Nếu một người có thể chạy băng băng mà không cảm thấy mệt mỏi, tôi nghĩ cậu ta sẽ chẳng còn muốn làm việc gì khác. Nhưng, biết đâu lại có những lý do đặc biệt để dừng chân, và đó chính là lý do khiến Eustace kêu lớn: "Nghe này! Đừng vội! Hãy nhìn xem chúng ta đã đến nơi nào rồi!"
Cậu ấy rất có thể đã dừng lại. Bởi lúc này họ đã nhìn thấy Hồ Lớn, vách đá cao ngất phía sau Hồ Lớn, cùng thác nước khổng lồ đổ xuống hàng ngàn tấn nước mỗi giây, những chỗ lấp lánh như kim cương, chỗ khác lại mang sắc xanh lục thủy tinh; tiếng gầm thét của thác nước đã vang vọng bên tai họ.
"Đừng dừng lại! Hãy tiến xa hơn, tiến sâu hơn!" Con đại bàng vừa cất tiếng gọi, vừa nghiêng mình bay cao lên một chút.
"Đối với nó, mọi chuyện đều thật dễ dàng," Eustace nói, nhưng kỳ lân Jewel cũng cất tiếng gọi: "Đừng dừng lại. Hãy tiến xa hơn, tiến sâu hơn! Khi sải bước, ngươi phải hiểu thấu tinh thần này."
Giữa tiếng thác nước gầm tháo, tiếng gọi của kỳ lân vẫn còn nghe được, nhưng chỉ một lát sau, nó đã tiến sâu vào trong Hồ Lớn. Loay hoay, tung bọt nước, những người và thú khác cũng lần lượt đi vào. Nước không hề lạnh buốt thấu xương như mọi người (đặc biệt là chú lừa Puzzle) đã tưởng tượng, trái lại nó sủi bọt, mát mẻ và dễ chịu.
Tất cả bọn họ đều nhận ra: họ đang bơi thẳng về phía thác nước.
"Thật hoàn toàn điên rồ," Eustace nói với Edmund.
"Chẳng phải điều này rất kỳ diệu sao?" Lucy nói, "Em có nhận thấy không, người ta không thể cảm thấy sợ hãi, ngay cả khi muốn sợ cũng không được? Anh thử xem."
"Trời ơi, đúng là không thể sợ được," Eustace thử xong rồi nói.
Kỳ lân Jewel là kẻ đầu tiên đến được chân thác nước, nhưng Tirian cũng bám sát theo sau. Jill là người đến sau cùng nên cô nhìn rõ hơn những người khác. Cô thấy một vật gì đó màu trắng đang di chuyển vững vàng trên mặt nước thác. Vật màu trắng đó chính là kỳ lân. Bạn không thể nói là nó đang bơi hay đang leo, nhưng nó đang tiến về phía trước, càng tiến càng cao. Đầu chiếc sừng của nó rẽ dòng nước ngay trên đỉnh đầu mình, nước tách thành hai dòng suối bảy sắc cầu vồng chảy xuống quanh đôi vai nó.
Ngay sau kỳ lân, Vua Tirian cũng đã tới. Ngài vung đôi chân và đôi tay, dường như đang bơi, nhưng ngài đang di chuyển thẳng đứng lên trên: cứ như thể ngài có thể bơi ngược lên vách tường vậy.
