"Sư phụ Ngựa, Sư phụ Ngựa," Tilian vừa vội vã cắt đứt dây cương trên người con ngựa, vừa nói, "Những tên ngoại tộc này làm sao mà bắt ngươi làm nô lệ? Chẳng lẽ Narnia đã bị chinh phục? Đã từng có một trận chiến nào diễn ra chưa?"

"Không, bệ hạ," con ngựa thở hổn hển đáp, "Aslan đang ở đây. Mọi chuyện đều tuân theo lệnh của Ngài. Ngài từng phân phó——"

"Chúng ta đang gặp nguy hiểm, thưa Bệ hạ," Jewel nói. Tilian ngẩng đầu lên, thấy người Calormen (trong đó còn lẫn lộn vài con dã thú biết nói) đang bắt đầu chạy về phía họ từ mọi hướng. Hai người đã chết mà không kịp kêu lên một tiếng nào, nên chốc lát những kẻ còn lại không hiểu chuyện gì xảy ra. Nhưng giờ thì họ đã biết. Phần lớn bọn họ tay cầm mã tấu đã tuốt vỏ.

"Nhanh lên. Trèo lên lưng ta," Jewel nói.

Nhà vua phóng mình nhảy lên tấm lưng của người bạn cũ - kỳ lân, nó xoay người, phi nước đại bỏ chạy. Nó đổi hướng hai ba lần, cho đến khi kẻ thù không thể nhìn thấy họ nữa, liền lập tức vượt qua một con suối, bước chân dưới đất không hề lơi lỏng, miệng lớn tiếng gọi: "Bệ hạ, chạy đi đâu đây? Đến Cair Paravel sao?"

"Bạn tôi ơi, dừng bước lại đi," Tilian nói, "Hãy để ta xuống." Nó trượt xuống từ lưng kỳ lân, đối mặt với con kỳ lân.

"Jewel này," nhà vua nói, "Chúng ta đã làm một chuyện khủng khiếp." "Chúng ta đều bị nỗi đau kích động đến cực điểm," Jewel nói.

"Thế mà, chúng không có tấc sắt trong tay — chúng ta cũng không hề thách thức chúng — vậy mà lại bất ngờ nhào tới tấn công chúng — phi! Jewel, hai chúng ta là kẻ sát nhân. Ta đã mất hết thể diện rồi."

Jewel cúi đầu xuống. Nó cũng cảm thấy hổ thẹn.

"Hơn nữa," nhà vua nói, "Con ngựa kia nói là làm theo lệnh của Aslan. Con chuột cũng nói thế. Bọn chúng đều nói Aslan đang ở đây. Nhưng tin tức này có chuẩn xác hay không?"

"Nhưng, thưa Bệ hạ, sao Aslan lại hạ lệnh làm một chuyện đáng sợ như vậy chứ?"

"Aslan vốn không phải là một con sư tử thuần hóa," Tilian nói, "Làm sao chúng ta biết được Aslan sẽ làm những gì? Chúng ta, chính là kẻ sát nhân mà. Jewel, ta quyết định phải quay lại đó. Ta sẽ giao nộp thanh kiếm của mình, tự nộp mình vào tay những kẻ Calormen đó, và yêu cầu chúng đưa ta đến trước mặt Aslan. Hãy để Aslan phán xét ta một cách công bằng."

"Vậy thì, ngài sẽ bước đi tới cái chết đấy," Jewel nói.

"Nếu Aslan phán án tử hình ta, ngươi nghĩ ta sẽ bận tâm sao?" nhà vua nói, "Chuyện đó chẳng có gì to tát, hoàn toàn không đáng kể chút nào. So với việc lo lắng sợ hãi rằng Aslan đã đến, nhưng Ngài lại không giống như vị Aslan mà chúng ta vẫn kính ngưỡng và khao khát, chi bằng chết đi có khi còn tốt hơn nhiều. Chuyện này giống như một ngày mặt trời mọc, nhưng lại là một vầng thái dương tối đen như mực."

"Ta biết," Jewel nói, "Hoặc tựa như ngươi uống nước, mà nước lại khô cạn. Ngài nói đúng, thưa Bệ hạ. Đây là tận cùng của muôn loài rồi. Chúng ta hãy quay lại đầu thú thôi."

