiên chúng tôi có thể hứa hẹn đủ điều về những lợi ích nếu họ chịu đến đất nước chúng tôi; nhưng càng hiểu biết nhiều về xứ sở của họ, chúng tôi càng bớt khoác lác đi.

Những món đồ trang sức và trinket của Terry được họ trân trọng như những món đồ cổ kỳ lạ; chuyền tay nhau ngắm nghía, đặt ra những câu hỏi về kỹ thuật chế tác chứ hoàn toàn không màng đến giá trị vật chất; và họ bàn tán không phải về quyền sở hữu, mà là về việc nên đem trưng bày chúng ở bảo tàng nào.

Khi một người đàn ông chẳng có gì để trao tặng cho người phụ nữ, lại hoàn toàn phụ thuộc vào sức hút cá nhân của mình, thì việc tán tỉnh của anh ta sẽ bị đặt dưới những giới hạn nhất định.

Họ đang cân nhắc hai điều: sự hợp lý của việc thực hiện Cuộc Đại Thay Đổi; và mức độ thích ứng cá nhân sao cho phục vụ tốt nhất cho mục đích đó.

Ở đây chúng tôi có lợi thế từ trải nghiệm cá nhân ít ỏi với ba cô gái phi thân trong rừng sâu ấy; và điều đó đã góp phần kéo chúng tôi xích lại gần nhau hơn.

Về phần Ellador: Giả sử bạn đặt chân đến một vùng đất lạ và thấy nơi đây thật dễ chịu — chỉ là dễ chịu hơn mức bình thường một chút — rồi bạn tìm thấy những cánh đồng màu mỡ, tiếp đó là những khu vườn, những khu vườn lộng lẫy, rồi đến những cung điện chứa đầy báu vật quý hiếm và kỳ lạ — vô giá, vô tận, và rồi — những dãy núi — tựa như dãy Himalaya, và cuối cùng là biển cả.

Tôi đã thích nàng từ cái ngày nàng thăng bằng trên cành cây trước mặt tôi và gọi tên bộ ba chúng tôi. Tôi nghĩ về nàng nhiều nhất. Về sau, tôi hướng về nàng như một người bạn khi chúng tôi gặp lại lần thứ ba, và tiếp tục duy trì mối quan hệ đó. Trong khi sự tận tụy thái quá của Jeff khiến Celis bối rối, thực sự làm trì hoãn ngày hạnh phúc của họ, trong khi Terry và Alima cứ cãi vã rồi chia tay, tái hợp rồi lại chia tay, thì tôi và Ellador lại dần trở thành những người bạn tri kỷ.

Chúng tôi trò chuyện không biết chán. Chúng tôi cùng nhau đi dạo những quãng đường dài. Nàng chỉ cho tôi mọi thứ, giải thích chúng, cắt nghĩa rất nhiều điều mà tôi chưa hiểu thấu. Qua trí thông minh đầy thấu cảm của nàng, tôi ngày càng thấu hiểu sâu sắc hơn tinh thần của con người xứ Herland, ngày càng trân trọng sự phát triển nội tâm kỳ diệu cũng như sự hoàn mỹ bên ngoài nơi đây.

Tôi thôi không còn cảm giác mình là một kẻ tha hương, một tên tù nhân nữa. Nơi đây ngập tràn một cảm giác thấu cảm, đồng nhất và chung một mục đích. Chúng tôi thảo luận về — mọi thứ. Và, khi tôi tiến xa hơn nữa trên hành trình khám phá tâm hồn giàu có và ngọt ngào của nàng, cảm giác tình bạn dễ chịu ban đầu ấy chỉ là một nền tảng vững chãi cho một chiều cao, chiều rộng và sự kết đan xen lẫn của tình cảm, khiến tôi hoàn toàn lóa mắt trước vẻ kỳ diệu của nó.

