Hai thiếu niên tay cầm cần câu chạy về phía bờ sông. Trời đang lất phất mưa phùn, ngõ nhỏ ngập đầy bùn lầy, mấy con giun đất cổ trắng bị nước mưa ngập cho trồi lên đang vụng về bò nguầy nguậy trong đám bùn. Hồi đó chúng tôi học lớp năm, tôi mười hai tuổi, Tiền Anh Hào mười ba tuổi.
Thấy giun đất, tôi dừng bước, kêu lên:
“Tiền Anh Hào, chúng ta vẫn chưa có mồi câu.”
Cậu ấy nói: “Ồ, tớ quên mất.”
Tôi nói: “Đỗ này có con giun đất to.”
Cậu ấy quay lại, liếc nhìn một cái, rồi quay đầu đi nhổ nước bọt nói:
“Tớ ghét nhất giun đất cổ trắng. Bị nó cắn là bị bệnh phong hủi đấy.”
Tôi nói: “Giun đất cổ trắng mùi nồng, cá thích ăn.”
“Cậu bắt chúng đi.” Cậu ấy nói.
Tôi ngắt một chiếc lá đậu rũ trên hàng rào kẹp con giun đất cổ trắng lên, nó ngọ nguậy trong tay tôi. Tiền Anh Hào liếc nhìn một cái, thế mà lại túm cổ nôn ọe.
Tôi hỏi: “Cậu làm sao thế?”
Cậu ấy xua xua tay, lau nước mắt nói:
“Tớ sợ giun đất cổ trắng, cậu mau vứt nó đi.”
Tôi tìm một mảnh thủy tinh vỡ, cắt con giun thành mấy đoạn. Nó tiết ra một ít máu xanh và bùn vàng.
Dòng sông chỉ có nửa ngấn nước, giữa dòng lững lờ trôi mấy đám bọt vàng, chúng tôi chọn một nơi mọc đầy cỏ sậy rậm rạp để ngồi xổm xuống, bờ sông ở đây uốn cong một góc, tạo thành một vũng nước lặng, cá chạch tràu và cá trê rất thích tìm mồi ở vùng nước lặng.
Chúng tôi thả đoạn dây cước quấn trên cần câu xuống, dây cước cong queo, không duỗi thẳng được, Tiền Anh Hào nói không sao đâu dây cước là dây chìm, thả xuống nước tự khắc sẽ thẳng, cậu ấy bảo Triệu Kim cậu móc mồi đi, tớ sợ giun đất cổ trắng. Tôi giúp cậu ấy móc mồi, bản thân cũng móc mồi xong, chúng tôi từ từ thả lưỡi câu và dây cước xuống mặt nước. Trên mặt nước lập tức nổi lên hai chiếc phao làm bằng cỏ ống. Lúc này trên bờ sông truyền lại hai tiếng chó sủa gâu gâu. Chúng tôi quay đầu lại, nhìn thấy con chó đen "Ba Lũ" nhà Tiền Anh Hào ngoe nguẩy cái đuôi sủa chúng tôi. "Ba Lũ" toàn thân đen nhánh, chỉ có hai phía trên mắt là có mỗi chùm lông vàng sậm. Tiền Anh Hào giơ tay vẫy "Ba Lũ", nói:
“‘Ba Lũ’ qua đây!”
“Ba Lũ” luồn qua đám cỏ sậy, thận trọng đi đến bên cạnh chúng tôi, ngoe nguẩy đuôi, làm đám cỏ sậy cọ vào nhau sột sột soạt soạt, còn sủa ẳng ẳng trước dòng nước sông đang cuồn cuộn chảy phía trước. Tiền Anh Hào vỗ vỗ đầu nó, nói:
“Nằm xuống, đừng sủa! Mày sủa là cá không cắn câu nữa đâu.”
“Ba Lũ” ngoan ngoãn nằm xuống bên cạnh Tiền Anh Hào, hai chân trước duỗi thẳng, cái đầu gác lên chân trước, đôi mắt sáng rực đăm đăm nhìn dòng nước.