"Đâu cần cả hai chúng ta cùng đi đầu thú."

"Nếu từ trước đến nay chúng ta vẫn luôn yêu thương lẫn nhau, vậy thì bây giờ hãy để ta đi cùng ngài," con kỳ lân nói, "Nếu ngài chết, nếu Aslan không còn là Aslan ban đầu nữa, một mình ta sống sót thì còn có ý nghĩa gì?"

Chúng rơi những giọt nước mắt cay đắng, cùng nhau quay người đi ngược trở lại.

Khi họ vừa đến nơi đang đốn củi và vận chuyển gỗ, người Calormen liền phát ra một tiếng hò reo, tay cầm vũ khí chạy ào về phía họ. Nhưng nhà vua giơ thanh kiếm ra với phần chu hướng về phía bọn chúng, ông nói:

"Ta từng là vua của vương quốc Narnia, giờ là một võ sĩ nhục nhã, ta xin tự thú trước Aslan Sư Vương. Hãy dẫn ta đi gặp Aslan."

"Ta cũng xin tự thú," Jewel nói.

Thế là những kẻ da đen vây lại xung quanh họ, thành một đám đông đặc quánh, tỏa ra mùi tỏi và hành tây, đôi mắt trắng dã lóe lên đáng sợ trên những khuôn mặt ngăm đen. Chúng tròng một cái rọ bằng thừng vào cổ Jewel. Chúng tước đi thanh kiếm của nhà vua, trói quặt hai tay ông ra sau lưng. Trong số đó có một tên Calormen không đội khăn quấn đầu mà đội mũ giáp, trông có vẻ như kẻ chuyên ra lệnh, hắn giật lấy một chiếc vòng vàng trên đầu Tilian, vội vã nhét vào một chỗ nào đó trong ngực áo. Chúng áp giải hai tên tù binh lên núi, đến một bãi đất trống trong rừng. Đây là tình cảnh mà hai tên tù binh nhìn thấy.

Ở trung tâm bãi đất trống, cũng là nơi cao nhất của ngọn núi, có một căn nhà nhỏ lợp tranh trông giống như chuồng ngựa. Cửa chuồng đang đóng. Ngồi trên bãi cỏ trước cửa là một con khỉ không đuôi. Tilian và Jewel vốn mong đợi được nhìn thấy Aslan, chứ chưa từng nghe nói có loài khỉ không đuôi nào, khi nhìn thấy con vượn ấy, trong lòng bọn chúng vô cùng kinh ngạc và hoang mang. Con khỉ không đuôi đó dĩ nhiên chính là Shift, nhưng trông nó còn xấu xí hơn gấp mười lần so với hồi ở bên vực Great Chasm, bởi vì bây giờ nó đã được chưng diện. Nó đang mặc một chiếc áo khoác ngắn màu đỏ sẫm vốn được may cho người lùn, nên mặc lên người không được vừa vặn cho lắm. Hai bàn chân sau của nó đi những chiếc dép lê nạm ngọc, dép không vừa chân lại chẳng chắc chắn, bởi vì, bạn biết đấy, bàn chân sau của khỉ không đuôi quả thực giống như tay người. Trên đầu nó đội một chiếc mũ trông giống như vương miện bằng giấy. Bên cạnh nó là một đống hạt dẻ lớn, nó liên tục dùng hàm trên và hàm dưới cắn lách cách những hạt dẻ, rồi nhổ vỏ ra ngoài. Nó cũng liên tục kéo chiếc áo khoác màu đỏ sẫm để gãi ngứa cho mình. Một đám dã thú biết nói đứng đối mặt với con khỉ không đuôi ở đó, trong đám đông này, hầu như khuôn mặt nào cũng lộ vẻ bi thảm, lo âu và hoang mang. Khi chúng nhìn thấy ai là tù binh, tất cả đều rên rỉ nghẹn ngào.

"Đại diện của Aslan, thưa điện hạ Shift," tên đầu sỏ người Calormen nói, "Chúng tôi đã áp giải tù binh tới đây, dựa vào kỹ năng và lòng dũng cảm của mình, dựa vào lời hứa của thần Tash vĩ đại, chúng tôi đã bắt sống hai tên sát nhân vong mạng này."

