Cách mạng như một cơn giông bão tháng sáu, ập đến nhanh chóng, bất ngờ và chấn động đến nhường ấy. Khi ấy, tôi dường như đang ở trong căn phòng ấm áp dịu dàng, say sưa trong giấc mộng tuyệt vời, đắm mình trong những ảo tưởng êm ái, tâm hồn vô cùng bình yên... Đột nhiên mây đen giăng kín bầu trời, những tiếng sét chói tai rền vang ầm ầm, kéo theo đó là cuồng phong bão táp, lay chuyển cả nhà cửa, rồi mái nhà rốt cuộc cũng sụp đổ. Tôi tận mắt nhìn căn phòng ấm áp của mình bị bão tố phá hủy, tất cả những bài trí tuyệt đẹp bên trong: những đóa hoa trắng kiều diễm, chiếc bàn trang điểm tinh xảo, chiếc giường trắng muốt như tuyết, cùng cuốn sách mạ vàng thú vị mà tôi thích đọc, cuốn tập vẽ bìa nhung tuyệt đẹp... Mọi thứ, tất cả mọi thứ đều bị cuốn vào vùng biển đen mịt mù, vô định. Thần trí tôi tê liệt, tôi rơi vào trạng thái bàng hoàng mê muội. Tôi hoàn toàn không hiểu chuyện gì đã xảy ra, không hiểu một chút nào. Mãi về sau khi đã hiểu ra, tôi muốn dốc sức chống cự lại cơn giông bão tàn khốc này, muốn dốc sức vãn hồi tất cả những gì mình đã mất, nhưng đã muộn rồi, chậm rồi, vĩnh viễn không thể vãn hồi được nữa.

Trước khi cách mạng nổ ra, tôi cũng từng đọc qua những cuốn sách viết về cách mạng, cũng từng nghe nhiều câu chuyện về nó. Dù không thể hình dung nổi diện mạo của cách mạng rốt cuộc ra sao, nhưng tôi cũng thường nghĩ rằng: Cách mạng có lẽ là một thứ rất đáng sợ, có lẽ cách mạng chính là lật đổ Hoàng đế... Hoặc có lẽ cách mạng là một điều tuyệt diệu, có lẽ khi cách mạng diễn ra sẽ rất thú vị, rất náo nhiệt... Nhưng tôi chưa từng nghĩ rằng cách mạng lại tàn khốc đến mức này, nó phá hủy căn phòng ấm áp của tôi, bẻ gãy đóa hoa trắng kiều diễm mà tôi hằng yêu quý. Cách mạng đã bóp chết mọi giấc mộng đẹp của tôi, chôn vùi niềm hạnh phúc vàng son của tôi. Trời đất ơi! Tôi đã kinh ngạc biết bao, sợ hãi biết bao, run rẩy biết bao, khi cuộc cách mạng ấy bùng nổ ở Petrograd...

Khi đó tôi và Bạch Căn mới kết hôn vừa tròn một tháng. Tiền tuyến tuy đang đánh nhau với người Đức, tuy thường nghe thấy những tin tức bất lợi và kinh hãi, nhưng lúc ấy tôi đang sống trong những ngày trăng mật, mỗi ngày chỉ biết say đắm trong giấc mộng hạnh phúc ngọt ngào, chẳng bận tâm hỏi han đến những chuyện chính trị hay quân sự này. Tôi chỉ tạ ơn Chúa đã phù hộ, Bạch Căn vẫn được ở lại phục vụ trong đoàn sĩ quan tại Petrograd, không bị điều ra tiền tuyến. Lúc ấy Bạch Căn tuấn tú nhường nào, đáng yêu nhường nào, chàng lấp đầy cả tâm hồn tôi. Chúa đã ban cho tôi niềm hạnh phúc thiêng liêng, to lớn và mãn nguyện đến thế. Tôi thực sự là người không thể hạnh phúc hơn được nữa.

Quả thật, lúc ấy tôi suốt ngày đắm chìm trong biển hạnh phúc. Bạch Căn là một thiếu gia sĩ quan tuấn tú, phong thái hiên ngang, khí chất của chàng chứng minh một tương lai vô cùng xán lạn. Huống hồ cha tôi lại là một vị tướng quân nổi tiếng, được Hoàng đế trọng dụng, ông nhất định có thể nâng đỡ Bạch Căn. Có lẽ chỉ cần Hoàng đế vừa thấy phong thái của Bạch Căn, ắt sẽ đặc biệt sủng ái chàng. Khi ấy tôi thầm nghĩ, nước Nga có được một viên sĩ quan trẻ tuổi như vậy, đây quả thực là niềm vinh dự của nước Nga. Khi ấy tôi mãn nguyện biết bao, kiêu hãnh biết bao! Tôi muốn đứng trước mặt phụ nữ trên toàn thế giới, ít nhất là trước mặt mọi phụ nữ ở Petrograd, cất cao giọng hét lên: "Các người hãy nhìn Bạch Căn của tôi xem, Bạch Căn yêu dấu của tôi. Chàng là niềm vinh dự của nước Nga, chàng là chồng của tôi đấy!..."

