Ở phía xa bên kia khoảng đất trống, trong bóng râm của những lùm cây, có một vật gì đó đang di chuyển. Nó đang chậm rãi trượt về phía hướng bắc. Thoạt nhìn, bạn sẽ tưởng đó là sương mù, bởi vì nó có màu xám trắng, và người ta có thể nhìn xuyên qua nó. Nhưng mùi hôi thối thây ma đó tuyệt đối không phải là mùi của sương mù. Vật kia vẫn giữ nguyên hình thù của mình, không hề bồng bềnh cuồn cuộn hay xoắn xuýt lượn lờ như khói. Nhìn sơ qua thì nó có hình người, nhưng lại mọc một chiếc đầu chim, chính là loại mãnh thú với cái mỏ quặp hung ác trên đầu. Nó có bốn cánh tay, giơ cao qua đầu, vươn dài về hướng bắc, tựa hồ muốn tóm gọn cả Narnia vào trong lòng bàn tay; còn những ngón tay của nó - tổng cộng có hai mươi ngón - đều cong cong như cái mỏ, chug đỉnh không phải móng tay, mà là những chiếc móng vuốt dài nhọn hoắt giống như của loài chim. Nó không hề bước đi, mà là đang lướt trên lớp cỏ đất, cỏ xanh dường như héo úa ngay dưới chân nó. Phั่น Hóa (Puzzles) liếc nhìn nó một cái rồi phát ra một tiếng kêu thảm thiết của lóa, vọt thẳng vào trong pháo đài. Còn Jill (như bạn đã biết, cô bé không hề nhát gan) lại dùng hai tay che kín mặt, chắn tầm nhìn của chính mình. Những người còn lại có lẽ đã nhìn trân trân khoảng một phút đồng hồ, cho đến khi nó đi sâu vào khu rừng bên phải, biến mất không dấu vết. Thế là mặt trời lại ló dạng, chim chóc bắt đầu hót ríu rít trở lại.

Mọi người đều bắt đầu hô hấp và hoạt động bình thường trở lại. Lúc còn nhìn thấy sinh vật kia, ai nấy đều đứng im bất động hệt như tượng đất nặn vậy. "Đó là cái quái gì thế?" Eustace thấp giọng hỏi.

"Ta từng thấy nó một lần rồi," Tirian nói, "nhưng lần đó, nó được chạm khắc bằng đá, khảm vàng, và dùng kim cương cứng cáp làm đôi mắt. Khi ấy tuổi của ta không lớn hơn em bây giờ, từng đến thành phố Tashbaan làm khách trong cung điện của Tisroc - Tisroc đã dẫn ta vào đại điện của thần Tash. Ta nhìn thấy nó ở trong miếu, được chạm khắc ở phía trên bệ tế."

"Cứ như vậy, cái đó - cái thứ kia - chính là thần Tash sao?" Eustace hỏi.

Nhưng Tirian không trả lời câu hỏi của cậu, anh vươn tay ra sau vai Jill và hỏi: "Tiểu thư, em sao thế?"

"Tốt, rất tốt," Jill nói, hạ tay khỏi khuôn mặt tái nhợt, gượng cười: "Em rất tốt. Chỉ là vừa rồi khiến em có cảm giác buồn nôn một chút."

"Vậy xem ra," kỳ lân nói, "hình như thực sự có một vị thần Tash bằng xương bằng thịt."

"Phải," chú lùn nói, "con khỉ không đuôi ngốc nghếch này, nó không tin thần Tash, thứ nó nhận được chắc chắn sẽ nhiều hơn cái giá ban đầu mà nó cả gan muốn vơ vét. Nó triệu hồi thần Tash, và thần Tash đã thực sự xuất hiện rồi."

"Nó - cái thứ kia - đã đi đâu rồi?" Jill hỏi.

"Đi về phía bắc vào khu vực trung tâm của Narnia," Tirian nói, "nó đến để sống ở xứ sở của chúng ta rồi. Bọn chúng triệu hồi ngài, ngài liền đến."

