"Tôi mang quần áo ra sân ngoài xóc giũ, chỉ sợ trong nếp áo còn giấu một tên giặc, đập đến mức áo quần kêu píp páp, mới nén ngập ngừng ngờ vực mà mặc vào người. Tôi kéo anh đi mau, anh đã bước ra tới cửa lại xoay người trở vào, từ trong hố sưởi bới ra một khúc củi đen chưa cháy hết, viết lên tường:
"Trả máu lại cho ta!"
Huệ Sướng viết xong, ném khúc củi đen, thổi tắt đèn dầu, rồi chúng tôi bước ra khỏi cổng nhà. Lúc ấy, sao giăng đầy trời, thời điểm nửa đêm giữa mùa thu sang, hơi đêm ướt đẫm phả ra từng hồi lạnh giá.
Leo lên đỉnh mương cạn, từ xa có thể nhìn thấy ánh đèn của thành phố. Chờ tới sáng mờ mờ là có thể đi bộ vào nội thành, coi như tiết kiệm được hai hào tiền xe, hai đứa chúng tôi sải rộng bước chân, rảo bước trên ranh giới giữa nông thôn và đô thị.
Hai đứa tôi bước từng bước lớn, trong lòng ngược lại cảm thấy sảng khoái. Đi đường đêm có một dư vị độc đáo rất riêng, lòng dạ từng hồi xao xuyến, giống như những ông lão bà lão bảy tám mươi tuổi ở nông thôn đi hành hương bái trần miếu thần tự, càng tiến gần đến đích, sức lực dưới chân càng dồi dào, sức mạnh niềm tin ngưng tụ trong lòng thật không gì so sánh nổi...
Tôi kéo Huệ Sướng ngồi xuống hàng ghế liền tựa ở phía sau rạp hát. Trên sân khấu rủ bức màn nhung màu đỏ tía, một chiếc micro đứng trơ trọc ở mép trước sân khấu. Phía trên treo một tấm băng rôn màu đỏ viết "Buổi ngâm thơ Học tập đồng chí Lôi Phong", có lẽ mấy ngày trước ở đây từng tổ chức buổi ngâm thơ, băng rôn còn chưa kịp tháo xuống.
Chúng tôi đi bộ sáu bảy mươi dặm, gần như thức trắng cả đêm, bây giờ được ngồi trên ghế gỗ tựa lưng, chân tay là nơi đầu tiên cảm nhận được sự dễ chịu. Dù khắp người dâng lên sự mệt mỏi căng thẳng, nhưng tinh thần vẫn phấn chấn. Phía trước rạp hát đã ngồi đen kịt một dải, ngoài cửa vẫn tràn vào từng toán thanh niên nam nữ, cũng có cả người trung niên và người già. Nhìn từ trang phục và cử chỉ, có thể nhận ra trong số người nghe giảng có công nhân trẻ, giáo viên và các thành phần khác, duy chỉ không có ai ăn mặc kiểu nông dân. Chỉ có tôi và Huệ Sướng, nhìn một cái là nhận ra ngay người từ dưới quê lên. Tôi và anh đều mặc áo vải thô tự dệt, trên tóc bám một lớp bụi vàng, đây là hậu quả của việc lội bộ chặng đường dài trên đường đất nông thôn. Chúng tôi không đi tất, mu bàn chân cũng bị bụi bẩn bám dính. Tôi cảm thấy gò bó, lại cảm thấy cô độc. Những thanh niên nam nữ ăn mặc sạch sẽ đi qua đi lại, buông ánh mắt lạnh nhạt thậm chí khinh bỉ nhìn hai chỗ ngồi trống bên cạnh chúng tôi, rồi bước đi, chen vào chỗ đám người sạch sẽ.
Năng lượng tích tụ trong lòng tôi từ từ xì hơi, trở nên vô cùng chua chát. Trời đất ơi! Ở thành phố này lại có đông người đến nghe diễn thuyết văn học như thế, mà có thể khẳng định đây vẫn chưa phải là toàn bộ những người yêu thích văn học. Trong rạp hát lớn chứa được ngàn người này, chắc chắn có một phần lớn đều đang mơ giấc mơ làm nhà văn và đang nỗ lực thực tế, nhưng rốt cuộc người có thể trở thành nhà văn lại chiếm được mấy phần nghìn đây? Mấy phần nghìn may mắn đó tuyệt đối chẳng thể nào rơi vào đầu một thằng cha quê mùa mặc áo vải thô tự dệt như tôi được! Tôi chẳng những tự ti mà còn thấy xấu hổ hối hận. Thật là, trong bụng giắt mấy cái bánh ngô cứng như đá mà cũng đòi chạy mấy chục dặm đường đến nghe giảng về văn học!
