“Ai sẽ đi cùng tôi?”
- Jerry Maguire
• Làm thế nào để đưa ra một lời đề nghị
• Các kiểu đề nghị khác nhau
• Các kiểu đề nghị đầu tư
• Các ghi nhớ khi kết thúc việc gọi vốn
Hãy hình dung tình huống như sau: Tôi là nhà đầu tư thiên thần mà bạn đang thuyết trình kêu gọi đầu tư và mọi chuyện khá rõ: tôi quan tâm và cuộc gặp mặt sắp kết thúc. Hãy kết thúc giùm tôi. Bạn sẽ thấy mọi người làm đủ thứ ngẫu nhiên hết sức ngớ ngẩn. Họ hoàn toàn không biết phải xử lý tình huống ấy như thế nào.
- Francis Pedraza, Nhà sáng lập Everest
Một số người sẽ chịu ngồi xuống và nếu họ thích điều tôi đang làm, họ sẽ giới thiệu tôi cho khoảng 10 người – vô cùng hào phóng. Khi ai đó quyết định đứng ra giúp bạn chứng tỏ bạn đã tạo ra được ấn tượng mạnh mẽ.
- Jason Seats, Giám đốc Điều hành Techstars, Austin
“Có vẻ như đây là điều anhchị sẽ rất quan tâm, liệu chúng tôi có thể mời anhchị tham gia vòng gọi vốn này không?”
“Anhchị có đồng ý trở thành nhà cố vấn cho chúng tôi không?”
“Liệu đây có phải là thứ anhchị quan tâm tìm hiểu để đầu tư không?”
“Liệu có ai nghĩ ra một người có thể giúp ích trong trường hợp này không?”
Chẳng ai thích cảm giác mình cần một điều gì đó. Phải đề nghị mọi người giúp đỡ khiến chúng ta khó chịu như bị dùng giấy nhám cọ vào mắt vậy, bởi nó đi ngược lại ảo giác của chúng ta về khả năng tự lực. Và không điều gì khiến hầu hết các nhà sáng lập khó chịu hơn là phải trực tiếp đề nghị mọi người góp vốn. Túi tiền của bạn sẽ lộ ra một khi bạn bắt đầu yêu cầu mọi người cấp tiền. Đột nhiên, những lời nói khó chịu của bố mẹ bạn về tài chính bắt đầu vang lên trong đầu bạn. Tất cả những nghi ngờ mà bạn đã cố dồn nén với dự án kinh doanh này lại trỗi dậy. Bạn đã là một nhà khởi nghiệp đủ lâu rồi, đã đến lúc bạn có một công việc thực sự. Mọi người nghĩ bạn là một kẻ ngớ ngẩn. Bạn đang lãng phí uy tín của mình.
Điều gì khiến việc “hỏi” trở nên quá ngượng nghịu với phần lớn mọi người? Có phải do nỗi sợ bị từ chối? Hay sợ bị coi như kẻ ngớ ngẩn? Nỗi sợ thật sự đó là dự án kinh doanh này thực chất không có giá trị và sẽ chẳng đi đến đâu? Sự thật là: nếu bạn thật sự tin vào dự án kinh doanh của mình (và chúng tôi tin là bạn tin), vậy thì điều tuyệt vời nhất với một nhà đầu tư chính là cơ hội được đầu tư vào dự án kinh doanh của bạn.
Đây không phải là hành động tỏ ra mạnh mẽ giả tạo. Tất cả các nhà đầu tư đều biết rằng khả năng thành công của dự án khởi nghiệp mà anh tacô ta đang gặp rất thấp. Điều nhà đầu tư muốn – thứ mà họ dành cả sự nghiệp để tìm kiếm – là lời đề nghị từ những nhà khởi nghiệp đầy đam mê và tin tưởng rằng họ đang tạo dựng những doanh nghiệp làm thay đổi cả thế giới.