Tôi luôn mơ mộng thế này: Nếu sau này Bạch Căn làm nhà ngoại giao — chàng quả thực là một nhà ngoại giao đầy uy nghi và bảnh bao! — hoặc giả chàng làm công sứ của Đế quốc Nga tại Paris, lúc đó tôi sẽ vinh dự biết chừng nào! Trước toàn thể thành Paris phồn hoa ấy, tôi sẽ phô diễn sự cao quý của mình, sự xa hoa lộng lẫy không gì sánh bằng. Nếu vào mùa hè, tôi diện bộ y phục trắng tinh xảo, tôi sẽ khiến những người dân Paris coi tôi như một nàng tiên áo trắng. Nếu tôi cùng Bạch Căn thân yêu, viên ngoại giao bảnh bao và nổi bật của tôi, ngồi trên chiếc xe hơi lộng lẫy hóng gió khắp phố phường Paris, tôi sẽ khiến cho phụ nữ Paris phải ghen tị đến mờ mắt.

Vào kỳ nghỉ, chúng tôi có thể đến Thụy Sĩ thanh nhã, đến nước Ý tươi đẹp và những miền đất tràn đầy thi vị khác để du ngoạn. Tôi không muốn đến London, cũng chẳng muốn đến New York, nghe nói nơi đó chỉ toàn sự ồn ào và khói than, mang lại cảm giác tầm thường, khó chịu. Tôi say đắm nhất là nước Ý rực rỡ, nghe nói cảnh vật nơi ấy vô cùng tú lệ, thanh tao, khiến người ta mê đắm.

Trên lãnh thổ nước Nga, chúng tôi sẽ xây hai tòa biệt thự thanh nhã ở Kavkaz và bên bờ sông Volga. Vào mùa thu đông, chúng tôi có thể sống ở Kavkaz, du ngoạn non nước, lắng nghe khúc nhạc mộc mạc của người bản xứ, ngắm nhìn điệu múa nguyên sơ nhưng xinh đẹp của họ. Cuộc sống đó sẽ thi vị biết bao! Vào mùa xuân hạ, chúng tôi có thể ở bên bờ sông Volga, nghe tiếng hát của người lái đò, ngắm ánh trăng đêm trong trẻo như ngọc. Cảnh sắc nơi ấy lay động lòng người xiết bao, dịu dàng đằm thắm xiết bao. Nước sông róc rách không hề chảy xiết, cánh buồm qua lại tựa như một bức tranh. Ôi, cảnh sắc thiên nhiên tuyệt diệu làm sao!...

Tôi và Bạch Căn là những người hạnh phúc nhất trần đời. Tôi từng tin rằng Bạch Căn sẽ mãi mãi yêu tôi, và tôi cũng sẽ mãi mãi yêu Bạch Căn. Nếu trên thế gian này có một cuộc sống viên mãn, thì cuộc sống của tôi và Bạch Căn có lẽ được coi là viên mãn nhất. Ôi, nhớ lại tuần trăng mật khi mới cưới Bạch Căn, cuộc sống của tôi ngọt ngào nhường nào, lòng tôi vui sướng nhường nào, những ảo tưởng khiến tôi cảm nhận được sự dịu êm của hạnh phúc ra sao! Nếu kiếp này tôi từng có những ngày tháng hạnh phúc nhất, thì có lẽ chính là khoảng thời gian ngắn ngủi ấy.

Nào ngờ giấc mộng đẹp khó bền, sóng gió nổi lên bất ngờ! Bỗng chốc... mộng đẹp nơi gian phòng ấm áp đã tan tành, đóa hoa trắng kiều diễm bị bẻ gãy... Tiếp đó, phong cảnh Paris, biệt thự ở Kavkaz và sông Volga, cùng những áng thơ du ngoạn nước Ý đều tan biến. Đột nhiên mọi thứ đều biến mất, Đế quốc Nga tiêu vong, cuộc sống vương giả của tôi tan biến, mọi ảo tưởng về những điều tươi đẹp đều tan vỡ. Phải, tất cả đều tan biến rồi...

