Bên bờ cầu Ngoại Bạch Độ, có một tòa lầu cao sừng sững tráng lệ, phía sau giáp sông Hoàng Phố, đối diện thẳng qua bờ là Hoa viên bãi sông Hoàng Phố. Xung quanh tòa lầu cũng được bao quanh bởi những khu vườn nhỏ, nhìn qua cảnh trí vô cùng nhã nhặn. Đây không phải cửa tiệm, cũng không phải dinh thự của ai, mà là lãnh sự quán của nước Nga cũ tại Thượng Hải, nay đã biến thành cơ quan ngoại giao của Bolshevik rồi. Tên gọi lãnh sự quán vẫn còn đó, bên trong vẫn ngồi cái gọi là lãnh sự Nga, thế nhưng bối cảnh của họ đã khác xưa: trước là đại diện cho Sa hoàng, còn nay lại là kẻ phục vụ cho Xô viết... Nhân sự đổi thay nhường ấy, sao có thể không khiến người ta sinh lòng cảm thán bùi ngùi trước cảnh cũ người xưa chứ?

Thế nhưng vào một năm trước, khi Bolshevik vẫn đang đắc thế ở Trung Quốc, đó hoàn toàn là một cảnh tượng khác hẳn: trên nóc lãnh sự quán của Bolshevik tung bay lá cờ đỏ rực rỡ, mà bóng của lá cờ đỏ ấy hắt xuống mặt sông, gần như nhuộm đỏ cả một góc sóng nước trên sông. Khi chúng ta đi qua cầu Ngoại Bạch Độ, chúng ta không khỏi phải cúi đầu, không khỏi cảm thấy một tầng áp lực đè nặng trĩu. Lá cờ đỏ trong mắt kẻ khác, có lẽ rất đẹp rất tráng lệ, thế nhưng trong mắt chúng ta, những kẻ vong quốc lưu vong người Nga này, đây đơn thuần là sự sỉ nhục, đơn thuần là một tràng cười nhạo độc ác. Lúc này Bolshevik chính là tượng trưng cho việc họ đã đánh bại chúng ta, đây là sự uy hiếp đối với chúng ta, chúng ta sao có thể không căm thù lá cờ đỏ này, nguyền rủa lá cờ đỏ này chứ?

Khi ban ngày tôi rảnh rỗi ngồi ngẩn ngơ trong hoa viên bãi sông Hoàng Phố, tôi luôn ngước nhìn lá cờ đỏ đang tung bay ấy một cách ngây dại. Có lúc tôi quên mất cả bản thân, tôi bỗng cảm thấy sắc đỏ của lá cờ ấy thật đẹp, thật tráng lệ, dường như nó tượng trưng cho một thứ gì đó không thể biết, vô cùng vĩ đại... Thế nhưng, bỗng nhiên... tôi nhớ lại thân thế của mình, tôi nhớ lại căn phòng ấm áp dịu dàng của mình, đóa hoa trắng kiều diễm, cuốn album tinh xảo bọc bằng vải nhung... Tôi liền run rẩy lên. Hóa ra lá cờ đỏ này đang chế giễu tôi, đang sỉ nhục tôi... Thế rồi nước mắt tôi không kìm được cứ thế tuôn rơi.

Khi ban đêm tôi lang thang ở hai đầu cầu Ngoại Bạch Độ, hoặc ngồi trong hoa viên bãi sông Hoàng Phố, chèo kéo khách làng chơi, tôi cũng thường liếc nhìn về phía ô cửa sổ đang hắt ánh đèn: Bọn họ đang làm những chuyện gì ở trong đó vậy? Bọn họ đang nghĩ cách tiêu diệt chúng ta, những kiều dân ở xứ người này ư? Bọn họ đang dốc sức cổ suy cho những tư tưởng tội ác ấy, với hy vọng Trung Quốc cũng sẽ chịu sự chi phối của họ ư? ...Bọn họ có lẽ đang chế giễu chúng ta? Hoặc đang nguyền rủa chúng ta? Hoặc đang đắc ý cất cao tiếng hát ca tụng chiến thắng? ...Tôi không đoán ra rốt cuộc bọn họ đang làm cái gì, nhưng tôi cảm nhận sâu sắc rằng, bọn họ dẫu làm bất cứ chuyện gì, thì chung quy cũng đều đi ngược lại với chúng ta, đi theo một hướng hoàn toàn khác... Tôi buộc phải nguyền rủa bọn họ, bọn họ hại tôi thảm hại biết bao! Bọn họ cướp đi phúc lợi của tôi, bọn họ trục xuất tôi đến chốn đất khách quê người ở Thượng Hải này, bọn họ ép buộc tôi phải lưu lạc đến bước đường cùng hiện tại... Trời ơi, sao tôi có thể không nguyền rủa bọn họ chứ? Bọn họ đang cất cao tiếng hát mừng chiến thắng, đang bày tỏ sự đắc ý của bản thân, còn tôi... A, tôi lang thang giữa trời đất này, đem bán thể xác của chính mình! Trời ơi, sao tôi có thể không nguyền rủa bọn họ chứ?