Bước cuối cùng trong vòng tình bạn – mời tham gia – là nghệ thuật đưa ra lời đề nghị. Bước này có gốc rễ là niềm tin chắc chắn rằng điều bạn đang đề nghị sẽ khiến cuộc sống của người nhận lời đề nghị trở nên tốt đẹp hơn. Nó thực sự là một lời mời, một cách để nói: “Tôi nghĩ bạn sẽ thích điều này” và “Hãy cùng nhau làm một điều kỳ diệu.” Để mời người khác cùng tham gia vào dự án kinh doanh của mình, bạn phải quyết định đưa ra lời mời như thế nào. Sau đó, bạn phải chia nhỏ lời mời ấy ra thành các bước rất cụ thể để người được mời có thể thực hiện. Cuối cùng, nghe có chút ngớ ngẩn, bạn phải viết kịch bản cho lời mời của mình và tập luyện, để khi cảm thấy hồi hộp, bạn cũng không trở nên lúng túng hay có những biểu hiện kỳ lạ.
Cách đưa ra một lời đề nghị
Quyết định nội dung lời mời của bạn
Nội dung của lời đề nghị sẽ phụ thuộc vào việc dự án kinh doanh của bạn đang ở giai đoạn nào và bạn đang nói chuyện với ai. Giai đoạn trước đó, có thể bạn chỉ muốn giữ một số người trong vòng tình bạn – đề nghị ai đó dõi theo tiến trình của bạn thông qua các e-mail hoặc các buổi họp định kỳ. Việc tìm ra người đồng sáng lập hay một đối tác chính trong giai đoạn này không hề hiếm gặp. Bạn có thể mời mọi người tham gia hội đồng cố vấn chính thức, họ là một nhóm các chuyên gia để bạn học hỏi và tham khảo ý kiến khi gặp vấn đề hoặc đứng trước những quyết định khó khăn, giúp bạn xác định được hướng đi đúng đắn cho ý tưởng kinh doanh. Đôi khi chính họ sẽ trở thành các nhà đầu tư. Cuối cùng, bạn có thể đưa ra lời đề nghị quan trọng: mời ai đó đầu tư một khoản tiền cụ thể vào dự án kinh doanh của bạn.
Khi cân nhắc những lời đề nghị tham gia này, hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Bạn muốn điều gì từ người này?
• Đổi lại bạn có gì cho anh tacô ta?
• Các bạn sẽ làm gì cùng nhau?
Chia nhỏ lời mời thành các bước cụ thể tiếp theo
Chuyện gì sẽ xảy ra nếu người đó đồng ý? Mặc dù câu hỏi rất rõ ràng nhưng rất nhiều nhà sáng lập quên không dành thời gian để tìm câu trả lời. Những từ như “hợp tác”, “cố vấn” và “đầu tư” rất không rõ ràng, để thực hiện các việc này đòi hỏi một loạt những hành động nhỏ và cụ thể hơn.
Chip Heath và Dan Heath đã thảo luận các nguyên tắc về sự rõ ràng trong cuốn sách của họ có tiêu đề Switch: How to Change Things When Change Is Hard (Thay đổi: Bí quyết thay đổi khi thay đổi trở nên khó khăn). Các mục tiêu không rõ ràng rất khó đạt được. Bằng cách chia nhỏ lời mời thành hành động tiếp theo mà bạn muốn một người thực hiện, bạn đang gia tăng khả năng người đó sẽ thực hiện nó. Chúng tôi sẽ thảo luận chi tiết về cách có được nhà đầu tư trong phần tiếp theo.
Kịch bản và thực hành lời mời tham gia
Tại sao gần như tất cả các doanh nhân khởi nghiệp đều biết rằng anh ta phải luyện tập 30 giây đầu tiên của bài thuyết trình nhưng không bao giờ nghĩ đến việc luyện tập 15 giây cuối cùng? Hãy tự thôi miên mình với điều bạn dự định nói vào thời khắc chân lý đó. Khi bạn lên kịch bản cho lời đề nghị của mình, hãy lưu ý một số điều sau.
Hỏi nhà đầu tư một câu hỏi thật rõ ràng
Mặc dù biết điều này nhưng mọi người thường không thể đưa ra một lời đề nghị rõ ràng và trực tiếp, nhưng nếu bạn không thể hỏi người khác: “Anh có đồng ý tham gia góp vốn với số tiền [x] đô-la không?” thì bạn sẽ gặp phải nguy cơ nhận được rất nhiều câu trả lời đồng ý giả mạo. Bạn sẽ có xu hướng kết thúc cuộc trò chuyện như sau: “Cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Hãy suy nghĩ về việc này và cho chúng tôi biết…” Đây là một sách lược rất tệ hại. Họ sẽ chẳng bao giờ liên hệ lại với bạn.
