Tờ Alta có gửi thư hồi âm, nhưng chẳng mang lại chút hy vọng nào. Họ chỉ úp mở về những thỏa thuận trước đó và những khả năng trong tương lai. Clemens láng mang hiểu rằng, dưới một số điều kiện nhất định, anh có thể được chia phần lợi nhuận từ dự án này. Chỉ còn một con đường duy nhất; anh vốn thân thiết với những con người ấy — vài người trong số họ — như Đại tá McComb và ông McCrellish. Anh phải trực tiếp gặp họ để bàn bạc.
Dù sao đi nữa, anh cũng đã chán ngấy Washington rồi. Toàn bộ cỗ máy chính trị đầy bi thảm ấy khiến anh phát buồn nôn. Trong sổ tay, anh viết:
Rượu whisky được đưa vào các phòng họp ủy ban bằng những chum lớn và được mang ra ngoài qua những kẻ mị dân.
Và trong một bức thư:
Đây là chốn khiến người ta có cái nhìn kém cỏi về tất cả mọi người. Quốc hội này có những bộ óc thật đáng thương hại! Chẳng có lấy một vị quan chức dân sự nào ở Washington có được trí tuệ như Anson Burlingame, và tôi cho rằng nếu Trung Hoa không vươn tay chớp lấy và gìn giữ những tài năng lớn lao của ông ấy cho nhân loại, thì chính phủ này đã ruồng bỏ ông ấy từ lâu khi hết nhiệm kỳ.—[Lúc này, Anson Burlingame đã trở thành đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Trung Hoa tại các quốc gia.]
Hơn nữa, anh cũng cực kỳ chán ghét khí hậu nơi đây. Anh quyết định lên đường tới San Francisco để "giáp mặt đám kẻ cắp ở tờ Alta ấy." Sau đó, nếu cuốn sách ra đời, anh có thể biên soạn nó ngay tại đó giữa lòng bạn bè. Thêm vào đó, anh còn có thể đi diễn thuyết.
Anh rất muốn về thăm gia đình trước khi giương buồm ra khơi, ngặt nỗi mọi việc quá ư gấp gáp chẳng cho phép chần chừ. Anh bèn ứng trước tiền nhuận bút từ Bliss rồi mua vé vượt eo biển Aspinwall trên con tàu chạy bánh guồng Henry Chauncey, một chiếc tàu tuyệt đẹp vào thời đó. Cái tên Mark Twain lúc bấy giờ đã vang danh trên vùng eo biển, và khi hay tin anh đặt chân lên con tàu Chauncey, một phái đoàn đã ra tận cầu tàu chào đón, khoản đãi anh chu đáo từ thức uống cho đến tiệc tùng. Ông Tracy Robinson, một nhà thơ đã sinh cơ lập nghiệp lâu năm ở miền đất phương Nam ấy, cũng nằm trong số những người đến đón. Sau eo biển, Clemens lại tình cờ gặp lại vị thuyền trưởng cũ của mình là Ned Wakeman; trong chuyến hải hành, ông đã kể cho anh nghe một giấc mơ kỳ diệu mà sau này sẽ trở thành tác phẩm Chuyến viếng thăm thiên đường của Thuyền trưởng Stormfield. Ngay sau khi đến San Francisco, anh đã phác thảo bản thảo đầu tiên cho câu chuyện này, như một dạng tiểu phẩm nhại lại tác phẩm Những cánh cửa hé mở của Elizabeth Stuart Phelps vốn rất được ưa chuộng lúc bấy giờ. Cả lúc đó lẫn về sau, Clemens luôn đánh giá rất cao giấc mơ của Thuyền trưởng Ned Wakeman, nhưng câu chuyện ấy phải trải qua nhiều lần gọt giũa mới có thể chính thức ra mắt bạn đọc.—[Ông John P. Vollmer, hiện sống ở Lewiston, Idaho, một người bạn đồng hành trong chuyến hải hành đó, có nhắc đến một ván bài diễn ra ở bên kia eo biển. Tay cờ bạc què quặt khét tiếng mang tên “Smithy” đã góp mặt trong ván bài ấy, và dường như chính sự kiện này đã khơi nguồn cảm hứng cho câu chuyện hấp dẫn ở Chương XXXVI trong cuốn sách viết về sông Mississippi.]
Tại San Francisco, mọi chuyện diễn ra suôn sẻ như lòng anh hằng mong đợi. Đại tá McComb là một người bạn kiên định của anh; còn McCrellish và Woodward, những ông chủ tờ báo, chẳng mấy chốc cũng thừa nhận rằng họ đã thu được những giá trị tương xứng với số tiền đã chi trả. Tác giả đồng ý dành những lời tri ân thỏa đáng cho tờ Alta ngay trong phần lời tựa, và mọi mâu thuẫn đều được khép lại trong sự hòa hiếu của tất cả các bên.
