Ngày 15 tháng 1, tức là hai tháng rưỡi sau những sự kiện bi thảm mà tôi đã kể lại, tờ “Epoque” đã cho đăng ngay trên cột đầu tiên của trang nhất một bài báo giật gân như sau:

“Bồi thẩm Seine-et-Oise triệu tập vào ngày hôm nay để đưa ra phán quyết về một trong những vụ án kỳ lạ nhất trong biên niên sử tội ác. Chưa từng có một vụ án nào lại lắm điểm tối tăm, khó hiểu và bất hợp lý đến thế. Thế nhưng cơ quan công tố đã không ngần ngại đẩy lên vành móng ngựa một người được kính trọng, quý mến và yêu thương bởi tất cả những ai quen biết anh — một nhà bác học trẻ tuổi, niềm hy vọng của khoa học Pháp, người đã dành toàn bộ cuộc đời cho tri thức và sự thật. Khi Paris hay tin Monsieur Robert Darzac bị bắt, một tiếng kêu phẫn nộ đồng lòng đã vang lên từ mọi phía. Toàn bộ phân khoa Sorbonne, vốn bị bôi nhọ bởi hành động này của vị thẩm phán huấn lệnh, đã khẳng định niềm tin của mình vào sự vô tội của vị hôn Mademoiselle Stangerson. Monsieur Stangerson đã lên án mạnh mẽ sự sai trái tư pháp này. Không ai còn mảy may nghi ngờ rằng nếu nạn nhân có thể cất tiếng nói, cô ấy chắc chắn sẽ đòi hỏi từ các bồi thẩm viên Seine-et-Oise người đàn ông mà cô muốn lấy làm chồng, người mà cơ quan công tố đang muốn đưa lên đoạn đầu đài. Hy vọng rằng Mademoiselle Stangerson sẽ sớm lấy lại được lý trí, hiện đang tạm thời hoảng loạn vì bí ẩn kinh hoàng tại Glandier. Vấn đề trước hội đồng bồi thẩm chính là điều mà chúng tôi dự định giải quyết ngay trong ngày hôm nay.

“Chúng tôi đã quyết định không để cho mười hai người đàn ông đáng kính này phạm phải một sai lầm tư pháp ô nhục. Chúng tôi thừa nhận rằng những sự trùng hợp đáng chú ý, rất nhiều bằng chứng kết tội, cùng sự im lặng khó hiểu từ phía bị cáo, bên cạnh việc hoàn toàn thiếu vắng bất kỳ bằng chứng ngoại phạm nào, đã đủ để khiến hội đồng xét xử cho rằng chính ở người đàn ông này mới tập trung toàn bộ sự thật của vụ án. Các bằng chứng thoạt nhìn trông có vẻ quá bất lợi cho Monsieur Robert Darzac, khiến một thám tử am tường, thông minh và thường xuyên thành công như Monsieur Frédéric Larsan cũng có thể được tha thứ vì đã bị chúng đánh lừa. Cho đến nay, mọi thứ đều chống lại Monsieur Robert Darzac trong cuộc điều tra của thẩm phán. Tuy nhiên, ngày hôm nay, chúng tôi sẽ đứng ra bênh vực anh trước hội đồng bồi thẩm, và chúng tôi sẽ mang đến bục nhân chứng một luồng ánh sáng soi rọi toàn bộ bí ẩn Glandier. Bởi vì chúng tôi nắm giữ sự thật.

