Mái tóc bạc phơ của ông lúc nào chải chuốt gọn gàng từ trước ra sau, trông như vừa chải keo vuốt tóc, gió thổi cũng khó lòng làm rối. Sắc mặt ông hồng hào, đôi mắt có thần, hệt như một cán bộ lãnh đạo xuất thân từ học giả hay trí thức.

Ông là viện trưởng một bệnh viện trong quân đội, tên là Từ Đào. Phó viện trưởng chính là vợ ông,Ngô Húc Quân. Trước kia họ rất bận, bận đến mức con gái gọi mẹ là dì — cũng quên mất. Bà ngoại hỏi: "Con bú sữa ai mà lớn lên?" Con gái không chút do dự chỉ bàn tay nhỏ xíu về phía trạm sữa trên phố: "Bú sữa chú bộ đội mà lớn lên."

Lúc ấy, trong lòng họ chỉ có một ý niệm: Phải giúp Mao Trạch Đông có một cơ thể khỏe mạnh. Ông là bác sĩ chăm sóc sức khỏe cho Mao Trạch Đông, còn bà là y tá trưởng của Mao Trạch Đông.

Bây giờ ông vẫn rất bận. Mỗi lần trò chuyện chưa quá mười câu, thể nào cũng bị người đến tìm ngắt lời. Chữa bệnh, đi buồng, giảng bài, nghiên cứu học thuật... Tôi bảo: "Không được, chúng ta phải tìm một khoảng thời gian trọn vẹn." Ông đáp: "Vậy thì đành đợi đến Tết Nguyên đán thôi."

Ngày cuối năm, hai chúng tôi chui vào phòng làm việc của ông. Ông rất trân trọng thời gian, nói chuyện đi thẳng vào vấn đề: "Tôi biết, tính cách của các nhân vật lãnh đạo luôn thu hút rất nhiều nhà văn. Dưới góc độ một con người, Mao Trạch Đông rất có sức hút... bởi vì ông ấy luôn mong chờ những thử thách."

Lần khám sức khỏe đầu tiên

Hôm đó, tôi đi thăm Phó Liên Chương. Chúng tôi rất thân thiết, là đôi bạn vong niên, không gì không dám nói.

Không biết dây thần kinh nào của ông ấy bỗng bị chạm vào, ông chằm chằm nhìn tôi với ánh mắt kỳ lạ.

"Sao thế ạ?" Tôi hỏi.

"Ừm," ông hắng giọng một tiếng, bỗng cười nói, "Hay là tôi giới thiệu cậu đến chỗ Chủ tịch làm việc nhé?"

"Hả?" Hàm trên và hàm dưới của tôi tách ra một khoảng, nửa ngày không khép lại được.

"Sao nào, không muốn à?"

"Gánh nặng lớn thế này làm sao tôi gánh nổi chứ?"

"Sao lại không gánh nổi, cậu là nhân tài tốt nghiệp Đại học Y Bắc Kinh cơ mà."

"Nhưng mà, đây là làm bác sĩ cho Chủ tịch Mao đấy, xảy ra chuyện gì thì tôi ăn nói thế nào với nhân dân cả nước..."

"Không sao đâu, có chuyện gì cứ tìm tôi, lúc nào tôi cũng có thể giúp một tay." Ông vỗ vỗ vai tôi, "Đừng nghĩ nó quá thần bí chứ."

Tôi động lòng. Ai mà chẳng muốn đến làm việc bên cạnh Mao Trạch Đông? Lãnh đạo của nhân dân cả nước cơ mà. Hơn nữa lại có sự ủng hộ của đồng chí Phó Liên Chương. Ông ấy là Thứ trưởng Bộ Y tế, từ thời Hồng quân đã đi theo Mao Trạch Đông... Thế là tôi gật đầu.

Phó Liên Chương đã nói lại với Mao Trạch Đông, lại còn viết thư nữa. Chẳng bao lâu sau, tôi liền đến bên cạnh Mao Trạch Đông.

Đã gánh vác trọng trách thì tôi phải rất có trách nhiệm. Lần đầu tiên gặp Mao Trạch Đông, sau khi trả lời xong câu hỏi của ông, tôi liền đề nghị: "Chủ tịch, để tôi khám sức khỏe cho ngài nhé?"

"Ừ — thôi, thôi." Mao Trạch Đông liên tục lắc đầu. Ông tựa người vào giường đọc báo, đôi chân đang gác chồng lên nhau cũng lắc lư theo: "Tôi không cần, tôi không có bệnh."

"Không kiểm tra thì ngài làm sao biết không có bệnh?"

"Cơ thể của tôi, có bệnh hay không chẳng lẽ tôi không biết?"

"Có những bệnh bản thân mình vốn không biết. Hơn nữa, đã làm bác sĩ cho ngài thì tôi phải gánh vác trách nhiệm."

— "Tôi không bệnh, không bệnh thì khám cái gì?" Mao Trạch Đông khẽ phất tay phải: "Cậu đi đi, khi nào có bệnh tôi lại tìm cậu."

Lần gặp đầu tiên, tôi không dám nói nhiều, lặng lẽ lùi ra ngoài. Xem ra, tình hình các đồng chí cảnh vệ giới thiệu không sai chút nào. Mao Trạch Đông không thích bác sĩ, lại còn cố chấp rất khó thuyết phục.

Vậy thì hãy quan sát trước đã. Tôi quan sát từ bên cạnh suốt một tuần, và đi đến kết luận: Trong cơ thể Mao Trạch Đông chắc chắn đang ẩn giấu bệnh tật.

Mao Trạch Đông làm việc cực kỳ bận rộn, bản kế hoạch công việc trong tay thư ký ngày nào cũng xếp kín mít, nhìn một cái là thấy ngột ngạt. Ông cực kỳ yêu sách. Phòng sách, phòng làm việc, phòng ngủ đâu đâu cũng là sách. Ra ngoài rất ít khi mang hành lý, trong rương gỗ toàn đựng sách, đúng là tay không rời sách. Ăn cơm, cắt tóc, đi ngủ cũng không chịu buông sách. Ông thiếu vận động, nhiều lắm là đi dạo trong sân mười phút, có đôi khi thứ Bảy thì khiêu vũ, miệng ngậm thuốc lá không rời, suốt ngày suốt đêm chìm trong khói thuốc, lại còn uống trà đặc không dứt. Thời gian ngủ của ông ít đến giật mình, hoàn toàn không có quy luật nào để nói. Ăn uống quá tùy tiện, cũng hoàn toàn không có quy luật, thường là bảy tám tiếng, thậm chí mười mấy tiếng mới ăn một bữa. Những người làm việc bên cạnh ông đều bị ảnh hưởng, không ít người mắc bệnh loét dạ dày. Khối lượng công việc như thế cộng với lối sống thế này, làm sao có thể không sinh bệnh?

Buổi sáng, tôi bước vào phòng ngủ của Mao Trạch Đông. Ông đang tựa lưng vào giường uống trà đọc báo. Việc đầu tiên mỗi khi tỉnh dậy của ông chính là uống trà đọc báo.

"Chủ tịch, tôi khám sức khỏe cho ngài nhé."

"Sao lại đến nữa vậy?" Mao Trạch Đông thiếu kiên nhẫn phất tay một cái, "Tôi không khám."

"Tôi nhất định phải khám." Tôi đặt các loại dụng cụ kiểm tra y tế lên tủ đầu giường, tỏ rõ sự quyết tâm.

"Cậu đi đi, tôi không bệnh." Mao Trạch Đông phất tay lần thứ hai.

"Không bệnh cũng phải khám. Tôi là bác sĩ, đối với sức khỏe của ngài thì bắt buộc phải nắm rõ trong lòng."

"Cậu đồng chí này đấy, tôi đã nói rồi, có bệnh tôi sẽ tìm cậu." Mao Trạch Đông nhíu mày phất tay lần thứ ba.

"Ngài cũng từng nói, nên tích cực phòng ngừa và chữa trị bệnh tật cho nhân dân. Bây giờ tôi muốn tích cực phòng ngừa đây."

"Ừm —" Mao Trạch Đông hừ dài một tiếng, đôi mày cau chặt, khó chịu đặt tờ báo trong tay xuống. Thế là, tôi bắt đầu khám sức khỏe cho ông.

Khám từ tóc trước. Mắt, tai, mũi, họng không có bất kỳ vấn đề gì. Thế nhưng, răng bị khói thuốc huân thành màu đen kịch.

"Chủ tịch, răng của ngài không ổn rồi đấy..."

"Đen lắm à? Đó là do ăn đậu đen ở Diên An mà ra đấy."

Tôi phì cười thành tiếng, nói: "Không thể trách việc ăn đậu đen được, là do ngài hút thuốc quá nhiều nên mới bị huân đen. Cao răng cũng nhiều, lại còn bị sâu răng. Ngài từng bị đau răng rồi chứ gì?"

"Đau răng không phải là bệnh, đau đến phát mạng mới là chết người. Câu mấu chốt là 'không phải bệnh'." Bộ dạng ông há to miệng và ngửa ra sau chiếc ghế mây trông giống hệt một lão nông, lúc này tôi đã hết căng thẳng rồi.

"Đó là người dân quê nói thế, không khoa học."

"Cái khoa học trong sách vở của cậu ấy hả? Gần mười năm thực tiễn chứng minh đau răng không chết người được." Ông nghiêm túc hệt như đang tranh luận một vấn đề chính trị trọng đại.

"Lập tức thì không chết người, nhưng lâu dần cũng sẽ ảnh hưởng... Xin ngài vươn tay ra, tôi đo huyết áp."

"Cậu còn đo huyết áp cơ à? Thời chúng tôi suốt ngày hành quân đánh giặc, có ai đo huyết áp bao giờ? Chỉ cần không dính đạn, sống vẫn cứ rất tốt."

"Thời đó điều kiện không cho phép, bây giờ có điều kiện rồi thì phải đo."

Tôi khám tỉ mỉ cho Mao Trạch Đông từ đầu đến chân, kinh ngạc đến mức chớp mắt liên tục. Ngoại trừ răng ra, vậy mà chẳng khám ra bệnh gì cả. Đặc biệt là chức năng tim phổi, hoàn toàn không giống người sáu mươi tuổi, tốt đến mức giật mình. Với khối lượng công việc và lối sống của ông, điều này làm sao có thể chứ? Cảm giác của tôi lúc đó, nếu dùng một câu thoại hiện nay để hình dung: Mao Trạch Đông, quả thật là thần nhân! Vì thế ông đã thu hút tôi.

Mao Trạch Đông vừa mặc quần áo vừa nói: "Từ Đào này, cậu rất dũng cảm đấy nhé." Lại còn thong thả liếc xéo tôi một cái.

Tôi ngẩn người không hiểu ý gì.

"Chưa có ai giống cậu mà khám khắp toàn thân tôi từ trên xuống dưới thế này. Tôi không bệnh, thế mà cậu đã tốn của tôi ngơi ấy thời gian, chà, thời gian của tôi mà cậu cũng dám chiếm dụng nhiều thế cơ à!"

"Đúng vậy, Chủ tịch. Bây giờ trong lòng tôi đã nắm chắc rồi."

