Bây giờ tôi thường nghĩ, nếu như năm xưa tôi đem lòng yêu chàng thợ mộc tóc xoăn Ivan ấy, lại gả cho anh ta, thì cuộc sống hiện tại của tôi sẽ ra sao? Làm vợ của một người thợ mộc nhọc nhằn, chẳng lẽ lại không tốt hơn làm một ả kỹ nữ nhục nhã hay sao? Thợ mộc Ivan kia, dẫu địa vị của anh ta rất thấp — nhưng thợ mộc trong nước Nga hiện nay địa vị lại vô cùng cao quý ngất trời cơ mà! — thế nhưng nếu anh ta có thể dùng sức lao động của mình để duy trì cuộc sống gia đình, dùng tình yêu chân thành để yêu thương vợ, lại bảo vệ cô ấy không để rơi vào những chuyện nhục nhã như những gì tôi đang làm hiện tại, thì về mặt nhân cách, chẳng lẽ anh ta lại không đáng kính trọng hơn đám quý tộc đê tiện nói chung hay sao? Rốt cuộc là tôi ở bên bờ sông Volga, đi theo chàng Ivan tóc xoăn chân chất ấy, trải qua cuộc sống nhọc nhằn nhưng thanh bạch và độc lập thì tốt hơn, hay là bây giờ đi theo tên quý tộc sa cơ lỡ vận Bạch Căn này, ở chốn Thượng Hải đất khách quê người, ngày ngày để cho thể xác bị đùa cợt, bị giày xéo thì tốt hơn?... Trời đất ơi, bây giờ tôi thà làm vợ một người thợ mộc! Bây giờ tôi thà làm vợ một người thợ mộc!

Đó là vào một năm mùa thu, tôi cùng mẹ ở căn nhà bên bờ sông Volga. Vì muốn sửa sang ngôi nhà đã dột nát, nhà tôi bấy giờ mới thuê gọi vài người thợ mộc. Trong số họ có một người tên là Ivan, là một thiếu niên cường tráng và tuấn tú. Dù anh ta mặc một bộ đồ vải xanh của công nhân, thế nhưng mái tóc vàng xoăn tít ấy, hai lúm đồng tiền tròn tròn ấy, giọng nói vang dội ấy thật khiến anh ta trông giống như một thiếu niên đáng yêu. Tôi nhớ khi ấy mình mười bảy tuổi, tuy đối với chuyện tình cảm khác giới vẫn chưa hiểu thấu đáo cho lắm, nhưng tôi cảm thấy anh ta thực sự là một người đủ sức làm xao động trái tim mình. Chỉ vì khoảng cách thân phận cách trở, cuối cùng tôi vẫn không có quyết tâm để đến gần anh ta, còn anh ta đương nhiên lại càng không dám đến gần tôi. Trong nụ cười, trong ánh mắt của anh ta, tôi cảm nhận được anh ta đang thầm thương trộm nhớ mình.

Buổi tối... tôi tựa vào cửa sổ phòng ngủ, phóng tầm mắt nhìn ra dòng sông Volga được bao phủ bởi ánh trăng, trông giống như một dải lụa bạc. Lúc này, trong tâm trí tôi, những ấn tượng mà Ivan mang lại cứ lặp đi lặp lại. Tâm trạng tôi có chút ngẩn ngơ, dường như dấy lên một tầng sầu muộn nhàn nhạt. Hóa ra trái tim trinh nữ của tôi đã bị Ivan làm cho dao động.

Giữa bầu không gian vắng lặng muôn vàn, bỗng nhiên tôi nghe thấy một thứ tiếng ca du dương lay động lòng người. Thế rồi tôi liền dỏng tai lắng nghe... Tiếng hát bay ra từ căn phòng ngủ của những người thợ mộc, và tôi đoan chắc đó là bài hát do một trong những thợ mộc cất lên. Thoạt đầu tôi nghe không rõ người ta hát gì, mãi sau mới phân biệt được những lời ca:

...Hỡi cô nương, em hãy yêu anh,

Anh trao em tâm hồn thuần khiết.

Hỡi cô nương, anh nên hiểu rằng,

Tình yêu còn thiêng liêng hơn vàng ròng...