Trông buồn cười nhất là lũ chó. Lúc chạy dọc đường chúng chẳng hề hụt hơi, nhưng giờ đây chen chúc nhau, vừa ngoi lên, vừa nói chuyện với nhau loạn xạ, lại còn hắt hơi liên tục; đó là vì chúng cứ sủa không ngừng, mỗi lần sủa lại khiến miệng và mũi đầy nước. Nhưng, Jill không kịp nhìn kỹ những chuyện này, bản thân cô cũng đã leo vào trong thác nước. Đây là việc hoàn toàn không thể làm được trong thế giới của chúng ta. Thác nước đổ xuống những tảng đá nhọn với sức nặng khủng khiếp, nếu bạn không bị chết đuối thì cũng bị nghiền nát tan tành. Nhưng ở thế giới đó, bạn lại có thể làm được. Bạn cứ tiếp tục tiến lên, cao hơn rồi lại cao hơn, muôn vàn tia phản chiếu từ thác nước soi rọi lên người bạn, đủ loại sỏi đá màu sắc lại khúc xạ ánh sáng từ trong nước, trông cứ như thể bạn đang leo lên chính bản thể của ánh sáng vậy — và luôn leo càng cao, cảm giác về độ cao thậm chí khiến bạn kinh ngạc, nếu bạn còn biết sợ, nhưng ở đây đó chỉ là sự phấn khích đầy vinh quang. Cuối cùng, khi đến khúc quanh tuyệt đẹp, trơn nhẵn và xanh mướt nơi dòng nước đổ ra đỉnh núi, bạn sẽ thấy mình đã ở trên dòng sông phẳng lặng phía trên thác nước. Dòng chảy cuồn cuộn trôi đi sau lưng bạn, nhưng bạn lại là một kình ngư kỳ diệu, có thể bơi ngược dòng. Chẳng bao lâu sau, tất cả bọn họ đều lên bờ, người ướt sũng nhưng vô cùng hạnh phúc.
Phía trước mở ra một thung lũng dài và những ngọn núi tuyết khổng lồ, những ngọn núi làm nền cho bầu trời, đứng sừng sững, gần hơn nhiều.
"Hãy tiến xa hơn, tiến sâu hơn," kỳ lân Jewel cất tiếng gọi lớn, thế là họ lập tức xuất phát.
Giờ đây họ đã ra khỏi Narnia, tiến lên cao vào vùng đất hoang phía Tây, nơi mà Tirian, Peter, thậm chí cả đại bàng trước đây đều chưa từng thấy. Nhưng Digory và bà Polly thì đã từng thấy. "Bạn có nhớ không? Bạn có nhớ không?" họ nói — và vẫn bằng giọng bình thản, không hề hụt hơi, mặc dù đoàn người và thú này đang chạy nhanh hơn cả mũi tên.
"Ồ, thưa ngài," Tirian nói, "trong các câu chuyện kể rằng, hai người đã từng đến đây du ngoạn vào ngày thế giới mới khai sinh, vậy chuyện đó là thật sao?"
"Đúng vậy," Digory nói, "ta cảm thấy như thể chỉ mới là chuyện ngày hôm qua."
"Cưỡi một con ngựa bay sao?" Tirian hỏi, "Tình tiết đó là sự thật chứ?"
"Quả nhiên là thật," Digory nói. Nhưng lũ chó sủa lên "Nhanh, nhanh!"
Thế là họ lại chạy càng nhanh hơn, nhanh đến mức không giống như đang chạy mà giống như đang bay, con đại bàng trên bầu trời cũng không nhanh hơn họ. Họ băng qua hết thung lũng cong này đến thung lũng cong khác, đi lên sườn dốc của những dãy núi, rồi lại đi xuống sườn dốc bên kia với tốc độ nhanh hơn trước, men theo những dòng sông mà đi, đôi khi vượt qua sông, lướt qua những hồ nước trên núi, như thể chính họ là những chiếc cano cao tốc đầy sức sống. Cuối cùng họ đến cuối một cái hồ dài, nước hồ xanh như ngọc lam. Rồi họ nhìn thấy một ngọn núi nhỏ màu xanh lục trơn nhẵn. Hai bên sườn núi dốc đứng như cạnh của kim cương, xung quanh đỉnh núi xây một bức tường màu xanh, trên tường vươn ra những cành cây, lá trông như bằng bạc, quả như bằng vàng.
"Hãy tiến xa hơn, tiến sâu hơn!" Kỳ lân gầm lên, không một ai lùi bước. Họ lao thẳng về phía chân núi, rồi nhận ra mình đã chạy lên núi, gần như một con sóng bị chặn lại, lao lên một tảng đá lớn nhô ra ở đầu vịnh. Mặc dù sườn núi dốc gần như mái nhà, bãi cỏ trơn nhẵn như sân chơi bóng gỗ, nhưng không một ai bị trượt chân ngã. Chỉ có điều họ đã chậm bước lại khi đến đỉnh núi, đó là vì họ nhận ra mình đang đứng trước một cánh cổng vàng khổng lồ. Có một thoáng, không ai đủ can đảm để thử xem cánh cổng vàng có mở ra hay không. Cảm giác của họ lúc này, cũng giống hệt như cảm giác của họ đối với loại quả kỳ diệu kia — "Chúng ta có dám không? Có đúng không? Liệu cánh cửa này có vì chúng ta mà mở ra chăng?"