"Đưa thanh kiếm của tên này đây cho ta," con khỉ không đuôi nói. Thế là chúng lấy thanh kiếm của nhà vua, đưa cả kiếm lẫn bao cho con vượn. Con khỉ không đuôi đeo kiếm và bao quanh cổ mình, trông vô cùng ngu ngốc và vô tri.

"Hai kẻ này sẽ xử lý sau," con khỉ không đuôi nói, nhổ vỏ hạt dẻ về phía hai tù nhân, "Ta còn có việc khác phải làm trước. Bọn chúng cứ đợi đấy đã. Bây giờ, tất cả hãy nghe ta nói. Điều đầu tiên ta muốn nói là về chuyện hạt dẻ. Sóc trưởng đâu rồi."

"Ở đây, thưa đại nhân," một con sóc đỏ nói, nó bước lên một bước, thấp tha thấp thỏm cúi đầu hành lễ.

"À, ngươi là, chính là ngươi phải không?" con khỉ không đuôi nói với vẻ mặt đáng ghé tởm, "Bây giờ chú ý nghe lệnh của ta. Ta muốn — ý ta là Aslan muốn — Aslan cần thêm hạt dẻ. Số hạt dẻ mà các ngươi đã nộp vẫn còn thiếu rất nhiều. Số lượng phải gấp đôi. Ngày mai khi mặt trời lặn phải được đưa đến đây. Trong đó không được phép có dù chỉ một hạt hỏng hay một hạt nhỏ."

Những con sóc khác liên tiếp phát ra những tiếng kêu rên rỉ đầy hoảng sợ, con sóc trưởng lấy hết can đảm nói:

"Xin lỗi, liệu Aslan có thể trực tiếp nói với chúng tôi về chuyện này được không? Nếu cho phép chúng tôi được yết kiến Sư Vương —"

"Các ngươi không được," con khỉ không đuôi nói, "Có lẽ Sư Vương vô cùng nhân từ (mặc dù hầu hết các ngươi không xứng đáng được hưởng), đêm nay sẽ xuất hiện vài phút. Khi đó tất cả các ngươi có thể nhìn thấy một cái. Nhưng Sư Vương không muốn tất cả các ngươi bu quanh Ngài, dây dưa không dứt với đủ loại câu hỏi. Bất cứ điều gì các ngươi muốn nói với Sư Vương, đều phải thông qua ta để báo cáo lên Sư Vương, nếu ta thấy chuyện đó đáng làm phiền Sư Vương. Đồng thời, tất cả các ngươi — lũ sóc, tốt hơn hết là đi lo thu gom hạt dẻ đi. Phải bảo đảm tối mai mang hạt dẻ đến đây, bằng không, các ngươi sẽ phải chịu khổ đấy. Nói cho các ngươi biết, ta nói một là một, hai là hai đấy!"

Mấy con sóc tội nghiệp liền hoảng hốt chạy biến đi, tựa như có một con chó đang đuổi theo chúng vậy. Mệnh lệnh mới này là một tin tức khủng khiếp đối với chúng. Số hạt dẻ để dành qua mùa đông mà chúng cất giấu cẩn thận, giờ đây gần như đã bị ăn sạch, từ chút ít còn sót lại đó, số lượng mà chúng đã lấy ra nộp cho con khỉ không đuôi, cũng đã vượt xa mức mà chúng có thể tiết kiệm được rồi.

Đến lượt một giọng nói trầm đục — thuộc về một con lợn rừng to lớn toàn thân lông thô, mọc răng nanh — phát ra từ một nhóm khác trong đám đông. "Tại sao chúng ta không thể đường đường chính chính gặp Aslan, nói chuyện với Aslan chứ?" nó nói, "Trong những ngày tháng trước đây, Aslan thường xuyên xuất hiện ở Narnia, ai cũng có thể đối mặt trực tiếp trò chuyện với Ngài."

"Các ngươi đừng có tin điều đó," con khỉ không đuôi nói, "Cho dù điều đó là thật, thời thế cũng đã thay đổi rồi. Aslan nói, trước kia Ngài đối xử với các ngươi quá ôn hòa, các ngươi hiểu chứ? Ồ, Ngài sẽ không ôn hòa nữa đâu. Lần này, Ngài muốn chỉnh đốn lại các ngươi cho ra trò. Các ngươi tưởng Ngài là con sư tử dễ nói chuyện sao, Ngài sắp sửa dạy cho các ngươi những bài học nhớ đời rồi đấy."

