Nỗi ưu sầu của chàng sinh viên Anselmus - Tấm gương ngọc bích - Ông đổng lý Lindhorst hóa thành chim kền kền bay vút đi và chàng Anselmus không gặp ai.

Thưa bạn đọc thiện tình của tôi, có lẽ bạn cho phép tôi được hỏi thẳng bạn rằng liệu trong đời bạn có giờ nào, vâng, có ngày nào và tuần nào mà bạn thấy mọi việc làm và hành động thông thường của mình chỉ làm bạn bực dọc và khốn khổ hay không, và trong những lúc như thế bạn có thấy tất cả những gì vẫn thường coi là giá trị và quan trọng trong tư tưởng và ý nghĩ của mình chỉ là trò vớ vẩn và tức cười hay không? Rồi bản thân bạn cũng không biết mình nên làm gì và trông cậy vào đâu nữa. Rồi một cảm giác mơ hồ dâng lên trong lòng bạn là ở đâu đó và vào một thời nào đó, những ước vọng cao cả vượt trên mọi lạc thú trần gian đã được thực hiện, đó là những ước vọng mà tinh thần bạn giống như một đứa trẻ bị chăn giữ hà khắc và nhút nhát đã không dám nói ra; và khi bạn khát khao về một cái gì đó mơ hồ đang chờn vờn quanh bạn khi đứng lẫn khi đi, đang như một giấc mơ thơm hương với những bóng dáng trong suốt mong manh nhanh chóng tan biến mất trước sự sắc sảo của mắt nhìn, - thì bạn bỗng trở nên câm lặng trước tất cả những gì hiện đương vây quanh bạn. Và, với ánh mắt ảm đạm, bạn lang thang lặng lẽ như một kẻ tình nhân trong vô vọng, mọi cái bạn nhìn thấy ở người đời đang ồn ào và nhốn nháo mưu sinh chẳng làm bạn đau lòng hay thích thú, như thể bạn không còn thuộc về chốn trần gian này nữa. Thưa bạn đọc thiện tình, nếu như bạn từng có lúc như thế, thì từ kinh nghiệm của bản thân, bạn đã biết được tâm trạng của chàng sinh viên Anselmus vào lúc này. Thực tình ngay bây giờ tôi rất ao ước muốn giới thiệu với bạn một cách thật sinh động chàng sinh viên Anselmus của chúng ta, bởi vì trong những đêm tỉnh thức để chép lại câu chuyện rất kỳ lạ của chàng, tôi còn được biết khá nhiều điều lạ kỳ muốn kể lại với bạn, song những chuyện như thế lại giống những hiện tượng ma quái hiện hình quá xa lạ với đời sống thường nhật của những người bình thường như chúng ta, vì vậy nên tôi e ngại rằng, cuối cùng thì bạn đọc sẽ chẳng còn tin vào chàng sinh viên Anselmus lẫn đổng lý Lindhorst nữa, thậm chí có những mối nghi hoặc chính đáng đối với ông hiệu phó Paulmann cũng như viên lục sự Heerbrand, bất chấp một sự thật là: hai người nói đến sau hiện đang đi dạo trong thành phố Dresden! Thưa bạn đọc yêu quý, trong vương quốc thần tiên có biết bao điều kỳ diệu tuyệt vời, nó làm cho ta vui sướng khôn cùng cũng như phải kinh hoàng khôn xiết, vâng, ở vương quốc ấy, vị nữ thần nghiêm trang đã tháo bỏ tấm mạng che để chúng ta có thể nhìn thấy được dung nhan của nàng. Và từ ánh mắt nhìn nghiêm nghị của nàng luôn luôn ẩn hiện một nụ cười tủm tỉm - đó cũng là một lối đùa tinh nghịch mà tất cả những chuyện thần kỳ rối ren muốn bỡn cợt chúng ta, cũng như cách một người mẹ thường trêu đùa với các con yêu quý nhất của mình. Vâng, ở vương quốc thần tiên ấy, một vương quốc mà tinh thần thường mở cửa cho chúng ta bước vào, chí ít là trong mơ, xin bạn đọc hãy tìm cách nhận ra những hình bóng quen thuộc đối với mình, như thường ngày, họ vẫn đang quanh quẩn ở bên bạn trong một cuộc sống chung. Rồi bạn sẽ tin rằng vương quốc thần tiên ấy ở rất gần với bạn, gần hơn cả bạn tưởng, nó cũng là vương quốc tôi ước ao và đương cố gắng giới thiệu với bạn qua câu chuyện kỳ thú của chàng sinh viên Anselmus. Vậy là, thưa bạn đọc, kể từ buổi chiều nhìn thấy ông đổng lý Lindhorst đến nay, chàng sinh viên Anselmus đã lâm vào một trạng thái mơ màng, khiến chàng không còn cảm giác cho những giao tiếp bên ngoài trong cuộc sống thường nhật nữa. Chàng cảm thấy có một điều gì đó mơ hồ và khác lạ xao xuyến trong sâu thẳm tâm can, mang đến cho chàng một nỗi đau đầy hoan lạc, nỗi đau ấy chính là niềm khát vọng hứa hẹn với con người về một sự tồn tại khác, cao quý hơn. Chàng thích nhất là được một mình lang thang qua đồng cỏ và rừng cây, tựa hồ tách biệt khỏi tất cả những gì ràng buộc chàng với cuộc sống tẻ nhạt của mình, và chỉ nhìn thấy những hình ảnh muôn vẻ muôn hình từ tâm hồn chàng hiện lên và đồng thời chàng có thể tìm lại được chính mình. Rồi có một lần, khi chàng trở về sau một cuộc dạo chơi xa, chàng đã qua nơi có cây mộc hương kỳ lạ nọ, ngày ấy dưới bóng cây chàng đã gặp cảnh tiên và nhìn thấy biết bao điều kỳ thú, chàng bỗng cảm thấy vạt cỏ xanh quê hương ở nơi kia hấp dẫn chàng thật lạ lùng, và khi chàng vừa mới đặt mình ngồi xuống đó thì tất cả, tất cả những gì ngày ấy chàng nhìn thấy trong niềm khoái cảm khôn cùng, nhưng rồi như thể bị một uy lực từ bên ngoài xô đẩy khỏi hồn chàng, đột nhiên đã sống lại chập chờn trước mắt chàng với những sắc màu sinh động nhất, tựa hồ chàng thấy lại một lần nữa. Nhưng lần này chàng cảm thấy rõ ràng hơn ngày ấy, chàng thấy dường như đôi mắt xanh diễm lệ là của con rắn xanh óng ánh vàng cuốn mình nhô lên từ khoảng giữa bụi mộc hương, thấy những âm thanh tuyệt diệu của tiếng chuông thủy tinh như thể văng vẳng ra khi thân thể thanh tú kia uốn lượn, khiến chàng ngất ngây hoan lạc và khoái cảm. Và cũng như vào ngày Chúa lên trời, chàng lại ôm xiết lấy thân cây mộc hương, kêu lên với lá cành:

- Ôi, xin hãy uốn lượn, hãy đung đưa, hãy quấn mình một lần nữa trong lá cành, hỡi nàng rắn xanh bé nhỏ đẹp xinh, để ta lại được nhìn nàng một lần nữa. Chỉ một lần nữa thôi, xin hãy nhìn ta bằng đôi mắt yêu kiều của nàng đi! Ôi chao, ta yêu nàng biết bao, ta sẽ phải tàn tạ vì ưu sầu và khổ đau nếu nàng không trở lại!

Nhưng tất cả vẫn yên ắng và câm lặng, và cũng như ngày ấy, cây mộc hương đáp lại chỉ có tiếng lao xao không thể nào hiểu được lan man trong lá cành. Nhưng Anselmus hình như lúc này lại hiểu được những gì đang xao xuyến và xốn xang trong tâm hồn, đang xé nát trái tim chàng trong nỗi đau vô hạn của nỗi niềm khát vọng.

- Nào có khác gì đâu, - chàng nói - đó là việc ta yêu nàng với tất cả hồn mình cho đến lúc lìa đời, hỡi nàng rắn xanh diễm tuyệt của ta, không có nàng ta làm sao sống được, ta sẽ phải tàn tạ trong khốn cùng vô vọng, nếu không gặp lại nàng, không có nàng làm người yêu của tim ta, nhưng ta biết mà, nàng sẽ là của ta, và rồi đây tất cả những giấc mơ tuyệt vời đến từ một thế giới khác cao quý hơn vẫy gọi ta sẽ trở thành hiện thực.

