Thời gian nơi đất khách quê người cứ thế trôi qua từng ngày, từng tháng, từng năm trong sự khổ muộn của chúng tôi, chẳng hề dừng lại. Số tiền bạc chúng tôi mang theo đến Thượng Hải cũng theo đó mà tiêu tán như nước chảy. Chúng tôi bắt đầu cầm bán trang sức, nhẫn kim cương và quần áo đắt tiền... Thế nhưng nguồn thu của chúng tôi thì có hạn, mà khoản phải chi lại chẳng có hồi kết. Trời ơi! Chúng tôi gần như đã biến thành vô sản giai cấp, chẳng còn lại gì nữa rồi!... Chủ nhà trưng ra bộ mặt lạnh khốc đòi tiền phòng, ông chủ tiệm ăn chẳng chút động lòng trượng nghĩa dọa cắt phần cơm... Đến lúc này tôi mới cảm nhận được nỗi thống khổ của sự nghèo hèn, mới hiểu được ma lực của đồng tiền lại lợi hại đến thế. Chúng tôi muốn xin tha, muốn xin chút tình thương, nhưng trời ơi, ai có thể trao cho chúng tôi dù chỉ một chút ấm áp dịu dàng? Tất cả, tất cả mọi thứ đều lạnh lẽo như băng thép...

Bạch Căn luôn ngồi lì trong nhà, hai mắt anh ấy đã đờ đẫn mất đi ánh quang sáng sủa. Tóc tai anh bồng bềnh bù xù, đã nhiều ngày không thèm chải chuốt rửa mặt. Những gì anh ấy có thể làm chỉ là những tiếng thở dài bất lực, là những lời nguyền rủa yếu ớt dành cho phe Bolshevik. Về sau, đến cả nguyền rủa anh ấy cũng chẳng buồn nguyền rủa nữa. Tôi nhìn tình trạng kéo dài mãi thế này không phải là cách, muốn tìm một lối thoát, nhưng tôi là thân phụ nữ, lại có năng lực gì cơ chứ? Anh ấy là một người đàn ông, vậy mà lại ra nông nỗi này... Phải làm sao đây? Trời ơi! Chúng tôi cứ thế này ngồi chờ chết sao?

"Bạch Căn!" Có một lần tôi tức giận nói với anh ấy: "Tại sao anh cứ ngồi lì trong nhà không chịu nhúc nhích thế? Chẳng lẽ chúng ta cứ thế này chết đói sao? Chủ nhà đã hạ lệnh đuổi rồi... Chúng ta tổng cộng cũng phải nghĩ ra cách gì chứ..."

"Em muốn anh phải làm thế nào? Em xem anh có thể làm được việc gì? Anh chẳng biết làm cái gì cả... Đánh nhau thì anh biết, nhưng giờ lại chẳng dùng tới..."

Tôi nghe những lời đáng thương ấy của anh, trong lòng vừa tức giận lại vừa tội nghiệp cho anh. Năm đó anh ngông cuồng, anh tuấn, phong thái rạng ngời là thế, vậy mà bây giờ lại biến thành kẻ đáng thương hại như vậy.

Có một ngày, tại công viên Bến Thượng Hải, tôi quen một người phụ nữ Nga khoảng chừng ba mươi tuổi, trông cũng như một quý tộc thời trước. Qua trò chuyện, tôi mới biết thân thế của cô ấy: Chồng cô ấy từng làm sĩ quan trong quân đội Nga cũ, sau đó phục vụ dưới trướng Tướng quân Denikin. Khi Tướng quân Denikin thất bại, họ đã vượt qua Constantinople để chạy trốn đến Thượng Hải... Hiện tại họ đã sống ở Thượng Hải được hơn một năm.

"Hiện tại hai người sống thế nào? Hai người rất có tiền phải không?" Tôi hơi ngượng ngùng hỏi cô ấy hai câu đó. Cô ấy nghe tôi hỏi thì liếc nhìn tôi một cái, đôi má đỏ bừng lên, rất xấu hổ nói:

"Không bị đói đã tính là ân huệ của Thượng đế rồi, lấy đâu ra tiền nữa chứ?"

"Hiện tại anh ấy làm gì? Có làm việc trong cơ quan nào không?"