Một ngày nọ... đó là một ngày nắng xuân vừa hé. Nhìn từ khung cửa sổ trên lầu cao của chúng tôi, ánh nắng ấm áp và hiền hòa vỗ về cả thành phố tuyết trắng tinh khôi. Ánh nắng đầu xuân không hề gay gắt, rọi xuống nền tuyết trắng, chỉ như một sự vuốt ve dịu dàng chứ chẳng đủ sức làm tan chảy tuyết. Mặt đất tràn ngập hơi thở tươi mới của mùa xuân, nếu mở toang cánh cửa sổ, cơn gió se lạnh nhưng không quá buốt giá sẽ từ đồng nội ngoài thành đưa tới một mùi hương mùa xuân trong lành, nhẹ nhõm và khoan khoái.

Buổi chiều rảnh rỗi, tôi cầm cuốn tập thơ mạ vàng, nằm trên chiếc sô pha êm ái lật giở từng trang. Cuốn thơ này tuyển chọn những bài thơ tình của Pushkin, Lermontov, Goethe, Heine... những khúc tình ca khiến lòng người mê đắm. Đọc những vần thơ ấy, tôi càng cảm nhận được tình yêu giữa tôi và Bạch Căn tuyệt vời biết bao, kỳ diệu và không sao diễn tả nổi. Trong những ngày tháng trăng mật, tôi vốn nên đọc những bài thơ tình như thế. Tôi vừa đọc vừa mơ màng. Dù Bạch Căn không ở trước mắt, nhưng tôi cảm nhận được chàng đã hôn tôi nồng nhiệt thế nào, đã ôm chặt lấy tôi ra sao... Ngọn lửa tình yêu của chàng như thiêu đốt máu huyết trong toàn thân tôi sôi sục. Trái tim tôi khẽ đập rộn ràng trong niềm vui sướng. Tâm hồn tôi bềnh bồng giữa biển hạnh phúc mênh mông vô tận.

Đột nhiên...

Bạch Căn thở hổn hển chạy vào. Sắc mặt chàng trắng bệch, hoảng loạn, thở không ra hơi, lắp bắp nói:

"Lisa... hỏng rồi... hết rồi! Binh sĩ tiền tuyến làm phản rồi. Đảng cách mạng đã nổi dậy ở Petrograd... Hoàng đế bỏ trốn rồi... Công nhân đã chiếm lấy Petrograd... Xong rồi, xong thật rồi!..."

Thật là một tiếng sét giáng xuống giữa trời quang! Trong chớp mắt, niềm hân hoan hóa thành nỗi kinh hoàng. Trái tim tôi như muốn nổ tung. Tôi cảm thấy một tai họa khủng khiếp, một thảm họa đáng sợ không thể ngăn cản đã ập xuống đầu. Lúc này đương nhiên tôi vẫn chưa hiểu rốt cuộc cách mạng là gì, nhưng nhìn vẻ mặt của Bạch Căn, tôi đã nhận ra điều kinh khủng nhất.

"Họ chỉ muốn lật đổ Hoàng đế thôi phải không?..." Tôi run rẩy thốt lên một câu.

"Không, họ không chỉ muốn lật đổ Hoàng đế, mà còn đòi hỏi những thứ khác, họ đòi bánh mì, đòi đất đai... đòi lật đổ toàn bộ quý tộc chúng ta..."

"Trời ơi! Họ điên rồi sao?... Bây giờ phải làm sao đây? Chờ chết ư?"

Tôi nhào vào lòng Bạch Căn, run rẩy khóc nấc lên. Tôi ôm chặt lấy Bạch Căn, dường như người tôi đang ôm không phải là chàng, mà là một thứ gì đó đã lụi tàn, vĩnh viễn không thể vãn hồi. Kế đó, chúng tôi nghe thấy tiếng huyên náo ngoài đường phố, tiếng súng nổ rải rác... Xong rồi, tất cả đã chấm dứt!

Cha tôi ở ngoài tiền tuyến, không biết sống chết ra sao, sau này đương nhiên bị loạn quân bắn chết. Mẹ tôi sống ở quê nhà bên bờ sông Volga, từ chỗ bà cũng chẳng nhận được tin tức gì. Tôi chỉ đành bàn với Bạch Căn kế sách bỏ trốn, chạy sang vùng Siberia thuộc châu Á, ở đó chúng tôi có người thân. May thay trong cuộc cách mạng lần thứ nhất này, phái Bolshevik dã man vẫn chưa nắm được chính quyền, chúng tôi rốt cuộc cũng có thể trốn thoát khỏi vòng vây kinh hoàng. Lúc này phe nắm quyền là Đảng Xã hội Cách mạng, Menshevik...

