Tôi và Nhật Bản có ba lần duyên phận. Năm 1967, khi tôi vừa mới chào đời, vì cha tôi làm việc tại Nhật nên cả nhà chúng tôi đã sống ở Tokyo, tại Ebisu vài năm. Những năm qua, tôi vẫn luôn tự hỏi, nếu lúc đó cứ tiếp tục sống ở Nhật, tôi của ngày hôm nay sẽ thế nào? Liệu có cơ hội trở thành một Takuya Kimura hay Shingo Katori trong SMAP? Hay sẽ sa sút đến mức vô gia cư, đêm đêm trải chiếu ngủ ở ga Shinjuku?
Năm 1995, tôi làm việc ở New York, công ty muốn điều chuyển tôi sang Tokyo, một kẻ không biết tiếng Nhật như tôi nhất quyết không chịu. Sau đó phát hiện ra địa chỉ chi nhánh công ty ở Nhật và chỗ ở họ sắp xếp cho tôi đều ở Roppongi, tôi mới "miễn cưỡng" đồng ý. Hai tháng sau khi đi, sếp người Mỹ hỏi tôi Tokyo thế nào, tôi trả lời qua e-mail rằng: "Bồn cầu trong nhà vệ sinh công cộng ở đây trắng sạch như làn da của những mỹ nhân đi dạo trên Omotesando vậy!"
Người sếp nghiên cứu trái phiếu của tôi đã không hồi âm, sau đó cũng chẳng hỏi lại tôi câu tương tự nữa. Tôi nghĩ có lẽ ông ấy thông cảm với áp lực công việc của tôi ở nơi đất khách, hoặc là do khủng hoảng tuổi trung niên đến sớm. Dù sao thì, việc liên tưởng bồn cầu với mỹ nhân cũng chẳng phù hợp với logic của người bình thường. Nửa năm sau, ông ấy điều tôi về lại New York. Tôi chia tay mỹ nhân trên Omotesando, cô ấy tặng tôi một vật nhỏ bằng ngón tay út, gọi là "SoftGrip". "'Cầm nắm mềm mại' ư?" tôi hỏi bằng tiếng Nhật bập bẹ: "Đây là thứ gì?" "Đây là cái đệm bọc bút," cô ấy trả lời bằng tiếng Anh lưu loát, "Tôi biết anh thích viết lách, chắc chắn sẽ dùng đến. Bọc miếng mút này vào đầu bút, khi cầm bút, ngón giữa của anh sẽ không bị đau nữa." Lúc đó tôi lập tức tháo ra dùng thử, quả nhiên viết lách rất thoải mái.
Món quà nhỏ của cô ấy mềm mại ôm lấy ngón tay tôi. Tấm lòng của cô ấy mềm mại ôm lấy trái tim tôi.
Sau đó tôi không còn đến Nhật nữa. Năm 1999, tôi về lại Đài Loan, phim truyền hình Nhật Bản đang lan tỏa mạnh mẽ. Mặc dù mọi người nói tiểu thuyết tình yêu tôi viết mang phong cách phim Nhật, nhưng bộ phim Nhật duy nhất tôi từng xem là Beautiful Life. Lúc đó tôi đang theo đuổi một cô gái, cô ấy thích Takuya Kimura, nên tôi đã mua đĩa DVD Beautiful Life để xem cùng cô ấy. Sau này tôi mới nhận ra đó là một sai lầm chết người. Xem một người đàn ông đẹp trai hơn mình cùng với cô gái mình muốn theo đuổi, chỉ khiến cô ấy liên tục trừ điểm bạn. "Anh biết không, Takuya Kimura kết hôn rồi đấy!" tôi nhắc cô ấy. "Thì đã sao nào? Anh ấy vẫn là người đàn ông quyến rũ nhất do phụ nữ Nhật Bản và tôi bình chọn!" Sau đó chúng tôi chia tay. Cô ấy trả lại tất cả những món đồ tôi tặng, bao gồm cả sách của tôi. Nhưng cô ấy giữ lại đĩa DVD Beautiful Life và cả sự ghen tị dành cho Shizuka Kudo.