Nhưng, khi họ đang đứng ngoài cửa như thế, một chiếc tù và khổng lồ, tiếng vang sáng và ngọt ngào, đã thổi lên ở đâu đó trong khu vườn phía sau bức tường, và cánh cổng vàng liền mở ra.
Tirian đứng nín thở, trong lòng đoán xem ai sẽ đi ra. Nhưng người bước ra là nhân vật mà ngài hoàn toàn không ngờ tới: một chú chuột nhỏ, lông mềm mượt sáng bóng, mắt sáng, biết nói tiếng người, trên đầu cài một chiếc lông vũ đỏ, chân trái đặt lên thanh kiếm dài. Chú ta cúi chào, một cái cúi chào đẹp nhất, rồi cất tiếng the thé:
"Nhân danh Sư vương, xin chào đón. Hãy tiến xa hơn, tiến sâu hơn."
Tiếp đó, Tirian nhìn thấy Vua Tối cao Peter, Vua Edmund và Nữ hoàng Lucy chạy lên trước, quỳ xuống chào chú chuột, mọi người cùng đồng thanh hô lớn: "Reepicheep!"
Mọi chuyện kỳ diệu đến mức, Tirian thở cũng gấp gáp, bởi giờ đây ngài biết rằng, mình đang tận mắt chứng kiến vị đại anh hùng của Narnia, chuột Reepicheep, người đã từng tham gia Đại chiến Beruna, sau đó theo Vua Caspian đi viễn chinh cho đến tận cùng thế giới. Nhưng, ngài còn chưa kịp suy nghĩ về chuyện này, thì đã cảm thấy hai cánh tay mạnh mẽ ôm lấy mình, cảm thấy một bộ ria quệt vào má mình, và nghe thấy một giọng nói khá quen thuộc vang lên:
"Thế nào, con trai? Bộ ria mép đã dày và dài hơn lần cha hôn con trước đây chưa?"
Người nói câu này chính là cha của ngài, vị vua nhân từ Erlian: nhưng không phải người cha mà Tirian từng nhìn thấy khi bị thương trong cuộc chiến với người khổng lồ, mặt mày tái nhợt khi người ta đưa ngài về nhà, thậm chí cũng không phải người cha mà Tirian nhớ về khi đã là một chiến binh già tóc bạc trắng. Trước mắt ngài là một người cha trẻ trung và vui vẻ, người cha mà Tirian có thể nhớ từ thời thơ ấu, khi ngài còn là một cậu bé, chơi đùa cùng cha trong khu vườn ở lâu đài Cair Paravel vào buổi hoàng hôn mùa hè trước khi đi ngủ. Hương vị của món bánh mì sữa ngài thường ăn vào bữa tối đã quay trở lại.
Kỳ lân Jewel thầm nghĩ trong lòng: "Ta sẽ để họ trò chuyện một lát, rồi ta sẽ đến chào Vua Erlian. Khi ta còn là một chú ngựa nhỏ, ngài đã từng cho ta ăn rất nhiều quả táo sáng bóng." Nhưng ngay khoảnh khắc tiếp theo, nó lại có chuyện khác để suy nghĩ, bởi trong cổng lại có một con ngựa đi ra, mạnh mẽ, cao quý và tráng lệ, ngay cả kỳ lân cũng cảm thấy xấu hổ trước mặt nó. Đó là một con ngựa có cánh. Nó nhìn Digory và bà Polly một lúc, rồi hí vang: "À, anh họ!" Hai người cùng kêu lớn: "Fledge! Fledge nhân từ!" rồi chạy đến hôn nó.
