Victoria Klonowska, thư ký người Ba Lan, là mỹ nhân ở văn phòng của Oskar, và ông mau chóng có quan hệ tình ái lâu dài với cô. Ingrid, tình nhân người Đức của ông, chắc thừa biết, như Emilie Schindler biết về Ingrid. Bởi vì Oskar chưa bao giờ là một người tình kín đáo. Ông có một nết thành thật trẻ thơ trong tình ái. Chẳng phải là ông thích khoa trương. Chỉ là ông không bao giờ thấy phải nói dối, phải lẻn vào khách sạn bằng cầu thang hậu, phải khẽ khàng gõ cửa nhà một cô gái lúc nửa khuya. Do Oskar không thực sự tìm cách nói dối đàn bà của mình, họ không có nhiều bài để chơi; những lập luận quen thuộc trong tình yêu thành ra khó nói.
Tóc vàng búi cao trên gương mặt xinh đẹp, quyến rũ, trang điểm đậm, Victoria Klonowska trông giống mẫu phụ nữ hồn nhiên, coi những bất tiện của lịch sử chỉ như sự can thiệp tạm thời vào dòng chảy thật sự của cuộc sống. Giữa mùa thu của những trang phục giản đơn này, Klonowska trông thật lả lơi trong chiếc jacket, áo blouse diềm bèo và váy bó. Thế nhưng cô lại rất quyết đoán, hiệu quả, lanh lợi. Cô cũng theo chủ nghĩa dân tộc, thực tế kiểu Ba Lan. Chính cô về sau đã điều đình với giới chóp bu của Đức để người tình Sudeten của cô được SS thả ra. Nhưng lúc này Oskar có một nhiệm vụ ít mạo hiểm hơn cho cô.
Ông cần tìm một quán bar hoặc quán cabaret ngon nghẻ ở Cracow để đưa bạn bè đến. Không phải quan hệ làm ăn, không phải đám chóp bu ở Tổng cục Quân giới. Bạn bè thực sự. Một nơi sôi nổi, không có sự xuất hiện của các quan chức trung niên.
Klonowska có biết chỗ nào như vậy không?
Cô phát hiện ra một quán nhạc jazz lý tưởng dưới tầng hằm ở khu phố nhỏ phía Bắc Rynek, quảng trường thành phố. Đây là nơi lui tới ưa thích của giới sinh viên và các giáo viên trẻ ở trường đại học, nhưng chính Victoria thì chưa đến đây bao giờ. Những người đàn ông trung niên từng theo đuổi cô trong thời bình sẽ chẳng bao giờ muốn đến một quán sinh viên. Nếu muốn, anh có thể thuê một hốc tường có rèm che để tụ tập riêng tư dưới sự ngụy trang của những giai điệu mang màu sắc thổ dân. Vì có công tìm ra câu lạc bộ âm nhạc này, Klonowska được Oskar đặt biệt hiệu là “Columbus”. Đường lối của đảng quan niệm nhạc jazz không chỉ suy đồi về nghệ thuật mà còn biểu hiện một thứ thú tính hạ đẳng, đậm chất châu Phi. Nhịp ump-pa-pa của các điệu van thành Vienna mới là nhịp điệu ưa thích của giới SS và các quan chức của đảng, và họ thực sự tránh các câu lạc bộ jazz.
Khoảng Giáng sinh 1939, Oskar tổ chức một bữa tiệc ở câu lạc bộ cho một số bạn bè. Như mọi kẻ có khiếu tạo dựng quan hệ, ông chẳng bao giờ thấy khó khăn khi phải uống với người mình không thích. Nhưng đêm đó thực khách đều là người ông có cảm tình. Hơn nữa, họ đương nhiên đều hữu ích, những nhân vật cấp thấp nhưng không phải là không có ảnh hưởng tại nhiều cơ quan khác nhau của Chính quyền chiếm đóng, và tất cả đều ít nhiều đang chịu cảnh lưu đày kép - không chỉ xa nhà, mà dù ở trong hay ngoài nước, họ đều thấy không thoải mái theo nhiều cách khác nhau dưới chế độ này.