“Nếu chúng tôi không lên tiếng sớm hơn, đó là vì lợi ích của một số bên liên quan trong vụ án đòi hỏi chúng tôi phải hành động như vậy. Quý độc giả có thể còn nhớ những bài phóng sự không ký tên mà chúng tôi từng đăng tải liên quan đến ‘Bàn chân trái phố Oberkampf,’ vào thời điểm diễn ra vụ cướp nổi tiếng tại Crédit Universel, cùng vụ án đình đám ‘Những thỏi vàng của Xưởng đúc tiền.’ Trong cả hai vụ đó, chúng tôi đều khám phá ra sự thật từ lâu trước khi sự sắc sảo xuất sắc của Frédéric Larsan có thể gỡ rối được. Những bài phóng sự này được chắp bút bởi phóng viên trẻ tuổi nhất của chúng tôi, Joseph Rouletabille, một thiếu niên mười tám tuổi mà danh tiếng ngày mai sẽ vang dội khắp thế giới. Khi sự chú ý lần đầu đổ dồn về vụ án Glandier, phóng viên trẻ tuổi của chúng tôi đã có mặt tại hiện trường và ổn định chỗ ở trong lâu đài, vào lúc mà mọi đại diện khác của báo chí đều bị từ chối cho vào. Cậu đã làm việc sát cánh bên Frédéric Larsan. Cậu đã vô cùng kinh ngạc và hoảng sợ trước sai lầm nghiêm trọng mà vị thám tử lừng danh sắp sửa mắc phải, đồng thời tìm cách lái ông ra khỏi hướng đi sai lầm mà ông đang bám theo; nhưng Fred đại nhân lại từ chối tiếp thu lời chỉ dẫn từ nhà báo trẻ tuổi này. Giờ đây chúng ta đều biết điều đó đã đẩy Monsieur Robert Darzac đến bước đường nào.

“Nhưng giờ đây, nước Pháp phải biết — cả thế giới phải biết rằng, ngay vào buổi tối Monsieur Darzac bị bắt, cậu thanh niên Rouletabille đã bước vào phòng biên tập của chúng tôi và thông báo rằng mình chuẩn bị lên đường. ‘Tôi sẽ đi bao lâu, tôi không thể nói trước,’ cậu ấy nói; ‘có thể một tháng — có thể hai — có thể ba — có thể tôi sẽ không bao giờ trở lại. Đây là một bức thư. Nếu tôi không về vào ngày Monsieur Darzac phải ra hầu Tòa đại hình, hãy nhờ mở bức thư này ra và đọc trước tòa, sau khi tất cả các nhân chứng đã được lấy cung. Hãy sắp xếp việc đó với luật sư của Monsieur Darzac. Monsieur Darzac vô tội. Trong bức thư này có ghi tên kẻ sát nhân; và — đó là tất cả những gì tôi muốn nói. Tôi lên đường để thu thập các bằng chứng của mình — cho những chứng cứ không thể chối cãi về tội ác của kẻ sát nhân.’ Phóng viên của chúng tôi đã ra đi. Suốt một thời gian dài, chúng tôi không nhận được tin tức gì từ cậu; thế nhưng, một tuần trước, một người lạ đã ghé qua văn phòng quản lý của chúng tôi và nói: ‘Hãy hành động theo đúng những chỉ dẫn của Joseph Rouletabille, nếu việc đó trở nên cần thiết. Bức thư để lại bởi cậu ấy chứa đựng sự thật.’ Quý ông mang đến cho chúng tôi thông điệp này đã từ chối xưng tên.

“Hôm nay, ngày 15 tháng 1, chính là ngày diễn ra phiên tòa. Joseph Rouletabille vẫn chưa trở về. Có thể chúng ta sẽ không bao giờ gặp lại cậu ấy nữa. Giới báo chí cũng có những anh hùng, những vị tử đạo vì nhiệm vụ của riêng mình. Có thể cậu ấy không còn sống nữa. Chúng tôi sẽ biết cách để trả thù cho cậu ấy. Vào chiều nay, người quản lý của chúng tôi sẽ có mặt tại Tòa đại hình ở Versailles, mang theo bức thư — bức thư chứa đựng tên của kẻ sát nhân!”

Phía trên đầu bài báo là chân dung của Rouletabille — bức ảnh y hệt như đã được dùng làm trang minh họa ở đầu cuốn sách này.

