"Tôi không thích cảnh này chút nào," Lockhart cuối cùng cất lời. "Tôi nghi ngờ có bẫy. Dẫu vậy, chúng ta vẫn phải hạ cánh và tiếp cận căn cứ đó. Tôi sẽ cho tàu bay ra vùng sa mạc ngoài thành phố và để một đội trinh sát đi vào trước."

Chiếc Magellan cất mình trở lại bầu trời, rồi bay vượt qua vùng hoang mạc màu hoàng thổ vốn là sa mạc cằn cỗi của hành tinh đỏ. Con tàu từ từ hạ độ cao cho đến khi phần đuôi nhọn hoắt lơ lửng cách lớp đá phiến lạnh lẽo và cát bụi thời gian chừng hai mươi phút.

Đại úy Boulton và Ferrati được chọn để thực hiện chuyến khảo sát ban đầu. Burl và Haines giúp họ trèo qua các khoang chật chội của hầm chứa bên ngoài. Chiếc xe jeep được cất nhắc tới cửa khoang hàng thấp nhất, và cần cẩu hàng của phi thuyền từ từ hạ phương tiện quân sự nhỏ gọn ấy xuống mặt đất.

Hai trinh sát viên liền mặc đồ chống áp suất gắn mặt nạ dưỡng khí, đeo máy bộ đàm trước ngực, tay cầm súng carbine nhẹ, giắt súng lục bên hông rồi tụt xuống theo chiếc thang thừng từ cửa khoang hàng. Họ trèo lên chiếc xe jeep vững chãi với bộ chế hòa khí thiết kế riêng và động cơ chịu áp lực. Phương tiện này đã được chuẩn bị để hoạt động trong bầu khí quyển loãng của Sao Hỏa, mỏng manh như không khí trên đỉnh Hymalaya và nghèo oxy tự do.

Burl và Haines, bản thân cũng mặc đồ chống áp suất, ngồi ở cửa khoang mở để chứng kiến chiếc xe jeep xuất phát. Động cơ gầm lên và ho khục khặc vài tiếng giữa bầu không khí xa lạ. Rồi Boulton ở ghế lái đạp ly hợp, nhấn ga, và chiếc xe lùn tè được sơn màu xanh Không quân liền lăn bánh trên mặt đất đá bằng phẳng, cuốn lên một đám mây cát nhỏ theo nhịp chuyển động.

Trên đùi Haines đặt một chiếc máy bộ đàm. Boulton và Ferrati liên tục bình luận dọc đường khi họ tiến gần tới thành phố. Ferrati miêu tả mặt đất và diện mạo của thành phố đang hiện ra trước mắt.

Chiếc xe jeep giờ chỉ còn là một vật nhỏ hòa lẫn vào những gò đất tối màu của các tòa nhà ngoài cùng thành phố. "Chúng ta chưa gặp người Sao Hỏa nào cả," tiếng Ferrati vang lên. "Xem ra họ chẳng có hứng thú tìm hiểu chúng ta ngay cả lúc này. Trong khi chúng ta đang tiến thẳng đến tận ranh giới thành phố đây." Có một khoảng lặng.

Chiếc bộ đàm phát ra một loạt tiếng rít và tiếng éc éc, rồi giọng Ferrati truyền đến nay đã bị méo mó. "Chúng ta đang băng qua ranh giới thành phố—có một thứ mặt đường bằng nhựa cứng bắt đầu ngay ở mép ngoài. Giờ chúng ta đang đi vào ngã tư giữa các tòa nhà."

Những tiếng éc éc ngày càng lớn hơn. Họ chỉ nghe được một hoặc hai từ rời rạc. Haines hỏi xem bên đó có nghe thấy anh nói không, nhưng anh chẳng thể phân biệt nổi câu trả lời vì thứ tạp âm hỗn độn.

"Đó là trạm khai thác Mặt Trời. Nó đang tạo ra hiện tượng nhiễu sóng. Chúng ta sẽ phải đợi cho đến khi họ quay lại," Burl nói.

Haines gật đầu và tắt chiếc máy vốn đã bắt đầu phát ra những tiếng hú chói tai. Hai người lặng lẽ chờ đợi chừng nửa tiếng đồng hồ. Chỉ có một cuộc gọi từ những người tò mò trong phòng điều khiển là làm gián đoạn khoảng thời gian canh gác của họ.