Chỉ nghe thấy giữa bầy dã thú phát ra một tiếng rên rỉ nghẹn ngào trầm đục; sau đó là sự im lặng chết chóc, bầu không khí ấy lại càng bi thảm hơn.

"Bây giờ các ngươi còn một chuyện nữa nên nhận thức cho rõ," con khỉ không đuôi nói, "Ta nghe nói có vài kẻ trong số các ngươi nói ta là khỉ không đuôi. Nói cho các ngươi biết, ta không phải khỉ, ta là người. Nếu ta trông giống khỉ, đó là vì ta đã già lắm rồi, ta đã mấy trăm mấy ngàn tuổi rồi. Hơn nữa, chính vì ta lớn tuổi như vậy, nên ta mới thông minh như thế. Chính vì ta thông minh như thế, nên Aslan vẫn luôn chỉ nói chuyện với một mình ta. Aslan không kiên nhẫn nói chuyện với nhiều loài động vật ngu ngốc đâu. Ngài sẽ nói cho ta biết những việc các ngươi bắt buộc phải làm, rồi ta sẽ nói lại cho phần còn lại các ngươi biết. Hãy nghe lời khuyên của ta đi, các ngươi hãy cẩn thận dùng tốc độ gấp đôi để hoàn thành công việc, bởi vì Sư Vương không có ý định nhẫn nhịn những lời nhảm nhí đâu."

Một sự im lặng chết chóc bao trùm, chỉ nghe thấy tiếng khóc nức nở của một con gạt con và tiếng mẹ nó đang cố gắng gọi nó đừng khóc nữa.

"Còn một chuyện nữa," con khỉ không đuôi vừa nhét một hạt dẻ mới vào miệng, vừa tiếp tục nói, "Ta nghe nói có mấy con ngựa đang bảo nhau, hãy mau chóng làm việc, hoàn thành công việc vận chuyển gỗ này nhanh nhất có thể, thì chúng ta có thể lấy lại sự tự do. Ồ, các ngươi hãy mau gạt ý nghĩ đó ra khỏi đầu ngay lập tức đi. Hơn nữa, không chỉ ngựa phải gạt bỏ ý nghĩ đó. Phàm là kẻ nào làm được việc, sau này đều sẽ bị bắt đi làm việc. Aslan và quốc vương Calormen đã đạt được thỏa thuận về vấn đề này, những người bạn mặt đen của chúng ta — người Calormen, đều gọi vị quốc vương đó là 'Tisroc'. Tất cả ngựa, bò đực, lừa, v.v., đều phải được đưa đến Calormen để làm việc kiếm sống — làm những công việc kéo và lết giống như ngựa ở các quốc gia khác. Tất cả những loài động vật đào bới, như chuột chũi, sóc cũng như người lùn, v.v., thảy đều phải đến mỏ của 'Tisroc' để làm việc. Còn nữa —"

"Không, không, không," đám dã thú gào khóc, "Điều này không thể là sự thật được. Aslan đời nào lại bán chúng ta cho quốc vương Calormen làm nô lệ chứ."

"Đừng có giở cái trò này ra! Không được phép cãi cọ ồn ào!" con khỉ không đuôi gầm lên nói, "Ai nói là đi làm nô lệ hả? Các ngươi sẽ không trở thành nô lệ đâu. Các ngươi sẽ nhận được thù lao — lại còn là tiền lương rất khá nữa chứ. Nghĩa là, tiền lương của các ngươi, đều sẽ được thu vào quốc khố của Aslan, Aslan sẽ dùng số tiền đó vào việc mưu phúc lợi cho mọi người." Con khỉ không đuôi nói đến đây liền liếc nhìn tên đầu sỏ người Calormen, suýt chút nữa thì nháy mắt với hắn. Tên Calormen đó cúi đầu đáp lại, toàn bộ đều mang phong thái khoa trương kiểu Calormen.

"Đại diện sáng suốt nhất của Aslan Sư Vương, đối với kế hoạch vô cùng chu đáo khôn ngoan này, 'Tisroc' (chúc ngài vạn thọ vô cương) hoàn toàn đồng quan điểm với các hạ."