Từ đấy cứ chiều chiều, khi mặt trời chỉ còn rắc vàng lóng lánh trên các ngọn cây, chàng lại đến với cây mộc hương, lại cất lời than vãn với lá cành, gọi người yêu - con rắn xanh óng ánh vàng của chàng. Nhưng rồi một hôm, khi chàng đương kêu than như thường lệ, thì bất ngờ có một người đàn ông dài người và gầy nhom choàng áo màu xám nhạt đứng trước chàng, nhìn chàng với đàn ông dài người và gầy nhom choàng áo màu xám nhạt đứng trước chàng, nhìn chàng với đôi mắt mở to đầy ánh lửa:

- Ê, ê hê, cái gì kêu rên và thở than thế nhỉ? Ê, ê hê, ô hóa ra là chàng trai Anselmus, người muốn sao chép các bản thảo của ta!

Chàng sinh viên Anselmus giật mình trước giọng nói khàn khàn đó, đúng là cái giọng đã vang lên trong ngày Chúa lên trời.

- Ê, ê hê, ở phía bên đó có tiếng rì rầm và thì thầm gì thế?

Vì kinh ngạc và sợ hãi, chàng không nói nổi một lời nào.

- Sao thế anh bạn Anselmus, - ông đổng lý tiếp tục (người đàn ông khoác áo choàng xám chính là Lindhorst), - anh muốn làm gì với cái cây mộc hương, tại sao không đến chỗ tôi để bắt đầu công việc?

Quả thực Anselmus chưa vượt qua được chính mình để đến nhà ông đổng lý Lindhorst, mặc dù chiều hôm ấy chàng đã hạ quyết tâm. Lúc này, vì bỗng nhiên bị cướp mất những giấc mơ tươi đẹp, lại do chính cái giọng khàn khàn và thù địch mà ngày ấy đã cướp đi người chàng yêu, nên chàng quá tuyệt vọng đến nỗi bất thình lình nói ra những lời đầy tức tối:

- Ông đổng lý, vào ngày Chúa lên trời, tôi đã nhìn thấy con rắn xanh óng ánh vàng.

- Ôi! Người yêu vĩnh cửu của hồn tôi, nàng đã nói với tôi trong tiếng chuông thủy tinh ngân nga tuyệt diệu, nhưng mà ông - phải, chính ông! ông đổng lý ạ, ông đã thét gọi qua sông thật đáng sợ.

- Sao lại thế, anh bạn quý! - ông đổng lý Lindhorst ngắt lời chàng và tủm tỉm cười rất lạ lùng rồi lấy tẩu thuốc ra. Chàng sinh viên Anselmus lúc này cảm thấy người nhẹ nhõm, vì chàng đã dám nói và bắt đầu bằng chuyện phiêu lưu kỳ diệu ngày hôm ấy, chàng cũng cho rằng mình có lý khi quy tội cho ông đổng lý là người từ nơi xa đã thét gọi qua sông. Cố trấn tĩnh, chàng lên tiếng:

- Bây giờ tôi sẽ kể lại tất cả những chuyện đầy rủi ro tôi gặp phải trong ngày Chúa lên trời, rồi thì ông muốn nói, muốn làm hay muốn nghĩ gì về tôi là tuỳ ông.

Và Anselmus đã thực sự kể lại mọi chuyện lạ lùng ngày hôm ấy, bắt đầu từ việc dẫm vào giỏ táo của mụ già, đến chuyện ba con rắn xanh óng ánh vàng trốn chạy qua dòng sông, rồi đến chuyện người ta coi chàng là say rượu và mất trí. “Tất cả mọi chuyện đó”, - chàng kết thúc, - “tôi nhìn thấy thực sự, nơi sâu thẳm hồn tôi vẫn còn ngân lên những tiếng nói yêu thương trong dư âm lanh lảnh của tiếng chuông; hoàn toàn không phải một giấc mơ, nếu tôi không chết vì tình yêu và khát vọng thì tôi vẫn cứ tin là đã có những con rắn vàng lục ấy, bất kể việc tôi nhận ra qua nụ cười tủm tỉm của ông, thưa ông đổng lý kính mến, rằng ông coi những con rắn đó là sản phẩm của trí tưởng tượng quá căng thẳng và hưng phấn của tôi”.