"Ha ha, ha ha, ha ha," chú lùn vừa quắt miệng cười vừa chà xát đôi bàn tay rậm rạp vào nhau, "chắc chắn sẽ khiến con khỉ không đuôi phải hoảng hồn cho mà xem. Người ta không nên triệu hồi ma quỷ, trừ phi những lời họ nói ra thực sự là những gì họ nghĩ trong lòng."

"Ai mà biết được liệu con khỉ không đuôi có nhìn thấy thần Tash hay không?" Jewel nói.

"Puzzle đâu rồi?" Eustace nói.

Tất cả bọn họ đều lớn tiếng gọi tên Puzzle, Jill thậm chí còn vòng ra phía sau pháo đài để xem nó có chạy ra đằng đó hay không. Bọn họ tìm kiếm nó khắp nơi, tìm đến mức lười chẳng muốn tìm nữa, thì cái đầu xám xịt to lớn của nó cuối cùng mới cẩn thận thò từ khung cửa ra ngóng trông, miệng cất tiếng hỏi: "Nó đi rồi chứ?" Cuối cùng khi họ lôi Puzzle từ trong pháo đài ra, toàn thân nó run lẩy bẩy hệt như một con chó gặp phải trận giông bão.

"Bây giờ ta đã hiểu rồi," Puzzle nói, "ta quả thực từng là một con lóa vô cùng tồi tệ. Lẽ ra ta tuyệt đối không nên nghe theo những lời xảo trá. Ta chưa từng nghĩ tới chuyện lại xảy ra cục diện thế này."

"Nếu như cậu bớt chút thời gian tự nhận mình không thông minh, và dành nhiều thời gian hơn để cố gắng trở nên thông minh nhất có thể -" Eustace vừa mở miệng đã bị Jill ngắt lời.

"Puzzle đáng thương lắm, tuổi lại đã cao, hãy để nó yên đi," cô bé nói, "đây toàn bộ chỉ là một sự nhầm lẫn mà thôi, phải không cục cưng Puzzle?" Cô bé hôn lên chiếc mũi của chú lóa. Những gì họ vừa chứng kiến, tuy khiến họ chấn động không nhỏ, nhưng lúc này mọi người vẫn ngồi xuống để tiếp tục trò chuyện.

Jewel chẳng có gì để kể cho họ nghe cả. Lúc nó còn là tù binh, hầu như toàn bộ thời gian đều bị trói ở phía sau chuồng ngựa, đương nhiên chẳng nghe ngóng được gì về kế hoạch của kẻ địch. Nó từng bị đấm đá (và nó cũng đá trả lại vài cú), từng phải đối mặt với lời đe dọa xử tử, trừ phi nó chịu nói rằng bản thân tin tưởng thứ được dẫn ra ngoài trong ánh lửa cho chúng xem mỗi đêm quả thực chính là Aslan, bằng không sẽ giết chết nó. Trên thực tế, sáng hôm ấy đã chuẩn bị hành quyết rồi, nếu như không nhờ Tirian đến cứu nó. Nó không hề hay biết về thảm họa mà bầy cừu đang phải gánh chịu.

Vấn đề mà họ buộc phải đưa ra quyết định chính là liệu đêm nay họ có nên quay lại núi Stable, đem Puzzle ra trưng bày trước toàn thể thần dân Narnia, tìm cách để họ hiểu rằng bản thân đã bị lừa gạt; hay là họ nên lén lút đi về hướng đông, để hội quân với nhân mã Roonwit từ Cair Paravel mang tới, rồi sau đó cùng nhau quay đầu lại mở một cuộc tấn công quy mô lớn vào con khỉ không đuôi cùng binh lính Calormen của nó. Tirian rất muốn chọn phương án thứ nhất - hễ nghĩ đến việc tiếp tục để mặc cho con khỉ không đuôi hoành hành ngang ngược đối với vương quốc Narnia dù chỉ là trong chớp mắt, trong lòng anh lại cảm thấy vô cùng căm hận. Nhưng mặt khác, thái độ mà những chú lùn thể hiện vào đêm hôm qua lại chính là một lời cảnh báo. Rất rõ ràng, nếu đem Puzzle ra thị chúng, thái độ của mọi người sẽ ra sao là điều không ai có thể dám chắc. Vẫn còn phải đối phó với binh lính Calormen nữa. Purgin ước tính có khoảng tầm ba mươi tên lính Calormen. Tirian cảm thấy khá chắc chắn, nếu như đông đảo quần chúng Narnia đều đứng về phía anh, thì anh và kỳ lân, cộng thêm bọn trẻ cùng chú lùn Purgin (lóa Puzzle thì chẳng tính là gì) sẽ nắm giữ cơ hội lớn để đánh bại kẻ thù. Nhưng ngộ nhỡ một nửa quần chúng Narnia - bao gồm tất cả các chú lùn - chỉ ngồi đó khoanh tay đứng nhìn lạnh lùng thì sao? Hoặc thậm chí là giao chiến với anh? Rủi ro này quá lớn rồi. Còn có cả sinh vật mang hình thù như đám mây đen là Tash nữa, nó rất có thể sẽ giở trò quỷ quái gì không chừng?

