Evan Loomis
Việc gọi vốn khởi nghiệp suýt chút nữa đã phá hủy cuộc hôn nhân của tôi.
Mỗi sáng thứ Hai, tôi đều cất cánh từ sân bay Dulles và bay ngang dọc khắp cả nước để gặp gỡ và trình bày (pitch) giấc mơ về một cửa hàng chuyên sửa chữa, cải tạo những ngôi nhà mới, bền vững cho các nhà đầu tư tiềm năng.
Hết tuần rồi đến tháng trôi qua. Giấc mơ của tôi vẫn ở vạch xuất phát.
Các nhà đầu tư cứ cam kết rồi lại thoái lui chỉ sau vài tháng vì mọi việc diễn ra quá lâu. Bạn bè của tôi thì gửi e-mail với tiêu đề thư kiểu như: “Anh còn sống không thế???” Và mọi chuyện ở nhà thậm chí còn tồi tệ hơn nữa. Sự xa cách bắt đầu âm thầm chen vào giữa tôi và vợ. Chúng tôi phải xa nhau quá lâu. Dường như có một lớp băng phủ lên tình yêu của chúng tôi. Cuộc sống của chúng tôi ngày càng trở nên khác biệt, và tôi căm ghét con đường mà tôi đang lao đầu vào.
Tôi hiểu rất rõ chuyện gọi vốn. Sau khi tốt nghiệp đại học, tôi là chuyên gia đầu tư tại Phố Wall, nơi tôi rao bán những siêu công ty như Burger King với các công ty cổ phần tư nhân. Tôi đã phân tích hàng trăm nếu không muốn nói hàng nghìn thương vụ. Sau khi rời New York, tôi đồng sáng lập một quỹ đầu tư thiên thần tại Washington, DC. Tôi biết rõ các nhà đầu tư muốn gì vì tôi cũng là một trong số họ. Hằng ngày, tôi nhận được e-mail từ những người đang tìm kiếm các lời khuyên để gọi vốn. Tôi chính là người chuyên đi gọi vốn.
Thế nhưng, bây giờ tôi đang ngồi đây, hai năm sau khi thành lập công ty chuyên cải tạo nhà ở TreeHouse Home Improvement, và mới huy động được hai phần ba của số tiền 7,5 triệu đô-la sau cuộc khủng hoảng nhà ở tồi tệ nhất trong lịch sử nước Mỹ. Tình cảnh của tôi giống như trong bộ phim kinh điển Groundhog Day (Ngày chuột chũi) có diễn viên Bill Murray thủ vai năm 1993. Cứ sau mỗi cuộc họp, tôi lại phải sống trong cảnh thất bại đáng căm giận hết lần này đến lần khác. Một số bạn bè thậm chí đã lấy hết dũng cảm để nói với tôi rằng hãy kết thúc giấc mơ này đi.
Tháng 11 năm 2010, cuối cùng tôi cũng phải thừa nhận rằng mình không có cách nào để kiếm đủ số tiền còn lại. Tôi đã vẫy cờ trắng xin hàng bằng e-mail như sau:
Thứ Ba ngày 9 tháng 11 năm 2010
Tiêu đề thư: Cập nhật tình hình TreeHouse
Gửi bạn bè và các nhà đầu tư,
Hơn hai năm trước, chúng tôi đã bắt đầu thực hiện mục tiêu xây dựng công ty chuyên cải tạo nhà ở “xanh” với tên gọi TreeHouse, nơi sẽ biến việc xây dựng bền vững trở nên dễ dàng, tiện lợi và vui vẻ. Như các bạn đã biết, chúng tôi đã gặp một số khó khăn trong việc tiếp cận các khoản đầu tư cần thiết để có thể khai trương gian hàng đầu tiên.
Trong hoàn cảnh này, chúng tôi có một vài lựa chọn để mọi người cùng cân nhắc:
TIẾP TỤC NỖ LỰC. Với phương án này, nhóm của chúng tôi sẽ tiếp tục cố gắng để duy trì số vốn đầu tư. Mặc dù cảm xúc và lòng can đảm đều nói chúng tôi nên lựa chọn con đường này thì theo chúng tôi, đây vẫn không phải là lựa chọn đúng. Nó không bền vững về mặt tài chính, nó khiến uy tín của chúng tôi bị sụt giảm và khó ăn nói với đối tác, và lựa chọn này không tính đến hoàn cảnh hiện tại thực sự của chúng tôi.