Lúc này, chú chuột lại thúc giục họ vào cổng. Thế là tất cả mọi người cùng bước qua cánh cổng vàng, từ trong vườn, hương thơm dễ chịu tỏa ra đón lấy họ. Tiến vào sự pha trộn mát mẻ của ánh mặt trời và bóng cây, bước đi trên thảm cỏ đàn hồi lốm đốm những bông hoa trắng li ti. Điều đầu tiên khiến mọi người ấn tượng sâu sắc là: bên trong khu vườn này rộng lớn hơn vẻ ngoài của nó rất nhiều. Nhưng không ai có thời gian để suy nghĩ về vấn đề này, bởi mọi người đang từ khắp nơi đổ về để gặp những người mới đến. Dường như bất cứ ai mà bạn từng nghe nói đến (nếu bạn biết lịch sử của những đất nước này) đều ở đó. Có cú Glimfeather, người đầm lầy Puddleglum, vị vua thoát khỏi bùa chú Rilian, mẹ của Rilian - con gái của vì sao, và người cha tuyệt vời của Rilian - chính là Vua Caspian. Sát bên cạnh Caspian là Huân tước Drinian và Huân tước Bern, người lùn Trumpkin, thợ săn Trufflehunter, chú lửng nhân từ, nhân mã Glenstorm, cùng hàng trăm anh hùng khác trong cuộc chiến giải phóng. Từ phía bên kia lại có Vua Cor của Archenland, cha ngài là Vua Lune, Hoàng hậu Aravis, em trai ngài - hoàng tử dũng cảm Corin, ngựa chiến Bree và ngựa cái Hwin. Tiếp đó — trong mắt Tirian, đây là kỳ tích trên cả mọi kỳ tích — hai vợ chồng hải ly nhân từ và thần dê Tumnus từ quá khứ xa xôi đã đến. Chào hỏi, hôn nhau, bắt tay, những câu chuyện cười cũ kỹ lại được hồi sinh (bạn hoàn toàn không hiểu được một câu chuyện cười cũ lại nghe thú vị đến thế nào, khi bạn để dành nó năm sáu trăm năm rồi mới đem ra kể lại), cả đoàn người di chuyển về phía trước, tiến về phía trung tâm vườn trái cây; trong vườn, Phượng hoàng đang ngồi trên một cái cây, nhìn xuống tất cả mọi người, và dưới gốc cây có hai chiếc ngai vàng, trên đó lần lượt ngồi một vị vua và một hoàng hậu, vĩ đại và xinh đẹp, tất cả mọi người đều sụp lạy trước mặt họ. Họ cũng phải quỳ lạy, bởi hai vị đó chính là Vua Frank và Hoàng hậu Helen, phần lớn các vị vua cổ đại của Narnia và Archenland đều là hậu duệ của họ. Và cảm giác của Tirian lúc bấy giờ cũng giống như cảm giác khi được dẫn đi gặp Adam và Eva thời phong độ nhất vậy.
Khoảng nửa giờ sau — hoặc cũng có thể là năm mươi năm sau, bởi vì thời gian ở đó không giống thời gian ở chỗ chúng ta — Lucy đứng cùng người bạn thân yêu của mình, người bạn Narnia cũ của cô là thần dê Tumnus, nhìn qua tường vườn, thấy toàn bộ Narnia hiện ra bên dưới. Nhưng, khi bạn nhìn xuống, bạn sẽ nhận ra ngọn núi này lớn hơn bạn tưởng rất nhiều, nó ôm lấy những vách đá lấp lánh chìm xuống hàng ngàn feet, ở phía dưới cùng, cây cối trông chỉ nhỏ như những hạt muối màu xanh lục. Sau đó cô quay lại phía trong, tựa lưng vào tường, nhìn vào khu vườn.
"Em hiểu rồi," cuối cùng cô trầm ngâm nói, "Bây giờ em đã hiểu. Khu vườn này cũng giống như cái chuồng ngựa kia. Bên trong rộng hơn bên ngoài rất nhiều."
"Đương nhiên rồi, con gái của Eva," thần dê nói, "Càng tiến xa hơn sâu hơn, mọi thứ lại càng trở nên lớn hơn. Bên trong rộng hơn bên ngoài."
Lucy quan sát kỹ khu vườn, nhận ra nó hoàn toàn không phải là một khu vườn, mà là một thế giới hoàn chỉnh, có sông hồ, rừng rậm, đại dương và núi non của riêng nó. Nhưng chúng không hề xa lạ: cô đều biết rõ từng thứ một.