Như tôi đã nói, tôi chưa từng mấy quan tâm đến phụ nữ, và họ cũng vậy với tôi — không theo cái cách của Terry. Nhưng người phụ nữ này —

Ban đầu tôi thậm chí chưa từng nghĩ về nàng “theo cái cách đó”, như cách tụi con gái vẫn hay nói. Tôi đến đất nước này chẳng hề mang theo tâm địa của một kẻ đi tìm hậu cung Thổ Nhĩ Kỳ nào cả, và tôi cũng chẳng phải kẻ tôn sờn phụ nữ giống như Jeff. Tôi chỉ đơn giản là quý cô gái ấy “như một người bạn”, theo cách chúng ta vẫn nói. Tình bạn đó cứ lớn dần lên như một cái cây. Nàng chơi thể thao cực giỏi! Chúng tôi cùng nhau làm đủ mọi trò. Nàng dạy tôi chơi game và tôi dạy lại nàng, chúng tôi cùng đua thuyền, chèo thuyền và có đủ thứ niềm vui, bên cạnh tình đồng đội cao cả hơn.

Rồi, khi tôi tiến xa hơn nữa, cung điện, kho báu và những dãy núi phủ tuyết trắng mở ra trước mắt. Tôi chưa từng biết trên đời lại có thể tồn tại một con người như thế. Vĩ đại làm sao. Ý tôi không phải là tài năng. Nàng là một nữ kiểm lâm — một trong những người giỏi nhất — nhưng tôi không có ý nói đến tài năng đó. Khi tôi nói vĩ đại, ý tôi là vĩ đại — rộng lớn, trong mọi khía cạnh. Nếu tôi hiểu biết nhiều hơn về những người phụ nữ đó, một cách sâu sắc như vậy, hẳn tôi sẽ không thấy nàng là duy nhất; nhưng ngay cả giữa họ, nàng vẫn thật cao quý. Mẹ nàng là một Bậc Mẫu Thần Tối Cao — và bà ngoại nàng cũng vậy, tôi nghe người ta kể lại sau đó.

Cứ thế, nàng kể cho tôi nghe ngày càng nhiều về vùng đất tươi đẹp của mình; và tôi cũng kể cho nàng nghe, vâng, còn nhiều hơn cả mức tôi muốn, về đất nước của tôi; rồi chúng tôi trở nên quấn quýt không rời. Sau đó, sự thấu cảm sâu sắc hơn này xuất hiện và lớn dần lên. Tôi cảm thấy tâm hồn mình như vươn lên và tung cánh. Cuộc sống bỗng trở nên lớn lao hơn. Cứ như thể tôi hiểu thấu — điều mà chưa bao giờ tôi làm được trước đây — cứ như thể tôi có thể Làm được mọi thứ — cứ như thể tôi cũng có thể trưởng thành — nếu nàng chịu giúp đỡ tôi. Và rồi Điều đó đã đến — với cả hai chúng tôi, tất cả cùng một lúc.

Một ngày tĩnh lặng — ở rìa thế giới, thế giới của họ. Chỉ có hai chúng tôi, phóng tầm mắt ngắm nhìn vùng rừng núi mờ sương trải dài tít tắp bên dưới, trò chuyện về trời đất và cuộc đời con người, về đất nước của tôi cùng những xứ sở khác, về những gì họ cần và những gì tôi hy vọng sẽ làm cho họ —

“Nếu em giúp anh,” tôi nói.

Nàng quay sang tôi, với ánh nhìn cao cả và dịu dàng ấy, rồi khi đôi mắt nàng dừng lại trong mắt tôi và bàn tay nàng cũng vậy — thì bất chợt một hào quang rực rỡ bùng lên giữa chúng tôi, tức thì, choáng ngợp — hoàn toàn vượt quá mọi từ ngữ tôi có thể diễn tả.

Celis là một người mang sắc màu xanh-vàng-hồng; Alima mang sắc đen-trắng-đỏ, một vẻ đẹp rực lửa. Còn Ellador mang sắc nâu: mái tóc tối màu và mềm mại, tựa như bộ lông hải cẩu; làn da nâu trong trẻo ánh lên sắc đỏ khỏe khoắn; đôi mắt nâu — dường như trải dài từ sắc hoàng ngọc cho đến nhung đen — những thiếu nữ tuyệt mỹ, tất cả bọn họ.