Tiếng hát ấy càng làm cho tâm trạng tôi thêm bấn loạn, tâm trí không kìm được mà có chút ngẩn ngơ. Tôi muốn nghe tiếp nữa, thế nhưng lại quay người nằm dài lên giường.

Hôm sau, tôi nhân cơ hội hỏi Ivan:

- Đêm hôm qua là ai hát đấy?

Anh ta đỏ bừng mặt, cúi gằm đầu xuống, vẻ thẹn thùng hạ giọng đáp:

- Thưa tiểu thư, xin ngài hãy tha tội cho tôi, đó là do tôi hát.

- Tôi cũng đoán chắc là anh hát mà.

Tôi thốt ra câu nói chẳng đầu chẳng đuôi ấy rồi quay đầu chạy mất. Tôi cảm nhận được ánh mắt ngạc nhiên, bất an mà Ivan đang dõi theo sau lưng mình. Chắc hẳn anh ta sẽ thầm nghĩ: "Cái đồ ngốc như mình, đừng có gây ra tai họa gì đấy nhé... Vị tiểu thư này đừng có nổi giận với mình chứ..." Thế nhưng tôi nào có nổi giận với anh ta, ngược lại còn cảm thấy trái tim mình càng thêm dao động bất an. Ôi, tiếng hát của anh ta mới đẹp làm sao, mới đâm sâu vào tâm hồn trinh nữ của tôi làm sao! Tôi không kìm chế được mà đã đem lòng yêu anh ta mất rồi.

Thế nhưng ngày thứ ba làm việc xong, bọn họ cũng nhân tiện rời khỏi nhà tôi... Từ đó tôi không bao giờ gặp lại anh ta nữa, thứ mà anh ta để lại cho tôi chỉ là đoạn ca khúc ấy hằn sâu vào trong tâm trí. Bây giờ tôi cứ luôn nghĩ ngợi, nếu như lúc ấy tôi thực sự đem lòng yêu anh ta, lại gả cho anh ta, thì hoàn cảnh hiện tại của tôi sẽ ra sao đây? Đây quả là một chuyện vô cùng thú vị đấy...

Hai năm trước, có một hôm, tôi nhìn thấy một bộ phim gây chấn động cả Thượng Hải do đạo diễn người Mỹ Cecil DeMille thực hiện — bộ phim "Người chèo thuyền trên sông Volga". Cốt truyện của nó là: Vào một ngày trời quang mây tạnh, công chúa Lina cùng vị hôn phu của mình — một sĩ quan thiếu niên vô cùng uy nghi — ngồi xe hơi đến dạo chơi bên bờ sông Volga. Công chúa Lina nghe tiếng hát trầm buồn của những người chèo thuyền phát ra, không kìm được mà hướng tâm hồn về phía đó. Lúc này, cô nhìn thấy một người chèo thuyền trẻ tuổi tráng kiện, liền bước tới hỏi anh ta rằng tiếng hát hay vừa rồi có phải do anh ta hát hay không. Viên sĩ quan thiếu niên đi cùng thấy cảnh tượng ấy thì không vui, ngẫu nhiên lúc bấy giờ người chèo thuyền đang uống nước, làm bẩn đôi bốt da hào nhoáng của hắn ta. Hắn bèn ép người chèo thuyền phải lau sạch nước trên đôi bốt da. Người chèo thuyền một mặt đem lòng yêu mến Lina, mặt khác lại hận sự sỉ nhục mà viên sĩ quan thiếu niên dành cho mình, nhưng đành lực bất tòng tâm. Sau đó nước Nga bùng nổ cách mạng, chàng trai chèo thuyền trẻ tuổi trở thành đoàn trưởng quân cách mạng, dẫn quân đánh chiếm dinh thự của công chúa, thế là công chúa bị bắt giữ... Rồi phán quyết cô phải chịu án tử hình dưới súng của chàng trai chèo thuyền trẻ tuổi... Thế nhưng chàng trai chèo thuyền vốn từng đem lòng yêu mến cô, bèn cùng cô trốn chạy. Sau đó quân cách mạng giành chiến thắng, mở phiên tòa quân sự, nhưng kết quả xét xử là chàng trai chèo thuyền trẻ tuổi, công chúa Lina và viên sĩ quan thiếu niên đều không bị kết tội. Quan tòa hỏi: Rốt cuộc Lina bằng lòng kết hôn với ai? Lina cuối cùng đã nắm tay chàng trai chèo thuyền trẻ tuổi, người chèo thuyền giành được chiến thắng cuối cùng...

