Thế nhưng số phận phải diệt vong của nước Nga cũ đã được định đoạt, đã được định đoạt rồi... Dù ngươi có sức mạnh vĩ đại đến đâu cũng chẳng thể đổi thay. Số lượng của lũ sâu đen đông hơn chúng tôi, đông hơn gấp trăm ngàn lần. Dù Bạch Căn có tàn sát một bộ phận nhỏ trong số chúng, nhưng cũng chẳng thể tiêu diệt hết toàn bộ bọn họ. Những kẻ đã chìm vào giấc ngủ suốt vô số thời đại ấy, nay bỗng nhiên tỉnh giấc. Khí thế ấy tựa như thác nước muôn trượng từ trên trời đổ xuống, không ai có thể ngăn cản; tựa như cánh rừng bốc cháy ngút ngàn, không ai có thể dập tắt. Thế là Bạch Căn... thế là tướng quân Kolchak... thế là toàn bộ nước Nga cũ rốt cuộc đã bị chôn vùi trong ngọn lửa rực trời và làn sóng dữ ấy.

Tin tức nơi tiền tuyến ngày một bất lợi... Cả ngày tôi chỉ ngồi ru rú trong phòng, không bước chân ra phố nửa bước. Tôi như một tử tù chờ chết, việc duy nhất tôi có thể làm chỉ là khóc thút thít trong bất lực. Toàn bộ thành phố Irkutsk như chìm trong biển cả kinh hoàng, cuộc sống ngập tràn sầu khổ và sợ hãi. Bên tai không ngừng nghe thấy: Đến rồi, đến rồi, Bolshevik đến rồi... Trời hỡi! Đây là cuộc sống đáng sợ dường nào! Cuộc sống đáng sợ!...

Anh họ Mikhail không còn giữ được vẻ bình thản tĩnh tại như trước nữa. Anh ngày càng nóng nảy, mặt mày ủ rũ khóc than. Giờ đây lời nói của anh đã khác hẳn ngày xưa:

"Chúa ơi! Lẽ nào số phận của chúng ta thế là chấm hết sao? Lẽ nào nước Nga thần thánh này sẽ rơi vào tay lũ sâu đen ư? Chúa ơi! Sao lại đáng sợ thế này!..."

Điều mà cô tôi có thể làm chỉ là quỳ trước thánh tượng cầu nguyện. Bà đã là một bà lão ngoài năm mươi, đã trải qua bao thăng trầm dâu bể, cũng từng tận mắt chứng kiến bao cảnh tượng kinh hồn bạt vía, thế nhưng bà lại chẳng hiểu nổi chuyện gì đang xảy ra lúc này, một chuyện mà ngay cả trong giấc mơ bà cũng chưa từng mơ tới. Gương mặt bà đã giăng đầy nếp nhăn của tuổi tác, nay trong cảnh suốt ngày nước mắt lưng tròng lại càng lộ rõ vẻ già nua hơn nhiều. Bà thành kính cầu nguyện suốt ngày, cho con trai bà, cho nước Nga thần thánh... Thế nhưng một vị cự thần đối nghịch với Thượng đế đã nắm chặt lấy số phận của chúng tôi, nắm chặt đến mức dẫu có cầu nguyện cũng chẳng còn tác dụng gì nữa.

Người cô tội nghiệp, cuối cùng bà đã bị nỗi sầu khổ và sợ hãi đè bẹp mà chết! Bà trút hơi thở cuối cùng ngay trước mặt tôi... Trời hỡi! Tôi thật sợ phải nhớ lại cái cảnh tượng bi thương ấy! Khi đó tôi không hề rơi nước mắt, tôi chỉ như khúc gỗ đứng ngây ra nhìn thi thể của cô. Trong tiếng rên rỉ cuối cùng của bà, tôi nghe ra nỗi tuyệt vọng cuối cùng của nước Nga thần thánh. Nỗi tuyệt vọng này dìm chúng tôi xuống đáy biển mịt mù, tăm tối, không đáy. Trời hỡi! Đời người sao mà khó lường đến thế, sao mà đáng sợ đến thế! Đây rốt cuộc là ý muốn của ai chứ?...

Trung đoàn của Bạch Căn đã bị quân đội Bolshevik đánh tan tác. Vì thế giấc mộng làm tướng quân hay tổng tư lệnh của anh cũng tan thành mây khói... Chúng tôi rốt cuộc đành phải rời khỏi Irkutsk. Chúng tôi từ biệt anh họ Mikhail, bước lên tuyến đường sắt dài dằng dặc miền Siberia. Chúng tôi chẳng có phương hướng nhất định nào. Chỉ biết mơ hồ mặc cho đoàn tàu kéo đi. Số mệnh của chúng tôi từ đây như trôi dạt trên biển cả mênh mông vô bờ, phó mặc cho những đợt sóng gió khôn lường xô đẩy.