Cô ấy lắc đầu, khuôn mặt càng thêm ửng đỏ. Một lúc sau, cô ấy nhẹ nhàng thở dài nói:

"Sự đã đến nước này, chỉ cần kiếm được một bát cơm ăn thì việc gì cũng có thể làm. Hiện tại anh ấy làm bảo vệ cho một người Trung Quốc giàu có..."

"Hả?" Tôi không đợi cô ấy nói xong đã rất kinh ngạc hỏi, "Bảo vệ? Đó là chuyện thế nào?"

"Chị không biết chuyện này sao? Ở đây, tại Thượng Hải, có rất nhiều người Trung Quốc giàu có. Họ sợ cướp giật hoặc sợ bị người ta bắt cóc, vì thế mới thuê một số người bảo vệ để bảo vệ tính mạng cho họ. Nhưng họ lại không tin tưởng đồng bào của mình, vì sợ người mình có thể thông đồng với bọn cướp, cho nên mới bỏ tiền thuê người Nga chúng ta làm bảo vệ, họ nghĩ như thế đáng tin cậy hơn."

"Tiền công nhiều không?" Tôi lại hỏi.

"Cũng tạm. Thất tám mươi đồng bạc một tháng."

Bất chợt trong đầu tôi nảy ra một ý nghĩ: Đây quả là một lối thoát. Tại sao Bạch Căn lại không đi thử xem? Thất tám mươi đồng bạc một tháng, con số này tuy không lớn, nhưng tàm tạm cũng đủ duy trì cuộc sống của hai người chúng tôi. Thế là tôi mang theo vài phần hy vọng, rất cẩn thận hỏi cô ấy:

"Xin hỏi loại công việc này có nhiều không?"

"Tôi không biết," cô ấy lắc đầu nói, "Chuyện này phải hỏi chồng tôi là Lopakhin, chắc là anh ấy biết."

Thế là tôi cũng chẳng sợ ngượng ngùng nữa, bèn kể chi tiết hoàn cảnh của chúng tôi cho cô ấy nghe, xin cô ấy nhìn vào tình đồng tộc mà nhờ chồng cô ấy tìm giúp Bạch Căn một công việc tương tự. Cô ấy liền sảng khoái gật đầu đồng ý, còn hỏi rõ địa chỉ của tôi, hẹn vài ngày nữa sẽ báo tin lại. Lúc này đúng vào một buổi chiều tà tháng Sáu, trong công viên du khách vô cùng đông đúc, trên gương mặt họ đều tràn ngập vẻ thong dong, an dật. Tuy hơi nóng bao trùm đại địa, nhưng làn gió nhẹ bên bờ sông vào buổi chiều tà lại mang đến cho người ta sự sảng khoái mát lành, khiến lòng người cảm thấy tâm khoáng thần di. Đặc biệt là những người phụ nữ Trung Quốc xinh đẹp như bướm kia, trên gương mặt họ chẳng tìm thấy một vết tích ưu phiền nào, tôi cảm thấy họ đều đang đắm chìm trong biển hạnh phúc. Tôi nhìn vẻ mặt rạng rỡ của họ, không khỏi cay đắng cho thân thế của mình: Bốn năm năm trước, tôi há chẳng phải cũng hạnh phúc như họ, há chẳng phải cũng không biết ưu hoạn là gì sao! Tôi há chẳng phải cũng diễm lệ và tự đắc như họ sao! Nhưng bây giờ... Bây giờ những gì tôi có chỉ là sự đau khổ trước mắt cùng những giấc mộng cũ ngọt ngào mà thôi.

Tuy nhiên tối hôm đó, tôi lại mang từ công viên về nhà vài phần hy vọng. Tôi hy vọng vị phu nhân người Nga đó có thể mang đến tin tốt cho chúng tôi, Bạch Căn rốt cuộc có thể có được công việc làm bảo vệ cho người Trung Quốc... Khi về đến nhà, tôi rất vội vã báo tin hy vọng này cho Bạch Căn biết. Nhưng Bạch Căn lại cau mày, yếu ớt nói:

"Lisa, em yêu! Em phải biết anh là một Trung đoàn trưởng cơ mà... Anh là một quý tộc Nga... Sao có thể đi làm bảo vệ cho người Trung Quốc được chứ? Chuyện này tuyệt đối không thể nào, địa vị của anh rất quan trọng..."