Rồi cuối cùng Burl cũng phát hiện ra một đám mây bụi nhỏ ở chân trời. "Họ kìa!"

Hai người đứng dậy khi chiếc xe jeep nhỏ bé đang quay trở lại sa mạc để về phía con tàu. Khi nó đến gần hơn, họ nhìn thấy một sinh vật thứ ba ngồi ở ghế sau cùng Ferrati. Haines bật bộ đàm. "Cứ chờ mà xem gã này nhé," lời bình của Ferrati truyền qua sóng.

Chiếc xe jeep chạy tới sát con tàu rồi dừng lại. Ferrati ra hiệu cho họ xuống. Vài giây sau, Lockhart và Clyde cũng đến nhập hội, họ cũng mặc đồ chống áp suất.

Sinh vật ngồi ở ghế sau chiếc xe jeep chính là một người Sao Hỏa. Họ chằm chằm nhìn với vẻ đầy mê hoặc. Nó dài khoảng ba thước với chiếc đầu nhỏ hình bầu dục và hai con mắt rất lớn, đa diện. Một cái miệng nhỏ hình mỏ chim cùng cặp râu ngắn ngủn hoàn thiện phần khuôn mặt. Đầu nối liền với thân bằng một chiếc cổ ngắn, cơ thể gồm ba khối bầu dục gắn kết với nhau bằng những vòng eo thon, trông rất giống các đốt của một loài côn trùng. Một cặp tay kết thúc bằng bàn tay dài ba ngón mọc ra từ đốt đầu tiên. Một bộ giáp màu xám xanh bóng lẫy, chính là lớp da của nó, bao phủ toàn thân từ đầu đến chân.

Vào lúc này, cá thể người Sao Hỏa cụ thể ấy đang bị kìm kẹp chặt chẽ bởi một tấm lưới nylon chắc chắn, và rõ ràng là tù nhân của hai nhà thám hiểm.

"Chà, trông nó giống một con côn trùng khổng lồ!" Burl thốt lên.

"Giống một dạng tôm hùm thì đúng hơn," Ferrati đáp lại. "Nhưng chính nó đây rồi. Đây là một cư dân của thành phố."

Lockhart lắc đầu. "Tôi không thích thế này. Chúng ta không nên làm gì để chuốc lấy sự thù địch từ người Sao Hỏa. Bắt một tù nhân thế này có thể là một bước đi tồi tệ ban đầu."

Boulton bước ra khỏi xe jeep. "Chẳng còn cách nào khác chúng tôi có thể làm. Hơn nữa, ai bảo rằng người Sao Hỏa từ trước đến nay là bạn của chúng ta chứ?"

"Chúng tôi đã vào trong thành phố," anh ta nói tiếp, "và lái xe đi vòng quanh các con phố. Có rất nhiều gã như thế này ở quanh đó, đang bận rộn với công việc của họ. Hàng trăm người. Anh có nghĩ họ dừng lại để nhìn chúng ta không? Anh có nghĩ họ tò mò không? Anh có nghĩ họ nói chuyện với chúng ta không? Gọi cảnh sát chẳng hạn? Có làm bất cứ điều gì không?"

"Không," anh tự trả lời. "Họ cứ đi vòng qua chúng ta như thể chúng ta chỉ là một khúc gỗ vướng đường. Họ chẳng nói với nhau câu nào. Họ cứ lo việc của mình, kéo đồ vật, vác thức ăn, chăn dắt con non, mà chẳng có lấy một tiếng kêu."

"Họ nhìn chúng ta, nhưng thậm chí còn chẳng thèm tỏ ra là họ thấy chúng ta. Khi chúng tôi chặn một kẻ lại, nó giãy giụa thoát khỏi tay chúng tôi rồi bỏ đi. Cuối cùng chúng tôi bắt gã này, đơn giản là tóm lấy nó ngoài đường, trói lại, nhét vào xe jeep và bắt cóc nó. Và anh có nghĩ là có ai bận tâm, hay hú còi báo động, hay cố gắng giúp đỡ nó không? Không!"

Lockhart nhìn viên tù nhân một lát. Người Sao Hỏa trơ mắt nhìn anh bằng đôi mắt kép không hề chớp. "Anh có chắc đây là những kỹ sư làm nên các kênh đào, những kiến trúc sư không?"