VẪY CỜ TRẮNG. Phương án này sẽ loại bỏ ý tưởng, nhóm làm việc và cả tư cách pháp nhân của chúng tôi. Chúng tôi cũng không cho rằng đây là một lựa chọn đúng. Một trong những phản hồi mà chúng tôi liên tục nhận được từ các nhà đầu tư và đối tác là: “Đây là một ý tưởng tốt. Rồi sẽ có người thực hiện nó nhưng có lẽ chưa đến thời điểm bắt đầu.”
TẠM THỜI NGỪNG KINH DOANH. Vì chúng ta có một ý tưởng kinh doanh tuyệt vời nhưng thời điểm không thuận lợi, chúng tôi cho rằng để ý tưởng về TreeHouse được ngủ đông một thời gian là một quyết định đúng. Điều này cho phép chúng ta giữ lại tất cả số vốn tri thức, quan hệ và tài chính mà chúng ta đã đầu tư, và chờ đợi những dấu hiệu cho thấy tình hình khởi sắc hơn.
Chúng tôi không đưa ra quyết định này trong trạng thái căm phẫn hay không suy tính kỹ càng. Chúng tôi mong được thảo luận và trả lời mọi câu hỏi của các bạn qua điện thoại, nhưng chúng tôi muốn chắc chắn rằng mọi thông tin liên lạc được diễn ra kịp thời, để các bạn có thể dễ dàng đưa ra những quyết định tiếp theo.
Một lần nữa, chúng tôi rất tự hào được làm đối tác và bạn bè với mọi người, chúng tôi sẽ tiếp tục thông tin về tình hình tiếp theo. Thay mặt cho toàn thể đội ngũ TreeHouse, tôi xin chân thành cảm ơn và như mọi khi, xin hãy liên hệ ngay với chúng tôi nếu bạn có bất kỳ câu hỏi nào.
Trân trọng,
Evan
Tôi đã thất bại. Mọi thứ đã chấm dứt.
Rồi điều kỳ diệu đã xảy ra. Hai tuần sau khi gửi e-mail đi, tôi nhận được cuộc gọi từ Greg King, một trong những nhà đầu tư của tôi. “TreeHouse cần phải ra đời,” anh ấy nói. Anh ấy cũng là người sẽ giúp chúng tôi gọi nốt số vốn ba triệu đô-la còn lại.
Trong vòng 30 ngày, chúng tôi đã kết thúc vòng gọi vốn.
Làm thế nào để khởi sự doanh nghiệp mơ ước của bạn?
63% thanh niên Mỹ trong độ tuổi 20 muốn khởi sự kinh doanh*. Đến năm 2020, ước tính sẽ có khoảng một tỷ doanh nhân ở khắp nơi trên thế giới. Dù là lập ra trang Facebook tiếp theo, mở một doanh nghiệp phi lợi nhuận thay đổi thế giới hay một cửa tiệm cà phê mới trên phố, bắt đầu một thứ gì đó chính là khát vọng của thế hệ trẻ ngày nay.
* Minda Zetlin, “Khảo sát: 63% thanh niên ở độ tuổi 20 muốn khởi sự kinh doanh,” Inc., 17/12/2013, http://wwwinccomminda-zetlin/63-percent-of-20- somethings-want-to-own-a-businesshtml; và “Theo một khảo sát mới, thế hệ doanh nhân khởi nghiệp từ 18 đến 34 tuổi muốn mở công ty khi nền kinh tế phục hồi,” Ewing Marion Kauffman Foundation, 10/11/2011, http://www. kauffmanorgnewsroom/2012/11/an-entrepreneurial-generation-of-18-to- 34yearolds-wantsto-start-companies-when-economy-rebounds-according-to- new-poll. (TG)
Nhưng đây là một bí mật nhỏ cay đắng: khởi sự một điều mới luôn khó khăn khủng khiếp.
Bắt đầu doanh nghiệp mà bạn mơ ước cần nhiều lực đẩy, nhiều sự thất bại và đặc biệt là nhiều nguồn lực hơn mức nhiều người có thể chịu được. Tuy nhiên, khi nói chuyện với các doanh nhân – những người đã trải qua tất thảy mọi chuyện này, họ sẽ chỉ nói với bạn một điều: tất cả những việc đó đều đáng làm.
Cuốn sách này sẽ giải mã một trong những phần đáng sợ nhất khi khởi nghiệp: gọi vốn.
Thật sao? Lại một cuốn sách nữa nói về huy động vốn?
Không thiếu những lời khuyên về việc huy động vốn nhưng đa phần đều rất tồi tệ.