Toàn thân tôi như lạnh ngắt một nửa. Đồng thời, ngọn lửa giận dữ trong tôi bùng cháy lên. Tôi hoàn toàn thay đổi thái độ ôn hòa trước đây, vứt bỏ sạch sẽ mọi tâm tình thương hại dành cho Bạch Căn. Tôi phát nộ, đứt quãng nói:

"Hừ! Giờ này còn nói địa vị quý tộc cái gì... Trung đoàn trưởng cái gì... Sự đã đến nước này, xin anh hãy nhún nhường một chút đi! Anh có thể chịu đói, nằm ườn trong nhà như con heo không nhúc nhích... Nhưng em thì không thể! Em còn có thể, em không thể tiếp tục chịu đựng thêm nữa, anh có biết không?"

"Anh nói đi, rốt cuộc anh định tính thế nào?" Tôi tiếp tục tức giận nói, "Năm đó em không muốn rời khỏi Nga, anh cứ nhất quyết ép em chạy đến Thượng Hải, chạy đến Thượng Hải để chịu khổ... Sống như thế này, thà rằng dứt khoát bị phe Bolshevik bắt đi bắn chết còn tốt hơn đấy! Hiện tại đã khó khăn đến nước này rồi, anh là một người đàn ông, nên nghĩ cách giải quyết đi chứ, không ngờ cứ nằm lì trong nhà như con heo không nhúc nhích... Người ta đã chỉ cho anh một đường sống, mà anh, anh lại nói cái gì địa vị, nói cái gì không thể mất mặt mũi của Trung đoàn trưởng... Ôi, anh nói đi, anh nói đi, rốt cuộc anh tính sao đây?"

Mũi tôi cay xè, không kìm được mà òa khóc nức nở. Tôi càng nghĩ càng não nuột, càng não nuột lại càng khóc bi ai... Đây là lần khóc thống khổ đầu tiên của tôi trong mấy năm qua. Cảnh tượng này lập tức khiến Bạch Căn hoảng hốt. Anh bước tới ôm lấy tôi, phát ra tiếng khóc run rẩy, van xin, nói với tôi:

"Lisa, em yêu! Đừng như vậy mà! Em không nói lòng anh đã rất đau rồi, bây giờ em thế này... Ôi! Lisa của anh! Xin em hãy nghe anh, em muốn anh thế nào anh sẽ thế ấy... Nhưng anh xin em, ngàn lần đừng nhắc lại chuyện quá khứ nữa, vì điều đó làm anh quá đau lòng, em hiểu không?"

Trái tim phụ nữ rốt cuộc vẫn mềm yếu... Tôi đã rất tức giận với anh, nhưng khi anh vừa vỗ về dịu dàng, vừa nói vài câu đáng thương, ngọn lửa giận trong tôi liền tức khắc bị nén xuống. Anh là chồng tôi cơ mà, tôi từng yêu anh tha thiết... Bây giờ tuy tôi đã mất đi nhiệt độ tình yêu như trước, nhưng tôi không nên khiến anh quá khổ não. Anh là một người rất bất hạnh, tôi cảm thấy anh còn bất hạnh hơn cả tôi. Rốt cuộc tôi cũng lau khô nước mắt, lại trở nên dịu dàng với anh.

Tôi tĩnh lặng chờ đợi phu nhân Lopakhin đến báo tin...

Tối ngày thứ hai, phu nhân Lopakhin đến. Vừa bước vào cửa phòng chúng tôi, tôi đã biết chuyện chẳng lành, bởi trên nét mặt cô ấy tôi đã thấy tin tức sẽ không mấy tốt đẹp. Hai hàng lông mày cô ấy nhíu lại, hai mắt bắn ra ánh nhìn thất vọng, rất không vui bắt đầu nói với chúng tôi:

"... Xin lỗi, chồng tôi không thể lo liệu xong chuyện của hai người, bởi vì... bởi vì công việc bảo vệ có hạn, mà người đồng tộc chúng ta muốn tìm loại việc này lại quá nhiều. Chồng tôi nói dù anh có đến bất kỳ đâu cũng sẽ gặp phải đồng bào của chúng ta, quỷ mới biết họ có bao nhiêu người! Chẳng hạn như cách đây không lâu, có một người Trung Quốc giàu có tuyển bảo vệ người Nga, chỉ giới hạn hai người; này, hai người có biết có bao nhiêu người Nga đến đăng ký không? Một trăm ba mươi sáu người! Một trăm ba mươi sáu người! Hai người xem, đây có phải là hiện tượng đáng sợ không!..."