"Em hiểu rồi," cô nói, "Đây vẫn là Narnia, chân thực và tươi đẹp hơn Narnia ở phía dưới, cũng giống như nó chân thực và tươi đẹp hơn Narnia bên ngoài cửa chuồng ngựa vậy! Em hiểu rồi, thế giới trong thế giới, Narnia trong Narnia..."
"Đúng vậy," ông Tumnus nói, "Giống như một củ hành tây, trừ khi bạn không ngừng bóc vỏ vào trong, mỗi lớp luôn lớn hơn lớp trước."
Lucy nhìn quanh, chẳng bao lâu sau cô phát hiện mắt mình đã xảy ra một sự thay đổi tươi đẹp mới. Bất kể cô nhìn gì, bất kể cảnh vật cô nhìn xa đến đâu, chỉ cần mắt cô nhìn chằm chằm vào nó một cách vững vàng, nó liền trở nên rõ nét và gần gũi, như thể cô đang dùng kính viễn vọng để quan sát. Cô có thể nhìn thấy toàn bộ sa mạc lớn ở phía Nam, thành phố Tashbaan sau sa mạc, hướng về phía Đông, cô có thể nhìn thấy thành Cair Paravel bên bờ biển, nhìn thấy cửa sổ căn phòng từng thuộc về mình. Xa tận trên đại dương, cô có thể phát hiện ra những hòn đảo, hòn đảo này nối tiếp hòn đảo kia, cho đến tận cùng thế giới, và phía sau tận cùng thế giới chính là những dãy núi hùng vĩ của vùng đất mà người ta gọi là Aslan. Nhưng giờ đây cô đã nhìn rõ, những dãy núi hùng vĩ này chẳng qua chỉ là một phần của dãy núi lớn liên tục bao quanh toàn thế giới. Nó nằm ngay trước mặt cô, dường như rất gần. Rồi cô nhìn sang bên trái, cô nhìn thấy một đống những thứ mà cô cho là những đám mây màu sắc rực rỡ, ngăn cách với họ bởi một cái rãnh. Nhưng khi cô nhìn kỹ hơn, cô nhận ra đó hoàn toàn không phải là mây, mà là một mảnh đất thực sự. Khi mắt cô nhìn chằm chằm vào một điểm, cô lập tức kêu lên: "Peter! Edmund! Đến xem này! Nhanh lên." Họ liền đến xem, bởi vì mắt của họ cũng đã trở nên giống như mắt của Lucy rồi.
"Chà!" Peter reo lên, "Đây là nước Anh. Đây chính là ngôi nhà đó — ngôi nhà cũ của Giáo sư Kirke ở vùng quê, mọi cuộc phiêu lưu của chúng ta đều bắt đầu từ đó!"
"Em cứ tưởng ngôi nhà đó đã sụp đổ rồi chứ," Edmund nói.
"Ngôi nhà đã sụp đổ rồi," thần dê nói, "nhưng điều các con đang nhìn thấy bây giờ là nước Anh trong nước Anh, nước Anh chân thực, cũng như đây là Narnia chân thực vậy. Và trong nước Anh nội tại đó, không có bất kỳ điều tốt đẹp nào bị hủy hoại cả."
Đột nhiên, họ chuyển tầm mắt sang một địa điểm khác, Peter, Edmund và Lucy ngạc nhiên đến mức không thở nổi, miệng họ kêu lên, tay cũng bắt đầu vẫy, bởi vì họ nhìn thấy cha mẹ mình, cha mẹ họ cũng đang vẫy tay chào họ qua khe suối lớn và sâu kia. Giống như bạn nhìn thấy mọi người đang vẫy tay chào bạn trên boong một con tàu lớn, còn bạn đang đứng ở bến tàu đón họ vậy.
"Làm sao chúng ta có thể đoàn tụ với họ?" Lucy hỏi.
"Chuyện đó dễ thôi," Tumnus nói, "đất nước đó và đất nước này — đều là những đất nước chân thực — chẳng qua chỉ là những mũi núi nhô ra từ dãy núi hùng vĩ của Aslan mà thôi. Chúng ta chỉ cần đi dọc theo sườn núi, đi lên phía trên và đi vào phía trong, cho đến nơi hai nơi kết nối với nhau. Nghe kìa, tù và của Vua Frank đã thổi lên, tất cả chúng ta phải đi lên thôi."