Họ đã nhìn thấy chúng tôi đầu tiên, tận sâu dưới hồ nước phía dưới, và truyền tin đi khắp xứ sở thậm chí trước cả chuyến bay thám hiểm đầu tiên của chúng tôi. Họ đã chứng kiến chúng tôi hạ cánh, lướt qua khu rừng cùng chúng tôi, trốn trên cây và — tôi hồ nghi ngờ rằng — đã cố tình khúc khích cười.

Họ đã canh gác chiếc máy bay có mái che của chúng tôi, thay phiên nhau làm nhiệm vụ đó; và khi thông tin chúng tôi trốn thoát được loan báo, họ đã bám theo bên cạnh suốt một hoặc hai ngày, và có mặt vào phút chót, như đã mô tả. Họ cảm thấy có một mối dây liên kết đặc biệt với chúng tôi — gọi chúng tôi là “những người đàn ông của họ” — và khi chúng tôi được tự do nghiên cứu đất nước cùng con người nơi đây, và được họ nghiên cứu ngược lại, mối dây liên kết đó đã được những vị lãnh đạo khôn ngoan công nhận.

Nhưng tôi cảm thấy, tất cả chúng tôi đều cảm thấy, rằng chúng tôi vẫn sẽ chọn họ giữa hàng triệu người, một cách không chút sai lầm.

Thế nhưng “con đường tình yêu chân chính chưa bao giờ bằng phẳng”; giai đoạn tán tỉnh này chứa đầy những cái bẫy bất ngờ nhất.

Viết lại điều này vào thời điểm muộn màng này, sau vô vàn trải nghiệm cả ở xứ Herland lẫn, sau này, ở chính quê hương mình, giờ đây tôi đã có thể thấu hiểu và triết lý hóa về những điều mà khi ấy vốn là sự kinh ngạc liên tục và thường là một biểu hiện bi kịch tạm thời.

Tất nhiên, “vũ khí lợi hại nhất” trong hầu hết các cuộc tán tỉnh chính là sự hấp dẫn giới tính. Rồi dần dần phát triển thành tình đồng đội tùy theo sự cho phép của hai tính cách. Sau đó, khi kết hôn, hoặc là sự thiết lập của một tình bạn chớm nở chậm chạp, có nền tảng rộng rãi, là mối quan hệ sâu sắc nhất, dịu dàng nhất, ngọt ngào nhất, được thắp sáng và sưởi ấm bởi ngọn lửa tình yêu tái diễn; hoặc ngược lại, tình yêu phai nhạt dần, không có tình bạn nào nảy nở, toàn bộ mối quan hệ từ vẻ đẹp biến thành tro tàn.

Ở đây mọi thứ hoàn toàn khác biệt. Chẳng hề có cảm xúc giới tính nào để khơi gợi, hoặc thực tế là không có. Hai nghìn năm không sử dụng đã để lại rất ít bản năng ấy; ngoài ra chúng ta cũng phải nhớ rằng những ai thỉnh thoảng bộc lộ nó như những ngoại lệ nghịch dị thường bị tước đoạt quyền làm mẹ bởi chính thực tế đó.

Tuy nhiên, trong khi quá trình làm mẹ vẫn tồn tại, nền tảng vốn có cho sự phân biệt giới tính cũng vậy; và ai dám chắc những cảm giác lâu ngày bị lãng quên nào, mơ hồ và không tên, đã bị khuấy động trong trái tim của một số người mẹ ấy bởi sự xuất hiện của chúng tôi?

Điều khiến chúng tôi càng thêm lúng túng trong cách tiếp cận chính là sự thiếu vắng bất kỳ truyền thống giới tính nào. Chẳng có tiêu chuẩn nào được thừa nhận về thế nào là “nam tính” và thế nào là “nữ tính”.