Cốt truyện vô cùng kỳ lạ, thế nhưng bộ phim này khơi gợi sự quan tâm đặc biệt của tôi không nằm ở điểm đó, mà là ở chỗ nó gợi lại cho tôi niềm cảm khái về cuộc đời mình. Nếu như cái kết của tôi cũng giống như Lina, nếu như chàng thợ mộc trẻ tuổi Ivan trong thời gian cách mạng cũng trở thành thủ lĩnh quân cách mạng, cũng diễn màn tình sử kỳ lạ nhường này với tôi, thì đối với tôi đó sẽ là sự may mắn biết bao! Thế nhưng hiện tại cái kết của tôi lại thế này, lại nhục nhã thế này...

Tôi không biết bây giờ Ivan còn sống trên cõi đời này hay không. Có lẽ trong thời gian cách mạng, anh ta thật sự giống như người chèo thuyền trẻ tuổi kia, trở thành thủ lĩnh quân cách mạng... Nếu là như vậy, thì liệu anh ta còn tưởng nhớ đến tôi không? Liệu còn nhớ chăng, có một dạo nọ anh ta từng hát một khúc tình ca, bị một vị tiểu thư nghe thấy? ...Trời đất ơi, nếu anh ta biết tôi bây giờ sa đọa đến mức độ này, thì anh ta sẽ khinh bỉ tôi, nguyền rủa tôi biết nhường nào? Không, Ivan của tôi! Ivan trân quý của tôi! Xin anh hãy tha thứ cho tôi, bởi vì đây không phải lỗi của tôi cơ mà! Anh có thể khinh bỉ tôi, cũng có thể nguyền rủa tôi, nhưng anh phải biết rằng tâm hồn tôi đau đớn nhường nào, đang hối hận xiết bao... Thế nhưng nói những chuyện này để làm gì chứ? Điều này đối với anh chẳng có chút trọng lượng nào, còn đối với tôi chẳng qua lại chuốc thêm một tầng bi ai mà thôi.

Khi xem bộ phim này, có một hiện tượng kỳ lạ khiến tôi kinh ngạc không thôi, đó chính là khán giả, đương nhiên đều là người Trung Quốc rồi, hễ cứ hễ gặp lúc quân cách mạng đắc thắng hoặc chàng trai chèo thuyền chiếm ưu thế, là lại vô cùng phấn khích vỗ tay, biểu thị sự đồng tình to lớn. Đây quả là chuyện kỳ lạ không sao hiểu nổi! Chẳng lẽ những người Trung Quốc kém văn minh, không có tri thức này, bọn họ đều mong muốn Bolshevik giành được chiến thắng hay sao? Chẳng lẽ bọn họ đều muốn biến thành người Bolshevik sao? Tôi thấy quần áo họ mặc đều vô cùng lộng lẫy, thoạt nhìn bề ngoài, bọn họ đều thuộc về kẻ địch của Bolshevik, tại sao bọn họ lại hướng về phía Bolshevik, hướng về chàng trai chèo thuyền trẻ tuổi ấy mà bày tỏ sự đồng tình đến phát cuồng như vậy? Phát điên rồi sao? Hay là bọn họ hoàn toàn không hiểu bộ phim này đang biểu diễn chuyện gì? Hay là bọn họ hoàn toàn không biết Bolshevik chính là kẻ địch của họ? Đây quả là chuyện lạ nghìn thu! ...Trời đất ơi, chẳng lẽ bọn họ, những người Trung Quốc không có tri thức ấy, đều là đồng bọn của Bolshevik hay sao? Nếu là như vậy, thì đối với đám người lưu vong Nga chúng ta mà nói, đây là chuyện đáng sợ biết bao! Chúng ta chạy trốn khỏi nước Nga của Bolshevik, chạy đến Thượng Hải có thể an cư này, vốn chỉ mong thoát khỏi vĩnh viễn mối nguy hiểm từ Bolshevik, thế nhưng lại không ngờ rằng ở Trung Quốc lại có nhiều người Bolshevik đến thế... Sẽ phải tính sao đây?