Boulton gật đầu. "Chắc chắn rồi. Chúng tôi thấy một vài kẻ trong số họ đang làm việc. Họ đang sửa chữa một ngôi nhà và họ dùng dụng cụ lẫn lửa. Họ có máy móc, và họ biết sử dụng chúng. Thành phố của họ hoạt động trơn tru và được bố trí ngăn nắp, nhưng tôi không hiểu họ làm cách nào. Chắc chắn họ phải giao tiếp bằng cách nào đó, nhưng họ cứ như thể đã được huấn luyện thuần thục cho công việc của mình và đang diễn lại một vở kịch câm tỉ mỉ, phức tạp. Thậm chí đám trẻ con cũng chẳng thèm phát ra một tiếng éc."

Lockhart lùi lại một chút. "Cởi trói cho gã này đi. Hãy xem nó làm gì."

Khi người Sao Hỏa đã được thả ra khỏi tấm lưới trùm kín, nó không hề có ý định giao tiếp. Nó chầm chậm quay người lại, lúc đầu có phần lảo đảo, rồi lang thang bước đi, chẳng thèm đoái hoài đến những con người, chiếc tàu hay chiếc xe jeep. Sau đó nó bắt đầu cất bước với tốc độ nhanh. Mọi người dõi theo khi nó lúp xúp chạy vào vùng sa mạc—hướng ngược lại với thành phố!

Nó có vẻ lang thang như thể bị lạc, rồi lại rẽ sang một hướng khác, nhưng vẫn là hướng không dẫn về phía thành phố đang sừng sững ngay trước mắt.

Người Sao Hỏa khuất dạng đằng sau một chuỗi gò đất nhỏ, vẫn miệt mài bước đi không mục đích.

Mọi người chìm trong kinh ngạc. Russell Clyde phát ra một tiếng huýt gió khẽ. "Burl nói đúng đấy. Nó hẳn phải là một dạng côn trùng."

"Cả nền văn minh này có vẻ giống loài côn trùng, nếu anh hỏi tôi," Burl nói. "Nó giống như một ổ kiến khổng lồ, hay một tổ ong lớn. Mọi thứ trông có vẻ phức tạp, và các sinh vật thực hiện những hoạt động phức tạp, nhưng ngẫm cho cùng thì đó đều là bản năng bẩm sinh của chúng."

Ferrati gật đầu. "Anh vừa nhắc thì tôi mới thấy, thành phố đó y hệt như vậy. Chẳng ai đưa mệnh lệnh—ai nấy cứ làm đúng việc họ phải làm. Chẳng ai tò mò về chúng ta cả vì đó không phải việc của họ."

"Và xét về cá thể, họ không có trí thông minh," Clyde nói thêm. "Kẻ kia—gã mà các anh bắt khỏi công việc của nó—rõ ràng là đang lạc đường. Nó không biết làm thế nào để tìm đường quay lại. Nó chẳng có chút tò mò nào về chúng ta... thậm chí nó có lẽ chẳng có mấy bộ óc. Những con kiến đơn lẻ chẳng có bộ não nào—chỉ có một dạng trung tâm thần kinh cốt lõi. Gộp chung lại, chúng làm nên những kỳ tích; còn đứng độc lập, chúng hoàn toàn bất lực."

Lockhart cắt ngang cuộc thảo luận. "Thôi được rồi, thế thì chúng ta tiếp tục công việc đi. Rõ ràng là những kẻ xây dựng trạm Mặt Trời đã đặt trạm của chúng ở thành phố này vì đây là một nơi an toàn, được bảo vệ bởi chính những người Sao Hỏa, và vì người Sao Hỏa sẽ chẳng bao giờ nghĩ đến việc can thiệp vào họ. Thế nên các anh có thể quay lại, lấy đồ đạc, đào bới cái trạm đó ra và vô hiệu hóa nó. Xuất phát thôi."

Haines và Burl trèo lên xe jeep cùng Boulton và Ferrati. Russell Clyde khăng khăng đòi đi cùng, và Lockhart đã đồng ý. Thế là họ lên đường, ì à ì ạch lăn bánh trên cát hướng về thành phố của bản năng.

Burl cảm thấy phấn khích và tò mò về người Sao Hỏa. Họ bày ra một sự pha trộn kỳ lạ đầy mâu thuẫn. "Làm sao," anh hỏi Russ, "họ có thể xây dựng được một hệ thống kênh đào rộng khắp thế giới, dựng lên các trạm bơm, vạch ra các đồn điền, làm chủ ngành kỹ thuật thủy lực và năng lượng, nếu họ chỉ là những sinh vật thuần túy bản năng? Chắc chắn phải có những kẻ có bộ óc ở đâu đó chứ? Một giống loài có tư duy ư?"