Vào tháng mười một năm ngoái, có một buổi sáng, tôi vừa ăn điểm tâm xong, Bá tước phu nhân liền chạy đến nói với tôi rằng:

“Lisa, chuẩn bị xong chưa? Chúng ta đi thôi.”

Tôi ngẩn ngơ khó hiểu, trừng đôi mắt nhìn bà ấy:

"Chúng ta đi? Đi đâu cơ chứ?"

"Đi chỗ nào á? Ta đã nói với Bạch Căn rồi, lẽ nào nó không báo lại với cô sao?"

Bạch Căn vẫn đang ngủ trên giường chưa dậy. Tôi lắc đầu một cái, tỏ ý Bạch Căn không hề báo lại với tôi. Bà ấy tiếp lời nói tiếp:

"Ngày mai là kỷ niệm mười năm Cách mạng Tháng Mười, cũng chính là ngày giỗ mà chúng ta suốt đời không thể nào quên được. Hôm nay kiều dân chúng ta đều nên đến nhà thờ để cầu nguyện, cầu xin Thượng đế phù hộ cho chúng ta, mau chóng tiêu diệt chính phủ Bolshevik đi, để chúng ta có thể quay về quê hương tổ quốc... Cô đã hiểu chưa? Còn ngày mai, ngày mai chúng ta sẽ tập hợp trước cổng lãnh sự quán để biểu tình, yêu cầu bọn họ hạ lá cờ đỏ đáng nguyền rủa kia xuống, đời đời kiếp kiếp không được treo lên nữa. Chúng ta sẽ đập nát hoàn toàn lãnh sự quán, xông vào đánh cho bọn chúng té tát hoa rơi..."

Tôi nghe xong một tràng lời của Bá tước phu nhân, kinh ngạc đến cực điểm. Tôi cứ nghĩ bà ấy và những kẻ có cùng tư tưởng với bà ấy đều phát điên cả rồi. Chuyện này lẽ nào lại là điều có thể xảy ra sao? Cầu nguyện Thượng đế ư? Ơ, Thượng đế của tôi ơi, xin ngài hãy tha thứ cho tội lỗi của tôi đi, hiện tại tôi không còn mấy tin tưởng vào sức mạnh của ngài nữa... Nếu như ngài có sức mạnh, thì tại sao Bolshevik vẫn có thể tồn tại cho đến tận bây giờ chứ? Tại sao Lisa, Lisa đáng thương của cô, nay lại lưu lạc đến hoàn cảnh nhục nhã thế này chứ?

"Tôi không đi." Hồi lâu sau tôi mới lắc đầu nói.

"Lisa, đi thôi, chúng ta nên đi." Bà ấy làm động tác muốn kéo tôi lại, nhưng tôi lùi lại một bước, hạ giọng nói với bà ấy:

"Nếu như tôi tin rằng Bolshevik rồi sẽ bị tiêu diệt, thì tôi chưa chắc đã không cùng cô đi cầu nguyện Thượng đế. Thế nhưng trải qua hy vọng mười năm nay, hiện tại tôi đã chẳng còn chút sức lực nào để hy vọng tiếp nữa rồi... Cô, cô có thể đi cầu nguyện, còn tôi... tôi vẫn ngồi ở nhà thì hơn..."

"Thế còn ngày mai đi đánh lãnh sự quán thì sao?" Bá tước phu nhân lại truy vấn tôi câu này. Tôi không đáp lại ngay lập tức. Phải một lúc lâu sau, tôi mới bảo bà ấy:

"Theo tôi nghĩ, đây cũng là chuyện vô nghĩa. Hành động kiểu này có ích lợi gì chứ? Chúng ta có thể đập nát lãnh sự quán ở nơi này, hoặc chiếm lấy nó, nhưng chúng ta vẫn không thể quay về nước Nga... Hơn nữa, chúng ta đã mất mặt quá đủ rồi, không cần thiết phải tạo ra trò cười gì ở Thượng Hải này nữa... Cô nói xem có phải không? Cô phải biết rằng tôi không phải nhát gan, mà là thực sự cho rằng việc này quá mức không cần thiết..."