Vì thế tôi luôn bài xích việc đến Nhật, cho đến tận tháng Bảy năm nay. Bảy năm sau khi chia tay Roppongi, tôi quay lại Tokyo.
Lần thứ ba gặp lại, cảm giác của tôi là: Quốc gia này cung cấp mọi sự tiện nghi và thoải mái mà trong cuộc sống có thể cần hoặc không cần. Đôi khi còn khiến người ta cảm thấy thừa thãi. Mọi chi tiết trong cuộc sống đều có người, hoặc một loại sản phẩm nào đó lo liệu. Ở đây, bạn không cần phải quá giàu có, cũng có thể cảm nhận được mình đang được cưng chiều, được chăm sóc. Trong xã hội cực kỳ công nghiệp hóa này, bạn hiếm khi cảm thấy sự dung tục, nhưng cũng vì vậy mà thiếu đi hơi ấm của cuộc sống.
Hãy lấy cái bồn cầu đã se duyên tôi với Nhật Bản làm ví dụ. Tại khách sạn, tôi được mục sở thị chiếc siêu bồn cầu của thế kỷ 20. Trên bồn cầu có đủ loại nút bấm và đèn báo, giống như bảng điều khiển của xe hơi hạng sang. Trước khi ngồi xuống, tôi do dự hồi lâu, sợ rằng sẽ bị điện giật. Chức năng xịt rửa ngược lên thì khỏi phải bàn, có một cái nút ấn vào là "nắp bồn cầu" sẽ ấm lên. Xã hội và tư duy kiểu gì lại cho rằng nắp bồn cầu phải ấm nóng vào những thời điểm nhất định chứ?
Tất nhiên, siêu bồn cầu có lẽ chỉ giới hạn ở khách sạn, nhưng ngay cả ở những nơi công cộng bình thường, đi vệ sinh cũng giống như đi thẩm mỹ viện, sau khi bước ra bạn cảm thấy như vừa được làm lễ đăng quang. Trong nhà vệ sinh tại khu mua sắm mới phát triển "Odaiba" cạnh vịnh Tokyo, chỉ cần ấn ống xà phòng trên bồn rửa tay, thứ tiết ra lại là bọt xà phòng như mousse tạo kiểu tóc. Đây là phát minh kinh thiên động địa gì vậy? Không phải! Nhưng đùn ra một cục mousse, mũi vừa ngửi thấy mùi thơm, lòng bàn tay lập tức cảm thấy ấm áp, việc rửa tay bỗng chốc trở nên thú vị. Mở vòi nước, nước chảy liên tục. Không cần phải cố sức ấn hai lần mới chỉ chảy ra được hai giọt nước. Sự hào phóng như vậy, tự nhiên khiến người ta thấy vui vẻ. Rửa tay xong thì làm khô thế nào? Không phải dùng khăn giấy vứt đầy đất, không phải dùng máy sấy thổi mạnh bạo, mà là dùng cách "nướng". Đưa tay vào khe máy sấy, không khí ấm áp nhẹ nhàng nướng khô tay bạn, bạn có cảm giác sung sướng như được người khác làm móng cho vậy.
À, những thứ nhỏ bé! Lúc đó tôi nghĩ, cả quốc gia này đều được xây dựng trên những thứ nhỏ bé. Dù họ không có danh sơn đại xuyên, nhưng lại biết tạo ra bầu không khí ở từng ngóc ngách nhỏ nhất.
Vì thế tôi đi mua sắm ở Nhật, không phải đến Gucci ở Omotesando, mà là đến các cửa hàng dược mỹ phẩm cạnh ga tàu. Những cửa hàng này vừa nhỏ vừa chật chội, nhưng những sản phẩm bên trong thực sự khiến bạn thấy hạnh phúc vốn dĩ rất dễ dàng. Đầu tiên là nói về sản phẩm mọi người đều quen thuộc. Ừm... băng cá nhân. Riêng băng cá nhân thôi đã có hơn chục loại: mặt ngoài ngón chân, mặt trong ngón chân, gót chân, lòng bàn chân - những hình dạng khác nhau, dán vào những vị trí khác nhau. Như vậy khi dùng băng cá nhân bạn không cần phải miễn cưỡng, dán vào không cần phải trông giống mấy bà cô. Kem đánh răng, thứ đơn giản nhất, bao bì lại rất đặc biệt. Nó không phải hình dài, tại sao kem đánh răng nhất định phải đựng trong vật chứa hình dài chứ? Đã là dùng cho răng, tại sao không đựng thẳng trong vật chứa hình cái răng luôn đi?