"Không nhất thiết đâu," Russ nói. "Hãy nhớ rằng, những sinh vật này đang hoạt động mà chẳng vấp phải sự kháng cự nào—họ thực sự là dạng sống cấp cao nhất ở đây. Nhu cầu tiết kiệm nước và duy trì đời sống bầy đàn đã buộc họ phải học lấy một loại kỹ thuật thực tế. Chẳng ai biết loài kiến và loài ong hình thành xã hội phức tạp của chúng bằng cách nào—chẳng có cá thể nào trong số chúng có bộ não lớn hơn những con khác, và chúng đâu có nói chuyện. Nhưng bằng cách nào đó kiến và ong vẫn giao tiếp và bằng cách nào đó chúng hành động như một khối thống nhất. Hãy tính điều đó trên quy mô toàn cầu, bị thúc đẩy bởi hiểm họa thế giới đang dần khô cạn, và những sinh vật này đã tạo dựng nên một nền văn minh cơ khí để đối phó với nó. Nhưng điều đó cũng giải thích lý do tại sao họ chưa từng bay lượn, không qua bầu khí quyển và không qua không gian, tại sao họ không thử liên lạc vô tuyến với Trái Đất, và tại sao họ không hiểu trạm Mặt Trời đang làm gì với họ. Thế giới của họ đang bị tàn phá, và họ theo đúng nghĩa đen là không có nổi bộ óc để hiểu được điều đó."

Họ đã đến thành phố. Xung quanh là khung cảnh tất bật thầm lặng của những sinh vật có lớp vỏ bọc sáng bóng đầy khó hiểu. Nhìn bề ngoài, nó trông giống một nền văn minh thông minh. Có những chiếc xe chở hàng gắn bánh xe được vận hành bởi một thứ máy phát hơi nước nào đó. Những cỗ máy chạy bằng hơi nước vận hành các nhà máy.

Người Sao Hỏa dạt sang một bên nhường đường cho chiếc xe jeep với vẻ dửng dưng. Chưa bao giờ họ nhìn thấy những sinh vật to lớn bằng mình mà lại không thuộc loài của họ đang bận việc bầy đàn cả. Do đó, những sinh vật như vậy không thể tồn tại. Đây là một thế giới hoàn toàn thiếu vắng tính cá thể, một nền văn minh không có ngôn ngữ nói, không có tên gọi, không có cờ xí. Dù tri thức tập thể nằm ở đâu hay được truyền tải bằng cách nào đi nữa, thì không một cá thể thuộc loài khác nào có thể hy vọng hiểu được. Nó sẽ mãi mãi xa vời đối với các nhà thám hiểm con người chẳng kém gì ngôi sao xa xôi nhất trong thiên hà xa xôi nhất.

Họ lái xe đến nơi những cột ăng-ten của trạm Mặt Trời nhô lên từ mặt đất. Mọi người đỗ xe gọn sang một bên dòng qua lại thầm lặng, bước xuống và đi vào cánh cửa vòm của một tòa nhà. Kiến trúc của nó không giống với những tòa nhà khác. Bên trong các căn phòng tối om.

"Những sinh vật này chẳng có đèn đóm gì cả," Boulton nhận xét. "Chắc hẳn chúng phải dùng cặp râu để dò đường khi ở trong nhà."

"À, nhưng hãy nhìn kìa," Burl nói, vươn tay chạm vào một quả cầu nhỏ đặt trên cột dựng ở sàn nhà. Anh chạm vào nó và quả cầu bừng sáng. "Những kẻ xây dựng trạm Mặt Trời cần ánh sáng nên chúng đã tự lắp đặt thiết bị của mình ở đây. Tôi nhận ra phong cách của chúng."

Năm người đi theo một hành lang thoai thoải cắm sâu xuống lòng đất, và đi ra một căn hầm ngầm rộng lớn—rộng tới vài trăm thước. Đó chính là trạm Mặt Trời. Ở đó có những quả cầu và thanh kim loại giờ đã trở nên quen thuộc, các trường lực, bộ điều khiển, bệ đỡ và phần đầu của những cột ăng-ten đang xoay.