"Trút được cục tức cũng là tốt." Bá tước phu nhân cắt ngang lời tôi, nói như vậy. Tôi không lên tiếng nữa. Cuối cùng Bá tước phu nhân vô cùng kiên quyết nói:

"Được rồi, việc cầu nguyện hôm nay ta cũng không đi nữa. Mặc cho quỷ tha ma bắt Thượng đế đi! Ngài không thể phù hộ chúng ta nữa rồi. Có điều ngày mai... ngày mai nhất định ta sẽ cùng bọn họ đi đánh lãnh sự quán. Cho dù là để trút giận cũng tốt."

Nói đoạn bà ấy chuyển ánh mắt sang Bạch Căn đang nằm trên giường, lớn tiếng nói:

"Bạch Căn! Ngày mai anh có đi đánh lãnh sự quán không? Đàn ông các anh nhất định phải đi đấy."

Bạch Căn mở đôi mắt ngái ngủ nhìn bà ấy, một cách lười biếng, rất điềm đạm thong thả nói:

"Đi làm gì chứ? Ở nhà ngồi yên ổn không tốt sao, đi đánh lãnh sự quán làm cái quái gì? Mặc cho quỷ tha ma bắt đám Bolshevik đó đi!"

Cậu ta lật người, rụt đầu vào trong chăn. Bá tước phu nhân liếc nhìn cậu ta đầy vẻ khinh miệt, cười lạnh nói:

"Đồ lười nhác, đồ nhát gan..."

Nói xong liền vô cùng bực bội bước ra ngoài. Lúc này tôi ngồi trên chiếc ghế tựa sát giường như một con rối, ngẩn ngơ nhìn Bạch Căn đang nằm trên giường. Tôi không hiểu tại sao cậu ta lại có thể biến thành cái dạng này... Cậu ta chẳng phải đã từng chỉ huy một tiểu đoàn, rất anh dũng chiến đấu với Bolshevik hay sao? Cậu ta chẳng phải từng thề rằng, dù ở bất cứ lúc nào, cậu ta cũng sẽ làm một người chiến sĩ bảo vệ tổ quốc hay sao? Trong giai đoạn đầu mới đến Thượng Hải, chẳng phải ngày nào cậu ta cũng nguyền rủa Bolshevik hay sao? Chẳng phải ngày nào cậu ta cũng nhìn bức thánh tượng của Nikolai mà khóc lóc hay sao? Chẳng phải cậu ta từng nghiến răng nghiến lợi nói rằng, cậu ta muốn ăn tươi nuốt sống thịt của Bolshevik hay sao? Thế nhưng hiện tại... Cậu ta vậy mà quên sạch sành sanh mọi thứ! Cậu ta vậy mà quên mất tổ quốc, quên mất tôn nghiêm của quý tộc, và cả Bolshevik nữa! Trời ơi của tôi ơi, cậu ta giờ đây đã trở thành một kẻ hèn mọn biết bao! Chỉ cần vợ có thể bán dâm để duy trì cuộc sống của anh ta, thì anh ta liền giống như con lợn, mặc cho chuyện gì xảy ra đi nữa cũng chẳng thèm bận tâm.

Đương nhiên, tôi không tán thành hành động ngu xuẩn này — tấn công lãnh sự quán. Nhưng đây không phải vì tôi sợ hãi, hay vì tôi đã quên mất Bolshevik, không, tôi tuyệt đối sẽ không quên Bolshevik đâu! Đây là vì tôi cho rằng hành động này chẳng có ý nghĩa gì, chỉ vừa vặn bày tỏ con đường cùng của nước Nga cũ trước mặt toàn thế giới mà thôi, nếu chúng ta có sức lực, thì chúng ta nên chạy về nước Nga, trục xuất Bolshevik ra ngoài, chứ không nên dựa vào sự che chở của người nước ngoài ở Thượng Hải này để diễn cái vở kịch võ thuật thất lễ này.

Thế nhưng Bạch Cank đã quên sạch những chuyện này rồi. Anh ta cho rằng người vợ của mình có thể dùng cái giá bán dâm mỗi ngày để nuôi sống anh ta, đây đã là một chuyện vô cùng mãn nguyện rồi. Tổ quốc thiêng liêng cái quái gì, Bolshevik đáng nguyền rủa cái quái gì... Hết thảy những thứ này đều chìm nghỉm trong tư tưởng nhục nhã nhất của anh ta.