Bây giờ, tạ ơn ơn huệ của Thượng đế, hình như phong trào Bolshevik ở Trung Quốc đã lắng xuống rồi. Khoảng thời gian tới đây, chúng ta chắc sẽ không bị người Bolshevik ở Trung Quốc đuổi xuống sông Hoàng Phố đâu. Thế nhưng vào lúc đó, vào hai năm trước, thực sự rất đáng sợ, thực sự khiến chúng ta ăn ngủ không yên. Hết ngày này qua ngày khác chúng ta nghe thấy nào là Bolshevik nổi dậy cách mạng rồi... Bolshevik sắp chiếm được Thượng Hải rồi... Bolshevik muốn tiêu diệt hết tất cả người ngoại quốc... Bolshevik của nước Nga đã ký kết hiệp ước với Bolshevik của Trung Quốc, nói là hễ cách mạng thành công, liền đem tất cả phe Bạch vệ ở Trung Quốc tàn sát sạch sành sanh... Trời đất ơi, đó là khoảng thời gian khủng bố nhường nào! Nếu Bolshevik thực sự giành được chiến thắng ở Trung Quốc, thì đám người lưu vong Nga chúng ta, sẽ còn phải trốn chạy đi đâu nữa?

Bây giờ, đến lúc tôi quyết định chấm dứt sinh mệnh của chính mình rồi, mặc kệ mấy cái thứ cách mạng Bolshevik gì đó của các người, mặc kệ các người dấy lên sự khủng bố tày đình cỡ nào, điều này đối với tôi đã chẳng còn ý nghĩa gì nữa. Tôi đã không tiếc chấm dứt sinh mệnh của mình, thế thì tôi còn màng hỏi tới Bolshevik làm gì... để làm chi chứ? Cứ để cho phe Bolshevik dã man giành chiến thắng đi, cứ để cho phe Bạch vệ ở Trung Quốc bị tàn sát sạch đi, tất cả cứ mặc kệ nó đi, điều này chẳng có liên quan gì đến tôi nữa cả. Mục tiêu duy nhất của tôi hiện tại chính là chết đi, chính là nhanh chóng thoát khỏi cõi đời đau khổ này...

Nhưng vào lúc ấy, tôi thực sự có chút sợ hãi: Nếu như ngọn lửa của Bolshevik bùng nổ, thì chúng ta phải làm sao đây? Lại trốn chạy sang quốc gia khác sao? Thế nhưng chúng ta chẳng có dư dả tiền bạc, đến việc trốn chạy cũng là chuyện bất khả thi. Nhảy xuống sông Hoàng Phố ư? Thế nhưng khi ấy vẫn chưa đủ dũng khí tự sát. Tôi từng nghĩ sẽ trốn đến Paris phồn hoa ấy, ôn lại giấc mơ đẹp đẽ thuở nào của mình, hoặc trốn đến nước Ý an toàn do phát xít cầm quyền, để ngắm nghía phong cảnh phương Nam đầy thơ mộng... Thế nhưng điều này chẳng qua chỉ là giấc mộng không thể thực hiện mà thôi.

Chồng tôi, Bạch Căn, anh ta có thể cứu tôi chứ? Anh ta cũng nên cứu tôi chứ?... Thế nhưng, nếu ngọn lửa của Bolshevik thực sự bùng cháy, thì người có thể cứu tôi, chỉ có mỗi người từng hát cho tôi nghe dạo nọ — Ivan, chỉ có chàng trai chèo thuyền trẻ tuổi từng đem lòng yêu mến công chúa, chàng trai chèo thuyền ở sông Volga ấy...

Thế nhưng, Trung Quốc không phải nước Nga, sông Hoàng Phố cũng chẳng phải dòng sông Volga thân yêu của tôi... Ivan của tôi đang ở nơi nào? Chàng trai chèo thuyền của tôi lại đang ở phương nào? Bên cạnh tôi, chỉ có kẻ từng là quý tộc Nga anh tuấn, ngạo nghễ, mà bây giờ lại đê tiện hèn mọn hết chỗ nói — Bạch Căn...