Hơn nữa, giống như Purgin đã chỉ ra, hà cớ gì mà không để cho con khỉ không đuôi phải đau đầu giải quyết những rắc rối của chính nó trong một hai ngày chứ. Bây giờ nó không còn con lóa nào để lôi ra thị chúng nữa. Xem ra con khỉ không đuôi - hoặc Ginger - muốn ngụy tạo câu chuyện để giải thích cho vấn đề này cũng không phải là chuyện dễ dàng gì. Nếu như dã thú đêm này qua đêm khác đều yêu cầu được nhìn thấy Aslan, mà con khỉ không đuôi lại không thể mời Aslan ra mặt, thì cho dù là loài thú có bộ óc đơn giản nhất, cũng sẽ trở nên hoài nghi mà thôi.

Bàn tới bàn lui cho đến tận cùng, tất cả mọi người đều đồng ý rằng, sách lược tốt nhất lúc này chính là rời khỏi đây, tìm cách hội sư với Roonwit.

Ngay khi vừa đưa ra quyết định này, thật kỳ lạ là ai nấy đều cảm thấy nhẹ nhõm hơn hẳn. Nói thật lòng, tôi không cho rằng đó là vì trong số họ có ai sợ chiến đấu (có lẽ Jill và Eustace là ngoại lệ), nhưng tôi dám mạnh dạn khẳng định rằng, từng người trong số họ, tận sâu thẳm trong lòng đều cảm thấy vô cùng may mắn vì không phải tiếp tục tiến lại gần - hay chí ít là chưa phải tiến lại gần - cái thứ đáng sợ có cái đầu chim kia. Thứ này, cho dù có nhìn thấy hay không, lúc này rất rất có thể đang lai vãng quanh khu vực núi Stable rồi. Dù thế nào đi nữa, con người ta một khi đã hạ quyết định, cảm giác chung quy vẫn sẽ thoải mái hơn nhiều.

Tirian nói rằng tốt nhất họ nên xóa bỏ ngụy trang, bởi vì họ không muốn bị hiểu lầm là người Calormen, cũng không muốn bị tấn công bởi những bầy thú trung thành của Narnia mà họ có thể gặp phải. Những chú lùn dùng tro trong lò sưởi và loại dầu trữ trong bình bôi trơn chuyên dùng để lau kiếm lau giáo, chế tạo ra một loại hồ nhão có hình thù kỳ dị. Thế là họ cởi bỏ áo giáp Calormen, đến dòng suối để tẩy rửa. Hợp chất bẩn thỉu này biến thành một lớp bọt nhão hệt như xà phòng bán lỏng. Tirian và hai đứa trẻ quỳ bên bờ nước, cọ rửa phần sau cổ của mình, vừa hắt nước đánh bay lớp bọt nhão vừa phì phò thở thổi, trông thực sự giống hệt như một bức tranh ấm cúng mang đậm hương vị gia đình. Tiếp theo, họ rạng rỡ trở lại pháo đài với gương mặt đỏ hây hây, hệt như những người vừa chải chuốt kỳ cọ thật kỹ càng trước khi tham gia một buổi yến tiệc vậy. Họ tái vũ trang theo đúng phong cách thuần túy của người Narnia, với những thanh kiếm thẳng và chiếc khiên ba góc. "Trả lại màu sắc nguyên thủy cho cơ thể ta," Tirian nói, "như vậy sẽ tốt hơn nhiều. Ta cảm thấy mình lại một lần nữa trở thành một con người thực thụ." Puzzle vô cùng tha thiết khẩn cầu được lột bỏ bộ da sư tử trên người nó xuống. Nó nói trùm bộ da lông vừa nóng nực, cách bộ da gấp khúc trên sống lưng của nó cũng vô cùng khó chịu, hơn nữa lại khiến nó trông thật ngốc nghếch buồn cười. Nhưng họ bảo với nó rằng nó vẫn phải khoác thêm một chốc nữa, bởi vì họ vẫn muốn để những con thú khác nhìn thấy bộ dạng này của nó, dẫu cho trước tiên họ phải đi hội sư với Roonwit.

