Khu vườn của ông đổng lý Lindhorst và những con chim thích chế nhạo - Chiếc âu vàng - Chữ viết nghiêng kiểu Anh và kiểu chữ gà bới - Chúa tể các thần linh.
“Có thể là như vậy”, - chàng sinh viên Anselmus nói với mình, - “mấy ly rượu mạnh hảo hạng bổ dạ dày mà ta uống ngon lành ở quán Conradi đã tạo ra những ảo ảnh rùng rợn và làm ta khiếp sợ khi đứng trước cửa nhà ông đổng lý Lindhorst. Vì vậy hôm nay quyết tỉnh táo, ta sẽ đương đầu với mọi trò quỷ quái ta có thể bắt gặp”. Cũng như lần chuẩn bị cho cuộc viếng thăm đầu tiên tại nhà đổng lý Lindhorst, chàng mang theo tất cả các bản ký họa, các tác phẩm nghệ thuật thư họa, các ống mực tàu và những chiếc bút lông quạ đã vót nhọn. Đang định bước ra cửa thì chàng nhìn thấy chiếc lọ nhỏ đựng chất lỏng màu vàng mà Lindhorst đưa cho mình. Thế là mọi chuyện phiêu lưu kỳ lạ mà chàng trải qua bỗng sống dậy trong tâm trí của chàng với sắc màu rực rỡ, và một mối tiên cảm mơ hồ về hạnh phúc và khổ đau cắt cứa trong tâm can. Chàng vô tình kêu lên với giọng thật bi ai:
- Ôi, phải chăng ta đến nhà Lindhorst cũng chỉ vì muốn gặp nàng, hỡi Sepetina kiều diễm và đáng yêu của ta?
Chính trong khoảnh khắc ấy chàng đã cảm nhận rằng, có thể tình yêu của Serpentina là cái giá của một công việc vất vả và nguy hiểm mà chàng phải thực hiện, công việc ấy chẳng có gì khác hơn là sao chép các bản thảo của ông đổng lý Lindhorst. Chàng hoàn toàn tin chắc rằng khi bước chân vào nhà, hoặc đúng hơn là trước khi bước chân vào, chàng có thể bắt gặp đủ mọi chuyện quái dị như trước đây. Vì vậy, không còn nghĩ đến rượu ở quán Conradi nữa, chàng nhét luôn cái lọ thuốc màu vàng vào túi áo gilê để hành động như ông đổng lý đã căn dặn, nếu như mụ bán táo bằng đồng lại dở trò cười gằn trêu chọc chàng. Và kia, chẳng phải khi tiếng chuông thứ mười hai ngân vang và chàng định đưa tay đập cửa thì nơi đó có cái mũi nhọn hoắt đang rướn lên, có hai con mắt mèo đang toé lửa đó sao? Chẳng nghĩ ngợi gì lâu, chàng sinh viên đổ luôn thứ chất lỏng màu vàng lên cái mặt bằng đồng tệ hại đó, ngay tức khắc nó xẹp xuống bằng phẳng rồi biến thành một quả đấm cửa hình cầu tròn óng ánh. Cánh cửa tự mở ra, có tiếng chuông dễ thương: bính bang - bính boong - tính tang - tính toong - bính bang - bính boong[1] - ngân vang khắp ngôi nhà. Anselmus yên tâm bước lên chiếc cầu thang rộng và đẹp, khoan khoái tận hưởng mùi thơm của một loại hương quý hiếm lan tỏa khắp ngôi nhà. Chàng phân vân đứng lại trên hành lang vì không biết nên gõ cửa nào trong số rất nhiều cánh cửa đẹp. Ông đổng lý bước ra, khoác áo choàng rộng bằng gấm quý, lên tiếng:
- Anh Anselmus, rất mừng là cuối cùng anh đã giữ lời hứa, xin anh đi theo tôi, tôi dẫn anh đến ngay phòng thí nghiệm.