Con đường giờ đây đã thênh thang, cuốn sách xem như cầm chắc thành công. Tuy nhiên, trước hết anh phải tự lo liệu tài chính cho mình. Anh liền tổ chức một buổi diễn thuyết với chủ đề là chuyến hải hành trên con tàu Quaker City. Ngày 5 tháng 5, anh viết thư cho Bliss:
Tôi vừa có buổi nói chuyện về chuyến đi vào tối hôm trước; thu về hơn 1.600 đô-la tiền vàng; mọi chỗ ngồi đều được bán sạch trước khi trời tối.
Anh thông báo rằng mình đang miệt mài làm việc và dự định sẽ lên đường trở về miền Đông cùng bản thảo hoàn thiện vào khoảng giữa tháng Sáu.
Nhưng tính toán ấy đã lệch nhịp. Clemens nhận ra rằng những bức thư cần được chuẩn bị công phu hơn anh tưởng. Tầm nhìn và năng lực văn chương của anh đã đổi thay chóng mặt kể từ thuở bắt đầu viết những trang thư đó. Có những chương anh phải viết lại hoàn toàn; có những chương khác thì bị loại bỏ không thương tiếc. Phải mất đến hai tháng trời làm việc gần như không nghỉ ngơi anh mới ghép nối xong bộ bản thảo dày cộm.
Vài chương mới trong số đó được anh gửi cho Bret Harte để đăng trên tờ Overland Monthly, một tạp chí vừa mới thành lập cách đó không lâu. Bản thân Harte lúc bấy giờ cũng đang vươn lên thành một nhân vật nổi tiếng. Những tác phẩm như “Vận may của Trại Roaring” và “Những kẻ bị trục xuất khỏi Poker Flat” được đăng trên các số đầu của tờ Overland đã tạo nên một tiếng vang lớn ở miền Đông, khơi dậy bầu nhiệt huyết ở đó mạnh mẽ hơn rất nhiều so với tại tòa soạn hay ngay chính thành phố nơi tờ báo được ấn hành. Việc hai người bạn này, mỗi người đều đứng trên đỉnh cao trong lĩnh vực riêng của mình, lại cùng lúc bước lên đài vinh quang vào một thời điểm gần như tương đồng, chính là một trong những sự trùng hợp kỳ lạ thường thấy trong lịch sử văn chương.
Clemens bấy giờ quyết định đi lại tuyến đường diễn thuyết quen thuộc của hai năm về trước. Anh tự nhủ rằng sẽ thật uổng phí một cơ hội quý giá nếu không mang bài diễn thuyết mới của mình đến với những người bạn cũ. Kết quả thực tế đã chứng minh phán đoán ấy là hoàn toàn chính xác. Tại Virginia, tại Carson và ở nhiều nơi khác nữa, anh được đón tiếp nồng nhiệt như một vị anh hùng khải hoàn trở về. Thậm chí người ta suýt chút nữa đã dành cho anh một buổi lễ khải hoàn theo kiểu La Mã nếu thời gian và điều kiện cho phép. Ngay cả bọn cướp cũng đã cải tà cưu chính, và sự an toàn tuyệt đối được đảm bảo cho anh trên đoạn đường đèo giữa Virginia và Gold Hill. Khi đến Carson, anh ghé thăm bà Curry như những ngày xưa cũ, và trong số những chuyện trò, anh có kể cho bà nghe về việc tuyết trên dãy núi Lebanon được chở về Damascus trên lưng những con lạc đà như thế nào.
“Sam,” bà nói, “đó lại là một trong những câu chuyện phét lợt của anh rồi, và nếu tối nay anh dám đem nó ra diễn thuyết, tôi sẽ đứng bật dậy và vạch trần ngay lập tức.”
Thế nhưng anh vẫn kể câu chuyện ấy, bởi đó là một sự thật rành rành; và dẫu bà Curry không đứng lên phản bác đi chăng nữa, bà vẫn đưa ngón tay ra dọa anh theo cái cách mà anh thừa sức hiểu.
Anh quay trở lại San Francisco để thực hiện thêm một buổi diễn thuyết cuối cùng, cũng là buổi biểu diễn cuối cùng của anh trên đất California. Những bước chuẩn bị quảng cáo cho sự kiện ấy vô cùng độc đáo, mang đậm dấu ấn cá nhân không lẫn vào đâu được của anh. Nó được ngụy trang dưới dạng một tờ truyền đơn phản đối, tưởng chừng do chính những bậc trưởng thượng có uy tín nhất tại San Francisco phát hành, nhằm giục giã anh mau chóng trở về các bang miền Đông thay vì tiếp tục đày đọa họ bằng những lời lẽ của mình. Để làm chữ ký, anh mạnh dạn mượn tên của những nhân vật nổi tiếng, nối tiếp theo sau là tên của các tổ chức, viện nghiên cứu, “Các Hội Từ thiện khác nhau, Công dân đi bộ lẫn đi ngựa, và một ngàn rưỡi hành khách khoang hạng ba.”