Khi Jeff cầm lấy giỏ hoa quả từ người thương và nói, “Một người phụ nữ không nên mang vác bất cứ thứ gì,” Celis liền hỏi, “Tại sao?” với vẻ kinh ngạc hết sức chân thành. Anh ta không thể nhìn thẳng vào gương mặt của nữ kiểm lâm phi thân nhanh nhẹn, ngực nở nang ấy mà nói rằng, “Bởi vì em yếu đuối.” Nàng đâu có yếu. Người ta không gọi một con ngựa đua là yếu đuối chỉ vì nhìn bề ngoài nó không phải là con ngựa kéo xe.

Anh ta đành ngập ngừng chống chế rằng phụ nữ không được sinh ra để làm những công việc nặng nhọc.

Nàng phóng tầm mắt nhìn ra xa cánh đồng, nơi một số phụ nữ đang làm việc, dựng lên một đoạn tường mới từ những tảng đá lớn; rồi nhìn lại thị trấn gần đó với những ngôi nhà do phụ nữ xây dựng; nhìn xuống con đường mịn màng, cứng cáp mà chúng tôi đang đi; và cuối cùng nhìn vào chiếc giỏ nhỏ mà anh ta vừa cầm hộ.

Nàng hồn nhiên đáp: “Tôi không hiểu. Phụ nữ ở đất nước các anh yếu đuối đến mức không mang nổi một thứ thế này sao?”

Anh ta nói: “Đó là quy ước xã hội. Chúng tôi mặc định rằng làm mẹ đã là một gánh nặng đủ lớn — rằng đàn ông nên gánh vác tất cả những phần việc còn lại.”

Đôi mắt xanh của nàng ánh lên rạng rỡ: “Thật là một tình cảm đẹp đẽ làm sao!”

Alima với sự sắc sảo, nhanh nhạy của mình bèn hỏi: “Nó có hiệu quả không? Tất cả đàn ông ở mọi quốc gia đều gánh vác mọi thứ chứ? Hay chỉ ở đất nước của anh thôi?”

Terry lười biếng nài nỉ: “Đừng có bắt bẻ câu chữ từng chút một như thế. Tại sao em không chịu để cho người ta sùng bái và phục vụ? Bọn anh thích làm thế mà.”

Nàng đáp lại: “Các anh có thích bọn tôi làm thế với các anh đâu.”

Anh ta bực bội nói: “Đó là chuyện khác,” và khi nàng hỏi, “Khác ở chỗ nào chứ?” anh ta liền dỗi hờn, đùn đẩy sang tôi và bảo, “Van là triết gia cơ mà.”

Ellador và tôi đã bàn bạc thông suốt mọi chuyện với nhau, nhờ thế mà chúng tôi có những trải nghiệm dễ dàng hơn khi thời kỳ phép màu thực sự đến. Hơn nữa, giữa chúng tôi, mọi thứ trở nên rõ ràng hơn đối với cả Jeff và Celis. Nhưng Terry thì nhất quyết không chịu nghe theo lý lẽ.

Anh ta đang say đắm Alima đến phát điên. Anh ta muốn đánh úp nàng, và suýt chút nữa thì mất nàng vĩnh viễn.

Bạn thấy đấy, nếu một người đàn ông yêu một cô gái vốn dĩ còn trẻ và thiếu kinh nghiệm; người mà thứ hai được giáo dục với nền tảng là truyền thống người nguyên thủy, tầng giữa là thơ ca và lãng mạn, còn lớp bề nổi là niềm hy vọng và sự quan tâm không thành lời đều xoay quanh Sự Kiện duy nhất đó; và hơn thế nữa lại hoàn toàn không có hy vọng hay sở thích nào khác đáng được gọi tên — ồ, việc làm cho cô ta ngả nghiêng bằng một màn tấn công chớp nhoáng là điều tương đối dễ dàng. Terry là bậc thầy lão luyện trong chuyện này. Anh ta đã thử áp dụng nó ở đây, và Alima đã bị xúc phạm, bị ghê tởm đến mức phải mất nhiều tuần sau anh ta mới dám bén mảng lại gần để thử lần nữa.