Nói xong ông rảo bước đi dọc hành lang dài, rồi mở một cánh cửa sang một hành lang khác. Anselmus phấn chấn đi sau ông. Ra khỏi hành lang họ bước vào một gian phòng lớn hoặc đúng hơn là một tòa nhà tuyệt đẹp trồng cây cối, bởi vì ở hai bên tường và lên đến tận trần nhà toàn thấy những bông hoa kỳ diệu và quý hiếm, cả những cây cao to với những chiếc lá và nụ hoa hình thù rất kỳ lạ. Một thứ ánh sáng huyền ảo tỏa chiếu khắp nơi, người ta không thể nhận ra ánh sáng đến từ đâu vì không thấy cửa kính và cửa sổ. Mỗi khi Anselmus nhìn vào các bụi cây, các khóm hoa, chàng thấy hình như ở đó có những lối đi hun hút đến vô cùng. Trong bóng râm sẫm màu của những cây bách hương cao to có những cái bể bằng đá cẩm thạch óng ánh, từ đó nhô lên những hình thù kỳ lạ phun ra những tia sáng lấp lánh như thủy tinh, rồi rì rào rơi xuống các đài hoa lung linh. Có những âm thanh kỳ lạ lao xao và xạc xào chạy miên man trong khu rừng toàn những cây cối lạ lùng này, và những làn hương như chập chờn trầm bổng. Ông đổng lý đã biến mất. Anselmus chỉ thấy trước mắt mình một khóm hoa huệ đỏ khổng lồ hừng hực lửa. Ngây ngất bởi sắc lửa và mùi hương ngọt ngào của khu vườn cảnh tiên, chàng đứng sững lại như thể bị phù phép. Bỗng dưng khắp nơi có tiếng cười khúc khích và ha hả, rồi có những tiếng nói thỏ thẻ trêu chọc và giễu cợt:
- Anh sinh viên ơi! Anh sinh viên ơi! Anh từ đâu đến thế? Sao anh ăn mặc đỏm dáng vậy, hỡi anh Anselmus? Anh có thích tán gẫu với bọn chúng em không, chuyện cụ bà dùng xương cụt để đè nát quả trứng, hay chuyện nhà quý tộc làm bẩn áo gilê? Khúc hát đơn ca học của cha Starmatz, anh đã thuộc lòng chưa, hả anh Anselmus? Với bộ tóc giả làm bằng sợi thủy tinh, với đôi giầy ủng đã thuộc lòng chưa, hả anh Anselmus? Với bộ tóc giả làm bằng sợi thủy tinh, với đôi giầy ủng bằng giấy bồi, trông anh thật khôi hài!
Cứ thế, từ mọi xó xỉnh vang lên tiếng khúc khích và trêu chọc - thậm chí ngay bên cạnh, lúc này chàng mới kịp nhận ra, cũng có vô số những con chim đủ màu sắc bay lượn quanh, đua nhau cười rúc rích chế nhạo chàng. Chính lúc đó thì khóm hoa huệ lửa tiến bước về phía chàng, chàng nhận ra ông đổng lý Lindhorst, chiếc áo choàng đính hoa rực màu đỏ và màu vàng của ông đã làm chàng nhầm lẫn.
- Anh Anselmus quý mến, - ông đổng lý nói, - xin lỗi nhé, tôi đã để anh đứng một mình, tôi vừa phải ngó qua cây xương rồng xinh đẹp của tôi, đêm nay sẽ trổ hoa, nhưng anh thấy khu vườn ở trong nhà của tôi như thế nào?
- Ôi, lạy Chúa, thưa ông đổng lý rất tôn kính, vườn đẹp hết chỗ nói, - chàng sinh viên đáp lại, - nhưng lũ chim đủ màu sắc của ông đã nhạo báng sự nghèo khó của tôi thật quá thể!