Hai tuần sau, chúng tôi cuối cùng cũng chạy đến được Irkutsk, nơi lúc này hãy còn yên bình. Kể từ đó, chúng tôi vĩnh biệt Petrograd, vĩnh biệt nước Nga thuộc châu Âu... Chúa ơi! Mọi chuyện diễn ra quá bất ngờ, quá dồn dập, quá đỗi tàn nhẫn! Số phận hạnh phúc của tôi kể từ đây đã chấm dứt. Căn phòng ấm áp, đóa hoa trắng kiều diễm, cuốn thơ mạ vàng... Mọi thứ, tất cả, tất cả đều hóa thành mây khói, tan biến không còn dấu vết.

Chúng tôi sống bình yên ở Irkutsk được vài tháng. Chúng tôi ở nhà người cô. Anh họ Mikhail làm việc trong chính quyền tỉnh Irkutsk. Anh ấy là một người điềm tĩnh, tính tình rộng lượng. Anh thường nói với chúng tôi rằng:

"Cứ chờ xem! Nước Nga là một đế quốc vĩ đại, tương lai nước Nga cũng sẽ không thể thiếu Hoàng đế. Sinh mệnh của nước Nga nằm trong tay tầng lớp quý tộc ưu tú chúng ta. Ngoài chúng ta ra, nước Nga còn có thể tồn tại được sao? Mấy kẻ đảng viên xã hội vô học, làm loạn, dã man kia, bọn chúng có thể cai trị nước Nga được chắc? Nực cười! Tuyệt đối không bao giờ! Cứ chờ xem! Các em xem lũ Kerensky, Chernov này... chẳng bao lâu nữa sẽ tự sụp đổ thôi, nếu chúng mà duy trì được thì đúng là không có Chúa trời."

Bạch Căn cũng tin tưởng như Mikhail: Nước Nga mãi mãi thuộc về giới quý tộc chúng ta, nó tuyệt đối không đời nào chịu khuất phục dưới tay bọn sâu bọ đen đúa.

"Lisa! Tình yêu của anh! Đừng nản lòng, chúng ta rồi sẽ có ngày trở về Petrograd, em nhìn xem đám đảng viên xã hội khốn khiếp ấy có thể chống đỡ được bao lâu? Cứ chờ xem!..."

Bạch Căn lúc này vẫn chưa đánh mất khí phách anh tuấn. Chàng luôn an ủi tôi như vậy. Tôi cũng thực sự tin vào lời của Mikhail và chàng, cứ ngỡ không phải hôm nay thì ngày mai nhất định sẽ được trở về Petrograd. Nhưng thời cuộc càng lúc càng tồi tệ, hy vọng của chúng tôi ngày càng xa vời; Kerensky đã thất bại, những người theo phái xã hội đã sụp đổ, nhưng Bolshevik lại bước lên vũ đài, bọn sâu bọ đen đúa thực sự đã giành được thế thượng phong... Còn chúng tôi thì sao? Chúng tôi vĩnh viễn không còn ngày trở về Petrograd, vĩnh viễn phải nói lời từ biệt với nước Nga quý tộc, không, nói là từ biệt thà rằng nói là cùng nó chôn vùi, vĩnh viễn chôn vùi trong diệt vong.

Cách mạng Tháng Mười bùng nổ... Nước Nga cũ vốn mang số mệnh phải diệt vong buộc phải giãy giụa lần cuối. Tướng Kolchak thành lập chính phủ quân sự ở Siberia, Bạch Căn nhân cơ hội này đã tòng quân. Vì nước Nga mà chiến đấu, vì tổ quốc mà chiến đấu, vì nền văn minh thiêng liêng mà chiến đấu... Dưới những danh xưng vẻ vang ấy, rốt cuộc Bạch Căn đã trở thành chiến sĩ đi tiêu diệt Bolshevik.

"Lisa! Lisa thân yêu! Nghe nói quân đội Bolshevik đã vượt qua dãy Ural, sắp chiếm đóng thành phố Tomsk rồi. Hôm nay anh phải ra tiền tuyến... tiêu diệt Bolshevik, tiêu diệt kẻ thù của tổ quốc! Lisa! Khi anh giết địch ngoài tiền tuyến, xin em hãy cầu nguyện cho anh, cầu nguyện cho nước Nga thần thánh, Chúa nhất định sẽ ban cho chúng ta thắng lợi cuối cùng!"