Ví dụ, có một nhân viên địa chính trẻ người Đức ở Sở Nội vụ. Anh ta là người xác định địa giới nhà máy đồ tráng men của Oskar ở Zablocie. Đằng sau nhà máy của Oskar, Deutsche Email Fabrik (DEF), có một bãi đất trống với hai nhà máy liền nhau, một xưởng vỏ hộp và một xí nghiệp máy sưởi. Schindler rất hào hứng khi phát hiện ra, phần lớn diện tích đất trống, theo anh địa chính viên này, thuộc về DEF. Viễn cảnh mở rộng sản xuất nhảy múa trong đầu ông. Dĩ nhiên, anh địa chính viên được mời vì anh là người tử tế, dễ nói chuyện, và vì qua anh ông có thể nắm thông tin về cấp phép xây dựng trong tương lai.
Viên cảnh sát Herman Toffel và nhân viên SD Reeder đều có mặt, cùng với một sĩ quan trẻ - cũng làm địa chính, tên là Steinhauser - ở Tổng cục Quân giới. Oskar quen và có cảm tình với họ trong quá trình chạy giấy phép mở nhà máy. Ông thích bù khú với họ. Ông vẫn luôn tin rằng, trừ hối lộ ra thì cách tốt nhất để cởi nút thắt Gordius[1] của bộ máy quan liêu là nhậu.
Cuối cùng là hai nhân vật ở Abwehr. Đầu tiên là Eberhard Gebauer, viên trung úy đã tuyển mộ Oskar vào Abwehr hồi năm trước. Thứ hai là Thiếu úy Martin Plathe ở sở chỉ huy của Canaris tại Breslau. Chính nhờ được Gebauer tuyển mộ mà Herr Oskar Schindler mới phát hiện được Cracow là một thành phố đầy cơ hội ra sao.
Sẽ có một sản phẩm phái sinh từ sự hiện diện của Gebauer và Plathe. Oskar vẫn có tên trong danh sách điệp viên của Abwehr và, trong những năm ở Cracow, sẽ tiếp tục thỏa mãn Văn phòng Breslau của Canaris bằng việc cung cấp thông tin về hoạt động của lực lượng SS kình địch với họ. Gebauer và Plathe sẽ xem việc Oskar mang theo một viên cảnh sát ít nhiều bất mãn như Toffel, và cả Reeder từ SD, như một ân huệ tình báo, một món quà riêng biệt ngoài rượu ngon và bạn hiền.
Tuy không thể biết chính xác mỗi người đã nói gì tối hôm đó, nhưng từ những gì Oskar chia sẻ sau này về từng người, chúng ta có thể tái hiện câu chuyện một cách tương đối hợp lý.
Dĩ nhiên chính Gabauer sẽ là người đề nghị nâng cốc, nói rằng mình không định chúc chính phủ, quân đội hay nguyên thủ, mà sẽ chúc nhà máy đồ tráng men của ông bạn quý Oskar Schindler. Vì nếu nhà máy ăn nên làm ra thì sẽ có thêm nhiều bữa tiệc nữa, tiệc theo phong cách Schindler, những bữa tiệc hoành tráng nhất.
Nhưng sau khi cạn chén, một cách tự nhiên, câu chuyện chuyển sang chủ đề đã khiến mọi cấp chính quyền phải băn khoăn hoặc ám ảnh. Dân Do Thái.