Mưa phùn như sương khói, mặt sông mờ ảo một màu. Chiếc phao trôi lững lờ trên mặt nước, không có con cá nào cắn câu. Một con cóc gầy gò khó nhọc bơi qua dòng nước xiết, đi vào vùng nước lặng trước mặt chúng tôi, nó thong thả dùng chân trước quạt nước chân sau đạp nước khép nước, để lại trên mặt nước phẳng lặng một gợn sóng rộng, lan đến chiếc phao của chúng tôi. Lông trên cổ "Ba Lũ" cuộn lên, rên rỉ gừ gừ. Tiền Anh Hào đè đầu nó nói:
“‘Ba Lũ’ nghe lời, đừng sủa, một con cóc thôi, đừng để ý đến nó.”
“Ba Lũ” đã yên lặng. Con cóc cuối cùng cũng lên bờ, bò vào bụi cỏ sậy sát mép nước, trừng mắt thở hồng hộc, một con dế sành bụng bự, kêu lanh lảnh trong đám cỏ sậy bên cạnh chúng tôi. Quan sát hồi lâu, cuối cùng chúng tôi cũng phát hiện ra nó nhờ cái râu đang run rẩy của nó. Khi tôi đứng dậy định bắt nó, Tiền Anh Hào nói:
“Đừng động đậy, cá nghe thấy tiếng dế kêu, tưởng không có nguy hiểm, sẽ đến cắn câu đấy.”
Tôi nói: “Đừng nhảm nhí nữa, cá có mọc tai đâu, sao mà nghe thấy tiếng dế kêu chứ.”
Cậu ấy nói: “Cậu làm sao biết cá không mọc tai nào?”
Tôi nói: “Tớ thấy cá không có tai!”
Cậu ấy nói: “Tai cá ngậm ở trong miệng, lúc cần nghe ngóng thì nhổ ra, lúc không cần nghe ngóng thì ngậm lại.”
Tôi hỏi: “Cậu nhìn thấy bao giờ chưa?”
Cậu ấy nói: “Tớ không có phúc lớn đến thế, bố tớ bảo ai mà nhìn thấy cá nhổ tai từ trong miệng ra thì có phúc lớn lắm.”
Tôi nói: “Bố cậu chỉ giỏi bịa chuyện lừa trẻ con.”
Cậu ấy nói: “Cậu tin thì tin, không tin thì thôi.”
Con cóc vừa nghỉ ngơi xong lại kêu ồm ộp. Trên trán nó phồng lên hai chiếc túi khí trong suốt màu trắng sữa, cứ phập phồng co giãn, trông rất đẹp mắt.
“Ba Lũ” chợt đứng phắt dậy, lớp lông trên cổ cuộn lên như sóng trào, hướng về mặt sông, gầm gừ trầm đục.
Phao nổi trên mặt nước bắt đầu động đậy, trước tiên là phao chiếc cần câu của tôi động, tiếp theo phao cần câu của Tiền Anh Hào cũng động, tôi giơ tay định giật cần, thì bị Tiền Anh Hào ngăn lại, cậu ấy hạ giọng nói:
“Cá đang thăm dò, đừng vội, đợi nó kéo chìm hẳn phao xuống hãy giật cần.”
Phao nhấp nhô nhẹ nhàng, quả nhiên loài cá rất xảo quyệt. Khi tôi đang thầm khâm phục kinh nghiệm câu cá của Tiền Anh Hào, thì hai chiếc phao trên mặt nước gần như cùng lúc bị kéo thốc xuống nước. Tiền Anh Hào hét lớn:
“Giật cần!”
Tôi vung mạnh chiếc cần câu đã sớm âm thầm nắm chặt trong tay ra phía sau, dây nước kêu oang oang một tiếng, một luồng ánh nước cùng một vật màu vàng bay vút qua đầu chúng tôi rơi nặng nề lên bờ sông.
Khi Tiền Anh Hào vung cần, cần câu gãy rắc một tiếng. Cậu ấy túm lấy nửa đoạn cần gãy, kéo dây câu lên khỏi mặt nước. Tôi nhìn thấy một con cá chạch tràu lớn màu xám bạc to bằng bắp tay đang lơ lửng trên mặt nước quẫy đạp phành phạch, đồng thời phát ra tiếng kêu ríu rít. Tiền Anh Hào vung nửa đoạn cần gãy, con cá chạch tràu tuột lưỡi câu rách mang, thoăn thoắt rơi xuống bên cạnh con cóc nọ, con "Ba Lũ" nãy giờ vẫn gầm gào nhảyót liền chồm xuống từ trên cao. Nó nôn nóng lập tức lập công, cắm đầu nhảy ùm xuống nước. Con cá chạch tràu mập ú ấy sớm đã nhảy ùm về lại trong nước, quẫy lên một bọng nước, rồi biến mất không tăm tích.