"Đừng nhìn mấy người ngồi đây đứa nào đứa nấy nghênh ngang kiêu ngạo, làm bộ làm tịch như thể họ là Maxim không bằng!" Huệ Sướng bĩu môi, liếc mắt khinh khỉnh quét qua hội trường, dùng giọng điệu giễu cợt nói, "Thực ra chẳng hơn gì chúng ta đâu!"
Tôi không biết anh dựa vào đâu mà nói thế? Không dám tin hoàn toàn, nhưng lại rất muốn tiếp nhận lời lẽ mang ý nghĩa này, cũng như tâm trạng của anh khi nói ra câu đó.
Tiếng chuông vang lên, bức màn kéo ra, hội trường dần tĩnh lặng lại, một người đàn ông trung niên nét mặt rạng rỡ tiến đến trước micro, tuyên bố buổi báo cáo bắt đầu.
Điều làm người ta ngạc nhiên là, từ bên trái sân khấu bước ra một thanh niên phong độ lịch lãm, kẹp một chiếc cặp da màu đen dưới nách, tiến đến trước bàn giảng. Sau khi gật đầu cúi chào rất đúng mực, anh ta ngồi xuống, không xã giao khách khí mà mở miệng là giảng ngay về khái niệm văn tản văn. Anh ta vóc dáng trung bình, tóc đen tuyền, khuôn mặt trắng trẻo, đôi mắt tinh anh, nhìn qua là biết ngay một thư sinh bác học đa tài.
Hai người trung niên ngồi ở hàng ghế trước tôi ghé tai nhau thầm thì, bảo người báo cáo mới khoảng 23 tuổi, tốt nghiệp khoa văn đại học, hiện đã là biên tập viên trang phụ bản văn nghệ của báo tỉnh. Tôi chỉ kém anh ta vỏn vẹn hai tuổi, mà giờ lại đang ngơ ngơ ngác ngác ngồi dưới đài nghe anh ta giảng kiến thức cơ bản về văn học!
Tôi ghé đầu sang, Huệ Sướng đang tập trung cao độ ghi chép vào quyển sổ nhỏ, hoàn toàn không có chút tự ti nào như tôi. Vị biên tập viên trẻ tuổi ăn nói lưu loát, ngôn từ chuẩn xác, cảm xúc phong phú, động tác tay ngông nghênh khoáng đạt, giảng thực sự quá hay. Lúc đưa ra ví dụ minh họa, anh ta lại có thể đọc thuộc lòng cả một đoạn tản văn nổi tiếng dài ngoằng của Nga...
Chúng tôi lại bước đi trên con đường quê chân dốc Nam Nguyên lúc đi, cái nắng sau giữa trưa vẫn còn oi nồng. Trước một chiếc guồng nước, một con lừa bị bịt mắt đang kéo thanh gỗ xoay vòng tròn, thanh gỗ làm quay bánh răng, kêu đinh đang đinh đang, nước sạch ào ào phun ra từ ống máng. Chúng tôi rửa mặt trong máng nước, uống mấy ngụm nước giếng mát lạnh rồi lại tiếp tục lên đường.
"Người này giảng hay thật!" Huệ Sướng thán phục nói, "Tản văn là 'hình tán mà thần không tán', chỉ một câu đã khái quát được đặc chất nghệ thuật của tản văn... Tôi thấy lúc nghe giảng, hình như ông cứ bồn chồn không yên?"
"Tôi lúc nào cũng nghi ngờ bản thân." Tôi bộc bạch thật lòng, "Tôi nhìn tác phong của cả ngàn người ngồi ở đó, trăm người thì có tới chín mươi chín người trông giống nhà văn hơn tôi, chỉ có tôi là không giống!"
"Hả! Tôi với ông lại nhìn hoàn toàn trái ngược, hoàn toàn trái ngược luôn ấy chứ." Huệ Sướng ngẩng đầu, vung tay, "Tôi nhìn trăm người đó thì có chín mươi tám người chẳng giống tác phong nhà văn gì cả, chỉ có ông với tôi là giống."
"Có hơi ngông cuồng tự đại quá không đấy?"
"Tôi cá với ông luôn—"
"Cá cái gì?"