Thời điểm để hỏi là khi họ đứng trước mặt bạn và mục tiêu của bạn là khiến họ nói ra thành lời: “Được, tôi đồng ý góp vốn… đô-la”. Trong rất nhiều trường hợp, nhà đầu tư thậm chí không biết (hoặc không hỏi) về giá trị hay các điều khoản thỏa thuận. Những điều này chẳng quan trọng với rất nhiều người.
Nói chính xác với nhà đầu tư điều bạn đang tìm kiếm
Bạn cần bao nhiêu tiền? Bạn đang tiếp cận bao nhiêu người để gọi vốn và ở mức độ nào? Bạn muốn cụ thể những điều gì từ họ?
Biến nhà đầu tư thành những liên kết còn thiếu
Mọi người thích cảm giác sự đóng góp của họ có tầm ảnh hưởng lớn. Nếu bạn có thể trình bày với họ điều bạn cần theo cách khiến sự đóng góp của họ trở thành mảnh ghép cuối cùng của một cơ hội lớn, họ sẽ dễ đồng ý góp vốn hơn.
Giải quyết các yếu tố bất ngờ
Đội ngũ Techstars luôn hướng dẫn các doanh nhân khởi nghiệp rằng khi một nhà đầu tư quan tâm, anh ta sẽ tham gia nhưng vẫn còn đó các yếu tố bất ngờ. Bằng cách hỏi trực tiếp một nhà đầu tư quan tâm rằng điều gì có thể khiến anh ta chắc chắn sẽ tham gia 100%, bạn đã cho anh ấy cơ hội được nói ra chính xác về những điều còn ngần ngại và cho bạn cơ hội để giải quyết các vấn đề đó.
Để nhà đầu tư phá vỡ sự im lặng
Để câu đồng ý được nói ra dễ dàng hơn, cần phải khiến lời từ chối trở nên khó khăn hơn. Đừng biến lời từ chối thành một việc dễ dàng bằng cách cố lấp đầy những phút yên lặng. Một khi bạn đã đưa ra lời đề nghị, hãy làm việc một người bạn đã khuyên chúng tôi: tạm dừng và nhấp một ngụm nước thật dài, thật chậm.
Các kiểu đề nghị khác nhau
Những câu bạn tự hỏi bản thân
Tôi đang ở đâu trong giai đoạn này? Bạn chỉ còn thiếu một hay hai chữ ký nữa là kết thúc vòng gọi vốn hay bạn đang hy vọng có được chữ ký đầu tiên? Bạn cần phải xác định lời đề nghị của mình cho phù hợp với tình trạng hiện tại.
Bạn muốn người này đầu tư đến mức độ nào? Bạn có muốn cô ấy trở thành nhà đầu tư chính của vòng gọi vốn này? Cô ấy có thể đầu tư đến mức nào, dựa trên các loại thỏa thuận cô ấy từng thực hiện trong quá khứ? Hãy quyết định một con số cụ thể, ví dụ 50.000 đô-la, 250.000 đô-la hay 1 triệu đô-la.
Người này có thực sự quan tâm không? Anh ấy đang hỏi những câu hỏi gì? Anh ấy có thực sự đối thoại không, có gật đầu không hay ngôn ngữ cơ thể của anh ta rất lạnh lùng? Đến thời điểm đề nghị góp vốn, bạn nên biết rõ mức độ quan tâm của nhà đầu tư.

NGHIÊN CỨU SÂU HƠN
Cập nhật
Bạn sẽ muốn đề nghị hầu như tất cả những người bạn gặp cập nhật tiến độ của bạn thông qua các e-mail định kỳ. Thông thường, bạn sẽ cập nhật hằng tháng hoặc hai tuần một lần, và theo một khuôn mẫu khá đơn giản: bạn đã làm gì, bạn có kế hoạch sắp làm gì và các nhu cầu, vấn đề hiện giờ của bạn. Hãy viết các e-mail thật ngắn gọn và chỉ đưa những thông tin mà bạn thấy không gây ra vấn đề gì nếu công bố rộng rãi. Chúng tôi khuyến khích các bạn gửi những e-mail cập nhật dành riêng cho các nhà đầu tư đã cam kết hoặc các thành viên của hội đồng cố vấn để có thể cung cấp thêm nhiều thông tin chi tiết hơn.