“Ba Lũ” từ trong nước nhảu lên, chật vật lắc mình hất tung nước bẩn trên người đi.
Chúng tôi nhảy lên bờ sông, nhìn thấy trên lưỡi câu của tôi vắt vẻo một con cá trê miệng rộng màu vàng. Nó đang giãy giụa đầy phẫn nộ và tuyệt vọng trên bờ sông. "Ba Lũ" vẫn còn chưa nguôi giận lao tới, cắn chết tươi nó chỉ trong một ngắp.
Tôi giật lưỡi câu ra khỏi bụng cá trê.
Tiền Anh Hào buồn bã chán nản.
Tôi nói: “Anh Hào, chúng ta câu tiếp đi. Con cá trê này hai đứa mình giữ.”
Cậu ấy nói: “Tiếc thật đấy một con cá chạch tràu lớn! Thằng này khỏe thật, chắc chắn là một con tinh cá chạch rồi.”
Chúng tôi bẻ một cành liễu, xỏ qua mang cá trê, quật nó thêm mấy cái rồi đặt vào trong bụi cỏ sậy.
Cậu ấy nối lại cần câu, nói:
“Giúp tớ móc mồi với, không tin là không câu được nó!”
Tôi giúp cậu ấy móc giun vào.
Chúng tôi cắm cần câu xuống lớp bùn dưới chân. Mọi thứ lại trở về vẻ yên tĩnh. Mưa phùn đã làm tóc chúng tôi ướt sũng, lưng áo vải thô cũng ướt đẫm. Hơi lạnh thấm vào. "Ba Lũ" đứng bên cạnh chúng tôi run lẩy bẩy. Tiền Anh Hào vỗ vỗ đầu nó, nói:
“‘Ba Lũ’, về nhà đi!”
“Ba Lũ” không mấy tự nguyện bước lên bờ sông, cúp cái đuôi ướt sũng, lững thững chạy đi.
Tiền Anh Hào nói: “Cậu có biết hà vương của sông chúng ta là gì không?”
Tôi hỏi: “Hà vương gì cơ?”
Cậu ấy nói: “Sông nào mà chẳng có một đại vương.”
“Hà vương trong sông Giao của chúng ta là ai?”
“Là một con cá chạch tràu lớn.” Cậu ấy nói đầy vẻ thần bí, “Bố tớ bảo con cá chạch tràu lớn đó to hơn cả cái lu nước, dài hơn cả đòn gánh, có thể biến thành một thư sinh áo trắng lên bờ làm điều ác.”
“Làm điều ác gì?”
“Cái đó thì tớ chịu,” cậu ấy nói, “dù sao thì cũng là làm điều ác.”
Tôi chợt cảm thấy sống lưng tê rần lạnh toát, dưới dòng nước trước mắt, hình như bất cứ lúc nào cũng có thể nhảy ra một tên thư sinh áo trắng, kéo chúng tôi xuống sông dìm chết.
“Cậu có biết hà vương của sông Vận Lương là ai không?” Cậu ấy hỏi tôi.
Tôi đăm đăm nhìn vào mắt cậu ấy, hai tay vô thức túm lấy đám cỏ sậy bên người.
“Hà vương của sông Vận Lương là một con cá chép lớn màu xanh.” Cậu ấy nói: “Cậu có đoán được nó lớn thế nào không?”
Tôi sợ hãi lắc đầu.
Cậu ấy nói: “Bố tớ bảo có một năm sau trận lụt lớn, một ông lão nhặt được một chiếc vảy cá chép lớn trong lớp bùn bên sông Vận Lương, cậu đoán xem chiếc vảy đó lớn cỡ nào — to bằng cái vung nồi mười gang ấy! Một chiếc vảy đã to thế đấy, cậu thử nghĩ xem con cá rốt cuộc lớn đến nhường nào?”
Tôi giật mình há hốc miệng.