Ngày hôm ấy Toffel và Reeder phải có mặt ở ga Mogilska để giám sát việc đổ bộ dân Ba Lan và Do Thái từ các chuyến tàu chạy về miền Đông. Những người này bị đưa đến đây từ Vùng Lãnh thổ Sáp nhập, những khu vực mới chinh phục trước kia từng là của Đức. Toffel không định phàn nàn về tiện nghi của hành khách trên các toa gia súc của tuyến Ostbahn, tuy có ghi nhận rằng trời lạnh. Nhưng chuyên chở người bằng toa gia súc vẫn còn là điều mới mẻ, và các toa cũng chưa đông đến vô nhân tính như sau này. Điều làm Toffel khó hiểu là chính sách đằng sau nó.
Có một tin đồn dai dẳng, Toffel nói, rằng chúng ta đang chiến tranh. Và trong bối cảnh đó, Vùng Lãnh thổ Sáp nhập thiên sinh thuần khiết không thể chấp nhận dăm gã Ba Lan và tới nửa triệu tên Do Thái. “Toàn tuyến Ostbahn,” Toffel nói, “đã bị đảo lộn để tống chúng đến chỗ ta.”
Hai sĩ quan Abwehr lắng nghe, trên mặt phảng phất nụ cười. Đối với SS, kẻ thù trong nhà có thể là dân Do Thái, nhưng với Canaris kẻ thù trong nhà chính là SS.
SS, Toffel nói, giành toàn quyền sử dụng mạng lưới đường sắt từ ngày 15 tháng Mười một. Nhiều công văn giận dữ của SS gửi giới lãnh đạo Quân đội, theo Toffel, đã qua bàn làm việc của anh ở phố Pomorska, cáo buộc Quân đội không tôn trọng thỏa thuận và chiếm dụng Ostbahn quá thời hạn hai tuần. Bố khỉ, Toffel hỏi, không phải là Quân đội được ưu tiên hàng đầu, và bao lâu tùy thích, trong việc sử dụng đường sắt à? Không thì họ triển khai quân kiểu gì? Toffel hỏi, vẫn uống say sưa. Bằng xe đạp chắc?
Oskar hơi buồn cười khi hai sĩ quan Abwehr không bình luận gì. Họ nghi Toffel định bẫy họ chứ không đơn giản là say rượu.
Tay địa chính viên và người đồng nghiệp đến từ Tổng cục Quân giới hỏi thêm Toffel về những chuyến tàu đặc biệt vừa đến Mogilska. Chẳng bao lâu nữa những chuyến hàng này sẽ chẳng còn gì đáng nói: vận chuyển người sẽ trở thành chuyện thường ngày trong chính sách tái định cư. Nhưng vào tối Oskar tổ chức tiệc Giáng sinh, đó vẫn là một điều mới lạ.
“Họ gọi đấy là,” Toffel, “tập trung. Đó là khái niệm các anh sẽ thấy trong các văn bản. Tập trung. Tôi thì gọi đây là một nỗi ám ảnh chết tiệt.”
Chủ quán dọn lên mấy đĩa cá trích với nước xốt. Món cá này đưa cay rất hợp, và trong khi họ ngốn nhiệt tình, Gebauer nói về Judenrat, các Hội đồng Do Thái của từng địa phận, được thành lập theo lệnh của Toàn quyền Frank. Ở các thành phố như Warsaw và Cracow, Judenrat có hai mươi tư thành viên được bầu ra và chịu trách nhiệm thực hiện đầy đủ mọi mệnh lệnh của chế độ. Judenrat ở Cracow mới đi vào hoạt động chưa đầy một tháng; Marek Biberstein, một quan chức khả kính trong hội đồng thành phố, được chỉ định làm Chủ tịch. Thế mà, Gebauer nhận xét, nghe nói họ đã tiếp cận Lâu đài Wavel với một lịch lao động luân phiên cho người Do Thái. Judenrat sẽ cung cấp lực lượng lao động để đào mương, nhà vệ sinh công cộng, và dọn tuyết. Các vị có thấy như thế là quá ư hợp tác không?