Họ tiến hành ghi hình, và Burl chuẩn bị tắt trạm. Ferrati và Haines khui một quả bom nguyên tử chiến thuật nhỏ mà họ mang theo—một trong những loại nhỏ nhất được quân đội hoàn thiện trong nửa tá năm qua. Họ đặt nó xuống chính giữa khu vực thiết bị và chỉnh hẹn giờ nửa tiếng nữa.

Boulton tìm thấy quả cầu báo động và chuẩn bị cho nổ tung nó. Sau đó Burl cầm bảng điều khiển và ngắt nguồn trạm. Họ nghe thấy tiếng thình của một cột ăng-ten đang sụp đổ. Boulton bắn một phát đạn vào quả cầu báo động vốn đã bắt đầu chuyển sang màu đỏ. Nó vỡ tung.

"Được rồi, các đồng chí," Haines quát lớn, "rời đi thôi!"

Khi họ di chuyển về phía lối ra, Boulton ngập ngừng. "Này," anh nói, "vẫn còn một quả cầu đang hoạt động!"

Những người khác quay lại kịp lúc để thấy Boulton sải bước tới chỗ một quả cầu rất nhỏ đang phát ra ánh sáng vàng nhạt áp vào tường gần ô cửa.

Đại úy Thủy quân lục chiến rút súng lục, nhắm bắn và siết cò. Quả cầu phát nổ, nhưng ngay lúc đó, một tia chớp ánh sáng vàng nằm ngang phóng ngược trở lại theo đường đạn. Chỉ trong tích tắc, thân hình Boulton nổi bật giữa ngọn lửa màu vàng. Một tia chớp lóe lên tựa tiếng sét.

Mỗi người đều với tay lấy vũ khí, nhưng trạm ngầm vẫn tối om và chết lặng. Đèn pin của họ bật sáng chiếu vào Boulton. Viên đại úy Thủy quân lục chiến vạm vỡ đang nằm rạp trên mặt đất.

Họ chạy lại chỗ anh. "Cậu ấy còn sống!" Haines hét lên khi nhận ra Boulton vẫn đang thở, tiếng thở rít lên qua chiếc mặt nạ dưỡng khí. Haines nhanh chóng kiểm tra cho anh. "Tim vẫn đập bình thường. Cậu ấy chỉ bị đánh ngất đi thôi."

Ferrati và Haines nâng vị đại úy lên bằng tay và chân. Dù anh có nặng nề trên Trái Đất, trọng lượng của anh trên Sao Hỏa lại rất nhẹ, và mỗi người đều biết mình có đủ khả năng mang vác những trọng lượng lớn nhờ cơ bắp đã quen với sức hút Trái Đất. Rồi nối đuôi nhau thành một hàng dọc, họ rời khỏi căn hầm và bước ra khỏi cửa tòa nhà.

Vừa bước ra ngoài, họ đã khựng lại chết sững. Bao quanh họ là một đám đông người Sao Hỏa khổng lồ và không ngừng lớn lên. Một bức tường thành kiên cố gồm những khuôn mặt bọc giáp đang chằm chằm nhìn họ, và cả một rừng râu ngắn đang vẫy và nhấp nháy đầy vẻ kích động.

Khi họ chật vật chen chúc mở đường tiến về phía chiếc xe jeep, đám đông bắt đầu chao đảo, như thể đang phẫn nộ. Giờ đây, lần đầu tiên, họ nghe thấy những sinh vật ấy phát ra tiếng động—một thứ tiếng vo ve và u u giống như loài ong đang tức giận.

"Họ thấy chúng ta rồi," Haines lẩm bẩm. "Tôi không thích thế này đâu."

"Chính những kẻ xây dựng trạm Mặt Trời đã sắp đặt chuyện này," Burl nói. "Họ chắc chắn đã cài bẫy chống kẻ xâm nhập ở nơi này. Quả cầu vừa đánh gục Boulton hẳn đã kích hoạt một loại dao động nào đó khiến những sinh vật này nổi giận. Và có vẻ như chúng ta đang là nạn nhân."

Khi họ vừa đến được chiếc xe jeep, khối người Sao Hỏa đang vây kín xung quanh liền tiến lên. Tiếng vo ve trỗi lên cao hơn, và rồi đám đông, với sự hung hãn điên cuồng của một bầy ong, lao bổ về phía họ.