Những chuyện không may đến với chàng sinh viên Anselmus - Thuốc lá sợi của ông hiệu phó Paulmann và những con rắn xanh óng ánh vàng.

Vào ngày lễ Chúa lên trời, lúc ba giờ chiều, ở Dresden có một người trẻ tuổi chạy bổ qua Cổng Đen[1] và vấp vào một chiếc giỏ đựng táo và bánh ngọt của một bà lão xấu xí đang bày bán, khiến tất cả bánh trái, rất may là không bị dập nát, bắn tứ tung và trẻ con đường phố được dịp khoái chí chia nhau chiến lợi phẩm do người vội vàng hấp tấp đó quăng cho. Nghe tiếng la lối om sòm của bà lão, các bà bán hàng vội rời khỏi các bàn bày bánh ngọt và rượu vang của mình đến vây quanh người trẻ tuổi, chửi rủa anh chàng thật thậm tệ, khiến anh ta vừa ấm ức, vừa xấu hổ phải ngậm miệng, chỉ còn biết đưa ra cái túi tiền nhỏ bé không lấy gì làm nhiều nhặn của mình. Bà lão hau háu chộp lấy và nhét luôn vào túi. Lúc này vòng người vây quanh đã tản ra, người trẻ tuổi chạy vụt đi, nhưng bà lão vẫn còn gọi với theo:

- Phải, cứ chạy đi - chạy đi, cái đồ con của quỷ sa tăng - vào thủy tinh, gã nhăn răng - vào thủy tinh!

Cái giọng khàn khàn tru tréo lên của bà lão có chút gì đó thật ghê rợn khiến khách đi tản bộ bỗng dừng lại kinh ngạc và tiếng cười vừa cất lên đã vội vàng tắt lặng. Chàng sinh viên Anselmus (chính là người trẻ tuổi ấy) mặc dầu chẳng hiểu gì những lời kỳ quặc của bà lão, nhưng tự dưng thấy rờn rợn và càng rảo bước chạy như bay để mau thoát khỏi những ánh mắt tò mò của đám đông nhìn mình. Khi lách qua đám người ăn mặc tươm tất đang nhốn nháo thì chàng nghe thấy có những tiếng thì thào:

- Chàng trai thật tội nghiệp - ôi dào! Con mụ già đáng nguyền rủa!