Những người dân Paris đổ xô đến Tòa đại hình ở Versailles để tham dự phiên tòa xét xử vụ án được mệnh danh là “Bí ẩn Căn phòng Vàng” chắc chắn sẽ còn nhớ cái cảnh chen chúc khủng khiếp tại ga Saint-Lazare. Những chuyến tàu thông thường đông nghịt đến mức phải tăng cường các chuyến tàu đặc biệt. Bài báo trên tờ “Epoque” đã kích động công chúng dữ dội đến độ những cuộc tranh cãi diễn ra khắp nơi, suýt chút nữa là thượng cẳng chân hạ cẳng tay. Phe ủng hộ Rouletabille ẩu đả với lực lượng hậu thuẫn Frédéric Larsan. Thật kỳ lạ là sự náo động này ít xuất phát từ việc một người vô tội đang gặp nguy cơ bị kết án oan, mà phần lớn là do sự hào hứng đối với những quan điểm riêng của họ về Bí ẩn Căn phòng Vàng. Ai nấy đều có lời giải thích của riêng mình và kiên quyết bảo vệ nó. Những người giải thích vụ án theo lý thuyết của Frédéric Larsan nhất quyết không thừa nhận có bất kỳ điểm nào phải hoài nghi về sự sắc sảo của vị thám tử nổi tiếng này. Trong khi đó, những người đi đến một kết cục khác lại đương nhiên khăng khăng rằng đó chính là lời giải thích của Rouletabille, dẫu cho họ vẫn chưa biết cụ thể đó là gì.

Tay cầm tờ “Epoque” trong ngày, phe “Larsan” và phe “Rouletabille” vừa xô đẩy vừa đánh nhau ngay trên bậc thềm Cung điện Công lý, tràn thẳng vào bên trong phòng xử án. Những ai không chen chân vào được thì quẩn quanh ở khu vực lân cận cho đến tận chiều tối và chỉ được giữ lại đằng sau bởi lực lượng binh lính và cảnh sát với vô vàn khó khăn. Họ trở nên khao khát tin tức đến cuồng dại, sẵn sàng chào đón cả những lời đồn nhảm nhí nhất. Có lúc, tin đồn lan ra rằng chính Monsieur Stangerson đã bị bắt ngay trong phòng xử án và đã thú nhận mình là kẻ sát nhân. Điều này đủ cho thấy sự kích động thần kinh có thể đẩy con người ta đến bờ vực điên rồ như thế nào. Người ta vẫn đang ngóng chờ Rouletabille. Vài kẻ giả vờ như quen biết cậu; và khi một thanh niên mang thẻ “thông hành” bước qua khoảng sân trống tách biệt đám đông với Tòa án, một vụ ẩu đả đã nổ ra. Những tiếng hô vang lên: “Rouletabille kìa!—kia là Rouletabille kìa!” Sự xuất hiện của vị quản lý tờ báo chính là hiệu lệnh cho một màn hoan hô lớn. Kẻ vỗ tay, người la ó.

Phiên tòa do Monsieur de Rocouz chủ tọa, một vị thẩm phán mang nặng thành kiến giai cấp nhưng là một người có lương tâm ngay thẳng. Các nhân chứng đã được triệu tập. Đương nhiên là tôi có mặt, cũng như tất cả những ai từng có cách này hay cách khác tiếp xúc với những điều bí ẩn tại Glandier. Monsieur Stangerson — trông già đi trước tuổi rất nhiều và gần như không thể nhận ra — Larsan, Arthur Rance với gương mặt đỏ lựng như mọi khi, lão Jacques, lão Mathieu bị còng tay giải vào giữa hai viên hiến binh, bà Mathieu đẫm lệ, hai anh em nhà Bernier, hai nữ y tá, người quản gia, toàn bộ gia nhân trong lâu đài, nhân viên bưu điện Paris, nhân viên đường sắt ở Epinay, một vài người bạn của Monsieur và Mademoiselle Stangerson, cùng toàn bộ các nhân chứng của Monsieur Darzac. Tôi đã rất may mắn khi được gọi làm chứng từ đầu phiên tòa, nhờ đó tôi có thể theo dõi và hiện diện trong hầu như toàn bộ tiến trình vụ án.