Còn về những thứ mọi người không quen thuộc, thì kiểu dáng càng nhiều hơn. Những món đồ này bao bì đẹp mắt, cực kỳ thiết thực. Bạn nhìn thấy rồi lập tức thốt lên: Đúng rồi, mình chính là cần cái này đây! Tại sao trước đây không ai nghĩ ra nhỉ?
Không ai nghĩ đến chai "diệt khuẩn bồn cầu" dễ mang theo, cho phép bạn mang ra xịt lên nắp bồn cầu khi đi vệ sinh ở ngoài, rồi có thể yên tâm ngồi xuống. Mặt nạ đắp mắt, giúp bạn thư giãn khi mắt mệt mỏi. Kem làm sạch mũi dạng thỏi son, giúp bạn bôi lên cánh mũi, lấy đi lớp sừng bẩn trên đó. Kẹo sữa chua, giúp bạn khi không tiện ăn sữa chua (ví dụ như trên tàu điện ngầm) cũng có thể bỏ một viên Yogurt vào miệng. Mặt nạ chống tia tử ngoại, giúp bạn đắp trước khi ra ngoài, tự nhiên tạo thành lớp bảo vệ vô hình trên mặt, không cần phải bôi kem chống nắng trắng xóa cả mặt. "Sữa dưỡng tẩy tế bào chết lòng bàn chân" có bao bì giống như hai bàn chân nhỏ, kiêm cả chức năng sát khuẩn, khử mùi, tẩy da chết và tạo hương thơm. Dùng xong trọn bộ này, bạn cảm thấy mình như hoàng tử và công chúa. Một ngày đầy rẫy những trắc trở, dùng thuốc là khỏi bệnh ngay.
Người Nhật kết hợp lý tính và cảm tính, nhan sắc và công năng, văn hóa và công nghệ, phương Tây và phương Đông. Ví dụ lớn thì rất nhiều: Tokyo có hệ thống tàu điện ngầm không bao giờ trễ giờ, nhưng bước ra khỏi tàu điện ngầm lại là đền Meiji Jingu cổ kính. Shinkansen là bước đột phá của công nghệ, nhưng lại đưa bạn đến chùa Kinkaku-ji ở Kyoto. Những thứ nhỏ bé càng thể hiện rõ hơn: Trong quán mì, đôi đũa hai đầu đều nhọn. Một đầu làm bẩn rồi, vẫn có thể dùng đầu kia. Ở cửa hàng văn phòng phẩm, tôi nhìn thấy giấy dán ghi chú 3M có hình dáng và màu sắc giống chai sữa (ai bảo giấy ghi chú nhất định phải là hình vuông màu vàng?), cây bút chì vẽ vạch thước và bảng cửu chương trên bề mặt (sướng cho học sinh, tức chết thầy cô). Văn hóa này muốn khiến bạn hạnh phúc. Thế nên mới chăm sóc bạn, chu đáo đến mức không để bạn phải học thuộc bảng cửu chương luôn.
Đôi khi tôi tự hỏi: "Người Nhật hạnh phúc ở đâu? Bạn không thấy họ trên tàu điện chật như nêm cối à!" Điều này đúng là thật. Tuy nhiên, ngay cả trong trạng thái "chật như nêm cối", họ vẫn duy trì tâm trạng bình thản và kiểu tóc hoàn hảo. Họ chật đến mức không có chỗ bám, nhưng ai nấy trông đều như ngôi sao điện ảnh. Nhắc đến chuyện này mới thấy lạ kỳ, tôi ở Nhật bốn ngày, không thấy bất kỳ ai đeo kính.