Có điều lạ lùng là những lời nói đầy bí hiểm của bà lão đã mang lại cho cuộc phiêu lưu tức cười đó một sự chuyển hướng phần nào mang tính chất bi kịch, đến nỗi lúc này người ta lại thương cảm nhìn theo con người chẳng đáng để ý kia. Trước một gương mặt thanh tú mà lửa hận trong tâm can càng làm nó hồng hào thêm, cũng như trước một thân hình cường tráng đẹp như vậy, các quý cô quý bà đều sẵn lòng thể tất cho mọi sự vụng về, kể cả cho cái bộ quần áo lạc lõng với mọi mốt thời trang của anh chàng. Chiếc áo khoác màu xám như cá măng chàng đang mặc được cắt may theo kiểu cách hiện đại mà bác phó may dường như mới chỉ được nghe nói đến nó, còn chiếc áo gilê bằng lụa đen bóng láng lại được may rất cẩn thận, tạo ra phong cách phần nào giống như một học giả, nhưng khi đứng khi đi lại chẳng ăn nhập gì với nhau. Khi chàng sinh viên chạy gần tới cuối đại lộ dẫn vào khu Linke Bad[2], thì hầu như không còn thở được nữa, và chàng buộc lòng phải chạy chậm bước hơn. Nhưng vừa mới dám ngước mắt lên nhìn chàng lại thấy có những trái táo và những miếng bánh ngọt nhảy nhót quanh đầu mình, và mỗi ánh mắt nhìn thiện cảm của cô gái này hay cô gái nọ chàng đều cảm thấy như một sự phản hồi của tiếng cười nghiệt ngã nơi Cổng Đen vừa qua. Cứ như thế chàng đến gần cổng vào Linke Bad, dòng người ăn mặc sang trọng lần lượt kéo nhau vào dự hội. Từ trong đó vọng ra tiếng nhạc của dàn kèn đồng và tiếng ồn ào huyên náo của đám khách vui vẻ mỗi lúc một to hơn. Những giọt lệ hình như muốn trào ra nơi khoé mắt của người sinh viên tội nghiệp ấy, bởi vì đối với chàng, ngày Chúa lên trời luôn luôn là một ngày hội gia đình rất đặc biệt và hôm nay, chàng đã muốn tham dự vào niềm vui sướng tại chốn thiên đường Linke này, muốn thưởng thức nửa suất cà phê pha rượu rum và một cốc bia vại ngon lành, và để có thể no nê chè chén chàng đã nhét tiền vào túi nhỏ nhiều hơn cả cái mức cần dùng. Nhưng cú dẫm đạp tai họa lên giỏ táo đã lấy đi tất cả món tiền chàng mang theo. Giờ thì chàng chẳng dám nghĩ đến cà phê, bia vại, âm nhạc và ánh mắt của các cô gái ăn mặc xinh tươi nữa - tóm lại - đã qua rồi mọi lạc thú chàng ước mơ. Chàng lững thững rời khỏi nơi giải trí và sau cùng bước chân trên con đường dọc theo sông Elbe[3] lúc này cũng cô đơn vắng lặng. Dưới một cây mộc hương nhô ra khỏi tường rào, chàng tìm được một vạt cỏ thân tình và ngồi xuống nghỉ ngơi, nhồi một tẩu thuốc lá sợi “knaster quân dược” mà bạn chàng là ông hiệu phó Paulmann đã tặng chàng. Những con sóng óng ánh vàng của dòng sông Elbe tươi đẹp đang lao xao rì rào ở ngay trước mặt chàng, và xa hơn, phía bên kia dòng sông, là thành phố Dresden tráng lệ với những ngọn tháp sáng lấp lánh, kiêu hãnh và hiên ngang nhô lên với nền trời xanh ngát hương, và nền trời ấy cũng đang dần hạ xuống những cánh đồng cỏ đầy hoa và các cánh rừng xanh tươi, những rặng núi nhấp nhô trong ráng chiều chạng vạng mách với chàng về một xứ Bošhme nơi xa thẳm mịt mùng. Chàng sinh viên Anselmus đưa mắt nhìn buồn rầu và nhả khói thuốc lên không trung, và sau cùng thì sự bất mãn trong lòng chàng cũng lên tiếng, chàng nói: Đúng là như thế rồi, ta được sinh ra là để phải gánh chịu mọi tủi sầu và khốn khổ! Ta đã không bao giờ trở thành vua trong cuộc chơi, khi chơi trò chẵn lẻ thì ta luôn luôn đoán chệch số, lát bánh mì của ta luôn bị rơi xuống đất về phía phết bơ nhiều, mọi chuyện ngán ngẩm như thế này chẳng muốn nói đến nữa, nhưng chẳng phải là một tai họa khủng khiếp hay sao khi mà ta, bất chấp cả quỷ sứ, đã trở thành một sinh viên nhưng lại vẫn là một kẻ không được hưởng tự do? Chẳng phải ta - cứ mỗi lần mặc một chiếc áo mới là y như rằng trong lần đầu tiên đã bị một vết mỡ đen đặc dính ngay vào, hoặc bị một cái đinh đóng chệch làm thủng áo đó sao? Chẳng phải ta cứ mỗi lần chào một ngài cố vấn hay chào một quý bà là thể nào chiếc mũ cũng văng ra khỏi tay hoặc ta bị trượt chân trên đất trơn ngã bổ chỏng