Phòng xử án đông nghẹt đến mức nhiều luật sư buộc phải tìm chỗ ngồi trên các bậc thềm. Phía sau băng ghế của hội đồng thẩm phán là đại diện từ các tòa án khác. Monsieur Robert Darzac đứng trên vành móng ngựa giữa vòng vây cảnh sát, cao lớn, đẹp trai và điềm tĩnh. Một tiếng thì thầm ngập tràn sự thán phục hơn là thương cảm vang lên chào đón sự xuất hiện của anh. Anh cúi người về phía luật sư của mình, Maître Henri Robert — người đang bận rộn lật giở từng trang hồ sơ dưới sự hỗ trợ của vị thư ký trưởng, Maître André Hesse.

Nhiều người đã kỳ vọng rằng Monsieur Stangerson, sau khi khai báo xong, sẽ bước sang phía bị cáo và bắt tay anh; nhưng ông đã rời khỏi phòng xử án mà không nói thêm một lời nào. Người ta nhận ra rằng các bồi thẩm viên tỏ ra vô cùng hứng thú trước một cuộc trao đổi nhanh giữa người quản lý tờ “Epoque” và Maître Henri Robert. Vị quản lý sau đó đã lui về ngồi ở hàng ghế đầu tiên dành cho khán giả. Một vài người cảm thấy ngạc nhiên khi ông không được yêu cầu ở lại cùng các nhân chứng khác trong căn phòng dành riêng cho họ.

Bản cáo trạng được đọc xong xuôi mà không xảy ra bất kỳ sự cố nào, đúng như thường lệ. Tôi sẽ không tường thuật lại tại đây cuộc thẩm vấn kéo dài mà Monsieur Darzac phải trải qua. Anh đã trả lời tất cả các câu hỏi một cách nhanh chóng và trôi chảy. Sự im lặng của anh đối với những vấn đề quan trọng mà chúng ta đều biết thực sự là một bất lợi chết người đối với anh. Dường như sự kín tiếng này sẽ mang lại kết quả bi thảm cho anh. Anh tỏ thái độ bất mãn trước những lời quở trách của vị Chánh án. Người ta đã cảnh báo rằng sự im lặng của anh có thể đồng nghĩa với cái chết.

“Cũng được,” anh nói; “tôi xin chịu đựng điều đó; nhưng tôi hoàn toàn vô tội.”

Với tài năng xuất chúng từng làm nên tên tuổi của mình, Maître Robert đã chớp lấy sự cố ấy để làm nổi bật lên bản chất cao đẹp của thân chủ mình; bởi chỉ có những tâm hồn anh hùng mới có thể giữ được sự im lặng vì những lý do đạo đức khi đối mặt với một mối nguy hiểm lớn nhường ấy. Tuy nhiên, vị luật sư lỗi lạc chỉ thành công trong việc củng cố thêm niềm tin cho những ai vốn dĩ đã chắc chắn về sự vô tội của Darzac. Đến thời điểm tòa tạm nghỉ, Rouletabille vẫn chưa tới. Mỗi lần một cánh cửa mở ra, mọi ánh mắt lại đồng loạt đổ dồn về phía đó rồi quay lại nhìn vị quản lý tờ “Epoque,” người vẫn ngồi bất động tại chỗ của mình. Có lần khi ông đang thọc tay vào túi áo, một tiếng thở dài chờ đợi rộ lên khắp phòng. Bức thư!