- Hoàn toàn không phải thế! - Lindhorst đáp lại rất thản nhiên và trầm tĩnh, - những con rắn xanh óng ánh vàng anh nhìn thấy trong bụi cây mộc hương, anh Anselmus ạ, là ba cô con gái của tôi đấy! Và cũng thật rõ ràng là anh phải lòng đôi mắt sẫm xanh của đứa con gái út, nó tên là Serpentina. Tất nhiên là ngay hôm Chúa lên trời tôi đã biết chuyện đó, lúc ấy tôi ở nhà, đang ngồi bên bàn viết, nghe thấy tiếng thì thào và tiếng chuông ngân quá lâu thật khó chịu, tôi liền gọi mấy đứa con quá vô tư của tôi, bảo chúng đến lúc phải về nhà, vì mặt trời đã lặn, còn chúng nó thì vui vẻ hát ca và uống các tia sáng mặt trời như thế là đủ rồi.

Chàng sinh viên Anselmus có cảm tưởng là người ta vừa mới nói với chàng những lời rõ ràng về mọi điều mà chàng từng tiên cảm, mặc dù lúc đó chàng cảm thấy như thể bụi cây mộc hương, bức tường, thảm cỏ và tất cả mọi vật xung quanh đã bắt đầu quay tròn. Nhưng chàng cố trấn tĩnh và đang định lên tiếng thì ông đổng lý đã kịp ngăn chàng lại, ông nhanh chóng tháo chiếc găng tay trái, đưa lên trước mắt chàng sinh viên một chiếc nhẫn nạm ngọc lấp loé nhiều đốm lửa và ngọn lửa huyền diệu.

- Nào, anh Anselmus, hãy nhìn vào đây đi, những gì nhìn thấy chắc sẽ làm anh vui!

Chàng sinh viên Anselmus nhìn vào chiếc nhẫn. Ôi, thần diệu! Từ một tiêu điểm đỏ rực, viên ngọc phát ra những tia sáng khắp chung quanh, các tia sáng đan vào nhau thành một tấm gương thủy tinh rực sáng, lấp lánh trong gương có ba con rắn màu vàng lục đang nhún nhẩy và múa hát, lúc uốn lượn, lúc bay đến bên nhau, lúc quấn quýt với nhau. Khi những tấm thân thanh tú lấp lánh ngàn đốm lửa của chúng chạm vào nhau thì có tiếng ngân nga tuyệt vời như tiếng chuông thủy tinh. Con rắn ở giữa thò đầu ra ngoài gương dường như đang cháy bỏng ước ao và khát vọng, và đôi mắt sẫm xanh lên tiếng nói:

- Chàng có nhận ra em không, có tin tưởng em không, Anselmus? Chỉ có tin tưởng thì mới có tình yêu, chàng có biết yêu không?

- Ôi, Serpentina, Serpentina! - chàng sinh viên kêu lên trong khoái cảm ngất ngây, nhưng ông đổng lý Lindhorst đã mau lẹ hà hơi vào chiếc gương, các tia sáng tí tách nổ như dòng điện quay trở về tiêu điểm, rồi trên tay chỉ còn viên ngọc bích loé sáng mà ông đổng lý đeo găng tay che lên.

- Anh nhìn thấy ba con rắn vàng chứ, anh Anselmus? - ông đổng lý lên tiếng hỏi.

- Ôi, Chúa ơi! - chàng đáp lại, - và cả nàng Serpentina diễm kiều đáng yêu nữa!

- Thôi, dừng lại, - Lindhorst tiếp lời, - hôm nay như thế là đủ rồi, tuy nhiên, nếu như anh quyết định đến làm việc ở chỗ tôi, anh sẽ thường xuyên được thấy con gái tôi, hoặc nói đúng hơn, tôi muốn tạo cho anh niềm vui đích thực này, nếu như anh rất ngoan ngoãn khi làm việc, nghĩa là: sao chép mỗi một ký tự đều sạch sẽ và chuẩn xác nhất. Nhưng mà anh đâu có đến với tôi, mặc dù ông lục sự Heerbrand cam đoan rằng chắc chắn anh sẽ đến và tôi đã uổng công chờ đợi anh nhiều ngày rồi.

Nghe nhắc đến tên Heerbrand, chàng sinh viên Anselmus lúc đó mới lại nhận ra rằng chàng thực sự đang đứng cả hai chân trên mặt đất, chàng đúng là sinh viên Anselmus và đứng trước mặt chàng thực sự là ông đổng lý Lindhorst.