Nằm ngay phía dưới (cùng trên một tờ truyền đơn đó) chính là lời đáp trả của anh, “Gửi một ngàn rưỡi người cùng những vị khác,” trong đó anh khăng khăng đòi phải có thêm một buổi lắng nghe nữa:
Tôi sẽ tiếp tục hành hạ dân chúng nếu tôi thích.... Mỗi người chỉ tốn có 1 đô-la, mà nếu không chịu nổi thì cớ sao họ còn cứ ở lại đây làm gì?... Buổi diễn thuyết vừa rồi của tôi không được hay ho như tôi tưởng, nhưng tôi đã đưa bài phát biểu này cho vài nhà phê bình cừ khôi xem qua, và họ đều khen nó hay. Vậy thì, cớ sao tôi lại phải giấu giếm nó làm gì?
Anh hứa chắc như đinh đóng cột rằng mình sẽ nhổ neo lên đường vào ngày 6 tháng 7 nếu họ chịu để cho anh độc thoại chỉ đúng một lần này thôi. Tiếp lời, tờ truyền đơn lại đưa ra một bản kiến nghị phản đối thứ hai, được ký kết bởi các câu lạc bộ và công ty thương mại khác nhau; kèm theo đó là những chữ ký của các tờ báo và giới tu sĩ, khép lại bằng một câu ngắn ngủn:
Tốt hơn là anh nên xéo đi thì hơn. Ký tên, CẢNH SÁT TRƯỞNG.
Tất cả những trò hề hước ấy khép lại bằng thông báo của anh về địa điểm cũng như thời gian diễn ra buổi thuyết trình, kèm theo vài lời châm biếm vui vẻ ở đoạn cuối. Chẳng có gì — ngoại trừ một thảm họa địa chất, cụ thể là một trận động đất — có thể ngăn cản nổi khán giả San Francisco sau màn chào mời đó. Bài diễn từ chia tay của Mark Twain, được cất lên tại Thư viện Thương mại vào ngày 2 tháng 7 (năm 1868), cho đến nay vẫn mãi là sự kiện văn học bậc nhất trong lịch sử San Francisco.—[Bản sao toàn văn của thông báo diễn thuyết sẽ được tìm thấy trong Phụ lục H, ở cuối tập sách trước.]
Anh nhổ neo lên đường vào ngày 6 tháng 7 trên con tàu hơi nước Montana của hãng Pacific mail để đến Acapulco, bắt tiếp tàu Henry Chauncey ở Aspinwall, cập bến New York vào ngày 28 và chỉ một hai ngày sau đã giao tận tay bản thảo ở Hartford.
Thế nhưng một rắc rối khác lại nảy sinh. Bản thân Bliss lúc này cũng đang đau đầu với hội đồng quản trị của mình. Vô số lời đồn đại về cuốn sách mới của Mark Twain đang lan truyền khắp các mặt báo, trong đó có những bài lớn tiếng cáo buộc tác phẩm mang tư tưởng bất kính, thậm chí là phạm thượng. Cái tên được lựa chọn, Cuộc hành trình của người hành hương mới, tự thân nó đã là một sự báng bổ. Hartford vốn là một vùng đất bảo thủ; các giám đốc của Công ty Xuất bản Mỹ đều mang tư tưởng chính thống. Họ hối thúc Bliss hãy giúp công ty tránh khỏi thảm họa dị giáo sắp giáng xuống đầu này. Khi tác giả đặt chân đến nơi, một hoặc vài vị trong số họ đã trực tiếp ra sức khuyên can anh, nhưng hoàn toàn công cốc. Về phần Bliss, ông tỏ ra vô cùng kiên định; ông đặt trọn niềm tin vào cuốn sách dưới mọi góc độ. Ông lớn tiếng tuyên bố rằng nếu công ty từ chối ấn hành, ông sẽ từ chức giám đốc và tự mình đứng ra xuất bản tác phẩm. Đây là một đòn giáng mạnh khiến các cổ đông hoảng hốt. Bliss đã mang lại lợi nhuận — một thứ ân huệ hiếm có trong lịch sử trước đó của công ty. Những kẻ phản đối đành rút lui và từ đó chẳng ai còn nghe tiếng tăm gì nữa. Bản thảo được trao tận tay hai họa sĩ minh họa Fay and Cox, kèm theo đơn đặt hàng khoảng hai trăm rưỡi bức tranh.
Fay and Cox liền chuyển giao công việc ấy cho True Williams, một trong những họa sĩ minh họa lừng danh thời bấy giờ. Williams là một con người đầy tài năng — sở hữu trí tưởng tượng phong phú cùng tâm hồn bay bổng — ngặt nỗi mỗi khi cần thúc ép công việc, người ta buộc phải nhốt ông vào một căn phòng kín với thứ đồ uống duy nhất không gây kích thích chính là nước lạnh. Ngay cả Clemens cũng xắn tay áo phụ giúp phần minh họa bằng cách lấy từ Moses S. Beach những bức ảnh nằm trong bộ sưu tập đồ sộ mà anh đã mang về sau chuyến đi.