Không hề, kỹ sư Steinhauser của Tổng cục Quân giới nói. Bọn chúng cho rằng việc cung cấp các đội lao động sẽ chấm dứt tình trạng trưng dụng ngẫu nhiên, vốn thường đi kèm với đánh đập và đôi khi là một viên đạn vào đầu.
Martin Plathe nhất trí. Chúng sẽ hợp tác để tránh những điều tồi tệ hơn. Cái này đã thành phương pháp rồi - các vị phải hiểu điều đó. Chúng luôn mua chuộc nhà chức trách bằng cách hợp tác trước rồi đàm phán sau.
Gebauer dường như chủ đích tung hỏa mù cho Toffel và Reeder bằng cách đẩy câu chuyện đi xa hơn, bằng cách tỏ ra say sưa phân tích về dân Do Thái hơn bình thường. “Để tôi kể các vị nghe chữ hợp tác mà tôi muốn nói là gì. Frank thông qua sắc lệnh bắt buộc tất cả dân Do Thái ở vùng Đức thuộc phải đeo ngôi sao. Sắc lệnh mới ra được vài tuần, ở Warsaw có ngay một nhà máy Do Thái cho ra lò hàng loạt sao nhựa giặt được, giá ba złoty một chiếc. Cứ như thể chúng không hiểu bản chất quy định ấy là gì. Như thể đó là phù hiệu của câu lạc bộ xe đạp.”
Sau đó mọi người bèn gợi ý, vì Schindler sản xuất đồ tráng men, ông có thể cân nhắc khả năng ép một ngôi sao tráng men hảo hạng ở nhà máy của mình và bán lẻ qua hàng kim khí do Ingrid bạn gái ông giám sát. Một người nhận xét rằng với dân Do Thái ngôi sao giống như một thứ quốc huy, quốc huy của một đất nước đã bị La Mã tiêu diệt, nay chỉ còn tồn tại trong tâm trí những người Zionist[2]. Cho nên có lẽ họ thấy tự hào khi đeo nó.
“Vấn đề là,” Gebauer tiếp, “dân Do Thái không có tổ chức nào để tự cứu mình. Chúng chỉ có kiểu tổ chức để sống-sót-qua-bão-tố. Nhưng lần này thì khác. Cơn bão sẽ do SS thực hiện.” Một lần nữa, Gebauer tỏ vẻ, tuy không quá văn hoa, tán thành sự triệt để đầy chuyên nghiệp của SS.
“Thôi nào,” Plathe nói, “cùng lắm thì bọn chúng sẽ bị lùa ra Madagascar, nơi thời tiết còn đẹp hơn Cracow này.”
“Tôi không tin chúng sẽ có cơ hội trông thấy Madagascar,” Gebauer nói.
Oskar đề nghị thay đổi chủ đề. Ông là chủ tiệc cơ mà?
Thực ra, Oskar đã nhìn thấy Gebauer trao giấy tờ giả để bay sang Hungary cho một doanh nhân Do Thái tại quầy bar của khách sạn Cracovia. Có thể Gebauer đã nhận tiền của người nọ, mặc dù ông ta có vẻ là người quá nhạy cảm về đạo đức để buôn giấy tờ, bán chữ ký và con dấu. Nhưng chắc chắn, bất chấp thái độ trước mặt Toffel, ông ta không phải người căm ghét Do Thái. Những người kia cũng vậy. Vào Giáng sinh 1939, với Oskar, họ đơn giản là một sự giải thoát khỏi đường lối chính thống đầy khoa trương. Sau này, họ sẽ có những tác dụng tích cực hơn.
❀ ❀ ❀
[1] Có một lời tiên tri rằng người nào có được nút thắt huyền thoại của Gordius, vua xứ Gordium, sẽ cai trị châu Á. Về sau Alexander Đại đế dùng kiếm chém đứt nút thắt này.
[2] Những người Do Thái theo đuổi việc phục hồi Nhà nước Israel.