- Các ngươi làm chuyện nhảm nhí gì thế? - ông đổng lý giận dữ hét về phía các bụi cây. Liền sau đó có một con vẹt xám to lớn bay ra, đậu xuống một cành si ngay bên cạnh Lindhorst, và qua chiếc kính trên cái mỏ uốn cong nó nhìn ông rất nghiêm nghị và trang trọng, rồi cất tiếng khàn khàn:
- Thưa ông đổng lý, xin ông chớ phật ý, mấy đứa trẻ tinh nghịch của tôi hôm nay đã đùa dai quá trớn, nhưng mà ngài sinh viên đây cũng có lỗi trong chuyện này, bởi vì ngài...
- Thôi, im đi, im đi! - ông đổng lý ngắt lời con vẹt già. - Ta biết mấy thằng ranh đó rồi, nhưng anh phải quản lý chúng tốt hơn, anh bạn ạ! Chúng ta đi thôi, anh Anselmus!
Ông đổng lý đi như bay qua một số căn phòng trang trí rất khác lạ, đến nỗi chàng sinh viên hầu như không theo kịp và không thể nhìn rõ các đồ gỗ óng ánh có hình thù kỳ dị và nhiều vật dụng lạ lùng khác bày chật phòng. Sau cùng họ bước vào một gian phòng lớn, ông đổng lý dừng chân đưa mắt đăm đăm nhìn lên cao, cố tình để Anselmus có thời giờ say sưa với quang cảnh tuyệt đẹp mà việc trang trí giản dị của căn phòng mang lại. Từ các bức tường xanh da trời có những cây cọ cao nhô ra, thân vàng óng, với những tàu lá rất to óng ánh như ngọc bích long lanh vươn lên tận vòm nhà; giữa gian phòng có một phiến đá màu hồng tía đặt trên ba con sư tử Ai Cập bằng đồng đen, trên phiến đá đặt một chiếc âu vàng giản dị nhưng vừa nhìn thấy nó, Anselmus không sao rời mắt được. Trong ngàn vạn ánh phản quang lung linh, chàng như thể nhìn thấy trên lớp vàng sáng bóng vô số những hình ảnh sống động - và đôi khi, chàng còn thấy cả chính mình đang dang hai tay ra đầy khát khao. Ôi! bên cạnh cây mộc hương, Serpentina đang trườn mình lên xuống và nhìn chàng với đôi mắt diệu huyền. Anselmus như mất hồn vì khoái cảm điên dại, chàng kêu to:
- Ôi, Serpentina - Serpentina!. Ông đổng lý quay phắt lại nói với chàng:
- Anh Anselmus quý mến, anh vừa nói gì thế? Tôi tin là anh vừa gọi con gái tôi, nhưng mà nó hiện ở phòng của mình phía bên kia tòa nhà, đang có giờ học dương cầm, chúng ta đi tiếp thôi!
Anselmus như một kẻ thất thần bước theo ông đổng lý, chàng không nhìn, không nghe thấy gì hết, mãi tới khi Lindhorst nắm mạnh tay của chàng và lên tiếng: “Chúng ta đến nơi rồi!” thì chàng mới bừng tỉnh, như bước ra khỏi giấc mơ, và lúc này chàng mới nhận ra mình đang đứng trong một căn phòng cao rộng, xung quanh toàn là các tủ sách, không khác mấy các gian phòng nghiên cứu và thư viện. Giữa phòng có một chiếc bàn rộng và một chiếc ghế tựa có đệm lót.
- Tạm thời đây là căn phòng làm việc của anh, - ông đổng lý nói, - còn trong tương lai, liệu anh có đến làm việc tại phòng thư viện xanh màu da trời, nơi anh bỗng nhiên gọi tên con gái tôi, tôi cũng còn chưa biết - nhưng bây giờ trước hết tôi muốn biết về khả năng của anh, liệu anh có thể thực sự làm được các công việc đã định theo yêu cầu và nguyện vọng của tôi không.