"Được rồi, sau này tôi chỉ tìm cậu khám bệnh thôi."

"Ôi chao, Chủ tịch, thế thì không được đâu. Bệnh nặng vẫn phải mời chuyên gia, vẫn phải hội ý."

"Không cần tìm ai nữa. Tìm một mình cậu là được." Thái độ của ông rất nghiêm túc.

"Thế thì không được, tôi gánh trách nhiệm không nổi đâu."

"Cứ tìm cậu!" Mao Trạch Đông kiên quyết nói, "Cậu đã khám khắp người tôi rồi, quen thuộc rồi, sau này tôi không cần giữ lễ tiết gì nữa, trong lòng cũng thấy tự nhiên. Tìm chuyên gia khác, tôi lại còn phải ăn mặc chỉnh tề, giữ lễ tiết, vừa lãng phí thời gian lại vừa thấy trong lòng không tự nhiên. Hơn nữa cơ thể tôi tốt, chẳng có bệnh gì, cậu cũng chẳng phải gánh vác trách nhiệm lớn gì đâu."

"Vậy thì, đây là lần đầu tiên. Sau này định kỳ tôi vẫn sẽ khám sức khỏe cho ngài."

"Lại còn khám nữa à? Tôi dễ sinh bệnh thế cơ à."

Tôi theo suy nghĩ của mình nói tiếp: "Ngoài ra, cơ thể ngài hơi mập, sau này phải chú ý cân nặng."

"Hahaha," Mao Trạch Đông cười lớn, ông hoàn toàn không bận tâm chuyện mập hay ốm. Ông vỗ vỗ chiếc bụng hơi nhô lên nói: "Ở độ tuổi của tôi, thế này cũng được coi là mập à? Chẳng lẽ mập lên một chút cũng có thể nói là bệnh sao?"

"Ốm một chút dù sao vẫn tốt hơn mập một chút."

"Cuốn sách của cậu nói ốm tốt hơn mập, sớm muộn gì cũng sẽ xuất hiện một cuốn sách khác nói mập tốt hơn ốm. Cậu có tin không?"

Tôi không tin. Thế nhưng ngày nay, có không ít nhà khoa học sau khi điều tra thống kê lại cho rằng mập hơn một chút tốt hơn là ốm. Mao Trạch Đông quả thực rất giỏi tiên liệu.

Sau khi khám sức khỏe, qua suy nghĩ nghiêm túc, phương hướng công việc sau này của tôi đã trở nên rõ ràng. Xem ra, nhiệm vụ hàng đầu của tôi là tìm cách kéo Mao Trạch Đông ra khỏi công việc bận rộn, tập trung giải quyết cho tốt mấy việc lớn...

Giấc ngủ

Nói giấc ngủ của Mao Trạch Đông là đại sự của toàn Đảng, người bình thường rất khó hiểu, rất khó chấp nhận, kỳ thực không phải là phóng đại, đặc biệt là khi đại sự sắp đến. Bắt đầu từ Thủ tướng Chu Ân Lai, các nhà lãnh đạo của Đảng khi gặp nhân viên bên cạnh Mao Trạch Đông, câu đầu tiên đều hỏi: "Chủ tịch đã ngủ chưa?" "Chủ tịch ngủ có ngon không?" Bản thân Mao Trạch Đông cũng nói, đời sống cá nhân của tôi chỉ có ba việc lớn: Ngủ, uống trà, ăn cơm.

Ông đặt việc ngủ lên vị trí hàng đầu. Người ghét nhất, bực bội nhất, đau khổ nhất của ông chính là ngủ, mà người khao khát nhất, vui mừng nhất, hài lòng nhất cũng là ngủ. Nếu ông nổi cáu với cảnh vệ, mười lần thì có đến tám lần là vì chuyện ngủ.

Tôi đến bên cạnh Mao Trạch Đông làm việc, người đầu tiên dặn dò tôi chính là Phó Liên Chương về giấc ngủ của Mao Trạch Đông. Ông ấy đã kể cho tôi nghe một câu chuyện.

Thời chiến tranh, quân ta kiếm được một lọ thuốc ngủ lớn từ vùng địch chiếm, là thuốc Barbiturate do Mỹ sản xuất. Lúc bấy giờ rất nhiều phụ trách của Đảng và quân đội coi nó như bảo vật, cử người đặc biệt đưa đến tay Phó Liên Chương. Các đồng chí lãnh đạo như Chu Ân Lai đều rất vui mừng vì lọ thuốc ngủ này, dặn dò Phó Liên Chương nhất định phải bảo quản cho tốt, không được cho bất kỳ ai động vào, không được đưa nhiều cho Mao Trạch Đông, cũng không thể Mao Trạch Đông cứ đòi là cho. Chỉ có thể dùng vào thời khắc quan trọng, để Mao Trạch Đông uống mấy viên, ngủ một giấc thật ngon, nhằm giúp ông đưa ra những quyết định trọng đại, hoặc dùng tinh thần phơi phới để xử lý những sự kiện trọng đại liên quan đến vận mệnh của toàn Đảng toàn quân.Phó Liên Chương bảo vệ lọ thuốc này như bảo vệ tính mạng, không dám lãng phí một viên nào. Đến thời khắc quan trọng mới lấy mấy viên đưa cho Mao Trạch Đông uống, để ông ngủ một giấc thật ngon. Thường thì sau một giấc ngủ ngon, Mao Trạch Đông có thể liên tục làm việc mấy ngày, giải quyết chính xác và kịp thời các loại mâu thuẫn phức tạp. Thậm chí đưa ra những quyết định trọng đại chi phối tiến trình lịch sử.Phó Liên Chương nói, xét theo một ý nghĩa nào đó, lọ thuốc Barbiturate này đã có cống hiến đặc biệt cho cách mạng Trung Quốc đấy!

Đến bên cạnh Mao Trạch Đông, tôi nhanh chóng hiểu ra những lời Phó Liên Chương kể là hoàn toàn chính xác. Giấc ngủ của Mao Trạch Đông quả thực vượt quá ý nghĩa của một giấc ngủ thông thường, quả thực là một đại sự có liên quan đến toàn Đảng toàn quốc.

Mao Trạch Đông ngủ không ngon, một mặt là do tình hình tạo thành, mặt khác cũng ở bản thân cá nhân. Sau khi dấn thân vào cách mạng, tình hình đấu tranh gay go và môi trường khắc nghiệt không cho phép ông duy trì một cuộc sống có quy luật. Đặc biệt là thời chiến tranh, chỉ có thể chớp nhoáng, bắt lấy cơ hội để chợp mắt một lát. Cộng thêm nhiệt độ công tác và tinh thần trách nhiệm đáng kinh ngạc của ông, nếu không đến mức cực kỳ mệt mỏi thì quyết không chịu nằm xuống. Lâu dần, giấc ngủ liền phát sinh khó khăn.

Giấc ngủ của Mao Trạch Đông thoạt nhìn không có quy luật, nhưng quan sát nghiên cứu kỹ lưỡng, kỳ thực cũng có quy luật, thậm chí có thể tìm ra hai quy luật. Một quy luật ẩn giấu ngay trong cơ thể ông, đó chính là khi đại não mệt mỏi đến cực điểm, ông liền dùng ngón tay vẽ những vòng tròn trên đỉnh đầu lầm bầm "Trời lấp đất lật, trời lấp đất lật", rồi dặn dò cảnh vệ: "Tôi đi ngủ đây." Lại có một quy luật nữa mà tôi quan sát từ bên cạnh rút ra được. Trừ những lúc gặp đại sự có thể mấy ngày không ngủ, trong điều kiện bình thường, giấc ngủ của ông có thể khái quát là "mỗi ngày kiếm thêm bốn tiếng", hay nói cách khác, một ngày của Mao Trạch Đông có hai mươi tám tiếng. Ví dụ, hôm nay bảy giờ sáng đi ngủ, mười hai giờ trưa thức dậy, thì ngày mai có thể sẽ ngủ lúc mười một mười hai giờ trưa, ba bốn giờ chiều thức dậy. Ngày kia lại sẽ kéo dài đến ba bốn giờ chiều mới đi ngủ, chín mươi giờ tối mới thức dậy. Cứ thế hình thành cái "một ngày" độc đáo của riêng mình, nhiều hơn một ngày của tự nhiên khoảng bốn tiếng đồng hồ. Thế nhưng, vẫn không được gặp đại sự. Gặp đại sự thì ông sẽ thức trắng đêm không màng đến "trời" nữa.

Vì cái "một ngày" của ông là một ngày đặc biệt vượt quá tự nhiên, nên các đồng chí lãnh đạo Trung ương khác liền gặp phải một loại khó khăn, đó là làm thế nào để điều phối giữa một ngày của tự nhiên và một ngày của Mao Trạch Đông. Nói Mao Trạch Đông ngủ vào buổi sáng, làm việc vào buổi chiều và ban đêm, kỳ thực không hoàn toàn chính xác, chỉ có thể nói những lúc như thế là rất nhiều. Rất nhiều lãnh đạo Trung ương tìm Mao Trạch Đông báo cáo công việc, luôn phải hỏi trước "Chủ tịch Mao đã ngủ chưa?" "Chủ tịch hiện tại là đang ngủ hay đang làm việc?" Bất kể là buổi sáng, buổi chiều hay buổi tối, đều có lúc đụng phải lúc Mao Trạch Đông đang ngủ. Thế thì đành chịu, chỉ đành quay về chờ đợi, một thời gian sau lại đến. Đương nhiên, trừ đại sự ra. Đại sự thì có thể đánh thức ông. Mao Trạch Đông là hạt nhân của Trung ương Đảng, cũng là hạt nhân lãnh đạo đất nước. Lúc đó, các đồng chí lãnh đạo khác đều phải xoay quanh ông. Thế thì, nếu ban đêm ông tuyên bố mở họp, các đồng chí khác ban đêm cũng phải bò từ trên giường dậy để đến tham gia. Trước khi tôi đến bên cạnh Mao Trạch Đông, là làm việc bên cạnh La Thụy Khanh, rất quen thuộc chuyện này. Ông ấy từng nhiều lần nói với tôi rằng ông ấy rất mệt, Chủ tịch ban đêm lại gọi họ đến họp rồi. Còn tình hình của các đồng chí lãnh đạo tham gia họp khác thì không được rõ lắm.

Tôi làm việc bên cạnh Mao Trạch Đông, càng phải tuân theo nhịp hoạt động của ông. Lâu dần, cứ đến ban đêm là lại tỉnh táo hẳn. Sau này trở lại bệnh viện làm việc, liền gặp phải rắc rối: Ban đêm không ngủ được, buổi sáng không dậy nổi. Nay tuổi đã quá lục tuần, vẫn còn cái tật này, rất khó thích ứng.

Mao Trạch Đông uống thuốc ngủ khá nặng, hầu như ngày nào cũng uống. Giấc ngủ là đại sự hàng đầu của Mao Trạch Đông, việc sử dụng thuốc ngủ thế nào liền trở thành một vấn đề lớn trong suốt thời gian công tác của tôi. Vừa phải để ông ngủ, lại vừa phải để ông uống ít đi, tránh bị nghiện. Công việc này quá khó khăn, một mình tôi gánh vác không nổi, thường phải nhờ Bộ Y tế giúp đỡ nghiên cứu sắp xếp; phải không ngừng thay đổi các loại thuốc ngủ, lại còn phải nghiên cứu quyết định liều lượng sử dụng.