“Trong sông Vận Lương yêu tinh nhiều lắm đấy!” Cậu ấy nói, “Bố tớ bảo đời Tống hoàng đế sai Bao Hắc Tử giám công tu sửa sông Vận Lương đoạn nam quyết bắc, đoạn bắc quyết nam, tức đến mức Bao Hắc Tử cho đúc mười hai chiếc máy chém đồng ném xuống sông. Nước sông sục sôi như nồi canh trào lên, từng ngợm nước máu trào ngược lên, cuối cùng nước cả dòng sông đều bị nhuộm đỏ, xác những con yêu cá, yêu ba ba, yêu cua ấy nổi lên từng đoạn, cách mấy chục dặm ngửi cũng thấy mùi tanh tưởi. Sau đó, từ dưới sông có một ông lão râu xanh mặc áo vải thô đi lên, nhìn thấy Bao Hắc Tử, chắp tay vái một cái, nói Bao đại nhân, tôi phục rồi, không dám đối đầu với ngài nữa đâu, xin ngài mau hạ lệnh cho mấy chiếc máy chém đồng đừng chém nữa, chém nữa là tôi chẳng còn lại ai ngoài cây cột độc hành đâu. Bao Hắc Tử nói ngươi thực sự phục rồi chứ? Ông lão nói thực sự phục rồi. Bao Hắc Tử nói miệng ngươi phục hay lòng phục? Ông lão nói tôi lòng phục rồi. Bao Hắc Tử nói miệng ngươi vẫn chưa phục à? Ông lão vội nói phục phục phục, miệng phục lòng cũng phục rồi, cầu Bao đại nhân mau hạ lệnh đi. Bao Hắc Tử nói không chém cho các ngươi máu chảy thành sông thì các ngươi không biết lợi hại của Bao lão gia ta đâu, Bao lão gia ta cũng chẳng phải tay vừa. Yêu tinh lão lão vội nói không phải tay vừa không phải tay vừa Bao đại nhân tốn dầu lắm đấy. Bao Hắc Tử được yêu tinh nịnh hót, sướng đến nỗi toét miệng cười, cười xong liền hạ lệnh: Vương Triều Mã Hán, phân phó người vớt máy chém đồng lên đi!”
“Cậu toàn bịa chuyện lừa tớ.” Tôi nói.
“Là bố tớ kể cho tớ đấy!” Cậu ấy nói, “Bố tớ từng tham gia chiến dịch Mạnh Lương Cố, lại từng đánh phủ Khai Phong, còn từng tham gia kháng Mỹ viện Triều, người khác có thể nói nhảm, bố tớ có thể nói nhảm chắc?”
Bố cậu ấy có lịch sử vẻ vang như thế, đương nhiên không thể nói nhảm rồi. Thế thì, dòng nước sông thần bí này chắc chắn ẩn giấu Vua cá chạch to hơn cả lu nước, còn có tinh cá chép, quái cá trê, tinh ba ba, yêu cua, tinh tôm, lại còn cả ma chết đuối, quỷ bắt hồn... Nghĩ đến đây khiến tôi không khỏi toàn bộ cơ thể căng cứng, da đầu tê rần từng trận. Nhìn dòng nước sông ấy, chỗ nào cũng thấy kỳ quái. Bông hoa hướng dương trôi xuôi dòng kia, chẳng lẽ là do tinh ba ba biến thành để dụ dỗ trẻ con? Cùm bọt sóng trắng xóa vang dội ở đằng xa kia, ai dám đảm bảo đó không phải là bọt do tinh cá chạch phun ra? Lại còn những cái xoáy nước lúc ẩn lúc hiện kia, chắc chắn là do yêu cua khuấy động bằng chiếc kìm lớn của nó. Tôi như nhìn thấy vô số đôi mắt yêu quái lạnh lẽo dưới mặt nước, đang chằm chằm nhìn chúng tôi, như thể chúng bất cứ lúc nào cũng sẽ lao vút lên mặt nước, hoặc giống như con cóc kia chầm chậm, lén lút bò lên, rồi kéo chúng tôi xuống nước, ăn thịt chúng tôi, khiến chúng tôi cũng biến thành những oan hồn chết đuối lang thang dưới nước suốt ngày...
“Tiền Anh Hào, tớ... tớ không muốn câu nữa...” Tôi đứng bật dậy.