Anh ta bây giờ đã biến thành một thây ma biết đi... Trời ơi, tôi phải làm sao đây? Lẽ nào tôi nên phục lên người anh ta mà khóc lớn một trận? Lẽ nào tôi nên cầu nguyện sự an ủi của cái chết cho anh ta đây?... Trời ơi, tôi phải làm sao đây?

Đêm hôm đó tôi không đến vũ trường. Tôi nghĩ, Bolshevik khoảng chừng đang ở đó chuẩn bị cho ngày kỷ niệm vĩ đại của họ, khoảng chừng toàn tâm toàn ý của họ đều tràn ngập niềm vui chiến thắng, đều say sưa vì ly rượu vang mừng chiến thắng... Đồng thời, chúng ta nên bi thương, chúng ta nên đau khổ khóc lóc, ngoài điều này ra, chúng ta nên hồi tưởng lại quá khứ một phen, ôn lại giấc mơ đẹp đẽ đã qua đi, không thể vãn hồi của nước Nga cũ... Thế nhưng, dù thế nào đi nữa, tối nay tôi không nên tiếp tục đi chèo kéo khách, tiếp tục nhận lấy cái ôm man rợ của gã thủy thủ người Anh ấy nữa.

Đêm nay của mười năm trước, khi ấy tôi vẫn còn ở Irkutsk, trông ngóng chiến thắng của tướng Kolchak. Khi ấy tôi vẫn đang chờ đợi được nhanh chóng trở về Petrograd, trở về căn phòng ấm áp tinh xảo hoa lệ mới cưới của tôi và Bạch Căn, để ôn lại giấc mơ bằng vải nhung ngọt ngào, mỹ diệu ấy... Khi ấy tôi vẫn còn tin rằng, dẫu là trên vùng thảo nguyên nước Nga phẳng lặng, mênh mông, tuy chốc lát nổi lên một cơn sóng gió cuồng bạo của Bolshevik, nhưng chẳng bao lâu sau sẽ lụi tàn, bởi vì khung cảnh tuyết trắng xóa nối liền bầu trời, dù thế nào đi nữa, cũng không thể bị nhuốm lên sắc đỏ đáng sợ ấy.

Thế nhưng đến tận bây giờ, ngày mai Bolshevik sắp kỷ niệm mười năm của họ, bọn họ sắp khoe khoang chiến thắng trước mặt toàn thế giới... Còn tôi cùng Bạch Căn lưu lạc ở chốn đất khách quê người Thượng Hải này, sống cái cuộc đời nhục nhã nhất... Đặt hai bên so sánh với nhau, chúng ta nên sinh ra cảm xúc gì đây? Nếu như tinh thần của chúng ta vẫn cường tráng, nếu như chúng ta vẫn ôm ấp tín ngưỡng chân thực, nếu như chúng ta vẫn duy trì tôn nghiêm ngày cũ, vậy thì khi đối mặt với Bolshevik đang ca khúc khải hoàn mừng chiến thắng, chúng ta cũng chưa chắc đã phải tự thẹn với lòng mình đến thế này. Thế nhưng tinh thần của chúng ta không còn nữa, tôn nghiêm không còn nữa, tín ngưỡng cũng chẳng còn nữa, thứ mà chúng ta có chỉ là cuộc sống nhục nhã cùng tâm hồn hèn mọn mà thôi.

Đêm này tôi trằn trọc trở mình, mãi vẫn không thể chợp mắt. Tôi nhớ lại cảnh sắc bên bờ sông Volga, thiếu niên Ivan từng hát cho tôi nghe ấy... Tôi nhớ lại những ngày tháng ở Petrograd, cuộc sống tân hôn ngọt ngào nhất... Cùng với việc chúng ta đã chạy đến Irkutsk thế nào, đã đi qua tuyến đường sắt dài Siberia thế nào, đã từ biệt Vladivostok cuối cùng ra sao...

Đến khi phương Đông sắp hửng sáng, tôi mới lơ mơ chìm vào giấc ngủ. Đến một giờ chiều tôi mới tỉnh giấc. Vốn định chạy ra cạnh cầu Ngoại Bạch Độ xem náo nhiệt: xem Bolshevik kỷ niệm ngày lễ vĩ đại của bọn họ thế nào, đám kiều dân tấn công lãnh sự quán ra sao... Nhưng nghĩ lại, vẫn không đi thì hơn; cõi lòng này đã đính chi chít những vết thương rồi, thực sự không cần thiết phải chịu thêm kích thích bất ngờ nữa. Thế nên tôi liền ngồi yên lặng ở trong nhà...