Nhìn ra ngoài cửa sổ xe, vùng trời đất trắng xóa trải rộng trước mắt chúng tôi. Đó là mảnh đất Nga vĩ đại và tĩnh lặng, trong một khoảnh khắc tôi ngỡ rằng trên cánh đồng hoang tĩnh lặng dường này sẽ vĩnh viễn chẳng bao giờ dấy lên sóng gió cuồng bạo. Nơi đây ẩn giấu linh hồn vĩ đại của nước Nga. Nó sẽ vĩnh viễn không phải chịu cảnh tao loạn... Bỗng nhiên bão tuyết nổi lên, trong chớp mắt, một nước Nga trắng xóa và tĩnh lặng đã bị tiếng gầm rít điên cuồng cùng sự hỗn loạn mịt mù bao trùm lấy. Chúng tôi cũng cảm thấy bản thân bị số phận khôn lường kéo ghì lại, con đường phía trước mịt mờ tăm tối. Phải rồi, tiền đồ của chúng tôi đã mịt mù. Đoàn tàu tựa như con rắn dài kéo chúng tôi đi trong vô định, cứ kéo đi mãi, nhưng biết kéo về nơi đâu?...

Khi chúng tôi đi ngang qua hồ Baikal, nhìn làn nước hồ Baikal trong vắt đến nhường ấy, tôi bất giác nảy ra một ý nghĩ: Hay là mình cứ thế nhảy xuống hồ mà chết đi? Làn nước này trong veo đáng yêu biết bao, thật là nơi chôn thân tuyệt hảo. Sau khi chết nếu linh hồn tôi có linh thiêng, tôi sẽ dạo chơi giữa những rặng núi non tươi đẹp đôi bờ, gửi gắm tâm tư vào ánh trăng đêm thanh u trên mặt hồ... Thế nhưng Bạch Căn vẫn an ủi tôi:

"Lisa! Nghe anh nói này, đừng nản lòng. Chúng ta bây giờ tuy thất bại, nhưng người giúp đỡ chúng ta còn nhiều lắm. Chúng ta có nước Anh, có nước Mỹ, có nước Pháp... Họ lẽ nào lại không cứu chúng ta sao? Vì lợi ích của chính mình, họ cũng phải tiêu diệt Bolshevik thôi... Lisa, em yêu! Em đừng sốt ruột, chúng ta nhất định sẽ có ngày trở về Petrograd."

Trời hỡi! Lúc ấy nếu tôi biết rằng mình vĩnh viễn không bao giờ có ngày trở lại Petrograd, nếu tôi biết rằng sẽ có ngày hôm nay đầy bất hạnh và nhục nhã, thì tôi nhất định đã gieo mình xuống hồ Baikal rồi. Tôi sẽ không phải chịu nỗi đau đớn phiêu bạt bao năm qua, tôi sẽ không mắc phải căn bệnh đáng sỉ nhục nhất này, tôi dẫu có chết thì cũng là chết trên mảnh đất của nước Nga tôi. Thế nhưng bây giờ... than ôi! Hối hận thì đã muộn màng.

Khi đó phần lớn Siberia đều bị quân đội Nhật Bản chiếm đóng. Đi qua mỗi nhà ga, chúng tôi đều nhìn thấy những người lính Nhật dáng vóc lùn tịt, mặc quân phục màu vàng. Chúng lên tàu khám xét hành khách, hệt như chúng mới chính là chủ nhân của vùng Siberia này vậy. Chúng ngạo mạn đến thế, hung ác đến thế, bất giác khiến tôi cảm thấy vô cùng khó chịu. Tôi nhớ mình từng hỏi Bạch Căn:

"Anh tưởng đám người Nhật này đến để giúp chúng ta sao? Tại sao họ lại đối xử với người Nga chúng ta bằng cái bộ dạng này?"

Bạch Căn thò đầu ra ngoài cửa sổ, không trả lời tôi ngay. Lát sau anh mới nói:

"Có lẽ họ chẳng có ý tốt gì, có lẽ họ muốn biến Siberia thành lãnh thổ của mình. Họ đã dòm ngó mảnh đất Siberia bao la này từ lâu rồi... Thế nhưng... nước Nga thà rơi vào tay người Nhật cai quản, còn hơn là rơi vào tay Bolshevik."

"Bạch Căn? Anh, anh đang nói cái gì thế hả?" Tôi vô cùng kinh ngạc, đồng thời cảm thấy khó chịu mà gặng hỏi, "Anh bảo thà để người Nhật cai quản nước Nga sao? Thế này là có ý gì? Chẳng phải anh thường nói anh rất yêu nước Nga sao? Giờ lại nói ra những lời vô lý thế này..."

