Năm 1990, tôi từng viết một bài tản văn ngắn: "Hôm nay tôi muốn rời khỏi Quý Châu". Trong bài viết, ngoài việc bày tỏ tình cảm của mình đốiquam với vùng núi Quý Châu, tôi còn thổ lộ tâm trạng thấp thỏm bất an khi trở về Thượng Hải.

Đúng vậy, đối với quê hương Thượng Hải, tôi không thể nói là xa lạ, dẫu sao tôi cũng đã sống trọn 19 năm trong những con hẻm nhỏ của Thượng Hải; sau đó do về thăm người thân, sửa bản thảo, họp hành, thỉnh thoảng tôi vẫn có cơ hội quay lại, nên sự thay đổi dần dần diện mạo của Thượng Hải, ít nhiều tôi cũng biết rõ.

Nhưng tôi lại không thể nói là vô cùng quen thuộc với Thượng Hải, bởi vì suy cho cùng, tôi có trọn vẹn 21 năm sinh sống ở Quý Châu, nơi đó cách xa tất cả mọi thứ ở chốn đô thị Thượng Hải biết bao.

Mà điều mà sáng tác cần nhất, lại chính là những cảm xúc trải nghiệm thực tế. Nếu không có những cảm nhận đối với cuộc sống, đối với con người, đối với môi trường mà con người sinh sống trong đó, như hẻm nhỏ, chung cư, tòa nhà, sân nhỏ, cơ quan, đường lớn, thành phố, cùng với những cảm nhận về quan hệ giữa người với người, vận mệnh nhân vật, phong vân xã hội, thì sáng tác văn học không thể nào tiến hành được.

Thoắt cái hơn chục năm đã trôi qua, tôi cảm nhận mọi thứ trong đại đô thị Thượng Hải này, hơn nữa lại không kìm được mà đem những con người và sự việc cảm nhận được ở thành phố Thượng Hải này ra so sánh với vùng Quý Châu xa xôi. Thế là tôi thường dùng hai luồng ánh mắt để nhìn nhận Thượng Hải và Quý Châu. Một số đồng nghiệp khi gặp tôi thường hỏi, trong tản văn tùy bút của anh, sao lúc nào cũng nhắc đến Quý Châu? Một số độc giả nói với tôi rằng, anh có một thứ tình cảm gắn bó với Quý Châu. Một số đồng chí lớn tuổi gặp tôi, sẽ chỉ vào tôi mà nói rằng, chúng tôi nhìn ra từ bài viết của anh tình cảm mà anh dành cho Quý Châu. Đúng vậy, một quãng đời dài đằng đẵng trong sinh mệnh của tôi, đã trải qua ở vùng núi Quý Châu. Thượng Hải và Quý Châu, đây là hai cực trong sinh mệnh của tôi, cho dù là mười mấy năm sau khi trở về Thượng Hải, cũng không thể xóa nhòa. Cho nên tôi đã lấy tập tản văn tùy bút được viết trong khoảng thời gian từ năm 1999 đến năm 2003 đặt tên là "Hai cực sinh mệnh của tôi".

Có lẽ chính vì vết tích và dấu ấn không thể xóa nhòa này, trong khoảng thời gian năm năm đó, năm cuốn tiểu thuyết vừa do tôi viết, cho dù viết về thủ phủ tỉnh, viết về Thượng Hải, viết về Shangri-La, thì giữa những dòng chữ vẫn còn vương lại góc nhìn toát ra từ hai luồng ánh mắt. Ngay cả cuốn tiểu thuyết dài lấy đề tài viết về Thượng Hải là "Hoa Đô", trong đó có một nhóm nhân vật chính có số phận vẫn triển khai tại những bản làng vùng núi hẻm lánh. Có lẽ, đối với tôi, đây đã là một sợi tơ tình vương vấn không thể rứt bỏ.

Khi nhân loại bước qua thiên niên kỷ, tôi từng nói trong một bài văn ngắn rằng, trong cuộc đời con người, việc đồng thời bước qua ngưỡng cửa của một trăm năm và một nghìn năm là một sự việc đầy ý nghĩa khó gặp trong đời. Huống chi thời điểm bước qua năm Thìn thiên niên kỷ, lại chính là thời kỳ thịnh thế bừng bừng sức sống của dân tộc Trung Hoa. Cho nên tôi đã đặt tên cho bộ sách tập hợp tiểu thuyết dài, tiểu thuyết vừa và tản văn tùy bút này là "Tuyển tập tân thế kỷ Diệp Tân", kính hiến đến các bạn độc giả vẫn luôn quan tâm đến tôi.

Nguyện cuộc sống tiếp tục ban cho tôi cảm hứng và thời gian, nguyện trong những ngày tháng sau này, tôi vẫn có thể cống hiến những tác phẩm mới cho các bạn độc giả.

Xin cảm ơn!

Diệp Tân

Ngày 18 tháng 1 năm 2004