Một số chuyên gia tự xưng sẽ phát biểu những câu như “hãy lập kế hoạch kinh doanh”, “tạo động lực thúc đẩy (traction)” và “tạo ra tính cấp thiết” mà không hề có bất kỳ kiến thức thực tế nào về việc làm thế nào để thực hiện những điều họ gợi ý. Một bản chiến lược tốt của một doanh nhân khởi nghiệp đánh đâu thắng đó có thể lại chính là lời khuyên tệ hại nhất đối với những người mới bắt đầu kinh doanh. Những doanh nhân nhiều kinh nghiệm thực sự đã quên mất ký ức về việc họ từng phải huy động vốn khi trong tay không có mạng lưới, không có lịch sử thành công và thứ tốt nhất mà họ có chỉ là văn bản thỏa thuận đầu tư ban đầu (term sheet) với các thông tin mang tính khái quát. Những doanh nhân mà chúng tôi biết không quan tâm đến mớ lý thuyết về các cách tốt nhất để làm một việc gì đó; họ chỉ quan tâm đến những thứ hiệu quả. Đó là lý do vì sao chúng tôi (Evan Baehr và Evan Loomis, những người bạn lâu năm) viết cuốn sách này. Chúng tôi muốn trao cho các nhà khởi nghiệp những điều mà chúng tôi từng ước có được khi gọi vốn cho doanh nghiệp của mình.
“Có một sự khác biệt rất lớn giữa lời khuyên của các doanh nhân có kinh nghiệm và hoàn cảnh kinh doanh cụ thể của những người trẻ khởi nghiệp.”
- Deena Varshavskaya,
Nhà sáng lập và CEO của Wanelo
Trong vòng hai năm qua, chúng tôi đã hướng dẫn cho hàng chục doanh nhân khởi nghiệp lần đầu và phỏng vấn các nhà đầu tư thiên thần, nhà đầu tư mạo hiểm, giám đốc của các mạng lưới thiên thần, người đứng đầu các quỹ đầu tư gia đình (family investment office) và CEO của các nền tảng gây quỹ cộng đồng (crowdfunding). Chúng tôi tham gia các lớp học ứng tác. Chúng tôi tiếp cận các vườn ươm tăng tốc khởi nghiệp (accelerator) lớn nhất cả nước và các nhóm thiên thần, và thuyết phục 15 doanh nhân đã khởi nghiệp thành công để họ nói cho các bạn biết chính xác thì họ đã làm gì để gọi vốn, bao gồm cả những bài thuyết trình họ đã sử dụng để thể hiện trước các nhà đầu tư. Chúng tôi rất hào hứng viết cuốn sách này bởi chính chúng tôi đã trải qua và vẫn đang tiếp tục gây vốn. Trong khi đang viết cuốn sách này, một trong hai chúng tôi đã thương thảo thành công một thương vụ trị giá 100 triệu đô-la và người còn lại huy động được 25 triệu đô-la, trong đó có một vòng huy động vốn đạt được số vốn lớn thứ hai từng huy động được trên trang AngelList vào thời điểm đó. Chúng tôi đã làm tất cả những việc này để trả lời một câu hỏi duy nhất: Để huy động vốn bạn thật sự cần những gì?
Bí mật của huy động vốn
Chúng tôi đã phát hiện ra rằng các kỹ năng cần thiết để huy động đủ số vốn bạn cần, lấy ý kiến phản hồi của các chuyên gia hay xây dựng quan hệ đối tác không phải là những yếu tố X bí ẩn mà chỉ một vài người có còn những người khác thì không. Trái lại, những bí mật này đều có thể được giải mã.
Có một số thói quen và những công cụ đặc biệt mà các doanh nhân khởi nghiệp giàu nhiệt huyết có thể sử dụng để gia tăng đáng kể khả năng thành công. Chúng tôi sẽ trao cho bạn những kỹ năng và công cụ này ngay bây giờ.
Trong các chương tiếp theo, các bạn sẽ:
• Nghiên cứu những bài thuyết trình về kế hoạch kinh doanh nguyên bản mà các công ty khởi nghiệp đã sử dụng để huy động vốn cực kỳ thành công.
• Tiếp cận một số bài trình bày mẫu về những nội dung thường xuất hiện trong các bài thuyết trình về kế hoạch kinh doanh, như nhận diện vấn đề, trình bày giải pháp và tạo ra sự khác biệt với các đối thủ.
• Xác định cần huy động loại vốn nào và từ ai.