Chàng sinh viên Anselmus lúc này đã hoàn toàn tỉnh táo, trong thâm tâm chàng không phải không có chút tự mãn vì tin rằng, bằng tài năng khác thường của mình, chàng sẽ làm cho ông đổng lý rất vui mừng, và chàng lấy các bản vẽ và dụng cụ trong túi ra. Nhưng vừa mới nhìn thấy bản vẽ đầu tiên, một bản viết tay theo kiểu chữ hào hoa nhất của người Anh, ông đổng lý đã tủm tỉm cười rất kỳ lạ và lắc đầu. Điều này lặp đi lặp lại với các bản vẽ sau khiến Anselmus máu dồn lên cả mặt, đến nỗi, khi cái cười trở nên quá nhạo báng và khinh miệt, chàng đã bất bình nói ra miệng:
- Ông đổng lý, hình như ông không bằng lòng với tài năng còn kém cỏi của tôi?
- Ô, anh Anselmus quý mến, - Lindhorst đáp lại, - anh thực sự có năng khiếu rất tốt cho nghệ thuật viết chữ đẹp, nhưng trước hết - như tôi đã thấy - tôi phải trông đợi vào sự cần mẫn và thiện chí của anh nhiều hơn là vào sự thành thạo trong công việc. Cũng có thể là do vật liệu tồi mà anh đã sử dụng.
Chàng sinh viên Anselmus nói nhiều về khả năng nghệ thuật vẫn thường được công nhận của mình, về loại mực Trung Hoa và những chiếc bút bằng lông quạ hảo hạng. Nhưng ông đổng lý đã đưa ngay cho chàng bản viết tay theo kiểu Anh quốc của chàng và lên tiếng:
- Đây, xin anh tự phán xét!
Anselmus choáng váng lặng người đi khi thấy bản viết tay của mình thật xấu xí thảm hại, không có đường nét nào tròn trịa, không có nét nhấn nào đúng kiểu, không có cả tỷ lệ giữa chữ cái viết hoa và viết thường. Trời đất ơi! Chẳng khác nào chữ học trò như gà bới làm hỏng cả các dòng tương đối thẳng.
- Và hơn nữa, - ông đổng lý Lindhorst nói tiếp, - mực của anh cũng không bền.
Nói xong ông nhúng ngón tay vào cốc nước, khẽ nhỏ xuống một vài con chữ, chúng biến mất không để lại dấu vết gì. Chàng sinh viên Anselmus cảm thấy như có một quái vật bóp nghẹt lấy cổ chàng, chàng không thốt ra được lời nào. Chàng đứng ngây người, tay vẫn cầm bản viết tay xấu số. Nhưng đổng lý Lindhorst cười vang, nói với chàng:
- Anh Anselmus quý mến, xin chớ bận tâm về chuyện đó, những gì cho đến nay anh chưa thể làm được thì ở chỗ tôi có lẽ anh sẽ thành công hơn, hơn nữa, anh sẽ có những vật liệu tốt hơn bất kỳ đâu! Nào, hãy an tâm bắt đầu làm việc đi!
Rồi ông đổng lý đưa cho chàng một thứ chất lỏng màu đen có mùi rất đặc biệt, những cái bút lông chim có màu sắc lạ lùng đã được vót rất nhọn và một tờ giấy trắng bong, bóng láng, tiếp đến là một tờ bản thảo bằng tiếng Ả Rập lấy từ trong tủ khóa kín ra. Khi Anselmus bắt đầu ngồi vào bàn làm việc, Lindhorst đã rời khỏi căn phòng. Chàng sinh viên Anselmus vẫn thường sao chép các bản chữ Ả Rập nên công việc đầu tiên đối với chàng dường như cũng không quá khó khăn. “Nhưng làm sao lại có chữ gà bới thay vào bản viết thảo chữ Latinh rất đẹp của mình nhỉ, chắc điều này chỉ có Chúa và ông đổng lý Lindhorst mới biết thôi,” - chàng tự nhủ. - “Mình xin chết, nếu nói sai, nhưng đúng là không phải chữ của mình!”. Cùng với mỗi chữ viết thành công lên giấy da thì lòng can đảm và sự khéo léo của chàng cũng tăng lên. Quả thật viết bằng bút lông chim của Lindhorst rất tuyệt, thứ mực đầy bí hiểm chảy xuống màu đen sẫm như lông quạ, nhanh chóng in hình lên tấm giấy bằng da thuộc trắng bóng.