Thuốc ngủ của Mao Trạch Đông mỗi ngày đều do tôi đặt lên tủ đầu giường của ông. Ông lúc nào cũng muốn đòi thêm uống thêm, tôi không cho ông uống nhiều. Ông rất cố chấp. Từ chối đơn giản là không được, bắt buộc phải nói rõ đạo lý. Nói rõ đạo lý rồi ông mới nghe, mới không cố chấp ý kiến của mình. Thế nhưng, liều lượng cũng không thể lớn nhỏ tùy tiện, bắt buộc phải bảo đảm ông có thể chìm vào giấc ngủ, có thể khiến ông có được sự nghỉ ngơi và hồi phục sau những lao động trí óc căng thẳng cao độ và kéo dài. Độ khó của công việc có thể tưởng tượng được. Điều đáng tự hào là, chúng tôi nắm bắt liều lượng cơ bản khá tốt, duy trì được giấc ngủ và công việc của Chủ tịch, mấy chục năm dùng thuốc mà không hề xảy ra tình trạng ngộ độc hay nghiện ngập.

Nếu dùng thuốc xong mà vẫn không thể ngủ được, ông sẽ bực bội, đau khổ, tôi lại càng lo lắng hơn, đôi khi còn căng thẳng. Nhưng đây vẫn chưa phải là lúc khiến tôi căng thẳng lo lắng nhất.

Có một lần, Mao Trạch Đông muốn chủ trì triệu tập một hội nghị quan trọng. Ban đêm, ông gọi tôi đến.

Bước vào phòng ngủ của Mao Trạch Đông, ông đang đi bách bộ trong phòng, đôi mày hơi nhíu lại. Nhìn thấy tôi, ông dừng bước, chỉ vào tôi nói một cách nghiêm túc: "Tiểu Từ, ngày mai tôi có việc. Tối nay cậu bắt buộc phải cho tôi ngủ."

Tôi suy nghĩ một lúc, gật đầu: "Được, thưa Chủ tịch. Làm được ạ."

Thế nhưng, Mao Trạch Đông lại nói thêm một câu: "Không cho phép ngủ quá bốn tiếng. Nếu buổi sáng mà tôi vẫn còn lơ mơ thì không được đâu."

Chủ tịch chưa từng tỏ ra nghiêm túc như thế, yêu cầu lại còn khắt khe như vậy. Mồ hôi trên người tôi rào rào tuôn ra. Đại não căng thẳng vận chuyển hết vòng này đến vòng khác, nói: "Tôi sẽ cố gắng làm được. Thế nhưng, xin Chủ tịch tin tưởng tôi, đừng nghĩ đến chuyện ngủ nữa. Ngài càng tin tưởng tôi, tôi lại càng dễ làm được hơn."

Mao Trạch Đông chằm chằm nhìn tôi một lát, gật đầu mỉm cười: "Tôi tin cậu."

Tôi kê hai phần thuốc ngủ cho Mao Trạch Đông, xin ông uống trước một phần, sau đó theo thói quen trước đây, lau người mát xa. Lúc mát xa muốn đọc sách gì thì đọc sách gì, nhưng đừng trò chuyện với cảnh vệ nữa. Bốn mươi phút sau lại uống phần thuốc ngủ thứ hai, đọc sách hay không tùy ý. Lại còn ngầm dặn dò cảnh vệ, sau khi uống thuốc lần thứ hai thì lúc mát xa nhất định phải nhẹ nhàng, Chủ tịch chưa gọi đi thì cứ việc mát xa. Nếu Chủ tịch đã ngủ rồi, thì lặng lẽ lui ra ngoài.

Sắp xếp xong xuôi, tôi liền ngồi trong phòng trực chờ đợi tin tức. Cảm giác căng thẳng lo lắng không sao tả xiết. Nếu những cách này không linh nghiệm, ông mà còn đòi uống phần thuốc ngủ thứ ba nữa, thì sáng mai sẽ phiền toái đây...

Vừa cố vượt qua năm mươi phút, cảnh vệ nhẹ nhàng bước vào. Tôi chấn động một trận, suýt chút nữa thì kêu lên. Quả nhiên, cảnh vệ nhỏ giọng nói: "Lão gia ngủ rồi, cầm sách mà ngủ thiếp đi..."

Tôi vẫn không dám lơi lỏng. Trời vừa hửng sáng, liền dán mắt vào đồng hồ đợi chuông điện reo. Nếu Chủ tịch tự tỉnh dậy, nhấn chuông điện gọi người, thì đó là kết quả lý tưởng nhất. Nếu bảy giờ chuông điện vẫn không reo, thì cần cảnh vệ đi gọi ông dậy...

Còn cách hai phút nữa. Tôi pha một cốc trà Long Tiễn thật đặc. Xem ra có nguy to rồi, ông có lẽ ngủ không dậy nổi nữa.

Bỗng nhiên, chuông điện reo lên, biển hiệu chỉ phòng ngủ rơi xuống. Tôi phấn khích vỗ đét vào mông cảnh vệ: "Nhanh lên, mang nước trà vào cho Chủ tịch!"

Mao Trạch Đông đi họp về, ngâm nga một câu kinh kịch. Thế là, tôi bèn đắc ý vênh váo một trận theo thói quen...

Ăn uống

Làm thế nào để Mao Trạch Đông ăn cơm, là đại sự thứ hai khiến tôi tốn nhiều tâm sức mà thường cũng đành bất lực.

Bởi vì một ngày của Mao Trạch Đông dài hơn một ngày của tự nhiên, nên khoảng thời gian giữa các bữa ăn của ông cũng bị kéo rất dài, cứ làm việc là mười mấy tiếng không ăn cơm. Lúc đó, giải phóng chưa lâu, công tác bảo vệ sức khỏe và bảo vệ an toàn được kết hợp với nhau; mang trách nhiệm an toàn, tôi không dám rời xa Chủ tịch, việc ăn uống cũng mất quy luật, chẳng mấy chốc liền mắc bệnh loét dạ dày. Dạ dày thường xuyên đau, toàn dựa vào tuổi trẻ để cắn răng chịu đựng. Những người làm việc bên cạnh ông có không ít người mắc bệnh dạ dày, điều kỳ lạ là Mao Trạch Đông lại chẳng sao cả.

Đây quả thực là điều khiến người ta khó hiểu. Từ một số sách vở nhìn thấy, và cũng có thể biết được qua những lần trò chuyện với Mao Trạch Đông, thời niên thiếu ông đã có ý thức rèn luyện bản thân, thậm chí cố ý ăn đồ ăn lạnh, đồ ăn thừa, đồ ăn thiu, đã chuẩn bị sẵn sàng tinh thần để thích ứng với cuộc sống đấu tranh gian khổ trong tương lai. Điều này tự nhiên cho thấy chí hướng từ nhỏ của ông không tầm thường. Thế nhưng sao ông lại không để lại di chứng bệnh tật gì nhỉ? Cống hiến như thể ông là nhân vật lãnh đạo được ông trời đặc biệt chuẩn bị sẵn cho Trung Quốc, là vị cứu tinh được chuẩn bị sẵn vậy.

Mao Trạch Đông đối với ăn uống trước sau vẫn không có yêu cầu cao. Ông thích ăn thịt mỡ và rau xanh. Rau xanh ăn nhiều một chút là chuyện tốt, nhưng thịt mỡ thì tôi không thể không phản đối. Phản đối thì ông cũng chẳng nghe. Tôi liền lặp đi lặp lại nói về đạo lý chất béo, cholesterol. Ông nghe rất chăm chú, nghe xong tổng kết lại bằng một nụ cười xòa, nói: "Lời của cậu không nghe không được, nghe và tin hoàn toàn thì tôi cũng tiêu đời. Theo đúng mớ chú trọng của cậu từng ấy thứ, thì mấy trăm triệu nông dân Trung Quốc khỏi sống nữa à. Người đời biết chữ bắt đầu từ sự hồ đồ, cậu hiểu không?"

Ông bướng bỉnh thì tôi cũng cứng đầu, hễ chộp được cơ hội là không biết chán giảng giải đạo lý ăn uống cho ông nghe. Tôi nói: "Không có điều kiện chú trọng, mà cứ đòi cứng nhắc chú trọng là không đúng. Có điều kiện chú trọng mà cứng nhắc không chú trọng lại càng không đúng." Mao Trạch Đông nghe đến phát phiền, liền phất tay đuổi tôi đi. Ông nói: "Tôi đã quen nhiều năm rồi. Phàm là chuyện gì cũng có sự cân bằng, cậu chú trọng thế nào thì cũng không rời khỏi hai chữ cân bằng. Tôi có sự cân bằng của tôi, cậu cứ khăng khăng phá rối. Cậu chẳng phải đang phá hoại là gì."

Những lời này quả thật rất khó phản bác ông.

Mao Trạch Đông lại nói: "Cậu bảo những thứ tôi ăn là không hợp lý, thực tiễn kiểm chứng chân lý, cơ thể tôi chẳng phải rất khỏe mạnh đó sao? Cái bộ phận mà cậu giở ra ấy, đến độ tuổi của tôi chưa chắc đã có được cơ thể thế này đâu."

Haizz, tôi còn lời gì để nói nữa đây? Cái quy luật ăn uống của ông ấy, không chú trọng, đổi lại là người khác chắc chắn đã gục ngã rồi, thế mà ông cứ chẳng sao cả. Có lúc chỉ một bát mì sợi, có lúc một bình trà cháo yến mạch, có lúc một bát lớn thịt kho tàu, có lúc lại chỉ ăn một đĩa rau xanh, hơn nữa hứng lên thì ăn thêm một bữa, không hứng thì ăn ít đi, thậm chí dứt khoát không ăn. Cứ tùy hứng như thế, thuận theo tự nhiên thế mà ông lại chẳng sinh bệnh, cơ thể vẫn luôn khỏe mạnh, tinh thần lúc nào cũng phơi phới. Kiến thức tôi học được không ít, nhưng lại không tài nào giải thích nổi hiện tượng này, đến nay nghĩ lại vẫn thấy là một điều bí ẩn.

Thế nhưng, tôi vẫn muốn dùng kiến thức đã học để cải thiện và nâng cao mức độ ăn uống của Mao Trạch Đông. Mỗi lần xuống bếp cùng nhân viên nấu ăn nghiên cứu thực đơn, mỗi bữa ăn đều căn cứ vào dinh dưỡng mà định ra bốn món một canh. Chiếc đĩa đựng thức ăn rất nhỏ, nói là bốn món, dùng đũa gắp ba cái là hết sạch một món rồi. Tôi còn giảng cho nhân viên nấu ăn nghe về dinh dưỡng học, về vệ sinh an toàn thực phẩm. Đáng tiếc là, tâm huyết của tôi thu lại hiệu quả không lớn. Cậu đã định ra thực đơn bốn món một canh rồi, đến giờ ông lại gọi cảnh vệ nấu một bình trà cháo yến mạch thế là xong một bữa, thực đơn đó đành phải để dành lại cho bữa sau. Cậu ở đây chú ý vệ sinh, ông ở đằng kia ăn rơi vãi hạt cơm cọng rau, bao giờ cũng nhặt lên bỏ vào miệng, chưa từng cho phép trên bàn hay trong bát có một hạt cơm nào.