Hãy đảm bảo rằng bạn đã hỏi ý kiến của mọi người trước khi gửi các bản tin cho họ, đừng tùy ý thêm tên của họ trong một danh sách e-mail dài dằng dặc. Vào cuối buổi họp, hãy hỏi họ: “Liệu chúng tôi có thể gửi thông tin cập nhật định kỳ tới bạn về tiến độ của chúng tôi được không?” Phần lớn những người thực sự quan tâm đều muốn biết mọi việc đang diễn ra như thế nào.
Doanh nghiệp điển hình
Deena Varshavskaya, nhà sáng lập và CEO của Wanelo đã chia sẻ với chúng tôi kinh nghiệm gửi bản tin cập nhật tới các nhà đầu tư hiện tại và nhà đầu tư tiềm năng.
Tôi sẽ gửi các e-mail cập nhật thông tin tới các nhà đầu tư và nói rõ trong tiêu đề thư số lượng các tin tức đặc biệt hằng tháng. Khi bắt đầu gây vốn, tôi có khoảng 100.000 người đọc hằng tháng. Khi khoản tiền đầu tiên được chuyển vào tài khoản, chúng tôi đã có gần 1 triệu người đọc.
Tôi nghĩ việc gửi các thông tin đặc biệt hằng tháng ở tiêu đề thư đã thực sự hữu ích. Sau khi tôi có được nhà đầu tư đầu tiên, chỉ một thời gian ngắn sau đó, Ann Miura-Ko của Floodgate trả lời thư cập nhật gần nhất của tôi và nói rằng cô ấy quan tâm tới việc trở thành nhà đầu tư chính của vòng gọi vốn.
Kịch bản thư cập nhật
Cảm ơn công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe Filament Labs tại Austin đã cho phép chúng tôi sử dụng bản tin của họ cho phần kịch bản này.

Filament được nhắc đến trong A-list của Austin.
CNN gọi chúng tôi là Top 5 công ty khởi nghiệp đáng lưu ý ở Austin.
SXSW và Phòng thương mại Austin gọi chúng tôi là một trong 5 công ty khởi nghiệp mới nổi hấp dẫn nhất ở Austin trong năm nay.
UofM mời Jason chia sẻ câu chuyện của anh với 400 sinh viên.
Đại học Michigan mời Jason chia sẻ câu chuyện khởi nghiệp của anh với 400 sinh viên tại lớp ENTR 407 của họ tuần trước. Đây cũng là lớp học từng mời Jim McKelvey (Nhà đồng sáng lập Square) và Tony Fadell (Nhà sáng lập Nest). Xem video!
Bài thuyết trình và tài liệu gửi nhà đầu tư
Filament Labs đang phát triển nền tảng lôi cuốn sự tham gia của bệnh nhân, trao cho các chuyên gia y tế những công cụ để quản lý bệnh nhân khi họ không có mặt tại phòng khám. Chúng tôi tập trung vào sự tuân thủ của bệnh nhân đối với bệnh mãn tính, với trọng tâm ban đầu là không gian truyền và chạy thận, thị trường hiện có 14.000 bệnh viện trị giá 27 tỷ đô-la. Đến đầu quý I, chúng tôi sẽ tăng cường sự tham gia của bệnh nhân tại 20 phòng khám trên toàn quốc. Khách hàng đầu tiên của chúng tôi cũng là một nhà đầu tư, với sự tham gia chiến lược của một nhà cung cấp dược phẩm chuyên biệt rất lớn.
Tải bản tài liệu dành cho nhà đầu tư, báo cáo tóm tắt và theo dõi chúng tôi trên AngelList.
Thông tin y tế: Tiến sĩ Willem Kolff, vị bác sĩ người Hà Lan, đã thiết kế thiết bị thẩm tách đầu tiên vào năm 1943 trong thời kỳ Đức Quốc xã chiếm đóng Hà Lan. Do nguồn lực khi đó rất khan hiếm nên Kolff đã phải ứng dụng và thiết kế chiếc máy ban đầu bằng vỏ đựng xúc xích, lon nước giải khát, máy giặt và các chi tiết có sẵn khác tại thời điểm đó.