Khi chàng miệt mài và cố gắng chú tâm vào công việc thì chàng càng cảm thấy căn phòng vắng lặng này cũng trở nên thân thuộc hơn đối với mình. Chàng đang say sưa làm việc với hy vọng sẽ thành công mỹ mãn thì chuông điểm ba giờ chiều, ông đổng lý gọi chàng sang phòng xép để dự bữa ăn trưa đã dọn sẵn. Trong bữa ăn ông đổng lý tỏ ra rất vui vẻ, hỏi thăm Anselmus về các bạn của chàng, về hiệu phó Paulmann và viên lục sự Heerbrand, về người này ông biết khá nhiều chuyện lý thú và buồn cười. Anselmus uống rượu vang lâu năm vùng sông Rhein rất ngon lành, và rượu ngon đã khiến chàng nói nhiều hơn thường lệ. Đúng bốn giờ chàng đứng lên để tiếp tục công việc. Hình như ông đổng lý rất hài lòng về sự đúng giờ này. Nếu như trước bữa ăn chàng đã may mắn trong việc sao chép các ký tự Ả Rập thì bây giờ công việc lại thuận lợi hơn nhiều, bản thân chàng cũng không hiểu vì sao mình lại có thể vẽ lại những nét chữ ngoằn ngoèo của một thứ văn tự khác lạ nhanh chóng và dễ dàng đến như thế! Nhưng từ chốn sâu xa trong tâm khảm chàng nghe thấy có giọng nói thì thầm:
- Ôi! Làm sao chàng có thể hoàn tất một công việc như thế nếu không có nàng trong ý nghĩ, trong tâm tưởng, nếu không tin vào nàng và tình yêu của nàng?
Rồi như trong gió thoảng có tiếng chuông thủy tinh dặt dìu khắp căn phòng, lẹ làng, nhẹ nhàng và thầm thì:
- Em đang ở gần chàng - gần chàng - gần chàng! - Em giúp chàng - hãy can tràng - hãy vững vàng, - Anselmus thương yêu! - Em gắng sức cùng chàng, để chàng là của em!
Anselmus xúc động sâu xa khi nghe được những âm thanh như vậy, và chàng thấy những ký tự khác lạ mỗi lúc lại càng dễ hiểu hơn - hầu như chàng không còn phải đưa mắt nhìn vào bản gốc nữa - dường như trên tấm giấy da thuộc các ký tự đã hiện lên mờ nhạt và chàng chỉ còn việc dùng bàn tay thành thục của mình tô đen lên. Cứ như thế chàng tiếp tục công việc, chìm đắm trong tiếng ngân nga an ủi và yêu thương như gió thoảng lẹ làng và dịu ngọt, cho đến khi đồng hồ điểm sáu tiếng và Lindhorst bước vào phòng. Ông bước đến bàn làm việc và tủm tỉm cười rất lạ, Anselmus lặng lẽ đứng lên, ông nhìn chàng nhưng vẫn mỉm cười giễu cợt như trước đây, nhưng khi ông vừa nhìn vào bản sao thì nụ cười tắt ngấm, mọi cơ gân trên gương mặt đã co lại thành một vẻ nghiêm túc sâu xa và trịnh trọng...
Chẳng bao lâu hình như ông không còn là ông nữa. Đôi mắt thường lấp loé ánh lửa lúc này nhìn chàng trai rất hiền lành, hai bên má nhợt nhạt đã nhuộm chút sắc hồng, và thay vì sự nhạo báng vẫn làm miệng mím lại thì hình như đôi môi mềm và đẹp đã hé mở thành những lời thông minh gây xúc động lòng người. Lúc này toàn bộ con người ông cao hơn, oai phong hơn; chiếc áo choàng rộng thùng thình thu nhỏ lại thành một chiếc hoàng bào có nếp gấp phủ lên vai và lên ngực; dưới những lọn tóc xoăn trắng bạc che phủ vầng trán cao để trần có một giải kim loại bằng vàng chạy quanh đầu.