Hoàn toàn đúng như lời lão nhân gia ông đã nói — thói quen sinh hoạt của người nông dân.

Điều khó giải quyết hơn nữa là, các chiến sĩ cảnh vệ bên cạnh Mao Trạch Đông đều là những thanh niên trẻ tuổi mới học hết tiểu học vài năm hoặc hoàn toàn không đi học, làm bất cứ việc gì lại càng không có sự chú trọng. Táo vớ lấy là ăn, lại còn đưa cho cậu ăn cùng. Nếu tôi mang đi rửa sạch hoặc gọt vỏ rồi mới ăn, thì sẽ thành ra xa rời quần chúng, bị các chiến sĩ cảnh vệ coi thường. "Người ta là trí thức cơ mà." "Cầu kỳ vớ vẩn." Thế là tôi không tránh khỏi lo lắng. Không phải sợ bản thân không làm tốt quan hệ với quần chúng, chủ yếu là sợ thói quen không vệ sinh này khó mà tránh khỏi việc gây ảnh hưởng đến sức khỏe của Mao Trạch Đông.

Hôm đó, Mao Trạch Đông chỉ ăn có một bữa cơm. Tôi nhịn không được lại khuyên nhủ: "Chủ tịch, ngài cứ ăn uống không có quy luật thế này sớm muộn gì cũng tổn hại đến cơ thể thôi. Ngày ăn ba bữa là khoa học nhất, vệ sinh nhất, phù hợp nhất với quy luật tiêu hóa của cơ thể..."

"Cậu mới là kẻ giáo điều." Mao Trạch Đông cắt ngang lời tôi, sự tự tin khiến ông luôn muốn tranh luận với tôi, "Cắt bỏ dạ dày rồi thì phải ăn ít chia làm nhiều bữa, cái quy luật của cậu còn dám nói là 'nhất' nữa cơ à?"

"Đó là trường hợp đặc biệt."

"Tính phổ biến tồn tại trong tính đặc biệt, đừng nói điều gì là tuyệt đối cả, đừng hễ mở miệng ra là nói 'nhất'. Con người ăn cơm là để bổ sung năng lượng, làm việc là tiêu hao năng lượng, chỉ cần con người còn sống, cặp mâu thuẫn này sẽ vĩnh viễn tồn tại. Chỉ ăn mà không làm là không được, chỉ làm mà không ăn cũng không được, phải duy trì sự cân bằng. Mâu thuẫn vĩnh viễn tồn tại, con người ta phải không ngừng duy trì cân bằng. Ăn một bữa cũng được, ăn mười bữa cũng được, thu chi cân bằng thì phù hợp với vệ sinh, cậu dám bảo tôi không có quy luật à?"

Tôi á khẩu không trả lời được. Thu chi cân bằng quả thực là quy luật gốc rễ của sự sống. Thế nhưng, phương thức cân bằng của ông khiến tôi khó mà đồng tình.

Ông thích ăn thịt mỡ, nhưng tuyệt đối không ăn nhiều. Chỉ là sau một khoảng thời gian, cảm thấy "thèm" rồi, liền phân phó một tiếng "Làm một bát thịt kho tàu, bồi bổ đại não." Nếu tăng ca làm việc liên tục ba mươi tiếng, ông cũng có thể ăn bốn năm bữa cơm. Đương nhiên, rất đạm bạc. Hoặc là một đĩa rau bó xôi, hoặc là mấy củ khoai nướng. Ông ăn cơm không phải vì hưởng thụ, mà chỉ vì "thu chi cân bằng", bảo đảm công việc.

Ngủ ít, tất nhiên sẽ ảnh hưởng đến khẩu vị. Mao Trạch Đông có cách giải quyết của riêng mình: Ăn ớt. Ông không uống được rượu, uống một chén rượu vang là mặt mày đỏ bừng. Thế nhưng lại ăn được ớt. Ăn một đĩa mà sắc mặt vẫn không đổi tim không đập. Tôi nhớ khi mới đến bên cạnh ông, liền gặp phải một câu chuyện cười thế này.

Mao Trạch Đông đang tựa lưng vào giường phê duyệt văn kiện, cảnh vệ bước vào mời ông ăn cơm. Vị cảnh vệ này mới đến, Mao Trạch Đông không yên tâm, hỏi: "Mang ớt đến chưa?"

Giọng Hồ Nam của Mao Trạch Đông rất nặng, cảnh vệ bên cạnh phần lớn đều đến từ Đông Bắc. Bởi vì Mao Trạch Đông thích thanh niên nhỏ tuổi người Đông Bắc, bảo là thanh niên Đông Bắc vừa thông minh lại vừa thật thà. Vị tiểu cảnh vệ người Đông Bắc này nghe thấy phân phó của Chủ tịch, vội vã chạy về phía nhà bếp. Động tác vô cùng nhanh chóng, đáng tiếc là nghe nhầm. Cậu ta nghe từ "ớt" thành "nến". Ban ngày ban mặt mà đòi nến làm gì? Liền hỏi: "Chủ tịch, nến đốt lên ạ?"

Mao Trạch Đông mải phê duyệt văn kiện của mình, đầu cũng không ngẩng lên nói: "Đốt lên? Các cậu ăn ớt ở Đông Bắc mà còn phải đốt lên à? Rấm rớ thật. Đi, mang chảo lên sấy qua đi, phải sấy cả nguyên cây, đừng cắt ra."

Cảnh vệ ngẩn người một lúc lâu, cầm nến đi ra ngoài. Đi đến cửa, vẫn nhịn không được quay người lại, cẩn thận làm phiền thêm lần nữa: "Chủ tịch, tôi... vẫn không hiểu, làm sao mang chảo lên sấy ạ?"

"Không cho dầu vào, sấy khô là được."

"Nhưng mà... chảo phải đặt lên bếp lửa ạ?"

"Không đặt lên bếp lửa thì sấy kiểu gì? Đồ ngốc!" Mao Trạch Đông ngẩng đầu lên, lộ vẻ phiền muộn, lông mày nhíu lại thành một cục.

"Nhưng mà, sấy xong thì nến chảy ra phải làm sao?" Cảnh vệ tiến không được mà lùi cũng không xong, lẩm bẩm đứng ngây người không biết phải làm sao.

Lúc này, Mao Trạch Đông bỗng bật cười. Ông đã phát hiện ra ngọn nến kia rồi, tiếng cười càng lúc càng lớn, càng cười càng vui vẻ. Tiểu cảnh vệ không hiểu đầu đuôi ra sao, đành cười phụ họa theo, cười đến mức càng lúc càng khó xử, càng lúc càng chật vật.

"Ớt, tôi muốn ăn ớt." Mao Trạch Đông dùng tay khoa tay múa chân, làm một động tác cay xè xộc vào miệng, nói: "Là ớt để ăn ấy."

Tiểu cảnh vệ nghe hiểu rồi, lần này thì cười đến mức ra cả nước mắt.

Mao Trạch Đông thích ăn ớt nguyên quả, không thích cắt nhỏ, không xào dầu, cũng không ăn bột ớt hay tương ớt, chính là dùng ớt cay nguyên quả đem đi sấy qua một lượt trên chảo khô, rồi lấy ra ăn, để kích thích khẩu vị, ăn được nhiều cơm hơn, duy trì "thu chi cân bằng" trong cơ thể.

Có lẽ có liên quan đến thói quen sinh hoạt này, Mao Trạch Đông thường xuyên bị táo bón. Đại tiện khó khăn, phải nhờ cảnh vệ thụt rửa ruột. Vì chuyện này, Mao Trạch Đông cũng có cách làm giảm bớt mâu thuẫn. Ông thích ăn rau xanh, hơn nữa lại có một cách chế biến rất riêng. Ví dụ như rau bó xôi, chưa từng cắt đoạn, toàn bộ đều để nguyên cây xào ăn. Cả gốc rau lẫn thân lá đều bỏ vào chảo nấu nguyên cây, lúc ăn thường là gắp một đũa là nhấc lên cả đĩa rau. Ông nhai rất thơm. Các loại rau củ khác cũng cố gắng giữ nguyên cây hoặc giữ lại sợi dài. Ông nói: "Mọc ra răng là để nhai. Cậu cắt nhỏ như thế, dùng dao cắt thay cho răng, thì răng cũng nên thoái hóa đi là vừa."

Thói quen này của Mao Trạch Đông đã ảnh hưởng đến tôi. Tôi cũng học theo cách lấy rau bó xôi để nguyên cây xào. Rau cải ngọt cũng làm như vậy. Không cắt khúc, không làm mất nước, không mất dinh dưỡng, ăn vào rất tươi, mùi vị tuyệt cú mèo. Cho đến tận bây giờ toàn bộ người nhà tôi vẫn giữ cách nấu ăn và ăn rau như thế.

Lương thực chính của Mao Trạch Đông cơ bản là ngũ cốc thô. Người miền Nam tự nhiên thích ăn gạo tẻ. Sau khi vào thành phố, ông vẫn duy trì thói quen ăn gạo lứt đỏ Hồ Nam, rất ít khi ăn gạo ngon Tiểu Trạm hay gạo ngon Đông Bắc. Trong cơm lúc nào cũng phải bỏ thêm chút kê, đậu đỏ hoặc khoai lang khoai sọ. Ông thường nói: "Tôi chính là cái mệnh này, thích ăn ngũ cốc thô." Ông ăn cơm rất kỹ, vành bát đáy bát không được rơi rớt một hạt cơm nào. Đôi đũa được sử dụng vô cùng điêu luyện, cho dù là một hạt kê cũng có thể gắp lên đưa vào miệng. Nhớ lần đầu tiên mời ông ăn cơm, tiện tay nhặt hạt cơm trên bàn bỏ vào miệng, tôi thực sự trợn mắt há hốc mồm. Mao Trạch Đông lại hoàn toàn không hay biết, cứ như thể người trên thế giới này ai cũng thế cả, đường đường chính chính vậy.

Mao Trạch Đông hễ cầm đũa lên, là có thói quen gõ gõ bát đĩa cảm thán mấy câu: "Đến bao giờ người nông dân cũng được ăn bữa cơm như thế này của tôi, thì giỏi lắm đây, thì tuyệt vời lắm đây."

Quen rồi, nói chuyện không còn câu nệ nữa, tôi liền lỡ lời nói nhiều một câu: "Chủ tịch, thế này thì tính là gì chứ? Đồ ngon có khối ra, ngài lại không phải không có điều kiện, không ăn nổi đâu."

Mao Trạch Đông nghiêm túc nhìn tôi: "Gớm thật, khẩu khí lớn quá nhỉ. Thế này vẫn chưa đủ, còn muốn ăn gì nữa? Định làm tư bản đấy à."