Tôi hơi giận. Bạch Căn ngồi xuống cạnh tôi, thở dài một hơi thật sâu. Lúc này tôi mới nhận ra anh đã hoàn toàn thay đổi. Đôi mắt anh không còn sáng ngời rực rỡ như trước kia nữa. Khí phách anh tuấn của thời niên thiếu đã hoàn toàn biến mất khỏi nét mặt anh. Trời hỡi! Bạch Căn của tôi thuở trước, chàng Bạch Căn đáng yêu ngày nào, giờ đã biến đi đâu mất rồi?

Anh nắm lấy tay tôi, vỗ về, khẽ nói:

"Phải, anh thường nói anh là người bảo vệ tổ quốc, anh muốn mãi mãi làm người chiến sĩ của nó... Thế nhưng, Lisa, em yêu à, bây giờ tổ quốc của chúng ta đã bị lũ sâu đen cướp mất rồi, tất cả mọi thứ của chúng ta đều bị lũ sâu đen chiếm đoạt. Chúng ta còn bảo vệ cái gì nữa đây? Nước Nga thà để nó diệt vong, thà để người Nhật đến cai quản, còn hơn là bị Bolshevik tước đoạt... Như vậy còn tốt hơn, em có hiểu không?"

"Nhưng dẫu sao Bolshevik cũng là người Nga mà..."

"Phải, họ là người Nga, nhưng giờ chúng ta chẳng hơi đâu mà đoái hoài đến chuyện đó. Họ đã cướp đi phúc lợi của chúng ta..."

Tôi bỗng bật khóc, cảm thấy đau lòng khôn xiết. Điều này không phải vì tôi giận dữ, cũng chẳng phải vì hận người Nhật, và cũng không phải vì hận Bolshevik... Đó là vì tôi đã cảm nhận được số phận bi thương của nước Nga, và cũng chính là số phận của bản thân tôi. Bạch Căn không hiểu vì sao tôi khóc, chỉ biết dỗ dành tôi:

"Lisa, em yêu! Đừng đau lòng nữa! Thượng đế tự khắc sẽ phù hộ cho chúng ta..."

Nghe những lời dỗ dành đáng thương và bất lực ấy của anh, con tim tôi tựa như phải chịu một mũi kim đâm nhói buốt, không kìm được càng òa khóc to hơn. Thượng đế hỡi, người tự khắc sẽ phù hộ chúng con, nhưng người cũng đã lực bất tòng tâm rồi!

... Cuối cùng chúng tôi cũng đến Vladivostok. Chúng tôi ở lại nơi này. Tình hình chính trị ở đây vốn dĩ cũng vô cùng hỗn loạn, nhưng dưới sự che chở của người Nhật, chúng tôi cũng có thể sống những ngày tháng yên ổn. Người Nhật tuyên bố với chúng tôi rằng, chỉ cần đánh đổ được Bolshevik, họ sẽ lập tức rút quân khỏi Siberia... Trời hỡi! Liệu bụng dạ họ có thật sự như thế chăng? Chúng tôi không tin họ, nhưng chúng tôi lại hy vọng họ sẽ cứu vớt nước Nga. Chúng tôi không thể cứu lấy tổ quốc, mà lại trông cậy vào người ngoại quốc, trông cậy vào người Nhật Bản, những kẻ mang dã tâm hiểm độc này... Đây chẳng phải là nỗi sỉ nhục to lớn hay sao?

Bạch Căn đã tìm được một chân sai việc. Tôi cũng nhờ đó mà sống tương đối an lòng. Chúng tôi lặng lẽ chờ đợi người Nhật thắng lợi, lặng lẽ chờ đợi Bolshevik bại trận, lặng lẽ chờ đợi cái ngày tươi đẹp được trở về Petrograd...

Ở Vladivostok, chúng tôi đã bình yên trải qua vài tháng. Trời hỡi! Đây cũng chẳng thể gọi là cuộc sống bình yên gì cho cam! Có ngày nào chúng tôi không nghe thấy những tin tức đáng sợ chứ? Nào là dân quân tỉnh Amur đã nổi dậy khởi nghĩa, nào là quân đội Nhật Bản đã rút khỏi Khabarovsk, nào là... Trời hỡi, đây mà là cuộc sống bình yên sao! Có điều chúng tôi vẫn luôn tin rằng, quân đội Nhật Bản có thể bảo vệ chúng tôi, chúng tôi sẽ không đến mức gặp phải nguy hiểm bất ngờ nào.