Thịt chim bồ câu và thịt thỏ rừng ăn thừa thì không đáng để mang theo nữa, nhưng họ có mang theo một ít bánh quy. Sau đó Tirian khóa chặt cửa lớn pháo đài, thời gian nghỉ ngơi dưỡng sức của họ trong pháo đài đến đây cũng chính thức khép lại.

Hơi quá hai giờ chiều một chút, họ lên đường. Đây là ngày ấm áp thực sự đầu tiên của mùa xuân năm đó, những chiếc lá non dường như mọc dài ra hơn hẳn so với ngày hôm qua. Hoa tuyết điểm đã tàn lụi, nhưng họ đã nhìn thấy vài đóa hoa anh thảo. Ánh nắng xiên xói xuyên qua tán cây, muôn chim hót vang, văng vẳng tiếng suối chảy róc rách rầm rì (dẫu cho thường chẳng thể nhìn thấy). Sẽ chẳng ai có thể ngờ tới những sinh vật đáng sợ như thần Tash nữa. Bọn họ cảm nhận được "cuối cùng cũng đã được thưởng thức một Narnia thực thụ." Thậm chí tâm trạng của Tirian cũng trở nên nhẹ nhõm hơn nhiều, anh đi đầu đoàn người, miệng ngâm nga một khúc hành khúc cổ xưa của Narnia. Trong khúc ca có một câu điệp khúc:

À, tiếng trống trận vội vàng hỗn độn, thùng thừng lại thùng thừng, thùng thừng lại thùng thừng.

Đi sau Quốc vương là Eustace và chú lùn Purgin. Purgin đang kể cho Eustace nghe tên của tất cả các loài cây cối, chim chóc, hoa màu ở Narnia mà cậu vẫn chưa biết. Thỉnh thoảng Eustace cũng đem tên tiếng Anh của chúng ra để kể cho Purgin nghe.

Đi phía sau họ là chú lóa Puzzle, sau lóa là Jill và kỳ lân Jewel, họ sánh bước đi cùng nhau với khoảng cách rất gần. Bạn có thể sẽ nói rằng, Jill đã dành sự yêu mến đáng kể cho chú kỳ lân rồi. Cô bé cho rằng - và suy nghĩ của cô bé cũng không tính là quá sai lệch - nó chính là loài thú kiệt xuất nhất, mỏng manh nhất, tao nhã nhất mà cô từng gặp, hơn nữa nó lại vô cùng nhã nhặn, giọng nói dịu dàng, nếu như bạn không quen thuộc với nó, bạn sẽ chẳng thể nào tin nổi nó lại có thể hung dữ đáng sợ đến thế nào trong chiến đấu.

"À, như thế này thì thích quá đi mất!" Jill nói, "Cứ thong thả tản bộ dọc đường thế này. Tớ lại ước gì có thêm nhiều cuộc phiêu lưu tương tự như thế này nữa cơ. Chỉ tiếc là đất nước Narnia luôn xảy ra quá nhiều hỗn loạn."