- Anh bạn trẻ, - ông đổng lý bắt đầu nói bằng một giọng trang trọng, - anh bạn trẻ, đã lâu rồi, trước cả khi anh cảm nhận được điều đó, ta đã biết có những mối liên hệ bí ẩn trói buộc anh với những gì yêu quý nhất, thiêng liêng nhất của ta! Serpentina yêu anh, và một số phận lạ lùng - mà những thế lực thù địch đang chăng dây tai ương đối với nó - sẽ trở thành sự thật, khi con gái ta là của anh, khi anh tiếp nhận khoản hồi môn cần thiết là một chiếc âu vàng, tài sản riêng của nó. Nhưng hạnh phúc của anh trong một cuộc sống cao đẹp hơn chỉ đâm chồi nảy lộc từ đấu tranh. Các nguyên lý thù địch sẽ tấn công anh, và chỉ có sức mạnh nội tâm anh đem ra chống lại mọi cám dỗ mới có thể cứu nổi anh thoát khỏi ô nhục và suy vong. Anh vượt qua giai đoạn học nghề bằng cách đến làm việc ở đây. Niềm tin và nhận thức đưa anh gần tới đích, nếu anh biết bám chắc vào những gì mà anh đã khởi đầu. Hãy mang nàng trung thành trong tâm tưởng, nàng, một kẻ yêu anh, rồi anh sẽ được thấy những điều thần kỳ tuyệt mĩ của một chiếc âu vàng và hạnh phúc mãi mãi. Tạm biệt anh! Đổng lý Lindhorst chờ anh mười hai giờ ngày mai tại phòng anh làm việc! Tạm biệt!
Rồi ông đổng lý âu yếm đẩy chàng sinh viên ra khỏi cửa nhà và khóa lại. Anselmus lúc này ở trong gian phòng xép, nơi chàng đã ăn trưa, có cánh cửa duy nhất ra hành lang. Hoàn toàn đê mê bởi những điều kỳ diệu, Anselmus còn đứng lại trước cửa nhà. Một cánh cửa trên đầu chàng được mở ra, chàng nhìn lên: lại là ông đổng lý Lindhorst, nhưng lúc này là một ông già khoác áo choàng xám bạc như chàng vẫn thường gặp. Ông gọi xuống:
- Ê hê, anh Anselmus quý mến, anh nghĩ ngợi gì thế, chữ Ả Rập vẫn lẩn khuất trong đầu anh phải không? Cho tôi gửi lời chào ông hiệu phó Paulmann, nếu như anh đến đó. Ngày mai lại đến đây, đúng mười hai giờ trưa. Tiền công cho hôm nay có trong túi áo gilê bên phải của anh rồi.
Chàng sinh viên Anselmus quả thật tìm thấy một quan tiền lấp lánh trong túi áo, nhưng chàng chẳng vui về chuyện đó.
“Chuyện gì sẽ xảy ra ta cũng không biết nữa”, - chàng tự nói với mình, - “cho dù ta có bị bủa vây bởi ảo ảnh điên rồ hay ma quái hiện hình thì trong tâm hồn ta Serpentina đáng yêu vẫn cứ sống và tồn tại, và ta muốn thà rằng ta tàn lụi còn hơn phải xa nàng, bởi vì ta biết rằng: ý nghĩ ở trong ta là vĩnh hằng, không một thế lực thù địch nào có thể hủy diệt nó, và phải chăng ý nghĩ ấy không có gì khác hơn là tình yêu của Serpentina?”.
❀ ❀ ❀
[1] Hoffmann dùng một số từ đồng âm với tiếng chuông: bính boong - chàng trai - nhanh-nhanh-nhảy-nhảy, chủ yếu lấy âm thanh, không có ý nghĩa gì về câu cú, chúng tôi tạm dịch.