thật nhục nhã đó sao? Và cái hôm đi chợ ở Halle, chẳng phải ta đã phải trả ba bốn quan đền những chiếc nồi vỡ, chỉ vì quỷ ám trong đầu ta dẫn ta đi thẳng như con chuột laminge[4] đâm vào đó hay sao? Hỏi có một lần duy nhất nào ta đến giảng đường hoặc đến một nơi được người ta mời gọi đúng giờ chưa? Nhưng nào có ích gì khi ta ra khỏi nhà sớm nửa giờ, đến đứng chờ trước cửa, tay đặt sẵn lên quả đấm, nhưng khi vừa có tiếng chuông ta mở cửa thì quỷ satăng đã dội ngay một chậu nước xuống đầu ta, khiến ta phải cùng một sinh viên từ trong nhà bước ra chạy tháo thân, rồi vướng vào hàng ngàn chuyện rắc rối đến nỗi phải lỡ làng tất cả. Ôi! Than ôi! Các người đâu cả rồi, hỡi những giấc mơ tươi đẹp về hạnh phúc của ta trong tương lai, khi ta đã hãnh diện nói rằng: Ở nơi đây, ta có thể tiến thân tới chức một tuỳ viên cơ mật! Nhưng rồi chẳng phải chính số phận hẩm hiu của ta đã biến những người bảo trợ ta thành thù nghịch đó sao? Ta biết ngài cố vấn cơ mật mà ta được tiến cử với ngài không ưa gì những mái tóc cắt ngắn. Và bác thợ cắt tóc đã hết sức nỗ lực buộc cho ta một cái đuôi sam nhỏ vào sau đầu, nhưng khốn thay, ngay trong lần đầu tiên ta cúi chào thì sợi dây buộc tệ hại ấy đã bung ra, một con chó mũi tẹt bám theo ta ngửi đánh hơi đã ngoặm luôn tức thì và hí hửng mang chiếc đuôi sam đến chỗ ngài cố vấn. Ta hốt hoảng nhảy theo, ngã nhào luôn lên mặt bàn mà ngài đương điểm tâm, khiến cốc, đĩa, bình mực và lọ đựng cát loảng xoảng rơi xuống đất, nước sôcôla cùng với mực chảy ròng ròng xuống bản báo cáo mà ngài vừa viết xong. “Ông là quỷ phải không?” - ngài cố vấn gào lên giận dữ và tống ta ra khỏi nhà. Hỏi có ích gì không, khi bạn ta, phó hiệu trưởng Paulmann, mang đến cho ta niềm hy vọng trở thành viên ký lục, nhưng mà cái số phận hẩm hiu theo đuổi ta cùng khắp! Nó có để cho ta làm chuyện đó hay không? Chỉ mới hôm nay thôi, vào ngày Chúa lên trời, ta đã muốn ăn mừng thật thoải mái tươi vui, muốn hòa mình với mọi người. Lẽ ra ta có thể giống bất kỳ người khách nào trong khu Linke Bad, cất cao giọng hãnh diện: “Anh bồi - cho một cốc bia vại - nhớ là loại thượng hảo hạng đấy nhé!”. Lẽ ra ta có thể ngồi trong đó đến tối mịt và hơn thế, ngồi sát bên những cô gái yêu kiều ăn mặc thật xinh tươi. Ta biết vào đó ta sẽ có can đảm, có lẽ ta sẽ trở thành một người hoàn toàn khác; phải rồi, có thể ta bạo dạn đến mức khi có cô này hay cô khác lên tiếng hỏi: “Không biết bây giờ là mấy giờ rồi nhỉ?” hoặc “Họ đương chơi bản nhạc gì không biết?”, ta sẽ nhẹ nhàng lịch thiệp đứng ngay lên mà không đánh đổ mất cốc bia hay vấp ngã vào ghế băng, ta cúi người bước lên một bước rưỡi và đáp lại: “Thưa cô nương, xin cho phép tôi được cung phụng cô nương, đó là khúc dạo đầu trong vở nhạc kịch Nữ thủy thần sông Donau[5] hoặc “Thưa quý cô, sắp đến sáu giờ chiều”. Chả lẽ một việc làm như thế lại có người nào trên thế giới này hiểu sai ta hay sao? Ô, không đâu! Các cô gái có lẽ sẽ mỉm cười ranh mãnh như thường tình và nhìn ta chăm chú, nếu lúc đó ta bạo dạn tỏ ra mình cũng biết nói dịu dàng và tao nhã, biết cách cư xử với quý bà, quý cô. Nhưng khốn thay, quỷ satăng đã lại dẫn ta giẫm vào cái giỏ táo khốn kiếp ấy, để giờ đây ta phải cô đơn với tẩu thuốc Knaster[6] này”. Nói đến đây, chàng sinh viên Anselmus phải ngừng lời vì nghe có tiếng động kỳ lạ lạo xạo và loạt xoạt phát ra từ thảm cỏ ngay bên cạnh, rồi tiếng động ấy trườn dần lên cành cây mộc hương đang nghiêng xuống đầu chàng. Ít lâu sau hình như có tiếng gió chiều lao xao trong lá cây, có những con chim nhỏ đang tìm mồi trên cành, rồi chúng vui vẻ vỗ cánh bay qua và bay lại. Rồi bắt đầu có tiếng rì rầm và thì thầm như thể những nụ hoa giống như các quả chuông bé xíu bằng thủy tinh được treo lên đung đưa và ngân nga. Anselmus dỏng tai nghe. Chàng không hiểu vì sao những tiếng rì rầm, thì thầm và ngân nga ấy lại nghe như những lời nói thật nhẹ nhàng và mơ hồ như gió thoảng:

- Lách qua giữa - lách vào giữa - giữa cây cành - giữa hoa nở - ta đu đưa - ta ngoằn ngoèo - ta quấn quanh - chị em ơi - chị em ơi - hãy đung đưa trong nắng - nhanh rướn mình lên cao - nhanh nhào mình xuống thấp - mặt trời chiều chiếu rọi - cơn gió chiều lao xao - hạt sương rơi tí tách - những bông hoa hát ca - nào, há mồm lè lưỡi - hát cùng hoa cùng cành - sao trời sắp long lanh - hãy mau trườn xuống dưới - lách qua giữa - lách vào giữa - ta ngoằn ngoèo - ta quấn quanh - ta đu đưa - chị em ơi.

Và những lời lộn xộn, rắc rối như thế cứ tiếp diễn. Chàng sinh viên Anselmus nghĩ thầm: “Đó chỉ là cơn gió chiều, nhưng hôm nay nó thì thầm những lời nghe hiểu được”. Nhưng ngay lúc đó có tiếng ngân nga trên đầu chàng, nghe như hòa âm của những quả chuông thủy tinh ngân vang lên lanh lảnh. Chàng ngước mắt nhìn lên và nhận ra ba con rắn nhỏ màu xanh óng ánh vàng đang cuộn mình vào cành cây và nhô đầu về phía mặt trời chiều. Lại có tiếng rì rầm và thì thầm với những lời mơ hồ như lúc trước. Rồi những con rắn trườn đi, leo lên lao xuống trong lá cành, chúng chuyển động rất mau lẹ đến nỗi chàng cảm thấy như thể cây mộc hương rung rinh, rắc xuống qua kẽ lá sẫm xanh hàng ngàn viên ngọc bích óng ánh. “Đó là mặt trời cho nắng đùa với khóm cây mộc hương,” - chàng nghĩ vậy. Nhưng lại nghe thấy lanh lảnh tiếng chuông ngân và chàng ngước nhìn lên, thấy một con rắn ngoái đầu nhìn mãi chàng. Như có dòng điện chạy qua khắp tay chân, chàng run lên trong tâm khảm. Rồi chàng lại nhìn lên đăm đăm, và một đôi mắt sẫm xanh huyền diệu đang đắm đuối nhìn chàng với nỗi niềm khát khao khôn tả, đến nỗi lồng ngực chàng như muốn vỡ tan ra bởi một cảm giác kỳ lạ mà chàng chưa bao giờ biết đến, cái cảm giác của sự hoan lạc và đau đớn khôn cùng. Và trong lòng khao khát cháy bỏng, chàng cứ nhìn mãi, nhìn mãi đôi mắt xinh đẹp mê hồn kia, trong lúc những quả chuông thủy tinh ngân nga càng mạnh hơn với những hòa âm đầy yêu thương dào dạt, và những viên ngọc bích lóng lánh rơi xuống áo chàng, quanh mình chàng, biến thành hàng ngàn, hàng ngàn ngọn lửa nhỏ chập chờn và đùa giỡn với những sợi tơ vàng óng ánh và lung linh. Cây mộc hương cựa mình, lên tiếng nói:

- Chàng nằm trong bóng mát của em, hương thơm của em ôm ấp chàng, nhưng chàng không hiểu em. Hương thơm là tiếng nói của em khi tình yêu bén lửa.

Và gió chiều lướt qua nói với chàng:

- Em đã vuốt ve thái dương chàng, nhưng chàng không hiểu em. Hơi thở thoảng qua là tiếng nói của em khi tình yêu bén lửa.

Những tia nắng mặt trời xuyên qua các đám mây, ánh nắng cháy thành lời:

- Em ôm ấp chàng bằng sắc vàng cháy bỏng, nhưng chàng không hiểu em. Cháy bỏng là tiếng nói của em khi tình yêu bén lửa.

Và chàng trai, càng chìm đắm tha thiết hơn, da diết hơn vào ánh mắt tuyệt vời kia, ước muốn càng cháy bỏng và khát vọng càng nhiệt cuồng. Tất cả, tất cả đều cựa mình và chuyển động, như thể vừa tỉnh dậy để bước vào một cuộc sống hân hoan. Muôn hoa tỏa hương vây quanh chàng. Mùi hương ấy tựa hồ như tiếng ca tuyệt diệu của hàng ngàn tiếng sáo, và tiếng vọng của những lời ca ấy được mây vàng bay qua đem về chốn xa xăm. Khi tia nắng cuối cùng của vầng dương nhanh chóng biến mất sau rặng núi và hoàng hôn ném chiếc khăn mỏng của mình che phủ lên xứ sở thì từ một nơi rất xa xôi có tiếng trầm trầm và khàn khàn cất lên:

- Ê, ê hê, ở phía bên đó có tiếng rì rầm và thì thầm gì thế? Ê, ê hê, đi tìm cho ta tia nắng ở sau rặng núi kia! - Tắm nắng thế đủ rồi, ca hát thế đủ rồi - ê hê, qua bụi cây, qua thảm cỏ - qua thảm cỏ, qua dòng sông! - Ê hê, xuống đi! Xuống đi mau!

Rồi tiếng gọi ấy lặng chìm trong tiếng ì ầm của sấm động nơi xa, những chiếc chuông thủy tinh đã vỡ tan thành những thanh âm chói tai. Tất cả đều tắt lặng. Anselmus nhìn thấy ba con rắn óng ánh và lấp lánh trườn qua thảm cỏ về phía sông, rồi chúng soạt soạt và rào rào lao xuống dòng Elbe, rồi trên những con sóng nơi chúng vừa biến mất có một quầng lửa xanh cháy bập bùng, quầng lửa ấy lấp loé sáng theo hướng đi chéo về phía thành Dresden rồi vụt tắt.

❀ ❀ ❀

[1] Cổng Đen: das Schwarze Tor, cổng thành ở hướng Tây Bắc quận Dresden Neustadt, bị phá bỏ năm 1812.

[2] Das Linkesche Bad: một nơi giải trí nổi tiếng ở ngoại ô Dresden thời đó.

[3] Elbe: là một con sông chảy qua thành phố Dresden dài 700 km.

[4] Laminge: tên loài chuột đồng ở Na Uy.

[5] Sông Donau: sông Đanuyp, tiếng Đức.

[6] Knaster: một loại thuốc lá sợi.