Tuy nhiên, tôi không có ý định tường thuật chi tiết diễn biến của phiên tòa. Quý độc giả đã nắm đủ rõ những bí ẩn xoay quanh vụ án Glandier để tôi có thể tiến thẳng đến đoạn kết cục đầy kịch tính của ngày hội đáng nhớ này.

Khi phiên tòa tiếp tục, Maître Henri Robert đã chất vấn lão Mathieu về sự đồng lõa của lão trong cái chết của người gác cửa. Vợ lão cũng được đưa vào và đối chất trực tiếp với chồng. Bà bật khóc nức nở và thú nhận rằng mình từng là tình nhân của người gác cửa, và chồng bà đã hoài nghi điều đó. Dù vậy, bà vẫn tái khẳng định rằng chồng mình hoàn toàn không dính líu đến vụ sát hại người tình của bà. Maître Henri Robert liền yêu cầu tòa lắng nghe ý kiến của Frédéric Larsan về điểm này.

“Trong một cuộc trao đổi ngắn mà tôi có được với Frédéric Larsan trong giờ nghỉ giải lao,” vị luật sư tuyên bố, “ông ấy đã cho tôi hiểu rằng cái chết của người gác cửa hoàn toàn có thể do một bàn tay khác gây ra chứ không phải Mathieu. Sẽ rất thú vị nếu được nghe lý thuyết của Frédéric Larsan.”

Frédéric Larsan được dẫn vào. Lời giải thích của ông vô cùng rõ ràng.

“Tôi thấy chẳng có sự cần thiết nào phải lôi Mathieu vào chuyện này cả,” ông nói. “Tôi từng trình bày với Monsieur de Marquet rằng những lời đe dọa của gã này đã khiến vị thẩm phán huấn lệnh có cái nhìn thành kiến đối với hắn. Đối với tôi, âm mưu sát hại Mademoiselle và cái chết của người gác cửa thực chất là tác phẩm của cùng một kẻ. Kẻ sát nhân của Mademoiselle Stangerson, khi đang tháo chạy qua khoảng sân, đã bị nổ súng bắn vào; người ta tưởng rằng hắn đã trúng đạn, thậm chí là đã chết. Trên thực tế, hắn chỉ vấp ngã vào đúng khoảnh khắc khuất dạng đằng sau góc cánh nhà phía đông của lâu đài. Chính tại đó, hắn đã đụng độ người gác cửa — người mà chắc chắn đã cố gắng tóm lấy hắn. Kẻ sát nhân đang cầm trên tay con dao dùng để đâm Mademoiselle Stangerson và chính bằng hung khí đó, hắn đã đoạt mạng người gác cửa.”

Lời giải thích vô cùng đơn giản này ngay lập tức tỏ ra rất hợp lý và thỏa đáng. Một tiếng lầm rầm tán thưởng vang lên.

“Thế còn kẻ sát nhân? Số phận hắn ra sao?” vị Chánh án hỏi.

“Hắn rõ ràng đã ẩn nấp trong một xó xỉnh tối tăm ở cuối khoảng sân. Sau khi mọi người rời đi mang theo thi thể người gác cửa, kẻ sát nhân đã lặng lẽ tẩu thoát.”

Những lời vừa dứt khỏi miệng Larsan thì từ phía cuối phòng xử án, một giọng nói trẻ trung vang lên:

“Tôi đồng tình với Frédéric Larsan về cái chết của người gác cửa; nhưng tôi không đồng ý với ông ấy về cách thức mà kẻ sát nhân tẩu thoát!”

Tất cả mọi người đều quay đầu lại, kinh ngạc. Các thư ký tòa án lao về phía kẻ vừa lên tiếng, hô lớn yêu cầu giữ trật tự, trong khi vị Chánh án giận dữ ra lệnh tấp lập tống cổ kẻ đột nhập ra ngoài. Thế nhưng, cũng chính chất giọng trong trẻo ấy lại một lần nữa vang lên:

“Chính là tôi, thưa ngài Chánh án — Joseph Rouletabille đây!”