“Đừng vội,” cậu ấy đè tôi lại, nói, “Cậu nghe kìa, ‘Côn Quải’ ra rồi.”
“‘Côn Quải’ gì cơ?”
“Cậu nghe kìa!”
Phía tây bụi cỏ sậy là một con "đất long" được đắp lên để làm giảm sức xung kích của dòng nước vào đê cát, đầu trên của nó nối liền với bờ sông, đầu dưới kéo dài xuống dòng nước. Trên "đất long" mọc đầy hoa đậu chổi và từng lùm tam lừa. Phía bên phải của "đất long" là một vùng nước tù rộng lớn. Vùng nước tù mọc đầy cỏ sậy, bụi liễu, từ trong đó truyền ra tiếng kêu lanh lảnh ẩm ướt hô ứng lẫn nhau của hai con cóc nhỏ:
“Quy nhi — qua nhi — quy nhi — qua nhi —”
Đây là một loài cóc rất hiếm thấy, chỉ to bằng ngón tay cái người lớn, cái bụng hồng hào, cái miệng hồng hào, mỗi năm chỉ xuất hiện sau những trận mưa dầm dề, hễ trời tạnh ráo là không bao giờ thấy bóng dáng hay nghe thấy tiếng kêu của chúng nữa.
“Cậu có biết chúng biến thành từ cái gì không?” Tiền Anh Hào thần bí hỏi.
“Không biết.” Tôi run rẩy nói.
“Là do hai cô con gái lớn biến thành đấy.” Cậu ấy nói, “Bố tớ bảo ngày xưa có hai cô con gái lớn ra sông giặt quần áo, mải hắt nước đùa giỡn, để nước cuốn mất áo và chày gỗ. Hai cô ấy xuống sông vớt, kết quả là chết đuối cả đôi, biến thành một cặp cóc nhỏ, một con tên Côn (chày gỗ), một con tên Quải (áo ngắn).”
“Thế cóc nhỏ có đực có cái không?” Tôi hỏi, “Không thì sao chúng sinh sôi nảy nở được?”
“Cái đó thì tớ chịu,” cậu ấy nói, “dù sao thì bố tớ bảo loài cóc nhỏ này là do hai cô con gái lớn biến thành.”
Trên sông nổi lên một trận gió, hơi lạnh thấu xương. Bụi cỏ sậy đằng sau sột soạt một trận, "Ba Lũ" chui ra từ đám cỏ sậy, chen chúc vào giữa chúng tôi.
“Cậu nói xem hai chúng ta sau khi chết đuối sẽ biến thành cái gì?” Cậu ấy đột nhiên hỏi tôi, trong đôi mắt lấp lánh đốm lửa xanh lè.
Tôi theo bản năng siết chặt đám cỏ sậy, nói:
“Không biết... tớ không biết...”
“Tớ nghĩ chúng ta nên biến thành hai nhân ngư nhỏ màu đen, mỗi khi nước sông dâng cao, chúng ta sẽ đứng trên mặt nước hát...”
“Hát bài gì?”
“Năm chín ba tám nào, giặc tới trung nguyên, trước chiếm Lô Cầu Kiều sau chiếm Sơn Hải Quan, đường tàu hỏa kéo dài đến Tế Nam chúng ta...”
Lúc này giữa dòng sông cuộn lên một trận bọt nước, một vật tròn vo, xanh mờ đang lăn lộn trong bọt nước.
Tôi hét lên một tiếng quái dị, tay bấu chân cào trèo lên bờ sông, chẳng màng đến con cá trê vừa câu được, chẳng màng đến cần câu, chẳng màng đến Tiền Anh Hào và "Ba Lũ", lại càng chẳng màng dưới chân là bùn hay nước, cắm cổ chạy tháo thân về nhà.
Sau đó, Tiền Anh Hào mang theo "Ba Lũ" đem cần câu và cá trê đến nhà tôi, đồng thời nói cho tôi biết, con quái vật lăn lộn trong nước kia thực ra là một quả dưa hấu lớn. Cậu ấy bảo cậu ấy nhảy xuống nước vớt quả dưa hấu lên, tại chỗ dùng đấm đập vỡ, khoét một ít ruột đỏ ra nếm thử, một mùi chua thối, ngâm trong nước lâu ngày nên hỏng mất rồi.