"Bạch Căn, anh ra ngoài xem rốt cuộc là có chuyện gì đi." Bản thân tôi dẫu không muốn đến cầu Ngoại Bạch Độ, nhưng tôi vẫn hy vọng Bạch Căn ra đó xem thử. Bạch Căn nghe thấy lời tôi, một cách rất thờ ơ nói:

"Được, đi thì đi, xem bọn họ giở trò quỷ gì..."

Lời của Bạch Căn còn chưa dứt, bỗng nghe "bụp" một tiếng, cửa phòng chúng tôi bị người ta xông vào — Bá tước phu nhân nét mặt đầy vẻ hoảng hốt, chưa bước vào trong phòng, đã bắt đầu kêu lên:

"Chết người rồi, các người có biết không?"

Tôi và Bạch Căn không kìm được đồng thanh kinh ngạc hỏi:

"Sao cơ? Chết người ư? Chuyện gì thế?"

Bà ấy bước vào phòng, ngồi phịch xuống giường, — lúc này sắc mặt của bà ấy vẫn chưa trấn tĩnh lại — hệt như người mất hồn. Trầm mặc một lát, bà ấy mới bắt đầu lắc đầu nói:

"Chết người rồi, đám khốn kiếp này!"

"Rốt cuộc ai giết ai thế?" Tôi thiếu kiên nhẫn hỏi bà ấy.

Bá tước phu nhân ráng lấy lại tinh thần, bắt đầu thuật lại cho chúng tôi nghe:

"Chết người rồi... Bolshevik đã giết chết một người của chúng ta, một thanh niên rất tuấn tú. Tận mắt tôi nhìn thấy cậu ta trúng đạn, kêu lên một tiếng, rồi ngã xuống đất... Ban đầu chúng ta tụ tập trước cửa lãnh sự quán, hô hào đủ loại khẩu hiệu, nào là 'Đả đảo Bolshevik!'... Thế nhưng Bolshevik đóng chặt cửa lại, hoàn toàn phớt lờ chúng ta. Sau đó, trong số chúng ta có người đề nghị và hô lớn 'Xông vào đi! Xông vào đi!...', thế nên chúng ta, nam thanh nữ tú, già trẻ lớn bé, liền ù ù cạc cạc xông lên trước, muốn xông vào, nhưng... a, đám Bolshevik độc ác kia, bọn chúng đã chuẩn bị sẵn sàng từ trước rồi, chúng ta làm sao có thể xông vào được chứ? Bổn nhiên tôi nghe thấy tiếng súng, cũng chẳng biết là ai nổ súng trước, tiếp theo tôi liền nhìn thấy cậu thanh niên kia dũng mãnh xông lên đánh cửa lãnh sự quán, trong tay cậu ta cầm một khẩu súng ngắn, thế nhưng cậu ta đã bị Bolshevik từ trong cửa nổ súng bắn chết... Thế là tuần tra đến, thế là tôi liền chạy về trước... Trời ơi, thật là đáng sợ biết bao! Cậu thanh niên tốt đẹp như thế vậy mà bị bắn chết!..."

Bá tước phu nhân khựng lại, lúc này bà ấy dường như đang hồi tưởng lại cảnh tượng cậu thanh niên ấy bị bắn chết. Đôi mắt bà ấy trừng trừng nhìn chằm chằm bức tường trước mặt, hoàn toàn không dịch chuyển, bỗng nhiên bà ấy dùng hai tay che mặt, cất tiếng kêu thất thanh:

"Lẽ nào Bolshevik cứ thế đời đời kiếp kiếp đánh bại chúng ta thật sao? Thượng đế ơi, xin ngài thương xót chúng ta, xin ngài giúp đỡ chúng ta..."

Kỳ lạ thay! Tôi nghe xong bài tường thuật của Bá tước phu nhân, tại sao cõi lòng của tôi vẫn bình lặng như cũ thế này? Tại sao tôi không cảm nhận được chút lòng thương xót nào của mình dành cho cậu thanh niên ấy nhỉ? Tôi hoàn toàn không hề sinh ra tâm trạng thương xót đối với cậu ta, tựa hồ như tôi cho rằng cậu ta đáng bị Bolshevik bắn chết vậy.

Bỗng nhiên... Bá tước phu nhân trừng đôi mắt tuyệt vọng nhìn chằm chằm vào tôi, khiến tôi rùng mình một cái. Trong ánh mắt tuyệt vọng của bà ấy, tôi cảm nhận được kẻ bị Bolshevik bắn chết, không phải là cậu thanh niên kia, mà chính là chúng ta, là Bá tước phu nhân, là toàn bộ nước Nga cũ...