Nói thật ra, khẩu phần ăn lúc đó của tôi chưa chắc đã kém hơn Chủ tịch. Còn như bây giờ, tôi và những chiến sĩ cảnh vệ bên cạnh ông có lẽ đều ăn ngon hơn những gì Chủ tịch Mao được ăn hồi đó. Thế nhưng, lúc đó tôi không thể nói thế. Tôi chỉ có thể đề nghị, kể ra một số món ăn quý hiếm, đề nghị ông ăn thử.

Mao Trạch Đông nhíu mày: "Lại định mở yến tiệc quốc gia à? Mấy món của cậu đắt thì đắt thật, nhưng đắt chưa chắc đã ngon, chưa chắc đã có dinh dưỡng. Theo tôi thấy, con người ta tốt nhất là ăn đủ thứ ngũ cốc hoa màu, hạt kê mới là thứ nuôi dưỡng con người. Địa chủ nhỏ, nông dân giàu có đều sống thọ hơn đại tư bản đấy. Cậu có tin không?"

Tôi đành bó tay gật gật đầu.

Chẳng bao lâu sau, có một chiến sĩ cảnh vệ về quê thăm người nhà, Mao Trạch Đông bảo cậu ta mang một ít cơm mà nông dân ăn về đây. Thứ mà chiến sĩ đó mang về là bánh ngô cám. Mao Trạch Đông vừa ăn một miếng, vành mắt liền đỏ hoe, ươn ướt ánh nước. Ông ra lệnh gọi tất cả nhân viên làm việc bên cạnh đến, bắt buộc ai cũng phải ăn. Tôi bẻ một miếng bỏ vào miệng, chiếc bánh ngô đó đã bị ủ hỏng mốc meo từ dọc đường, vỏ cám thô ráp làm xước cả miệng, nhai nửa ngày nuốt không trôi.

Mao Trạch Đông nuốt xuống mấy miếng, thấy tôi vẫn đang nhai, liền nói với mọi người: "Ăn đi, mỗi người đều phải ăn. Đây là cơm mà nông dân ăn đấy. Các cậu so sánh cơm họ ăn xem, phải đặt mình vào vị trí của người khác mà suy nghĩ chứ!"

Câu nói cuối cùng của Mao Trạch Đông nói rất nặng nề, giọng kéo dài, có hơi run rẩy. Vành mắt tôi cũng cay cay. Mao Trạch Đông dành tình cảm sâu sắc khôn tả cho người nông dân, và đã lan tỏa đến từng nhân viên chúng tôi. Tôi đã nuốt miếng bánh ngô đó xuống.

Hôm nay nhìn lại, tôi có hai cảm nhận. Những thói quen sinh hoạt đặc biệt hoặc có thể gọi là quy luật trong giấc ngủ và ăn uống của Mao Trạch Đông, là để thích ứng với công việc, thích ứng với môi trường đấu tranh đặc biệt. Sự phấn đấu của ông đã tạo nên nước Cộng hòa, cũng tạo nên phong cách sinh hoạt và thói quen hoàn toàn mới độc đáo của chính mình. Một điểm nữa là, lý tưởng và mưu cầu của ông, không chỉ đến từ chủ nghĩa Mác - Lênin, mà còn đến từ mảnh đất Trung Quốc này, đến từ mảnh đất của đất nước cổ kính văn minh mấy nghìn năm lấy nông dân làm gốc này.

Đọc sách

Đọc sách, là việc lớn trước sau như một trong cuộc đời Mao Trạch Đông. Những câu chuyện về việc Mao Trạch Đông yêu sách và đọc sách thì mọi người đã biết không ít. Dưới góc độ một bác sĩ, tôi quan tâm đến việc Mao Trạch Đông đọc sách tự nhiên là xuất phát từ góc độ bảo vệ sức khỏe cơ thể.

Mao Trạch Đông nghiện sách thành cuồng, nói thế không hề quá lời. Rất khó tưởng tượng nếu ngày nào ông không đọc sách thì sẽ thành cái dạng gì. Tuy nhiên, nói chính xác hơn, có lẽ nên đổi chữ "sách" thành chữ "chữ" — cho dù đó là mảnh giấy vụn tình cờ nhặt được, hễ trên đó có chữ viết, là có thể thu hút ông. Hồng quân Trung ương trên con đường Vạn lý Trường chinh có thể biết được Thiểm Bắc có một vùng Xô viết, có Hồng quân do Lưu Chí Đan lãnh đạo, có thể đi đến Thiểm Bắc bén rễ, có thể nói không tách rời với thói quen này của Mao Trạch Đông. Thông tin đó chính là có được từ tờ báo cũ bị vứt trên mặt đất.

Lật ra tuyển tập thư từ của Mao Trạch Đông, tùy ý lật mấy trang cậu sẽ phát hiện ra một đặc điểm, hầu như không trang nào là không liên quan đến sách. Hoặc tặng sách, hoặc đòi sách, hoặc bàn về sách, mấy chục năm vẫn trước sau như một.

Đạo lý nhẹ nhàng ra trận thì ai cũng hiểu. Thời chiến tranh, cuộc sống biến động, hành lý của Mao Trạch Đông tinh giản lại càng tinh giản, duy chỉ có sách và những tờ giấy viết chữ là không nỡ bỏ, ngày ngày hành quân cũng phải bỏ vào hai chiếc gánh tre để gánh đi. Đồng chí Đổng Tất Vũ từng nói với tôi rằng: "Thói quen này của Mao Trạch Đông, đã bảo vệ được một khoản tài sản lớn cho toàn Đảng toàn thể nhân dân cả nước. Đại lượng tư liệu quý giá của Đảng ta quân ta trong thời kỳ chiến tranh, đều là do cá nhân Mao Trạch Đông bảo lưu lại. Vào thành phố rồi, cơ quan Trung ương không có, nhưng cá nhân Mao Trạch Đông có, ông ấy đã bảo lưu lại chúng."

Sau khi Mao Trạch Đông dọn vào Trung Nam Hải ở, cách phân chia sử dụng phòng ốc khác với những gì mọi người đến tham quan cố cư của Mao Trạch Đông nhìn thấy hiện nay. Lúc đó, Mao Trạch Đông ở căn phòng phía đông nhà bắc, Giang Thanh ở căn phòng phía tây, căn phòng ở giữa vừa đặt giá sách vừa đặt ghế sô-pha tiếp khách, lại có cả bàn ăn. Lúc đó, cả dãy nhà phía tây toàn là phòng sách của Mao Trạch Đông, hơn chục chiếc giá sách lớn, phát triển đến sau này có mấy vạn cuốn sách. Giường của Mao Trạch Đông rộng năm thước, hai phần ba là sách chiếm chỗ. Lúc đó sách chất đống nhiều hơn những gì mọi người tham quan nhìn thấy hiện nay, cao tới hai ba thước. Có câu nói binh mã chưa động, lương thảo đi trước, đến chỗ Mao Trạch Đông thì biến thành sách vở đi trước. Mỗi lần ra ngoài thị sát công việc, người chưa lên xe, sách vở đã lên xe trước rồi. Đó là hai chiếc rương gỗ hình chữ nhật lớn, đựng đầy sách, do cảnh vệ đưa lên đoàn tàu chuyên dụng trước, bày sách lên bàn làm việc đầu giường. Sau khi Mao Trạch Đông lên tàu, hoặc ngồi hoặc nằm, vớ lấy sách là đọc, suốt dọc đường sách không rời tay. Ngày thường ngoài họp, tiếp kiến, phê duyệt văn kiện ra, thời gian còn lại cơ bản đều là đọc sách.

Là một bác sĩ, tôi tìm đủ mọi cách để kéo ông ra khỏi đống sách, để ông nghỉ ngơi đầu óc sau những giờ phút công việc bận rộn. Thế nhưng ông không nghe. Tôi và người yêu Ngô Húc Quân lúc đó mới ngoài hai mươi tuổi, có chút nhiệt huyết sục sôi, có lúc liền cưỡng ép kéo ông ra ngoài xem phim hoặc đi dạo. Ông không thích xem phim, tôi hầu như không nhớ nổi ông từng xem bộ phim gì. Sau này phát hiện ông thích xem kinh kinh, nghe kinh kịch, liền kéo ông đi xem kịch. Giang Thanh cùng Lý Mẫn Lý Nột cũng kéo ông đi xem. Có lúc thành công, nhưng không nhiều. Ông từng gọi tên vở kịch, gọi nhiều nhất là vở 《Hải Thụy bãi quan》. Xem mấy lần, đều là trước thời điểm Bành Đức Hoài bị bãi quan. Mấy năm đó ông khá thích vở kịch này.

Tôi cũng từng mời các đồng chí như Chu Ân Lai, La Thụy Khanh đi khuyên Mao Trạch Đông. Không ăn thua. Miệng thì đáp ứng mấy tiếng trước mặt, nhưng người chắc chắn lại cầm sách lên đọc, có vẻ như không đọc thì toàn thân khó chịu, không sống nổi.

Cuối cùng, tôi tìm được một phương pháp — trò chuyện.

Mao Trạch Đông thích trò chuyện. Trò chuyện với chiến hữu cũ, trò chuyện với người thân, trò chuyện với nhân viên bên cạnh, thích nhất là trò chuyện với quần chúng bình thường. Đáng tiếc là, sau khi vào thành phố thì cơ hội trò chuyện với quần chúng không còn nhiều nữa, thậm chí có thể nói là mất đi sự tự do này. Các bộ phận cảnh vệ công an vì sự cân nhắc an toàn, đã hạn chế sự tự do này của ông. Mao Trạch Đông vì thế mà phẫn nộ, đau khổ, lại đành bất lực. Tình hình này các chiến sĩ cảnh vệ nắm rõ hơn, tôi không cần phải nói nhiều.

Nhìn chuẩn cơ hội tìm Mao Trạch Đông trò chuyện, là biện pháp hữu hiệu để tạm dừng việc đọc sách của ông. Đương nhiên, trò chuyện thì cũng không thể thiếu sách vở.

Hôm đó, Mao Trạch Đông ăn cơm xong, tôi cưỡng ép kéo ông đi dạo trò chuyện. Tôi biết, chỉ cần khơi gợi được hứng thú, Mao Trạch Đông sẽ không vội vã quay về đọc sách nữa. Tôi phải thuận theo hứng thú của ông để quyết định nội dung trò chuyện.

Mao Trạch Đông nói: "Hồi tôi học sư phạm ở Hồ Nam, rất thích khoa học xã hội. Sách vở về phương diện khoa học tự nhiên đọc không nhiều lắm, vẫn phải học bù."

Tôi lập tức tiếp lời: "Tôi thì hoàn toàn ngược lại, sách khoa học tự nhiên đọc nhiều hơn một chút, sách khoa học xã hội đọc quá ít, bây giờ cũng phải học bù đây."

Mao Trạch Đông hứng khởi hỏi: "Sau này chúng ta trò chuyện nhiều hơn về khoa học tự nhiên đi nhé. Cậu nói xem dầu mỏ được khai thác thế nào, tinh luyện thế nào? Đều có những công dụng gì?"