"Mười năm, nhiều nhất là mười năm, tôi sẽ với danh nghĩa nhà văn bước lên sân khấu rạp hát này để giảng về sáng tác!" Huệ Sướng đột nhiên dừng bước, chằm chằm nhìn tôi, không phải đùa giỡn, "Mời ông nhớ kỹ ngày hôm nay, tôi từng nói qua câu này!"
Đến đây, khí phách tự tin mà ngày thường tôi vốn thấm cảm sâu sắc ở anh nay đã phát triển đến đỉnh điểm, hoàn toàn có thể nói là ngông cuồng cực độ. Nhưng tôi lại cảm thấy, đối với sự tự ti sâu căn cố đế chẳng biết từ đâu hình thành trong lòng mình, tôi nên tiếp nhận một phần cái khí thế cọp của anh. Tôi rút sổ tay ra, thật sự ghi lại lời ngông cuồng của anh, lại còn ghi rõ thời gian và địa điểm, hai bên ký tên làm bằng. Điều này có lẽ có thể thúc ép anh càng cố gắng phấn đấu hơn, mà bản thân tôi đồng thời cũng cảm thấy sự cấp bách dâng lên...
Tôi bước vào gian nhà hông quen thuộc của anh, dưới ánh đèn dầu, tôi phát hiện sắc mặt anh không ổn, hơi thở cũng dồn dập. Lại giận dỗi với Tú Hoa sao? Tôi thầm đoán, không kìm được liếc nhìn Tú Hoa một cái, sắc mặt cô ấy hơi u uất, nhưng không có vẻ gì là cố tình gây chuyện với anh. Cô ấy bình thản nói, anh cứ chú tâm đọc sách viết chữ đi, bớt dính vào mấy chuyện bên đoàn chi bộ người ta... Lòng tôi nhẹ chõm, đã không phải là mâu thuẫn giữa hai vợ chồng họ thì tôi có thể tiếp tục ngồi lại gian nhà hông này rồi.
"Mẹ nó chứ!" Huệ Sướng tức giận chửi đổng.
Anh vốn lạc quan lại tự phụ như thế, luôn có thể tìm ra chủ đề hài hước trong bất kỳ hoàn cảnh khó khăn nào, tôi hầu như chưa từng thấy dáng vẻ nghẹn khuất khó nói của anh bao giờ. Xem ra, chẳng có người lạc quan nào có thể vui từ sáng đến tối, vui từ lúc sinh ra cho đến khi chết đi, luôn có những chuyện trần tục phức tạp vây hãm khiến anh phải nhíu mày.
"Ông nói xem, tôi nên làm thế nào?" Anh nhìn tôi, như thể trưng cầu ý kiến của tôi để đưa ra quyết định vô cùng quan trọng nào đó, "Tôi không thể nào chịu đựng nổi sự nhục nhã này! Cái tên vô lại đó!"
"Rốt cuộc xảy ra chuyện gì?" Tôi nhận ra mức độ nghiêm trọng của sự việc.
Anh vừa mở miệng là nói ngay đến bí thư đoàn chi bộ thôn họ, anh và hắn có mâu thuẫn, hơn nữa còn là mâu thuẫn không thể dung hòa...
Anh là học sinh tốt nghiệp cấp ba đầu tiên của Huệ Gia Trang, lại đa tài đa nghệ, nghiễm nhiên trở thành nhân vật hạt nhân được thanh niên Huệ Gia Trang sùng bái. Tên bí thư đoàn chi bộ đương nhiệm dùng đủ mọi thủ đoạn hầu như buồn cười mà ngu ngốc để hạn chế anh, chèn ép anh, cho đến gièm pha anh. Anh hoàn toàn không để tâm, thầm buồn cười, bí thư đoàn chi bộ sợ anh thay thế vị trí lãnh đạo của hắn ở đoàn chi bộ đấy mà! Anh nghĩ, nếu thực sự muốn thay thế hắn thì đâu có khó, vấn đề chính là ở chỗ, anh không có tâm trí cướp đoạt cái ghế bí thư đoàn chi bộ, anh có lý tưởng theo đuổi và mục tiêu cao cả nhất của đời mình. Anh chân thành hỗ trợ tên bí thư đoàn chi bộ trình độ văn hóa không cao làm tốt công việc, dàn dựng các chương trình văn nghệ nhỏ cho thanh niên, thế mà lại giành giải nhất trong buổi biểu diễn văn nghệ kỷ niệm ngày 4 tháng 5 do đoàn ủy công xã tổ chức. Báo tường anh làm ở thôn đứng đầu trong kỳ chấm điểm báo tường đoàn chi bộ toàn huyện, cán bộ tuyên truyền của đoàn cấp thành phố còn viết bài đưa tin trên báo chiều. Công tác tuyên truyền của anh càng nổi bật thì tên bí thư đoàn chi bộ càng ghen tị với anh, thậm chí còn âm thầm báo cáo với bí thư đoàn ủy công xã rằng anh kiêu ngạo tự đại, ỷ có chút chữ nghĩa mà coi khinh thanh niên nông thôn vân vân. Bởi vì đoàn ủy công xã đã có ý định sử dụng anh, muốn anh làm ủy viên tuyên truyền đoàn chi bộ, nên tên bí thư đoàn chi bộ lại bịa ra một đống điều không hay.