Chẳng bao lâu sau, họ phát hiện tất cả mọi người đều đang đi cùng nhau — thật là một đội ngũ vĩ đại và huy hoàng — đều đang đi lên phía những dãy núi hùng vĩ cao hơn cả những ngọn núi mà bạn có thể nhìn thấy trong thế giới này, nếu như nhìn thấy được núi. Nhưng trên những dãy núi hùng vĩ này lại không có tuyết: chỉ có rừng cây rậm rạp, sườn núi xanh mướt, vườn cây ăn quả ngát hương và những thác nước lấp lánh, hết cái này đến cái khác, kéo dài mãi về phía cao hơn. Và vùng đất họ đang đi qua cứ dần thu hẹp lại, hai bên là những thung lũng sâu, mảnh đất ở phía bên kia thung lũng, chính là nước Anh chân thực, đang dần dần tiến lại gần hơn.
Ánh sáng phía trước ngày càng mãnh liệt. Lucy nhìn thấy một loạt vách đá màu sắc chồng chất lên nhau, giống như bậc thang của người khổng lồ. Tiếp đó cô quên hết mọi thứ khác, bởi chính Aslan đã đến, từ vách đá này đến vách đá kia lao xuống, giống như một thác nước sống động đầy sức mạnh và vẻ đẹp.
Người đầu tiên Aslan gọi là chú lừa Puzzle. Chú lừa đi về phía Aslan, bạn chưa bao giờ nhìn thấy một con lừa nào yếu đuối và ngu ngốc như Puzzle lúc đó: nó đứng bên cạnh Aslan, trông nhỏ bé như con mèo đứng bên cạnh Thánh Bernard vậy. Sư vương cúi đầu, thì thầm vào tai Puzzle mấy câu, nghe thấy những lời này, đôi tai dài của Puzzle cụp xuống; nhưng ngay sau đó Sư vương lại nói những lời khác, nghe xong, đôi tai của Puzzle lại dựng đứng lên, không ai trong số họ nghe được những lời Sư vương đã nói hai lần trước sau. Tiếp đó, Aslan quay sang mọi người nói:
"Có vẻ như các con vẫn chưa hạnh phúc như ta từng mong đợi nhỉ."
Lucy nói: "Aslan, chúng con sợ rằng Ngài sẽ tiễn chúng con đi. Ngài đã nhiều lần tiễn chúng con trở về thế giới của chính mình rồi."
"Đừng lo lắng," Aslan nói, "Các con không đoán ra sao?"
Trái tim họ đập thình thịch, trong lòng dấy lên niềm hy vọng điên cuồng.
"Quả thật đã có một vụ tai nạn tàu hỏa," Aslan nói khẽ, "Cha mẹ các con và tất cả các con đều đã chết — như cách các con vẫn thường nói, là đã đến với Thế giới Bóng ma. Học kỳ đã kết thúc, kỳ nghỉ đã bắt đầu. Giấc mơ đã qua: bây giờ là buổi sáng rồi."
Khi Aslan nói, ngài không còn nhìn thẳng vào họ như một con sư tử nữa; nhưng những chuyện xảy ra sau đó quá vĩ đại và tươi đẹp, nên ta không thể miêu tả được. Đối với chúng ta, đây chính là kết thúc của mọi câu chuyện, chúng ta có thể nói một cách chân thực nhất rằng, từ đó về sau, họ đều sống hạnh phúc mãi mãi. Nhưng đối với họ, đây chỉ là khởi đầu của câu chuyện thực sự. Mọi cuộc sống của họ trong thế giới này cũng như mọi cuộc phiêu lưu của họ ở Narnia, chỉ là trang bìa và trang tiêu đề của một cuốn sách: giờ đây cuối cùng họ đã bắt đầu chương đầu tiên của câu chuyện vĩ đại này. Câu chuyện vĩ đại này, những người trên thế giới chưa từng đọc qua, câu chuyện vĩ đại này sẽ mãi mãi tiếp diễn: chương sau luôn đặc sắc hơn chương trước.