"Nào! Các ngươi thấy chưa!" con khỉ không đuôi nói, "Đều đã sắp xếp ổn thỏa cả rồi. Tất cả đều là vì phúc lợi của các ngươi. Các ngươi kiếm được tiền, chúng ta có thể dùng để cải tạo Narnia, khiến nơi đây trở thành một quốc gia đáng sống. Ghế ngồi và chuối sẽ đổ về ùn ùn — còn phải xây dựng đường xá, thành phố lớn, trường học, tòa nhà công sở, roi ngựa, rọ mõm, yên ngựa, lồng chuồng, chuồng chó, nhà tù — à, xây dựng tất cả mọi thứ."

"Nhưng những thứ này chúng ta không hề cần hết," một con gấu già nói, "Chúng ta cần tự do, chúng ta muốn được nghe chính miệng Aslan nói."

"Các ngươi đừng có bắt đầu tranh luận," con khỉ không đuôi nói, "Bởi vì đây là thứ ta không thể dung thứ được. Ta là con người, ngươi chẳng qua chỉ là một con gấu già béo ú, ngu ngốc. Ngươi hiểu cái quái gì về tự do? Ngươi tưởng tự do là thích làm gì thì làm à? Nói cho ngươi biết, ngươi đã sai rồi. Đó không phải là tự do thực sự. Tự do thực sự có nghĩa là ta bảo ngươi làm gì thì ngươi làm nấy."

"Hừm — hừm — hừm," con gấu già hậm hực lầm bầm, nó gãi gãi đầu, cảm thấy vấn đề này quả thực quá khó hiểu. "Xin lỗi, xin lỗi," giọng nói cao và lanh lảnh của một con cừu non toàn thân phủ đầy lông tơ vang lên, nó còn quá nhỏ tuổi mà lại dám cả gan lên tiếng, khiến ai nấy đều kinh ngạc.

"Đây lại là ý kiến gì nữa đây?" con khỉ không đuôi nói, "Nói mau!"

"Xin lỗi," cừu non nói, "Em không hiểu lắm. Chúng ta có quan hệ gì với người Calormen chứ? Chúng ta thuộc về Aslan. Bọn chúng thuộc về Tash. Bọn chúng có một vị thần, gọi là Tash. Người ta đồn rằng, thần Tash có bốn tay, một đầu đại bàng. Bọn chúng sát nhân trên bệ tế của thần Tash. Em không tin lại có nhân vật như Tash tồn tại. Thế nhưng, nếu có thật, sao Aslan lại có thể kết thân với hắn chứ?"

Tất cả loài dã thú đều ngước đầu lên, đôi mắt sáng rực của chúng đăm đăm nhìn chằm chằm vào con khỉ không đuôi. Chúng biết đây là vấn đề hóc búa nhất mà chưa một ai từng nhắc tới.

Con khỉ không đuôi giật nảy mình, nhổ một bãi nước bọt vào cừu non.

"Đồ nhãi ranh!" con khỉ không đuôi xì xào chửi rủa, "Đứa con cừu non ngu ngốc! Cút về nhà mà bú sữa mẹ đi. Chuyện thế này thì mày hiểu cái quái gì? Nhưng mà lũ dã thú tụi mày hãy nghe cho rõ đây — Tash chẳng qua chỉ là một cái tên khác của Aslan mà thôi. Tất cả những quan niệm cũ kỹ nào là chúng ta đúng, người Calormen sai, toàn là nhảm nhí. Bây giờ chúng ta đã hiểu rõ hơn rồi. Từ ngữ người Calormen dùng có khác biệt, thế nhưng ý nghĩa chúng ta ám chỉ đều là một. Tash và Aslan chẳng qua chỉ là hai cái tên khác nhau, chỉ cùng một đối tượng, các ngươi đều biết rõ mà. Thế nên giữa họ chưa từng có bất kỳ cuộc cãi vã nào cả. Hỡi những con dã thú ngu ngốc các ngươi, hãy ghi nhớ thật kỹ điều này: Tash chính là Aslan, Aslan chính là Tash."