Tất cả những thứ này anh đều nhẫn nại bỏ qua, không thèm chấp. Mấy hôm trước xảy ra một chuyện mới kéo theo một chuỗi không vui. Buổi tối anh ngủ muộn, thường đến tận nửa đêm, mà trước khi ngủ nhất định phải đi xả "hoàng thượng". Anh theo lệ đi xuống triền dốc, đến dưới gốc cây bạch dương ở mương sông để đi đại tiện, chợt nghe một tiếng động mạnh, thấy hai bóng đen lao về phía mương sông. Thời buổi khó khăn, ở nông thôn thường có kẻ trộm vặt, đêm đến trèo tường vào sân dắt dê bắt gà. Anh khẳng định đó là hai tên trộm, rảo bước đuổi theo, đuổi thẳng đến bên cầu đất ở mương sông. Hai người đó chia nhau trước sau leo lên con đường đất bên cầu nhỏ, ánh sáng hơi sáng hơn một chút, anh mới nhận ra người đi sau là nữ, còn kẻ giang đôi chân dài hốt hoảng tháo chạy phía trước lại chính là tên bí thư đoàn chi bộ. Dáng đi hai chân hình chữ bát của hắn, dù là trong đêm tối cũng nhìn thấy rất rõ...
Tên bí thư đoàn chi bộ đã lấy vợ, hơn nữa mùa thu này đã sinh một đứa con trai, vậy mà còn lén lén lút lút làm mấy cái trò phong lưu này. Anh đã sớm nghe đồn rằng tên bí thư đoàn chi bộ lợi dụng tâm lý khát khao được kết nạp đoàn của các thanh niên để làm mấy chuyện dơ dáng bẩn thỉu. Sau khi chuyện này xảy ra, tối hôm qua, cô gái trẻ kia vừa khóc vừa kể với anh về chuyện không vẻ vang đó, nhưng cuối cùng lại xin anh giữ thể diện cho cô, nếu không cô sẽ không sống nổi nữa... Anh hoàn toàn đồng ý với yêu cầu của cô, bảo cô cứ yên tâm, khiến cô an lòng bước ra khỏi cửa.
Anh nén lửa giận đầy bụng giận dữ tiễn tên bí thư đoàn chi bộ ra cửa, về đến gian nhà hông thì không nhịn nổi nữa...
"Cái đồ lưu manh này!" Huệ Sướng đứng dậy, dùng giọng điệu khinh bỉ từ trên cao nhìn xuống nói, "Lại dám dùng cái danh hiệu ủy viên tuyên truyền đoàn chi bộ để mua chuộc tôi!"
"Cái đồ tồi tệ thế không biết!" Tôi không kìm được lên tiếng.
"Bí thư đoàn ủy công xã hơi quan liêu, không nắm rõ thực tế, còn tưởng tôi với hắn không đoàn kết, là không ai phục ai cơ đấy!" Huệ Sướng bất lực lắc lắc đầu, "Không vạch trần cái tên tồi tệ này thì trong lòng nghẹn khuất. Vạch trần hắn thì lại hao phí tinh lực và thời gian của tôi, hơn nữa, nạn nhân là cô gái kia cũng không chịu nổi..."
"Đi đêm lắm có ngày gặp ma." Tú Hoa khuyên chồng, "Chúng ta việc gì phải thế. Kệ cho hắn làm bậy đi! Rồi cũng có ngày thối nát ra thôi, mắc công chúng ta đau đầu..."
"Tôi trơ mắt nhìn cái tên bại hoại này làm mưa làm gió... Thật sự chịu không nổi!" Huệ Sướng nện một đấm xuống bàn, "Tôi chủ yếu là cân nhắc đến thể diện của bên nữ..."
"Tạm thời cứ chờ xem sao đã!" Tôi khuyên anh, "Rồi cũng có ngày nước chảy đá lộ thôi, hắn giấu giếm được bao lâu cơ chứ?"