Tôi đem những gì mình biết ra trả lời từng cái một. Mao Trạch Đông vốn không bao giờ thấy đủ, càng hỏi càng chi tiết, cuối cùng hỏi đến mức tôi á khẩu không trả lời được, ấp úng nói: "Ôi chao, cái này tôi cũng không nói được nữa rồi, phải đi tra sách thôi."

Mao Trạch Đông cười, cười giống như một đứa trẻ. Tôi phát hiện ra, mỗi lần trò chuyện về nội dung phương diện khoa học tự nhiên, hễ làm khó được tôi, ông liền bộc lộ vẻ ngây thơ và đắc ý kiểu trẻ con ấy. Chỉ có những lúc như thế.

Làm khó được tôi rồi, ông lại đưa ra vấn đề mới. Than đá, luyện kim đồng sắt, hóa chất, vô tuyến điện, cái gì cũng hỏi. Tôi trả lời không được, thì lại về tra sách. Trang bị lại đàng hoàng, lại tìm ông trò chuyện. Vấn đề cũ đã trả lời rồi, vấn đề mới sâu hơn một tầng lại được đưa ra, có lúc còn bắt tôi viết thành văn bản nộp cho ông xem.

Dần dần, tôi phát hiện ra những cuốn sách tôi nói đến, Mao Trạch Đông cũng đang đọc, cho nên những vấn đề đưa ra ngày càng sâu sắc hơn, tôi trang bị mất nửa ngày mà vẫn bị ông làm khó. Thế này thành ra, tôi đắc ý không ngừng đọc sách nhiều hơn và chi tiết hơn. Cuối cùng, có một hôm tôi nhịn không được nói: "Chủ tịch, ngài có ý định khảo hạch tôi phải không?"

Mao Trạch Đông cười, vỗ lưng tôi: "Khảo hạch cậu hồi nào đâu, cậu đang giúp tôi đọc sách, giúp tôi tăng trưởng kiến thức. Bây giờ đang tiến hành kế hoạch năm năm lần thứ nhất, sau này còn phải tiến hành lần thứ hai, lần thứ ba, không học chút khoa học tự nhiên thì không được đâu."

Haizz, nói qua nói lại cuối cùng vẫn là chuyện đọc sách. Khuyên Chủ tịch đọc ít đi thì không thành công, ngược lại tôi còn bị ép phải đọc nhiều hơn.

Tôi nói: "Chủ tịch, ngài đọc rất nhiều sách, thế nhưng phương pháp không khoa học."

Mao Trạch Đông giật mình, nói: "Ha ha, tôi không khoa học á? Vậy thì tôi phải nghe thử cái khoa học của cậu xem sao."

Tôi nói: "Ngài từng viết 《Mâu thuẫn luận》, đạo lý cương nhu nhịp nhàng còn hiểu rõ hơn tôi. Ngài cứ đọc sách suốt ngày thế này, không nghỉ ngơi, quá mệt mỏi, đi ngược lại với biện chứng pháp rồi còn gì."

Mao Trạch Đông cười càng vang hơn: "Ha, ha, sao cậu biết tôi không nghỉ ngơi? Cậu còn hiểu biện chứng pháp hơn cả tôi cơ à? Khẩu khí lớn thật đấy!"

Tôi đáp: "Bảo ngài xem phim thì ngài không xem, bảo ngài chơi cờ đánh bài thì ngài không có hứng thú, bảo ngài vận động chân tay nhiều một chút thì ngài không nghe, ngài cứ đọc sách đọc sách suốt, tiến hành một loại lao động trong thời gian dài là dễ mệt mỏi nhất đấy."

Mao Trạch Đông lắc đầu: "Theo tôi thấy, cái biện chứng pháp đó của cậu không toàn diện, sự hiểu biết của cậu đối với sự vật cũng có sự hạn chế. Cậu nói dùng lao động trí óc đổi lấy lao động chân tay là nghỉ ngơi, không sai. Thế nhưng cậu không hiểu, loại lao động trí óc này đổi lấy loại lao động trí óc khác cũng là nghỉ ngơi. Xem văn kiện mệt rồi thì đọc báo, đọc sách chính thống mệt rồi thì đọc sách nhảm, đọc sách to mệt rồi thì đọc truyện tranh, đọc sách chính trị mệt rồi thì đọc sách văn nghệ, tôi đây cũng là một loại nghỉ ngơi. Cậu không thừa nhận à?"

Tôi vừa định lắc đầu lại đổi thành gật đầu, đạo lý này quả thật rất khó phủ nhận. Mao Trạch Đông làm bất cứ việc gì cũng có kiến giải độc đáo...

Thế nhưng, cuối cùng tôi vẫn lắc đầu: "Chủ tịch, những thứ ngài nói đúng là một loại nghỉ ngơi. Thế nhưng loại nghỉ ngơi đó không thể thay thế cho loại nghỉ ngơi mà tôi nói được. Ngài không thừa nhận sao?"

Mao Trạch Đông mỉm cười gật đầu: "Lần này coi như cậu nói có lý."

Tôi thở phào một hơi. Muốn thuyết phục Mao Trạch Đông quả thực không phải chuyện dễ dàng. Thế nhưng, hễ đã giảng giải thông suốt đạo lý rồi. Ông nghe lọt tai, thì sẽ lặng lẽ hành động theo ý kiến của cậu...

Vận động

— Cậu vừa bắt tôi ăn ngon, lại vừa chê tôi mập, tôi không nghe theo cậu đâu.

— Ngài phải nghe tôi chứ. Mập không phải vì ăn ngon, là vì thiếu vận động. Thời kỳ chuyển chiến Thiểm Bắc ngày nào cũng đi bộ, ngài có mập nổi đâu.

Tìm cách bảo đảm vận động thể thao cho Mao Trạch Đông, là một đại sự nữa mà tôi phải chịu trách nhiệm.

Vừa bước vào bức tường đỏ của Trung Nam Hải, tôi đã phát hiện vận động thể thao của Chủ tịch quá ít. Ngoại trừ đi dạo ra, tối thứ Bảy thỉnh thoảng khiêu vũ, các hoạt động khác hầu như không có.

Ông chỉ đi dạo trong cái sân nhỏ của Cúc Hương Thư Mụ. To bằng nửa sân bóng rổ, không bước chân đi được. Tĩnh Cốc và Xuân Ngẫu Trai mà mọi người nhìn thấy khi tham quan thì cực kỳ ít khi đến, trừ khi tối thứ Bảy có dạ vũ. Thỉnh thoảng đi ra từ cái cửa nhỏ phía đông nhà bắc, dọc theo Trung Nam Hải đi một đoạn đường — thì phải tạ ơn trời đất rồi.

Nhất định phải tìm một môn vận động, bồi dưỡng hứng thú cho Chủ tịch.

Tôi cân nhắc chuyện này tự nhiên không tách rời khỏi thế giới vốn có của mình. Tôi thích đánh bóng bàn, liền nghĩ đến bóng bàn đầu tiên. Kiếm một cái bàn bóng, kéo Chủ tịch đến đánh bóng bàn. Kéo mười lần thì có thể thành công một hai lần. Ông cầm vợt ngang, động tác vụng về giống hệt như tất cả những người mới học, bất kể là bóng cao bóng thấp hay bóng lệch đều là động tác đẩy. Hơn nữa ông lại có tuổi rồi, động tác khó mà phối hợp nhịp nhàng, không nhanh nhạy học bóng nhanh như người trẻ tuổi, bất kể cậu "mớm" loại bóng tốt thế nào, cái cú đẩy của ông ấy vẫn không tránh khỏi đánh hụt bóng hoặc bay ra ngoài.

Ông thực sự không thể dấy lên chút hứng thú nào. Hơn nữa, môn vận động này đòi hỏi sự khéo léo, mắt khéo tay khéo bước chân khéo. Ông có tuổi rồi, khéo léo không nổi. Động tác không phối hợp, thì có khả năng ngã. Suy nghĩ một hồi, tôi liền không miễn cưỡng ông nữa.

Tôi còn thích bơi lội, đánh bóng bàn không ổn liền nghĩ đến bơi lội. Nếu có thể động viên Chủ tịch học bơi... Tốt thì tốt thật, rủi ro lớn hơn một chút. Đừng nói là làm Chủ tịch sặc nước, cho dù chỉ sặc của ông một ngụm nước thôi, cái trách nhiệm này của tôi cũng không nhỏ đâu.

Tôi không dám mạo muội, trước tiên báo cáo với La Thụy Khanh, Uông Đông Hưng và Phó Liên Chương, nói ra suy nghĩ của mình. Sau khi cân nhắc, họ đã đồng ý, đồng thời chỉ thị cho tôi: Trước tiên dạy ở hồ bơi nông, để ông từ từ vận động, cậu phải luôn đứng bên cạnh ông ấy.

Để phối hợp với công việc của tôi, cấp trên đặc biệt xây một bể bơi trong nhà ở Ngọc Tuyền Sơn. Nghe xong tôi vô cùng vui mừng, vội chạy đi xem. Vừa nhìn một cái liền cụt hứng.

Bể bơi này dài chưa bằng hai người như tôi, rộng chưa bằng một người như tôi, đừng nói là bơi không nổi, cắm đầu lặn một cái thôi là cũng đụng đầu rồi, nhiều lắm thì chẳng qua chỉ là một cái chậu tắm lớn mà thôi.

Cũng phải thôi, cấp trên sợ xảy ra chuyện mà. Hơn nữa, có còn hơn không, dạy Chủ tịch bơi trong cái chậu tắm lớn thế này chắc chắn sẽ không xảy ra chuyện gì đâu.

Việc còn lại chính là làm thế nào thuyết phục Chủ tịch học bơi đây. Tôi đã chuẩn bị cực kỳ kỹ lưỡng. Vào lúc Chủ tịch đi dạo, liền bắt đầu kế hoạch này.

Tôi vòng vo tam quốc trước: "Chủ tịch, sinh vật sớm nhất trên trái đất đến từ đâu vậy?"

Mao Trạch Đông liếc xéo tôi một cái: "Cậu muốn làm gì."

Tôi nói: "Đang bàn về khoa học tự nhiên mà, không thể lúc nào cũng là ngài khảo hạch tôi chứ."

"Nước biển." Mao Trạch Đông cảnh giác nhìn tôi.

"Vậy môn vận động nào là tốt nhất?"

"Đi dạo." Ông tự tin ngẩng đầu hếch cằm lên.

"Không đúng. Là bơi lội..." Tôi ngậm miệng lại. Bởi vì Mao Trạch Đông đột ngột quay đầu chằm chằm nhìn tôi, như thể bị thứ gì đó chạm vào. Tôi hơi căng thẳng, tưởng là bản thân nói giọng lớn quá, làm tổn thương lòng tự trọng của Chủ tịch. Thế nhưng, ánh mắt của Chủ tịch rõ ràng cho thấy ông đang nghe rất nghiêm túc, không có ý trách móc thật. Tôi bèn cười một cách không tự nhiên: "Trở về trong nước chính là trở về nơi phát nguồn của sự sống mà."

Khóe miệng Mao Trạch Đông thoáng hiện lên một nụ cười nhạt, không nói gì, tiếp tục đi dạo của ông. Trong lòng tôi mất chủ tâm, không tiếng động đi theo ông.