Cô ấy dừng lại không nói tiếp nữa. Nghe những lời cô ấy nói, tôi cũng chẳng biết nên khóc hay nên cười. Thượng đế của tôi ơi, chuyện này là thế nào chứ! Chuyện này là thế nào chứ!

Một lúc sau cô ấy lại tiếp tục nói:

"Nghe lời chồng tôi, tôi không khỏi cảm thấy vận mệnh của kiều dân Nga chúng ta sao mà đáng sợ quá! Cứ kéo dài thế này thì làm sao sống nổi đây?... Tôi khuyên hai người nếu có thể quay về Nga thì hãy quay về Nga đi, nơi đó tuy không tốt, nhưng dù sao cũng là tổ quốc của mình... Chúng ta nên nhượng bộ với phe Bolshevik..."

"Ôi! Tôi há lại không muốn sao?" Tôi thở dài một hơi nói, "Tôi hối hận vì đã rời bỏ mảnh đất Nga... Thà ở Nga làm người hầu gái cho phe Bolshevik còn tốt hơn sống cảnh lưu lạc ở Thượng Hải này. Nhưng bây giờ chúng tôi không thể về được nữa... Chúng tôi đến cả tiền đường về Nga cũng không có. Xem ra vận mệnh của chúng tôi là như thế rồi."

Bạch Căn ở bên cạnh xen vào nói:

"Lisa, thôi đi, đừng nhắc lại chuyện nước Nga nữa! Em nói làm hầu gái cho phe Bolshevik sao? Em điên rồi à? Anh... chúng ta thà chết đói ở Thượng Hải chứ tuyệt đối không thể khuất phục trước phe Bolshevik! Chúng ta không cần cái tổ quốc hay nước Nga nào nữa. Nơi đó đang sống những kẻ thù tử thù của chúng ta..."

Lời của Bạch Căn còn chưa nói xong thì Phu nhân Bá tước Mikhailov bước vào. Cô ấy xuất hiện với nét mặt rất vui vẻ, chưa kịp ngồi xuống đã nói to với tôi:

"Lisa, tôi báo cho cô một tin tốt nhé, hôm nay tôi gặp một nhạc sĩ người Nga, ông ấy nói người Trung Quốc rất thích xem phụ nữ Nga nhảy múa, đặc biệt thích xem nhảy múa khỏa thân. Gần đây ở các khu vui chơi đều mở một trường nhảy múa của phụ nữ Nga... Thù lao cao lắm đấy, Lisa, cô biết không? Ông ấy nói có thể giới thiệu cho tôi nếu tôi đồng ý. Tôi đã quyết định rồi. Làm sao bây giờ? Tôi đã ăn sạch chẳng còn gì rồi, tôi không thể cứ thế này chết đói được. Tôi đã quyết định rồi... Lisa, ý kiến của cô thế nào?"

Tôi chỉ mải nghe Phu nhân Bá tước nói chuyện mà quên mất giới thiệu phu nhân Lopakhin với cô ấy. Phu nhân Lopakhin không đợi tôi mở miệng đã vội nói trước:

"Tôi biết loại chuyện này... Nhưng đó là kiểu nhảy múa gì cơ chứ! Khỏa thân, hầu như không mảnh vải che thân... Thượng đế của tôi! Đó là sự nhục nhã thế nào!"

Phu nhân Bá tước liếc ngang cô ấy một cái, tỏ vẻ rất tức giận. Lúc này tôi không biết nên nói gì cho phải nên cứ giữ im lặng. Phu nhân Bá tước một lúc sau lại truy hỏi tôi:

"Lisa, rốt cuộc cô tính thế nào? Cô không muốn đi nhảy múa sao?"

Tôi cúi đầu xuống, thở dài một hơi thật sâu. Lúc này Bạch Căn cũng cúi đầu, vẫn im lặng không nói một tiếng. Tôi muốn trưng cầu ý kiến của anh ấy, xem anh ấy có đồng ý cho tôi đi thực hiện cái gọi là "nghệ thuật nhảy múa khỏa thân" đó hay không... Nhưng tôi nghĩ, từ đầu đến cuối anh ấy không hề biểu thị sự phản đối đối với lời của Phu nhân Bá tước, điều đó chứng minh anh ấy đã đồng ý với Phu nhân Bá tước rồi.