Hoàn toàn trái ngược với những hiện tượng kỳ lạ mà ông đổng lý đã tạo ra như một vị pháp sư thực thụ, cái giọng nói đều đều và lãnh đạm của ông lúc này có một vẻ gì rất rùng rợn, và sự rùng rợn ấy lại còn được nhân lên bởi cái nhìn chòng chọc của đôi mắt toé lửa phát ra từ hai cái hốc xương xẩu trong một bộ mặt gầy gò và nhăn nheo tựa như một hộp sọ, chàng sinh viên Anselmus lại cảm thấy rờn rợn y như lúc ở trong quán cà phê nghe Lindhorst kể những chuyện phiêu lưu. Phải cố gắng lắm chàng mới trấn tĩnh được, và khi ông đổng lý hỏi lại một lần nữa:

- Tại sao anh không đến chỗ tôi?

Thì chàng quyết định kể lại tất cả những gì đã gặp phải ngay trước cửa nhà ông.

- Anh Anselmus yêu quý, - ông đổng lý lên tiếng sau khi chàng kết thúc câu chuyện, - anh Anselmus yêu quý, tôi biết rõ mụ bán táo mà anh vừa nói đến: đấy là một hình hài ghê gớm thường vẫn giở trò chơi khăm tôi, việc mụ biến thành đồng để làm cái đập cửa nhằm xua đuổi các khách quý của tôi thì quả là quá quắt, không thể chịu đựng nổi. Anh Anselmus quý mến, nếu ngày mai anh có đến chỗ tôi và lại thấy mụ ta gầm gừ và nhếch miệng cười gằn, anh hãy nhỏ mấy giọt chất lỏng này vào mũi mụ, rồi mọi chuyện sẽ êm xuôi. Thôi nhé, tạm biệt anh! Anh Anselmus quý mến, tôi đi hơi nhanh chân, vì vậy không dám mời anh cùng tôi về thành phố! Tạm biệt! Hẹn gặp lại ngày mai vào lúc mười hai giờ!

Ông đổng lý đưa cho chàng sinh viên Anselmus một chiếc lọ nhỏ đựng chất lỏng màu vàng, rồi ông hối hả cất bước đi, nhanh đến nỗi trong lúc đó hoàng hôn đã sẫm màu - hình như ông bay chập chờn xuống thung lũng chứ không phải đang đi. Khi ông đến gần khu vườn Kosel bỗng thấy có gió thổi vào chiếc áo choàng rộng thùng thình của ông, đẩy vạt áo dang ra hai bên trông giống một đôi cánh lớn đập đập trong không gian, và chàng sinh viên Anselmus đang kinh ngạc nhìn theo ông đổng lý có cảm tưởng đó là một con chim lớn đang vỗ cánh để nhanh chóng bay lên. Trong lúc chàng đăm đăm nhìn hoàng hôn sẫm màu thì chợt thấy một con kền kền màu xám nhạt bay vút lên không trung, cất tiếng kêu khàn khàn, và chàng nhận ra rằng, cái dáng hình chập chờn màu trắng mà chàng vẫn nhầm tưởng là ông đổng lý đang rảo bước ở đằng kia hóa ra là một con kền kền, nhưng chàng không tài nào hiểu nổi là tại sao ông đổng lý lại đột nhiên biến mất.

- Ô, ông đổng lý Lindhorst, có thể là chính ông đã cất cánh bay lên! - chàng sinh viên tự nhủ, - vì giờ đây ta đã nhìn và cảm nhận được rằng: tất cả những hình bóng khác lạ của một thế giới xa xăm và kỳ diệu mà ta chỉ nhìn thấy trong những giấc mơ kỳ thú đã thực sự bước chân vào cuộc sống sôi động và tỉnh táo của ta và đưa ta vào cuộc chơi với chúng. Thôi được, muốn ra sao thì ra! Hỡi nàng Serpentina kiều diễm và đáng yêu của ta, nàng đang sống và thiêu đốt tim ta đây, chỉ có nàng mới làm dịu được nỗi khát vọng khôn cùng đang xé nát tâm can ta. Ôi, biết bao giờ ta mới được nhìn thấy gương mặt diễm tuyệt của nàng, Serpentina thân yêu, ôi Serpentina! - chàng sinh viên Anselmus buột miệng kêu rất to.

- Ôi dào, một cái tên thấp hèn, không phải Cơ đốc giáo! - một giọng trầm ngay cạnh chàng lầu bầu, đó là giọng của một người đi tản bộ đang trên đường về nhà.

Chàng sinh viên Anselmus được thức tỉnh, chàng biết mình đang ở đâu và vội vàng bước chân đi. Vừa đi chàng vừa nghĩ: “Nếu lúc này hiệu phó Paulmann hay viên lục sự Heerbrand mà gặp ta ở đây thì quả là không hay!”. Nhưng chàng không gặp ai...