"Ừm, sao không nói nữa rồi?" Mao Trạch Đông bỗng nhiên lên tiếng.

Lập tức tôi tìm lại được chỗ dựa, cái miệng lại bắt đầu ba hoa chích choè: "Môn vận động bơi lội này là thứ mà bất kỳ môn vận động nào khác cũng không thể sánh bằng. Tùy tiện nói sơ qua cũng có bốn ưu thế lớn. Thứ nhất, tiếp xúc với tự nhiên nhiều nhất. Toàn thân đều có thể hòa mình vào ánh nắng, không khí và nước. Mà ánh nắng, không khí và nước này chính là gốc rễ của sự sống đấy. Thứ hai, không phân biệt nam nữ già trẻ, ai cũng có thể tham gia. Người già chạy trăm mét thì không được, người trẻ tuổi đánh Thái Cực quyền thì thiếu kiên nhẫn. Thế nhưng bơi lội thì bất kể cậu là ai cũng đều có thể chơi ra hứng thú. Thứ ba, bơi lội là vận động toàn thân, không bỏ sót một miếng thịt nào trên người. Thứ tư, đối với tim và ngực phổi có sự rèn luyện tốt nhất, đặc biệt có lợi đối với những người hút thuốc cả ngày..."

Mao Trạch Đông cười: "Xem ra cậu biết bơi nhỉ?"

"Còn phải nói nữa ạ? Chủ tịch, ngài cứ yên tâm đi. Để tôi dạy, bảo đảm một tuần là ngài học được ngay."

Mao Trạch Đông vẫn đang cười, nụ cười có hơi kỳ lạ. Tôi bỗng hoài nghi không biết Mao Trạch Đông có biết bơi không? Thế là cẩn thận dò hỏi: "Chủ tịch, ngài biết bơi chứ?"

Mao Trạch Đông cười mà không đáp, chỉ hỏi: "Cái người làm thầy giáo như cậu định đưa tôi đi đâu học bơi đây?"

Tôi vui mừng suýt nhảy cưng lên, lớn tiếng nói: "Ngọc Tuyền Sơn vừa xây một bể bơi trong nhà ạ."

Mao Trạch Đông không nói gì nữa. Cho đến khi kết thúc đi dạo, tôi lặp đi lặp lại nhắc lại mấy lần, Mao Trạch Đông mới gật đầu: "Thế thì được, có thể thử một chút."

Năm 1953, Mao Trạch Đông lúc thì ở Trung Nam Hải, lúc thì ở Ngọc Tuyền Sơn, cái bể bơi nhỏ đó được xây ở nơi Mao Trạch Đông sinh sống. Đi đến nhìn một cái, Mao Trạch Đông liền sầm mặt xuống: "Chuyện gì thế này, từ đâu lại lòi ra cái bể bơi thế này?"

Các đồng chí ban hành chính giải thích, đây là xây chuyên cho cá nhân Chủ tịch.

Mao Trạch Đông nổi giận rồi: "Xây cho cá nhân tôi á? Sao không báo cáo? Chúng ta kháng Mỹ viện Triều, chúng ta tiến hành kế hoạch năm năm lần thứ nhất, phải tiết kiệm từng xu từng cắc, tôi đã nói bao nhiêu lần rồi? Sao lại xây cho cá nhân tôi?"

Mao Trạch Đông còn chưa xuống nước đã bỏ đi. Ông bảo viện trưởng cảnh vệ hỏi rõ chi phí tốn bao nhiêu tiền, trích ra số tiền này từ tiền phụ cấp và nhuận bút của ông để nộp công quỹ, sau đó liền niêm phong cái "chậu tắm lớn" đó lại, từ khi còn sống chưa từng dùng đến một lần nào.

Kế hoạch bị giáng đòn, tôi không hề nản lòng. Tôi nhìn ra Chủ tịch tức giận không phải vì bơi lội, mà là chê lãng phí. "Tiêu tiền mà không làm việc, ngu ngốc." Ông đã nói như vậy.

Tôi tiếp tục làm công tác tư tưởng, lần thứ hai khuyên nhủ thành công Mao Trạch Đông, đến nhà thi đấu bơi lội Đại học Thanh Hoa để bơi. Nghĩ đến kế hoạch sắp thành hiện thực, lời nói của tôi nhiều hơn hẳn.

— "Chủ tịch, ngài đừng sợ. Sẽ không xảy ra chuyện gì đâu, tôi bảo vệ ngài."

— "Cậu bảo vệ tôi á?" Mao Trạch Đông đánh giá tôi từ trên xuống dưới.

"Chủ tịch, không phải khoác lác đâu, trình độ bơi lội của tôi là khá đỉnh đấy."

"Lỡ xảy ra chuyện thì sao?" Mao Trạch Đông ra vẻ nghiêm trọng.

"Tôi cứu ngài! Ngài cứ yên tâm đi, đừng sợ."

"Ồ, sao trước đây tôi lại không phát hiện ra bản lĩnh này của cậu nhỉ?"

"Ngài chưa từng bơi thì sao mà biết được chứ?"

Một trận tiếng cười vang lên, chiếc xe hơi lao vút đi như bay hướng về Đại học Thanh Hoa.

Tôi và các chiến sĩ cảnh vệ đi theo Chủ tịch đến bên bờ bể bơi. Tôi đỡ lấy cánh tay Chủ tịch, tiếp tục an ủi: "Chủ tịch, thả lỏng ra một chút, đừng sợ. Nước bên này nông lắm, ngài từ từ xuống đi."

Mao Trạch Đông không xuống nước, tiếp tục đi dọc theo bờ: "Tôi không sợ, tôi ra đằng kia xuống."

"Không được. Đằng kia là khu vực nước sâu. Tôi kéo cậu ấy."

Ông cứ cắm cổ bước về trước: "Nước sâu cũng không sợ, có cô bảo vệ mà."

"Ấy da, thế thì không được đâu, đằng kia... không được."

"Sao, cậu sợ à?"

"Tôi..." Mao Trạch Đông cười đầy vẻ quỷ quái. Tôi như lờ mờ hiểu ra điều gì, vô tình buông tay ra.

Mao Trạch Đông khởi động chân tay một lúc ở phía khu vực nước sâu, rồi vịn tay vịn xuống nước. Tôi hết ngạc nhiên lại đến kích động, trong lòng còn mang theo chút lúng túng ngượng ngùng. Mao Trạch Đông quả nhiên biết bơi! Tay vừa buông ra, ông đã nổi lỏng trên mặt nước, thoải mái tự tại quạt tay múa chân, là kiểu bơi nghiêng, thong thả bơi về phía giữa hồ. Trên khuôn mặt nở nụ cười mãn nguyện, đắc ý của người thâm thấu không lộ tướng, cuối cùng cũng khiến người khác được một phen kinh ngạc.

Tuyệt quá! Tôi cắm cổ laoỏm xuống nước, bơi đuổi theo Mao Trạch Đông. Bơi đến bên cạnh Mao Trạch Đông, tôi liền kêu lên: "Chủ tịch, ngài biết bơi ạ!"

"Hì hì, từ bé tao đã bơi ở cái ao trước cửa nhà rồi. Hồi đó, cái mầm sống như cậu còn chưa ra đời ấy chứ."

Trên mặt nước vang lên từng tràng tiếng cười vui vẻ. Đó là ngày tôi vui vẻ nhất.

Trên đường trở về, thấy tâm trạng Mao Trạch Đông vui vẻ, tinh thần phấn chấn, tôi không nhịn được lại hỏi: "Chủ tịch, giờ ngài thấy môn vận động nào là tốt nhất?"

"Cậu đấy," Mao Trạch Đông cười chỉ vào tôi, gật đầu đầy tán thưởng, "bơi lội là tốt nhất."

"Bốn cái lợi mà tôi nói không giả chứ?"

"Không toàn diện."

"Còn cái lợi gì nữa ạ?"

"Cái lợi lớn nhất chính là có thể không phải nghĩ ngợi chuyện gì. Uống thuốc ngủ không làm được, còn lại như ăn cơm, tản bộ, xem kịch, khiêu vũ đều không làm được. Bơi lội thì có thể không cần suy nghĩ, cứ nghĩ ngợi là sẽ chìm xuống, sẽ uống nước lạnh ngay."

Thật không ngờ lại mang đến công hiệu này. Tôi mừng rỡ khôn tả, đặc biệt đến chỗ Phó Liên Chương để báo công.

Mao Trạch Đông càng bơi càng hứng khởi, không sao dứt ra được. Ông không thích bơi ở cái ao nhỏ đó nữa, chỉ muốn bơi ở sông, ngòi, hồ, biển. Năm 1954, Mao Trạch Đông đến Bắc Đới Hà, và làm việc ngay tại Bắc Đới Hà. Các đồng chí lãnh đạo Trung ương đến rất đông, họp hành cũng thuận tiện. Hàng ngày ngoài giờ làm việc, Mao Trạch Đông nhất định phải đi bơi một lần.

Năm đó đi bơi, có mấy chuyện để lại cho tôi ấn tượng vô cùng sâu sắc.

Mao Trạch Đông thích bơi ở chốn náo nhiệt, đặc biệt thích bơi cùng từng nhóm các thanh niên nam nữ trẻ tuổi. Những lúc ấy, tinh thần ông vô cùng phấn chấn, nói cười ron rả. Ông bơi nghiêng bơi ngửa, tự nhiên thoải mái, vừa bơi vừa trò chuyện với thanh niên, hứng thú cực cao.

Có một hôm, đang lúc hứng chí, ông nhắc lại chuyện cũ, bỗng gọi tôi: "Tiểu Từ, chẳng phải cậu bơi giỏi lắm sao? Chúng ta đọ một phen đi."

"Được chứ, chúng ta đọ tốc độ." Tôi xích lại gần ông.

Cậu khôn mà tôi cũng chẳng ngốc. Tôi không đọ tốc độ với cậu, tôi đọ sức bền, đọ sự dẻo dai với cậu.

"Thế thì không được, thi đấu thì lúc nào cũng phải so tốc độ." Tôi biết Mao Trạch Đông đã xuống nước là không chịu lên bờ, cứ bơi mãi không ngừng. Tôi thì chịu thua, cứ kéo dài thời gian thế nào cũng bị chuột rút cho xem.

"Cậu đừng gạt tôi, có so tốc độ thì cũng phải có so sức bền. Muốn đạt đến bờ chiến thắng, trước tiên bắt buộc phải có sức bền. Phải kiên trì thời gian lâu, phải bơi được xa mới được."

Mao Trạch Đông thong thả chẳng buồn bận tâm, cứ nhằm thẳng phía xa mà bơi. Sự thoải mái tự tại khi bơi của ông y hệt như những gì ông viết trong từ khúc sau này: Mặc kệ gió thổi sóng lay, tựa như dạo bước trong sân nhàn nhã. Nửa tiếng sau, tôi không kiên trì nổi nữa, thở hồng hộc trèo lên thuyền, ngồi thuyền theo sát Mao Trạch Đông bơi lội ngoài đại dương. Mao Trạch Đông chỉ tay vào tôi mỉa mai: "Cậu ta tiến hóa ghê nhỉ, rất có cách, bơi không nổi đến bờ thì chèo thuyền qua bờ vậy."