Nàng càng cự tuyệt lạnh lùng bao nhiêu, quyết tâm của anh ta càng bùng cháy bấy nhiêu; anh ta vốn chẳng quen với việc bị từ chối thật sự. Chiêu trò nịnh bợ bị nàng gạt đi bằng những tiếng cười trừ, quà cáp và những “sự quan tâm” kiểu đó chúng tôi không thể đem ra áp dụng được, sự bi lụy và than vãn về sự tàn nhẫn chỉ đổi lại những câu hỏi mang tính chất lý trí. Terry đã phải mất một thời gian dài.

Tôi nghi ngờ việc liệu nàng có bao giờ chấp nhận gã người tình kỳ quặc của mình một cách trọn vẹn như Celis và Ellador đã làm với họ hay không. Anh ta đã tổn thương và xúc phạm nàng quá nhiều lần; vẫn luôn có những khoảng cách nhất định.

Nhưng tôi nghĩ Alima vẫn giữ lại được chút ít tàn dư của thứ cảm xúc truyền đời nào đó khiến Terry trở nên dễ chấp nhận với nàng hơn so với những người khác; và rằng nàng đã quyết định thử nghiệm trò chơi này nên rất tiếc nuối nếu phải từ bỏ.

Dù thế nào đi nữa, cuối cùng cả ba chúng tôi đều đạt được sự thấu hiểu trọn vẹn, và trang nghiêm đối mặt với điều mà đối với họ là một bước ngoặt quan trọng vô lượng, vừa là một câu hỏi lớn vừa là một hạnh phúc lớn; còn đối với chúng tôi lại là một niềm vui xa lạ, mới mẻ.

Về hôn nhân như một nghi thức, họ hoàn toàn không biết gì sất. Jeff định đưa họ về nước chúng tôi để làm lễ cưới theo nghi thức tôn giáo và dân sự, nhưng cả Celis lẫn những người khác đều nhất quyết không đồng ý.

Terry khôn ngoan nói: “Chúng ta không thể mong họ muốn đi theo mình ngay lúc này được — đâu lại vào đấy thôi. Chờ một chút đi các cậu. Chúng ta phải chấp nhận họ theo cách của họ — nếu muốn có họ.” Đây là lời ngậm ngùi nhắc lại những thất bại lặp đi lặp lại của chính anh ta.

Anh ta hồ hởi nói thêm: “Nhưng thời của chúng ta rồi sẽ đến thôi. Các cậu thấy đấy, những người phụ nữ này chưa từng bị khuất phục bao giờ—” Nói cứ như thể một kẻ vừa vĩ đại phát hiện ra điều gì mới mẻ vậy.

Tôi nghiêm túc bảo anh ta: “Cậu tốt nhất đừng có giở trò thuần hóa nào nếu còn muốn giữ lấy cơ hội của mình,” nhưng anh ta chỉ cười và phán: “Mỗi anh một nghề!”

Chúng tôi chẳng thể làm gì nổi anh ta. Anh ta đành phải tự nếm trải liều thuốc do chính mình tạo ra.

Nếu việc thiếu vắng truyền thống tán tỉnh khiến chúng tôi bơ vơ giữa biển khơi trong công cuộc cưa cẩm, thì chúng tôi lại càng thấy hoang mang hơn nữa bởi sự thiếu vắng truyền thống hôn nhân.

Và ở đây một lần nữa, tôi phải nhờ cậy vào những trải nghiệm sau này, cùng sự am hiểu sâu sắc nhất có thể đạt được về nền văn hóa của họ, để lý giải cho những hố sâu khác biệt giữa chúng tôi.

Hai nghìn năm với một nền văn hóa liên tục không có đàn ông. Xa hơn về quá khứ, chỉ toàn là truyền thống hậu cung. Họ không có một từ ngữ chính xác tương đương với từ "tổ ấm" (home) của chúng tôi, cũng chẳng khác gì việc họ không có khái niệm gia đình dựa trên nền tảng La Mã.

Họ yêu thương nhau bằng một thứ tình cảm gần như phổ quát, vươn lên thành những tình bạn tinh tế và bền chặt, rồi mở rộng thành lòng tận tụy với đất nước và đồng bào — thứ mà từ "lòng yêu nước" (patriotism) của chúng tôi hoàn toàn không thể định nghĩa nổi.