Bạn biết đấy, con chó trong nhà bạn, đôi khi sắc mặt có thể bi thương đến mức độ nào. Hãy nghĩ đến khuôn mặt của chú chó nhà, rồi sau đó hãy nghĩ đến khuôn mặt của những con dã thú biết nói này — tất cả những khuôn mặt trung thực, khiêm nhường ngoan ngoãn, hoang mang luống cuống của loài chim, gấu, gạt, sóc, chuột chũi, v.v., đều bi thương hơn khuôn mặt của chó nhà rất nhiều lần. Mỗi chiếc đuôi đều rũ xuống, mỗi sợi râu đều ủ rũ. Nhìn thấy khuôn mặt của chúng, bạn sẽ vô cùng đồng cảm với chúng, sẽ đau thắt cả tim. Chỉ có một con thú trông hoàn toàn chẳng có vẻ gì là không vui vẻ cả.

Đó là một con mèo màu vàng gừng — một con mèo đực lớn tuyệt vời đang ở độ tuổi sung sức. Nó ngồi thẳng lưng ở phía trước tất cả loài dã thú, cái đuôi quấn quanh những ngón chân. Nó vẫn luôn trân trân nhìn chằm chằm vào con khỉ không đuôi và tên đầu sỏ Calormen, đến cả chớp mắt cũng không hề chớp.

"Xin thứ lỗi," con mèo đực lên tiếng một cách vô cùng lịch sự, "Ta lại thấy có hứng thú với vấn đề này đấy. Người bạn đến từ vương quốc Calormen của ngươi cũng nói vậy sao?"

"Ngươi cứ việc yên tâm đi," tên đầu sỏ Calormen nói, "Con khỉ không đuôi khai sáng — ý ta là con người — nói rất đúng, Aslan chính là Tash, không hơn không kém."

"Đặc biệt là Aslan không có nghĩa là vượt trội hơn Tash chứ."

"Hoàn toàn không vượt trội hơn," tên đầu sỏ Calormen nói, mắt dán chặt vào khuôn mặt mèo đực.

"Mèo vàng gừng, dùng câu trả lời này cho ngươi, đã quá đủ rồi chứ?" con khỉ không đuôi nói.

"Ồ, dĩ nhiên rồi," mèo đực lạnh lùng nói, "Vô cùng cảm ơn ngươi. Ta chẳng qua chỉ muốn làm cho triệt để rõ ràng thôi. Ta nghĩ ta đang bắt đầu hiểu ra rồi đấy."

Cho đến tận khoảnh khắc này, nhà vua và Jewel vẫn không nói gì cả; bọn họ đang đợi con khỉ không đuôi gọi họ lên tiếng, bởi vì họ cảm thấy việc chõ mồm vào lúc này chẳng có ích gì. Nhưng bây giờ, Tilian đảo mắt nhìn quanh khuôn mặt đầy vẻ bi thảm của những con thú Narnia, và nhìn thấy bọn chúng đều sẽ tin rằng Aslan và Tash là một thành hai, hai thành một, Tilian liền không thể nhịn nổi nữa.

"Con khỉ không đuôi kia," nhà vua lớn tiếng quát lên, "Ngươi đang nói dối. Ngươi đang nói dối một cách đê tiện. Ngươi nói dối hệt như người Calormen vậy, ngươi nói dối giống y như một con khỉ không đuôi."

Ông vốn dĩ còn muốn nói tiếp, ông muốn chất vấn rằng: vị thần Tash đáng sợ hút máu nhân dân, với vị sư tử nhân từ dùng chính máu của mình để cứu rỗi toàn bộ Narnia, làm sao có thể là cùng một vị thần được chứ? Nếu để ông nói tiếp, sự thống trị của con khỉ không đuôi có lẽ ngày hôm đó đã chấm dứt rồi, lũ dã thú có lẽ đã nhìn thấu sự thật và lật đổ con khỉ không đuôi. Thế nhưng, trước khi ông kịp thốt thêm một câu nào nữa, hai tên Calormen đã dùng hết sức lực giáng những đòn đau điếng vào miệng ông, một tên Calormen khác thì từ phía sau đá mạnh vào chân ông. Khi ông ngã xuống, con khỉ không đuôi vừa tức giận vừa sợ hãi, hét lên chói tai:

"Đem hắn đi, đem hắn đi. Đem hắn đến một nơi nào đó khiến hắn không nghe thấy chúng ta nói, và chúng ta cũng không nghe thấy hắn nói. Trói hắn vào cái cây ở đằng kia đi. Sau này ta sẽ — ý ta là Aslan sẽ — phán xét hắn."