"Nếu không vì nể thể diện cô gái kia thì đêm đó tôi đuổi kịp hắn, nhất định phải đánh đập nát cái mồm hắn ra!" Huệ Sướng nắm chặt tay, "Tên này hai mươi sáu hai mươi bảy tuổi rồi, quá tuổi từ lâu mà vẫn không chịu rút khỏi đoàn, cứ lì ra ở cái vị trí bí thư đoàn chi bộ này để làm toàn chuyện xấu! Tên này xuất thân nhà nghèo thật, nhưng mà lười chảy chảy thây! Chỉ dựa vào cái mồm mép dẻo quắt, chém gió trên trời dưới đất, đúng là một hình ảnh lưu manh vô sản tiêu chuẩn..."
"Khắc họa hắn vào trong tác phẩm đi!" Tôi nói.
"Muốn viết hắn vào tác phẩm thì tôi nắm chắc trong tay luôn!" Huệ Sướng cũng trút được gánh nặng, cười lên, "Chỉ sợ tác phẩm thế này khó đăng thôi..."
Tâm trạng anh cuối cùng cũng dịu lại.
Người vợ mới Tú Hoa của anh lại ngồi ở đầu bên kia giường sưởi, cầm kéo và thước dây lên làm việc...
Chủ đề của tôi và Huệ Sướng dần trở lại với sở thích quen thuộc của chúng tôi. Huệ Sướng bảo mấy ngày trước anh có vào thành một chuyến, là vì người em họ của anh đính hôn. Đứa em họ dẫn nhà gái đến Tây An may vải như một biểu tượng của sự đính hôn. Trong suốt quá trình mua vải, đứa em họ ngốc nghếch đi theo người giới thiệu và cô gái, bị người ta xoay cho chong chóng, nhà gái còn liên tục chê anh ta quá kẹt xỉ, suýt nữa thì vì chuyện bỏ tiền mua vải mà hủy bỏ hôn sự! Huệ Sướng cảm thán muôn vàn: "Tình yêu thuần khiết thực sự chỉ có thể nhìn thấy trong phim ảnh và tiểu thuyết thôi, còn trong cuộc sống thực tế, nhất là ở nông thôn chúng ta, tiền chính là tình yêu! Tiền nhiều, dám tiêu tiền thì vợ tươi cười hớn hở; nếu mà thiếu tiền thì vợ vẹo mũi lác mắt ngay..."
"Cả đời chỉ có một lần, người ta ai chẳng muốn mua thêm hai bộ quần áo tốt?" Tú Hoa ở một bên chen vào, "Ai mà dễ tính như tôi chứ, tùy anh dựa vào lương tâm mà mua cho mấy bộ..."
"Ồ ôi! Đúng rồi—" Huệ Sướng ha hả cười, "Đúng rồi, chỉ có hai đứa mình mới là tình yêu thực sự không dựa trên nền tảng tiền bạc!"
Tú Hoa nũng nịu liếc chồng một cái rồi lại không nói gì nữa.
"Mua vải xong, làm xong việc là tôi đi dạo hiệu sách ngay." Huệ Sướng nói, "Lúc đi qua cổng báo tỉnh, tôi lượn qua lượn lại mấy vòng mà rốt cuộc không dám vào. Cuốn tiểu thuyết lấy Mã La làm người mẫu của tôi gửi cho họ ba bốn tháng rồi mà mãi không thấy hồi âm, không dùng cũng không thấy trả bài. Mấy ông biên tập viên này chảnh quá đi! Tôi muốn vào hỏi thử nhưng lại sợ người ta coi khinh, bảo cái thứ xoàng xĩnh thế này mà cũng đáng để mò tới tận nơi hỏi! Nhìn những người đi ra đi vào trong cổng tòa báo, người nào người nấy trông oai phong lẫm liệt, tôi lượn tới tám vòng mà vẫn không dám bước vào..."
Anh ấy cũng có một mặt tự ti đấy chứ! Tôi nghĩ. Tôi luôn cho rằng anh ấy là người tự tin, rất ít khi thấy anh có lúc rụt rè tự ti. Không ngờ rằng, trước cánh cổng lớn đầy thần bí của tòa báo tỉnh, anh ấy cũng tự cảm thấy hổ ngươi, không dám mạo hiểm bước vào, cứ ngập ngừng đi qua đi lại. Xem ra, dù là người rất mạnh mẽ thì cũng không thể thoát khỏi cái bóng và ảnh hưởng mà địa vị xã hội thấp bé đã đổ xuống lòng mình trong một thời gian dài...