Lòng yêu nước, dù sục sôi đến đâu, vẫn có thể song hành với sự thờ ơ trước các lợi ích quốc gia, với sự gian dối, với thái độ lạnh lùng trước nỗi đau của hàng triệu con người. Lòng yêu nước phần lớn là sự kiêu hãnh, và phần lớn là tính hiếu chiến. Lòng yêu nước thường hay mang theo thái độ khiêu khích.

Quốc gia này chẳng có đất nước nào khác để so sánh — ngoại trừ đám dã nhân nghèo nàn tít bên dưới, những kẻ mà họ chẳng hề giao du.

Họ yêu đất nước mình bởi vì đó là nhà trẻ, sân chơi và xưởng làm việc của họ — là của họ và của con cháu họ. Họ tự hào về nó như một xưởng làm việc, tự hào về bề dày hiệu suất ngày càng nâng cao; họ đã biến nơi đây thành một khu vườn dễ chịu, một thiên đường nhỏ vô cùng thực tế; nhưng hơn hết thảy, họ trân trọng nó — và ở điểm này thật khó để chúng tôi hiểu họ — như một môi trường văn hóa dành cho con cháu họ.

Đó, tất nhiên, chính là điểm cốt lõi của toàn bộ sự khác biệt — những đứa con của họ.

Từ những người mẹ của giống loài được bảo bọc trong hơi thở hồi hộp và được tôn sủng một nửa ấy, cho đến suốt dọc chuỗi tiến lên, họ luôn ôm ấp tư tưởng chủ đạo là xây dựng một giống loài vĩ đại thông qua những đứa trẻ.

Tất cả sự hy sinh tận tụy mà phụ nữ xứ chúng ta dành cho gia đình riêng tư của họ, thì những người phụ nữ này dành hết cho đất nước và giống loài. Tất cả lòng trung thành và sự phục vụ mà đàn ông kỳ vọng ở người vợ, họ không trao riêng cho một người đàn ông nào, mà trao chung cho tất cả mọi người.

Và bản năng làm mẹ — thứ ở chúng ta vốn đau đớn đến nghẹt thở, bị bóp nghẹt bởi hoàn cảnh, bị tập trung hóa vào tình cảm cá nhân dành cho một vài người, bị tổn thương cay đắng bởi cái chết, bệnh tật hay sự son sẻ, và thậm chí bởi sự lớn lên của lũ trẻ, để rồi bỏ mặc người mẹ cô độc trong chiếc tổ trống không — toàn bộ cảm xúc ấy ở họ lại tuôn trào thành một dòng chảy mạnh mẽ, rộng lớn, không bị đứt đoạn qua các thế hệ, ngày càng sâu và rộng theo năm tháng, bao bọc lấy từng đứa trẻ trên khắp xứ sở.

Bằng sức mạnh và trí tuệ đoàn kết của mình, họ đã nghiên cứu và khắc phục được “các bệnh lý của trẻ thơ” — con cái họ chẳng mắc bệnh nào cả.

Họ đã đối mặt với những bài toán giáo dục và giải quyết chúng theo cách mà con cái họ lớn lên tự nhiên như những mầm cây non; học hỏi qua từng giác quan; được dạy dỗ liên tục nhưng vô thức — chưa bao giờ biết rằng mình đang được giáo dục.

Trên thực tế, họ không dùng từ này theo cách của chúng ta. Khái niệm giáo dục của họ chính là những khóa huấn luyện đặc biệt mà họ tham gia khi đã bước vào tuổi thiếu niên, dưới sự hướng dẫn của các chuyên gia. Khi ấy, những bộ óc trẻ trung háo hức thực sự lao vào các môn học đã chọn, và tiếp thu với một sự dễ dàng, bao quát, nắm bắt tinh tường mà chưa bao giờ tôi ngớt ngàng thán phục.

Nhưng những đứa trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa bao giờ phải chịu áp lực từ cái gọi là “nhồi nhét” kiến thức mà chúng ta vẫn gọi là “giáo dục”. Về điều này, tôi sẽ nói rõ hơn sau.