Chúng tôi vô cùng biết ơn quý vị tiếp tục dành thời gian, sự quan tâm và lời khuyên cho chúng tôi.
Jason, Colin và Brian
Các kiểu đề nghị đầu tư
Lời đề nghị của bạn phải được thiết kế riêng, nhắm mục tiêu vào đúng cá nhân mà bạn đang trò chuyện và dựa trên tình trạng gọi vốn hiện tại của bạn. Hãy xem xét năm kiểu đề nghị dưới đây.
1. Thăm dò
Bối cảnh: Bạn vẫn chưa sẵn sàng gọi vốn. Bạn quan tâm đến việc nắm bắt sự quan tâm của nhà đầu tư và xây dựng mối quan hệ cho tương lai.
Kịch bản: “Chúng tôi sắp tìm kiếm nhà đầu tư. Liệu anhchị có quan tâm không khi chúng tôi sẵn sàng cho việc gọi vốn?”
2. Đối tác
Bối cảnh: Chuyên môn của nhà đầu tư tiềm năng cũng quý giá như tiền người đó có.
Kịch bản: “Rõ ràng anhchị có đam mê và chuyên môn trong lĩnh vực này. Anhchị chính là kiểu đối tác mà chúng tôi cần. Liệu anhchị có thể cân nhắc việc tham gia cùng chúng tôi?”
3. Làm việc với những người bạn thích
Bối cảnh: Bạn cảm nhận được sự hứng thú rõ rệt của một người và người này đánh giá tầm quan trọng của tác động khác không kém gì lợi ích về tài chính.
Kịch bản: “Tôi thật sự rất thích các anh. Tôi nghĩ chúng ta đang có một cơ hội rất tuyệt. Tại sao chúng ta không cùng nhau làm một điều thật tuyệt vời?”
4. Đề nghị khoản vốn lớn
Bối cảnh: Bạn có rất ít thời gian với một nhà đầu tư tiềm năng rất quyết đoán và có vốn lớn.
Kịch bản: “Tôi có một đề nghị quan trọng tới anhchị. Anh/ chị có đồng ý đầu tư 1 triệu đô-la không?”
5. Động lực
Bối cảnh: Bạn đã đi được hơn nửa chặng đường của vòng gọi vốn hiện giờ.
Kịch bản: “Chúng tôi đã huy động được phần lớn số vốn mình cần nhưng vẫn chưa hoàn thiện. Tôi rất mong anhchị có thể cùng chúng tôi kết thúc vòng gọi vốn. Tôi có thể đề nghị anh/ chị góp vốn 1 triệu đô-la được không?”
Lưu ý khi kết thúc
Các bước khi kết thúc
Việc kết thúc cuộc thỏa thuận có những yếu tố cơ bản. Hãy nhớ rằng không phải nhà đầu tư nào cũng sẽ yêu cầu bạn phải thực hiện tất cả các bước này. Có người chỉ đơn giản muốn biết họ phải chuyển tiền đến đâu.
Tuyên bố đồng ý. Một nhà đầu tư nói với bạn rằng anh tacô ta sẽ tham gia góp vốn.
Thỏa thuận hợp tác ban đầu (term sheet). Bạn nhận được term sheet – văn bản đề ra các điều khoản cơ bản của thỏa thuận. Các công ty đầu tư mạo hiểm luôn có term sheet, một số nhà đầu tư thiên thần cũng yêu cầu và các nguồn vốn khác nhau sẽ đề ra những thỏa thuận khác nhau.
Thẩm định đối tượng. Nhà đầu tư (và cả bạn nữa nếu bạn là người thông minh) sẽ tiến hành quy trình rà soát chính thức.
Ký kết và chuyển tiền. Bạn ký các văn bản cuối cùng và nhà đầu tư chuyển tiền vào tài khoản của bạn.
Hồ sơ thẩm định doanh nghiệp: Tôi cần chuẩn bị những gì trước khi kết thúc thỏa thuận
Quy trình thẩm định doanh nghiệp thay đổi tùy theo mỗi nhà đầu tư, nhưng có một số điểm chung bạn nên lưu ý.