• Nghiên cứu các mẫu e-mail và kỹ thuật để có được cuộc gặp mặt với bất kỳ ai, bao gồm các nhà đầu tư thiên thần, nhà đầu tư mạo hiểm và các ứng viên tiềm năng tham gia hội đồng quản trị.
Dù các kỹ thuật trên đây đều rất hữu ích nhưng chúng không phải là chìa khóa bí mật để bạn huy động vốn thành công.
Gần như tất cả những doanh nhân khởi nghiệp mà chúng tôi đã phỏng vấn đều trải nghiệm “điều kỳ diệu” giống như câu chuyện TreeHouse mà các bạn vừa đọc – một sự kiện bất ngờ giúp họ đạt được thành công tuyệt đối. Khi đi sâu tìm hiểu, chúng tôi nhận ra không có điều nhiệm màu nào cả, chúng là kết quả trực tiếp của những mối quan hệ mà các nhà khởi nghiệp đã nuôi dưỡng từ trước đó. Đối với Loomis, tình bạn với Greg King là lý do để Greg đặt cược uy tín của mình vào việc giúp Loomis kết thúc vòng gọi vốn của TreeHouse. Bí mật của việc huy động vốn chỉ có một nguyên tắc đơn giản: những người gây vốn thành công không huy động tiền, họ gây dựng tình bạn.
Tình bạn rất quan trọng
Chúng tôi muốn các bạn khởi nghiệp thành công. Nhưng còn hơn thế, chúng tôi muốn các bạn xây dựng được những tình bạn lâu bền hơn các văn bản thỏa thuận ban đầu và tạo ra giá trị thực sự cho mình, cho cộng đồng và doanh nghiệp của các bạn. Các chiến lược huy động vốn sẽ lần lượt xuất hiện và bị thay thế. Các động lực phát triển của thị trường, xu hướng trong ngành và tính thời điểm là những yếu tố khiến hành trình huy động vốn luôn xảy ra biến động. Tuy nhiên, có một thứ tồn tại trong mọi loại hình khởi nghiệp, mọi ngành nghề, mọi thời điểm kể từ khi con người xuất hiện, đó là giá trị của những tình bạn thật sự. Cuốn sách này thách thức bạn phải thay đổi tầm nhìn, phải nghĩ về việc xây dựng tương lai bằng cách có những người bạn chung tư tưởng xung quanh mình – những người tin vào những việc bạn đang làm. Khi làm được điều đó, có thể bạn sẽ kiếm được nhiều tiền hơn cả mức bạn mong muốn.
Phần Một: Tạo bài thuyết trình kêu gọi đầu tư
Phần này hoàn toàn chỉ nói về bài thuyết trình kêu gọi đầu tư (pitch). Phần này sẽ bắt đầu bằng việc giới thiệu về bài thuyết trình, vì sao mọi người phải làm nó và vì sao nó lại quan trọng. Chương 1 miêu tả sự ra đời của các bài thuyết trình. Chương 2 liệt kê những thành tố quan trọng nhất của một bài thuyết trình: 10 slide bạn nên sử dụng ngay từ đầu. Tiếp theo, Chương 3 đến Chương 5 sẽ trình bày chi tiết ba yếu tố bạn cần có trong bài thuyết trình và việc thuyết trình nói chung, đó là: câu chuyện, thiết kế và từ ngữ. Toàn bộ Chương 6 nói về những bài thuyết trình đã huy động vốn thành công và Chương 7 đưa ra một số gợi ý thực tế để giúp bạn cải thiện bài thuyết trình của mình.
Phần Hai: Chống lưng
Toàn bộ phần hai chỉ nói về quá trình huy động vốn. Chương 8 là phần giới thiệu căn bản về tài chính cho khởi nghiệp – các vòng gọi vốn diễn ra như thế nào, sự khác biệt giữa nợ và vốn sở hữu (equity) cùng tổng quan về các thuật ngữ cơ bản trong một văn bản thỏa thuận. Chương 9 sẽ miêu tả những loại hình nhà đầu tư và các kiểu công ty. Chương 10 đến Chương 13 là phần kết tinh của tất cả các nội dung đã được trình bày trong cuốn sách này – một quá trình đơn giản nhưng cực kỳ hữu hiệu để xây dựng quan hệ với những người có thể giúp đưa doanh nghiệp của bạn lên tầm cao mới. Phần cuối cùng của Chương 13 sẽ hướng dẫn chi tiết cách kết thúc việc gọi vốn khi một nhà đầu tư đã gật đầu đồng ý.