Nhưng kỳ lân đã giải thích cho Jill nghe, nói rằng cô bé đã hoàn toàn hiểu lầm rồi. Nó bảo rằng chỉ khi Narnia xảy ra biến động hoặc bị lật đổ thì con cháu của Adam và Eve mới từ thế giới kỳ lạ của chính họ được đưa đến Narnia mà thôi, nhưng cô không thể cho rằng Narnia lúc nào cũng hỗn độn thế này được. Giữa hai lần ghé thăm của các vị khách, cách nhau quãng thời gian hàng trăm thậm chí hàng ngàn năm, những vị vua hòa bình đời này nối tiếp đời khác, nhiều đến mức chẳng tài nào nhớ hết tên các vị vua, đếm xuể số lượng của họ, và trong sử sách thực ra cũng chẳng ghi chép lại mấy. Nó tiếp tục kể về những vị nữ vương lớn tuổi và những vị anh hùng mà cô chưa từng nghe tới bao giờ. Nó kể về Nữ vương Thiên Nga Trắng sinh ra trước thời đại White Witch và mùa đông vĩnh cửu xưng hùng xưng bá, nàng xinh đẹp đến mức, chỉ cần nàng ngó xuống bất kỳ cái ao nào trong rừng, hình bóng phản chiếu của khuôn mặt nàng sẽ tỏa sáng rực rỡ từ dưới làn nước, giống như vì sao trong đêm tối, từ đó tỏa sáng suốt một năm ròng cộng thêm một ngày. Nó kể về chú thỏ Moonwood sở hữu đôi tai kỳ diệu, ngồi dưới ngọn thác nước ầm ầm như sấm của vực Great Deep, vậy mà có thể nghe thấy những lời thì thầm to nhỏ của người dân ở Cair Paravel. Nó kể về hậu duệ đời thứ chín của Frank I, Quốc vương Gal, đã viễn chinh đến vùng biển phía đông như thế nào, cứu quần đảo Solitary khỏi tay ác long, để rồi làm quà báo đáp, người ta lại dâng hiến quần đảo Solitary cho ngài, vĩnh viễn quy hoạch nó trở thành một phần lãnh thổ của Narnia. Nó kể về suốt mấy thế kỷ liền, toàn quốc Narnia hạnh phúc biết bao, điều duy nhất có thể nhớ đến, chỉ có những buổi khiêu vũ và yến tiệc trứ danh, hoặc cùng lắm là cộng thêm cả những đại hội tỷ thí võ nghệ nữa, mà ngày hôm nay luôn tốt đẹp hơn ngày hôm qua, tuần này luôn tốt đẹp hơn tuần trước. Khi kỳ lân tiếp tục kể, tất cả những bức tranh về những năm tháng hạnh phúc đó, hàng ngàn hàng vạn bức tranh, đều chất chứa trong tâm trí Jill, cho đến cuối cùng tựa hồ như đứng trên ngọn núi cao phóng tầm mắt nhìn xuống một vùng đồng bằng trù phú xinh đẹp đáng yêu, trên đồng bằng ngập tràn rừng cây, sông ngòi và những cánh đồng lúa mì, kéo dài liên miên về phía đằng xa, để rồi cuối cùng mờ dần, nhòa đi. Cô bé nói:

"À, em thực sự mong chúng ta có thể sớm giải quyết xong vấn đề con khỉ không đuôi, để khôi phục lại những thời đại tốt đẹp và bình thường ấy. Sau đó những thời đại tốt đẹp này sẽ tiếp tục kéo dài mãi mãi về sau. Thế giới của chính chúng ta rồi cũng sẽ có ngày kết thúc. Có lẽ thế giới này sẽ không kết thúc đâu. Jewel à - nếu như Narnia cứ tiếp tục tồn tại mãi - hạnh phúc tốt đẹp như trước đây (như anh đã nói) - chẳng phải sẽ tuyệt vời lắm sao?"

"Không đâu, tiểu muội," Jewel đáp, "tất cả các thế giới rồi cũng sẽ đi đến hồi kết, ngoại trừ thế giới của chính Aslan là không nằm trong số đó."

"Ồ, ít nhất thì," Jill nói, "em vẫn mong thế giới này phải hàng tỷ năm sau nữa mới kết thúc - Này! Sao chúng ta lại dừng bước không đi nữa vậy?"

Quốc vương, Eustace và chú lùn đều đang ngẩng đầu nhìn bầu trời. Jill rùng mình, cô bé nhớ lại những sinh vật kinh hoàng mà mình vừa mới nhìn thấy lúc nãy. Nhưng lần này thì không phải loại thứ đó rồi. Nó rất nhỏ, làm nổi bật nền trời xanh thẳm, trông có màu đen.