Một ngày nọ khi Bạch Căn từ biệt tôi, chàng đã run giọng nói như vậy. Tôi chợt thấy trên gương mặt chàng không còn nét dịu dàng như trước kia nữa. Tôi cảm thấy lúc này chàng tàn nhẫn khác thường, gương mặt tràn ngập sát khí đáng sợ. Tôi nhận ra ngọn lửa tình yêu tôi dành cho chàng đã có phần nguội lạnh. Lúc ấy tôi nhận lời cầu nguyện cho chàng, cầu nguyện cho thắng lợi của tổ quốc. Nhưng khi cầu nguyện, lòng tôi không hề thành tâm, tôi có chút hoài nghi: Lời cầu nguyện này thực sự có ích sao? Chúa thực sự có thể phù hộ chúng ta sao? Khi bản thân chúng ta không thể dẹp tan Bolshevik, liệu Chúa có đủ sức mạnh khiến họ thất bại hay không?...

Tướng Kolchak thăng chức cho Bạch Căn lên làm trung đoàn trưởng, khen ngợi sự dũng cảm của chàng. Tôi bất giác thầm may mắn, mừng vì mình có một người chồng quang vinh như vậy, một vị anh hùng chiến đấu vì tổ quốc. Nhưng đồng thời, tôi cảm thấy tâm tính chàng ngày càng tàn nhẫn, đây quả thực là điều khiến tôi không vui. Có một lần chàng bắt về từ nông thôn rất nhiều người nông dân chất phác, áo quần rách rưới, có ông già râu tóc bạc phơ, cũng có cả những thiếu niên. Họ bị dây thừng trói chặt, trông chẳng khác nào một đàn trâu bò, một đàn trâu bò bị dắt vào lò mổ...

"Chàng bắt những người nông dân tội nghiệp này về làm gì vậy?" Tôi hỏi.

Bạch Căn cười đầy đắc ý, trong mắt lóe lên những tia nhìn hung dữ:

"Nông dân tội nghiệp ư? Bọn chúng đều là lũ Bolshevik đáng ghét cả đấy. Chúng quấy rối hậu phương của chúng ta, em có biết không? Bây giờ anh phải dạy cho chúng một bài học..."

"Chàng định dạy dỗ họ thế nào?"

"Xử bắn!"

"Bạch Căn! Chàng điên rồi sao? Mấy người nông dân tội nghiệp này, chàng xử bắn họ để làm gì? Chàng tuyệt đối đừng làm như vậy! Chàng yêu quý của em, em van xin chàng!"

"Em yêu, em hoàn toàn không hiểu gì cả! Bây giờ là thời buổi nào rồi, lòng thương xót không nên tồn tại nữa. Chúng ta không được rủ lòng thương bọn chúng, chúng muốn lật đổ chúng ta, muốn cướp đoạt hạnh phúc của chúng ta, cướp đi tất cả những gì chúng ta có, chúng ta còn thương xót chúng được sao? Không phải chúng tiêu diệt chúng ta thì là chúng ta tiêu diệt chúng, lòng thương xót là thứ vô dụng..."

Nghe những lời của Bạch Căn, tôi im lặng cúi đầu. Tôi không nói thêm lời nào, quay trở về phòng mình. Tâm thần tôi một mặt vô cùng hoang mang, chao đảo trong mơ hồ, nhưng mặt khác lại vô cùng tỉnh táo, chưa bao giờ tỉnh táo đến thế. Tôi đã hiểu lời của Bạch Căn, tôi đã hiểu tính tất yếu tàn khốc của lịch sử... Tôi hiểu rằng lời Bạch Căn nói là đúng. Tôi chẳng còn lời nào để nói nữa. Chính vì thế, tâm trí tôi mới chao đảo mê mờ... Nếu tôi kiên quyết không đồng tình với lời của Bạch Căn, thì kết cục duy nhất là gia nhập vào hàng ngũ những người nông dân kia, đi theo phe phái của Bolshevik. Thế nhưng tôi không thể rời xa Bạch Căn...

Về sau, rốt cuộc Bạch Căn đã chẳng hề thương xót mà đem những người nông dân chất phác ấy bắn chết từng người một...

Chúa ơi, sao mà tàn nhẫn đến thế! Lẽ nào đây chính là vận mệnh lịch sử không thể nào vãn hồi hay sao?