Vẻ ngoài hoàn hảo thì dễ, cái khó là sự phối hợp của một nội tâm biết tuân thủ pháp luật. Trên tàu điện ngầm, không ai nói chuyện điện thoại. Họ chỉ không ngừng bấm bàn phím điện thoại, gửi tin nhắn khắp nơi. Người vô gia cư ngủ ở ga Shinjuku đêm hôm trước, sáng hôm sau nhanh chóng giải tán, mặt đất không để lại bất kỳ thứ bẩn thỉu nào. Trên sân ga lộ thiên của nhà ga JR có vẽ vài ô vuông, đó là khu vực hút thuốc cụ thể. Bạn thực sự sẽ thấy người hút thuốc tự giác đi vào trong ô vuông để hút. Thú thật, hút trong ô vuông với đứng cách đó hai bước chân thì có khác biệt lớn đến thế sao? Người đứng bên cạnh chờ tàu, liệu có thực sự không ngửi thấy mùi vì khói tỏa ra từ trong ô vuông không? Nhưng đó không phải là điểm chính. Điểm chính là: Dưới đất có một ô vuông, tâm thái của mỗi người, đều cảm thấy mình đang sống trong lòng bàn tay của Phật Tổ Như Lai.
Thế nhưng khi cuộc sống trở nên sạch sẽ không tì vết như vậy, liệu trái tim có vì thế mà bị tê liệt hay không?
Ngày rời Nhật Bản, tôi gặp mỹ nhân Omotesando. Chúng tôi gặp nhau tại một cửa hàng dược mỹ phẩm trước ga Shinjuku, nơi cửa ra vào chất đầy những món hàng giảm giá trên mặt đất. Cô ấy mang theo ảnh chồng và con gái hai tuổi (tức chết tôi, trông giống hệt Takuya Kimura!). Chúng tôi bước vào trong cửa hàng, tôi kể cho cô ấy nghe về những món đồ mới tôi phát hiện lần này. Cô ấy ngồi xổm xuống, cầm một chiếc bút kẻ lông mày cho nam, đi ra quầy thanh toán, rồi quay đầu nói với tôi: "Lông mày của anh nhạt, sau này có thể dùng cái này kẻ một chút." Khoảnh khắc đó, một con bướm màu vàng đen bay vào cửa tiệm, bay qua bay lại giữa những sản phẩm màu sắc sặc sỡ, bao bì tinh xảo. Mắt tôi dõi theo con bướm, thính giác bỗng chốc tỉnh giấc, chú ý đến bài hát đang phát trong tiệm là "Hello, Goodbye" của The Beatles. Khoảnh khắc đó đã tóm gọn cảm nhận của tôi về chuyến đi Nhật Bản lần này. Tự nhiên và nhân tạo, nội hàm và biểu tượng, phương Đông và phương Tây, thực dụng và ước mơ, tất cả hòa quyện vào nhau. Người bạn cũ trước mắt và Tokyo trông hoàn hảo đến thế, nhưng tôi lại cảm thấy thật không chân thực. Không khí thải, không tiếng ồn, không chen chúc, không lúng túng, con người, chẳng phải đã trở thành máy móc sao? Sống, liệu có phải chỉ còn lại hơi thở?
Vì thế đối với Nhật Bản, tôi nói ha, cũng nói lời tạm biệt. Omotesando đã đóng cửa, mỹ nhân đã có con. Máy bay hai tiếng nữa cất cánh, tôi không phải Takuya Kimura. Tôi thích những thứ nhỏ bé tốt đẹp đó, nhưng vẫn muốn khám phá những đạo lý lớn lao của cuộc sống. Tôi muốn "cầm nắm mềm mại", nhưng cũng muốn trải nghiệm những đau khổ của cuộc sống. Tôi lấy làm may mắn vì mình không phải người Nhật, nhờ đó vẫn có cơ hội vướng bận với những điều không vừa ý trong cuộc sống. Đây là sự bất tiện, nhưng cũng là hạnh phúc lớn nhất của đời người.