Vladivostok cũng có thể coi là một thành phố lớn xinh đẹp. Nơi đây có những tòa nhà cao tầng sừng sững, những con đường rộng thênh thang, có nhiều góc phố ngỡ như phảng phất nét giống với Petrograd. Phía đông nam thành phố giáp biển, trên biển có vô số hòn đảo nhỏ. Vào mùa hè, làn nước biển xanh biếc phản chiếu bóng cây xanh rậm rạp trên các hòn đảo, tạo nên một phong cảnh thiên nhiên tuyệt mỹ. Ven bờ biển có một khu vườn hoa trải dài như hình con rắn, người ta có thể ngồi ở đây, vừa lắng nghe tiếng chim hót líu lo, vừa đắm say trong làn gió biển.

Những lúc rảnh rỗi, — tôi suốt ngày chẳng có việc gì làm cả! — tôi thường quanh quẩn trong khu vườn này để giết thời gian sầu muộn của mình. Đôi khi từng cơn gió biển mát rượi mà dịu dàng khẽ vuốt ve khiến tâm hồn tôi lơ lửng, tựa như đưa tôi vào cõi mộng xa xôi, và thế là tôi quên hết thảy mọi nỗi sầu khổ bi ai. Đôi khi tôi lao mình vào lòng biển cả, mặc cho làn nước biển dịu dàng hôn lên khắp cơ thể tôi, cứ hôn mãi... Tôi ngỡ như mình đã rời xa chốn nhân gian đầy rẫy khổ đau này. Tôi từng mỉm cười nghĩ bụng, cứ sống như thế này mãi đi, cứ thế này mãi thôi, ngoài ra chẳng cần bất cứ thứ gì nữa!...

Đó là những khoảnh khắc vô cùng hạnh phúc của tôi. Thế nhưng mỗi khi đứng trên đỉnh đồi, ngoảnh đầu trông về nước Nga bao la ngút ngàn, trái tim tôi lại nhói lên từng nhịp đau đớn thê lương. Tôi nhớ về Petrograd xa xôi không thấy bóng dáng, nhớ về nơi chôn nhau cắt rốn của mình — bên bờ sông Volga, nhớ về vùng Kavkaz rực rỡ ánh vàng, tươi đẹp và ngập tràn những mộng tưởng của tôi... Tôi bất giác tuôn rơi những giọt nước mắt bi thương. Tôi thường đứng lặng hồi lâu trong làn nước mắt, ngoảnh nhìn lại giấc mộng đẹp đã tan biến của mình, giấc mộng êm đềm, hạnh phúc thuở nào dường như chỉ mới vừa qua đi! Từ vùng biên cương Vladivostok đến Petrograd, cũng chỉ vạn dặm xa xôi là cùng, thế nhưng giấc mộng đẹp của tôi lại tan biến đến tận muôn trùng vạn dặm ngoài kia. Tôi biết tìm kiếm nó ở phương nào?

Tôi lại hướng mắt nhìn ra biển cả mênh mông, nơi đó chỉ có đường chân trời xa tít tắp, tiền đồ phía trước chỉ là sự mịt mù khôn xiết. Tôi cảm thấy điều đang chờ đợi tôi ở phía trước chỉ là sự trống rỗng đáng sợ khiến lòng người run rẩy mà thôi. Đã bao lần tôi toan tính, chi bằng nhảy xuống biển cho xong, bởi nơi đây dẫu sao vẫn là lãnh thổ của nước Nga, nơi đây vẫn là vùng biển thuộc về nước Nga... Thân này đã sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Nga, thì cũng xin được chết đi trên mảnh đất Nga... Tôi vẫn luôn nghĩ như vậy, thế nhưng bây giờ tôi không hiểu nổi, vì sao thuở ấy mình lại không làm như thế? Đến nông nỗi này, dẫu tôi muốn chết trong bờ cõi tổ quốc, muốn trước lúc lâm chung được hôn lên tấc đất quê hương một lần, nhưng đã muộn rồi! Đã muộn rồi! Tôi chỉ có thể nhục nhã, cô quạnh mà chết rũ nơi đất khách quê người xa lạ này thôi!... Trời hỡi! Linh hồn tôi đau đớn biết bao! Đây là nỗi ân hận duy nhất trong đời tôi!

Hồi ấy chúng tôi vẫn luôn nghĩ rằng, người Nhật có thể bảo vệ chúng tôi, người Nhật có thể giúp chúng tôi không phải rời xa mảnh đất nước Nga... Thế nhưng số phận đã an bài, dù người Nhật có gian xảo đến đâu, có mưu mô tính toán thế nào, thì cuối cùng cũng chẳng thể chống cự nổi cơn lũ Bolshevik đang tràn tới. Chúng tôi rốt cuộc đành phải rời khỏi nước Nga, đành phải từ biệt thành phố cuối cùng của "nước Nga quý tộc" này — Vladivostok!

Người Nhật cuối cùng cũng phải rút quân khỏi Vladivostok...

Cơn lũ Bolshevik rốt cuộc đã tràn tới vùng biển phía đông châu Á rồi.