"Ta dám cá," kỳ lân nói, "nhìn cái dáng vẻ bay lượn của nó kìa, đó là một chú chim biết nói tiếng người."

"Ta cũng nghĩ vậy," Quốc vương nói, "nhưng nó là một người bạn, hay là tai mắt của con khỉ không đuôi?"

"Theo thần thấy, bệ hạ," chú lùn nói, "nó mang thần thái của đại bàng viễn thị (Eyeththewind)."

"Chúng ta có nên trốn dưới tán cây không?" Eustace hỏi.

"Đừng," Tirian nói, "tốt nhất là cứ đứng im bất động như đá vậy. Nếu chúng ta cử động, chắc chắn nó sẽ nhìn thấy chúng ta đấy."

"Kìa! Nó đang lượn vòng kìa, nó đã nhìn thấy chúng ta rồi," Jewel nói, "Nó đang lượn những vòng tròn lớn hạ xuống kìa."

"Lắp tên lên dây đi, tiểu thư," Tirian nói với Jill, "nhưng ta không ra lệnh thì dù thế nào em cũng tuyệt đối không được bắn mũi tên đó đi. Nói không chừng nó là một người bạn đấy."

Nếu ai đó biết trước chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo, thì việc ngắm nhìn con chim lớn bay lượn hạ xuống một cách duyên dáng và thong thả quả thực là một điều vô cùng đẹp đẽ thú vị. Nó đậu trên một gácmăngxê, cách Tirian chưa đầy vài bước chân, nó cúi đầu chào bằng chiếc đầu có chòm lông vũ, rồi cất giọng bằng cái âm thanh kỳ lạ của loài đại bàng: "Hân hạnh, thưa Quốc vương."

"Hân hạnh, đại bàng Viễn Thị," Tirian nói, "đã gọi ta là Quốc vương, vậy ta có thể tin rằng ngươi không phải là kẻ đi theo con khỉ không đuôi và giả Aslan của nó. Ta rất vui vì sự hiện diện của ngươi."

"Bệ hạ," đại bàng nói, "khi ngài nghe được tin tức mà ta mang tới, sự xuất hiện của ta e rằng sẽ còn khiến ngài cảm thấy đau lòng và khó chịu hơn cả thảy những tai họa lớn nhất mà ngài từng phải gánh chịu trước đây."

Tirian nghe những lời này xong, trái tim anh như thể ngừng đập, nhưng anh nghiến chặt răng, nói: "Xin hãy cứ nói tiếp đi."

"Ta đã chứng kiến hai cảnh tượng," đại bàng Viễn Thị nói, "cảnh tượng thứ nhất là: Thành Cair Paravel ngập tràn những người Narnia đã chết và người Calormen còn sống; cờ của Tisroc đã được cắm lên những chiến lũy phồng đắp nơi vương thành của ngài. Dân lành của ngài trốn chạy khỏi thành - từ con đường này hoặc con đường khác, chạy trốn vào trong rừng sâu. Cair Paravel đã bị kẻ thù từ ngoài biển tấn công chiếm cứ. Đêm hôm kia, trong màn đêm tối đen như mực, hai mươi chiến thuyền lớn của Calormen đã xông vào."

Không ai lên tiếng. "Cảnh tượng thứ hai là, ở nơi cách Cair Paravel chưa đầy mười lăm dặm, nhân mã Roonwit đã trúng một mũi tên của người Calormen ở vùng eo, ngã xuống và đã chết; tiếng thở dài phút lâm chung cuối cùng của ngài ấy, ta đã ở bên cạnh để chứng kiến, ngài ấy bảo ta đem thông điệp này chuyển tới bệ hạ: Hãy ghi nhớ thật kỹ, tất cả các thế giới đều sẽ đi đến hồi kết, mà sự hy sinh cao cả chính là một kho báu, không một ai nghèo đến mức không đủ khả năng mua lấy kho báu ấy cả."

"Cứ như vậy mà nói," Quốc vương lên tiếng sau một hồi lâu im lặng, "vương quốc Narnia từ nay đã không còn tồn tại nữa rồi."