Pháp lý và Tài chính
Nhìn từ quan điểm pháp lý và tài chính, bạn cần chắc chắn đã hoàn tất các bước dưới đây trước khi bước vào cuộc thảo luận kết thúc thỏa thuận gọi vốn. Tất nhiên, với tất cả những vấn đề liên quan đến pháp lý, bạn luôn cần tham khảo ý kiến của luật sư. (Nói cách khác, đây không phải là sách về tư vấn pháp lý, chúng tôi không phải là luật sư, đừng kiện chúng tôi.)
Sáp nhập thành một tổ chức theo mô hình Delaware C. Câu trả lời ngắn gọn giải thích lý do vì sao lại là mô hình Delaware C* đó là bởi các nhà đầu tư thích nó.
* C-Corporation là loại hình doanh nghiệp chịu thuế độc lập với chủ sở hữu doanh nghiệp theo quy định của Mỹ. Delaware C Corporation là các doanh nghiệp C được thành lập ở bang Delaware của Mỹ – nơi rất ít doanh nghiệp đăng ký kinh doanh vậy nên họ có rất nhiều chính sách ưu đãi về thuế. (ND)
Giải quyết các vấn đề sau khi đã sáp nhập. Cụ thể, hãy đề ra các điều khoản về việc sáp nhập, luật pháp, kế hoạch thực hiện phân chia cổ phần theo giai đoạn (vesting schedule) và phân chia tài sản trí tuệ.
Thu thập tất cả các hồ sơ thuế và báo cáo tài chính, nếu công ty của bạn đã hoạt động được hơn một năm.
Thuê một luật sư chuyên về khởi nghiệp. Hãy hỏi những người bạn gặp về các luật sư uy tín trong giới doanh nhân khởi nghiệp tại thành phố nơi bạn sống. Một số hãng luật lớn là Wilson Sonsini Goodrich & Rosati; Walker Corporate Law Group và DLA Piper.
Các văn bản phục vụ cho việc thẩm định
Bạn sẽ cần thu thập các văn bản sau:
Lịch sử tài chính. Các hồ sơ thuế và báo cáo thu nhập trước đây.
Điều khoản sáp nhập thành tổ chức. Bằng chứng cho thấy bạn là một doanh nghiệp chính thức.
Pháp lý. Văn bản pháp luật miêu tả quy trình ra quyết định trong doanh nghiệp.
Mô hình tài chính. Dự kiến lợi nhuận và chi tiêu trong vòng 12 tháng đến ba năm tới, cùng với các giả định để đưa ra sự tính toán này.
Danh sách chủ sở hữu. Chiếc bánh sở hữu của doanh nghiệp được chia như thế nào – danh sách các chủ sở hữu và số cổ phần mỗi người nắm giữ.
Thẩm định nhà đầu tư
Việc rà soát đối tượng diễn ra ở cả hai phía. Dưới đây là một vài công cụ và câu hỏi cần trả lời khi bạn tìm hiểu một nhà đầu tư tiềm năng.
Nơi tìm kiếm thông tin
• Gust
• AngelList
• Quora
Các câu hỏi dành cho nhà đầu tư
Hãy kể một trường hợp khi mối quan hệ giữa bạn và một doanh nhân khởi nghiệp mà bạn đầu tư gặp vấn đề. Chuyện gì đã xảy ra?
Câu hỏi dành cho các công ty họ đã đầu tư
Liệu bạn có nhận tiền của anh ta hay cô ta một lần nữa không? Tài sản lớn nhất họ mang đến bàn thỏa thuận bên cạnh tiền là gì?
Ký kết và Chuyển tiền
Đây là phần đơn giản nhất của toàn bộ quá trình gọi vốn. Luật sư của bạn sẽ soạn thảo các văn bản cần ký kết, bạn có thể tải chúng lên các dịch vụ ký kết điện tử như HelloSign hoặc DocuSign, tạo ra một tài khoản doanh nghiệp (nếu bạn chưa có) và gửi hướng dẫn chuyển khoản qua e-mail, cùng với đường dẫn tải các văn bản.