Mọi người đều cười phá lên. Rất nhiều người bơi chẳng được bao lâu cũng phải lên thuyền thở dốc, rồi mới xuống nước bơi cùng Mao Trạch Đông. Mỗi lần bơi, Mao Trạch Đông chỉ xuống nước một lần, đã xuống là phải bơi cho thỏa thích. Chưa thỏa thích thì không lên bờ, đã lên bờ rồi thì không xuống nước nữa. Dù là đi bộ hay bơi lội, ông vẫn luôn câu nói ấy: "Tôi đây không thích làm mấy chuyện chỉ nói bằng cái miệng."

Cũng như mọi khi, Mao Trạch Đông bơi hơn một tiếng đồng hồ, được chúng tôi hết lời khuyên can mới chịu lên bờ.

Các chiến sĩ vệ binh lau khô người cho Mao Trạch Đông. Mao Trạch Đông tản bộ trên bãi cát, miệng lẩm nhẩm ngâm nga. Ngày nào ông cũng niệm như thế, có những hôm ban đêm làm việc mệt mỏi, ra cửa ngắm biển cũng niệm như vậy, nghe nhiều thành quen nên tôi đã nhớ kỹ: "Đông lâm yết thạch, dĩ quan thương hải. Thủy hà thanh khiết, sơn đảo sừng sững. Thụ mộc tùng sinh, bách thảo phong mậu. Thu phong tiêu sắt, hồng ba dũng khởi. Nhật nguyệt chi hành, nhược xuất kỳ trung; tinh hán xán lạn, nhược xuất kỳ lý. Hạnh thậm chí tai, ca dĩ vịnh chí."

Có một tối, Chủ tịch nhìn ra xa biển khơi lại đang ngâm nga. Tôi hỏi: "Chủ tịch, thơ của ai thế ạ?"

"Viết có hay không?"

"Rất có khí phách, rất đẹp."

"Đây là thơ của Tào Tháo, bài thứ nhất trong Bộ xuất hạ môn hành, Quan thương hải."

"Tào Tháo cũng biết làm thơ cơ á?"

"Hừ, cậu sinh viên này đúng là cần phải học bù rồi đấy." Mao Trạch Đông chậm rãi nói: "Tào Tháo là một nhà chính trị lỗi lạc, nhà quân sự, cũng là một nhà thơ vĩ đại."

Tôi giật mình kinh hãi, đến mức ngây người trợn mắt há hốc mồm. Đừng nói là tôi chưa từng nghe thấy những lời khẳng định Tào Tháo như thế, tôi dám chắc rằng vào thời điểm đó, chín mươi chín phẩy chín phần trăm người trên toàn quốc chưa từng nghe qua, đến cả cụ cố của ông nội tôi cũng chưa từng nghe thấy bao giờ! Thảo nào sau này Quách Mạt Nhược viết bài văn lật lại án tích cho Tào Tháo, lại gây ra chấn động lớn đến thế trong cả nước.

Tôi lẩm bẩm: "Tào Tháo? Tào Tháo nào cơ ạ?"

"Còn Tào Tháo nào nữa, Tào Tháo thời Tam Quốc."

Hắn, chẳng phải hắn là tên gian thần mặt trắng sao?"

"Hừ, cậu thì biết cái cóc khô gì." Khi phẫn nộ Mao Trạch Đông rất thích mắng người kiểu này. "Tào Tháo thống nhất miền bắc Trung Quốc, lập ra nước Ngụy. Hồi đó lưu vực Hoàng Hà là khu vực trung tâm của cả nước. Ông ấy cải cách rất nhiều chính sách tồi tệ thời Đông Hán, kìm hãm hào cường, phát triển sản xuất, thực hiện chế độ đồn điền, còn đốc thúc khai hoang, đẩy mạnh pháp chế, đề cao tiết kiệm, khiến cho xã hội bị tàn phá nặng nề bắt đầu ổn định, khôi phục và phát triển. Những điều này chẳng lẽ không nên khẳng định? Chẳng lẽ không phải là vĩ đại? Bảo Tào Tháo là tên gian thần mặt trắng, sách viết thế, kịch diễn thế, bách tính nói thế, đó là vụ án oan do quan niệm chính thống phong kiến tạo nên. Còn cả đám sĩ tộc phản động đó nữa, bọn chúng là kẻ lũng đoạn văn hóa phong kiến, bọn chúng viết lách chính là để duy trì chính thống phong kiến. Vụ án này phải được lật lại."

Chính từ ngày hôm đó, tôi bắt đầu nhìn nhận lại Tào Tháo. Thấy Chủ tịch đọc Cổ thi nguyên, sau này tôi cũng tìm cách mua được một cuốn, giữ gìn cho đến tận bây giờ. Trên đó có các bài thơ nổi tiếng của Tào Tháo như Quan thương hải, Quy tuy thọ, v.v.

Mấy ngày hôm đó, Mao Trạch Đông toàn đọc Cổ thi nguyên. Có hôm, ông bảo vệ binh tìm bản đồ tới, vừa dò bản đồ vừa nói: "Tào Tháo từng đến đây đấy."

Tôi kinh ngạc: "Tào Tháo cũng từng đến đây ạ?"

"Đương nhiên là từng đến rồi, từng lên núi Yết Thạch. Tháng 5 năm Kiến An thứ 12 xuất binh chinh phạt Ô Hoàn, tháng 9 khải hoàn ngang qua Yết Thạch sơn đã viết ra Quan thương hải."

Năm đó, Mao Trạch Đông lưu lại Bắc Đới Hà lâu nhất. Các đồng chí lãnh đạo Trung ương khác đều đi cả rồi, chỉ có ông là không đi, cho đến tận tháng 9 trời se lạnh, vẫn ngày ngày xuống biển bơi. Tiếc là ông lên núi Yết Thạch mà tôi không được đi cùng. Ông đã viết một bài từ nổi tiếng mang tên Lãng đào sa · Bắc Đới Hà. Ông nói Hậu chủ Nam Đường Lý Dục cũng từng viết Lãng đào sa. Từ của Lý Dục ý cảnh và ngôn ngữ đều hay, nhưng phong cách ủy mị, tâm trạng thương cảm, ông không thích. Ông nói ông vẫn thích thơ của Tào Tháo hơn. Khí phách hùng vĩ, khái khái bi lương, mới đúng là nam tử hán đích thực, thủ bút lớn.

Tôi thích bài Lãng đào sa của Mao Trạch Đông. Đặc biệt là hai câu cuối. Đảo ngược một nét bút câu "Thu phong tiêu sắt" của Tào Tháo, liền thành ra "Tiêu sắt thu phong kim hữu thị, hoán liểu nhân gian". Ở cạnh Mao Trạch Đông, đón gió thu nghe tiếng sóng biển, ý cảnh và cảm xúc trong từ khúc trở nên vô cùng mãnh liệt, có thể nói là lay động lòng người.

Xuất phát từ sự cân nhắc về mặt an ninh, cơ quan công an và hệ thống cảnh vệ "quản" Mao Trạch Đông rất chặt. Mao Trạch Đông lúc nào cũng muốn đi vào giữa quần chúng nhân dân, muốn trò chuyện tâm tình tùy hứng với quần chúng, muốn sống cuộc sống của một người bình thường nhiều hơn chút nữa. Thế nhưng bộ phận bảo vệ sợ xảy ra chuyện nên đã ngăn cản. Mao Trạch Đông vừa phẫn nộ vừa đau khổ, không ít lần nổi giận đùng đùng: "Họ cứ luôn cách ly tôi với quần chúng!"

Mao Trạch Đông kiên quyết đòi ra ngoài đi dạo, bộ phận bảo vệ đành nhượng bộ phần nào, yêu cầu ông đeo kính râm, khẩu trang. Mao Trạch Đông ra ngoài hễ gặp nông dân là lại muốn trò chuyện với người ta. Đâu phải mùa đông, mặt che bịt kín mít thế thì còn trò chuyện kiểu gì được nữa? Nông dân chỉ biết chớp chớp mắt. Mao Trạch Đông phẫn nộ giật phăng kính râm và khẩu trang, ném xuống đất. Thế là hỏng bét rồi, tiếng hô "Chủ tịch Mao muôn năm" vang lên, nông dân gần xa ùn ùn kéo đến, lập tức vây kín Mao Trạch Đông. Tiếng khẩu hiệu tiếng vỗ tay vang dội một vùng, còn trò chuyện cái nỗi gì nữa? Mao Trạch Đông muốn sống cuộc đời của một người bình thường quả thực khó quá. Chúng tôi những nhân viên công tác sống bên cạnh Mao Trạch Đông, nghĩ lại bây giờ, xét theo một ý nghĩa nào đó, đây đúng là một bi kịch.

Mơ thấy Mao Trạch Đông bị quần chúng vây quanh là lực lượng bảo vệ lại căng thẳng. Không căng thẳng sao được chứ. Chiến tranh Triều Tiên vừa mới kết thúc, vùng ven biển vẫn còn đặc vụ địch, Mao Trạch Đông có vui đến mấy cũng không được phép dừng lại lâu, Mao Trạch Đông có phát cáu thì vẫn cứ phải "bảo vệ" đi cho nhanh. Về nghĩ lại vẫn còn thấy sợ hãi, càng không cho phép Mao Trạch Đông ra ngoài đi lung tung nữa.

Không được tùy tiện hành động, không được muốn đi đâu thì đi vào giữa đám đông, đó là điều đau khổ nhất đối với Mao Trạch Đông. Ngoài giờ làm việc, ông sợ nhất là sự cô độc, hy vọng các nhân viên công tác ở bên cạnh có thể tỏ ra tùy ý một chút, có thể đùa cợt, náo loạn, mắng chửi, tạo ra một bầu không khí đời sống xã hội đích thực. Nếu ai nấy cứ cung kính, thật thà ngoan ngoãn, ông sẽ cảm thấy không tài nào chịu nổi. Tôi hiểu, các chiến sĩ vệ binh cũng hiểu. Mao Trạch Đông cũng là con người, ông cần phải sống cuộc sống bình thường của một con người. Cho nên, ngoài giờ làm việc, đứng trước mặt ông, ai nấy chúng tôi đều thể hiện rất tùy ý, thậm chí có thể nói là "mất nết".

Tôi nhớ có một hôm, Mao Trạch Đông bơi ra rất xa rất xa. Những người chúng tôi đi theo phải luân phiên lên thuyền nghỉ ngơi. Sắp không nhìn thấy bờ nữa rồi mà vẫn không tài nào khuyên nổi Chủ tịch. May mắn thay, bắt gặp một chiếc thuyền đánh cá, ông lão đánh cá phơi nắng đen thui toàn thân, áo phanh một nửa, để lộ phần ngực sần sùi xương quai xanh và những chiếc xương sườn tím đen bóng loáng. Gương mặt ông lão cũng góc cạnh và gân guốc lồi lõm chẳng khác nào đôi bàn tay lao động chai sần. Ánh mắt sâu hoắm lúc đó vô cùng sáng ngời, toát lên vẻ phác thảo, trí tuệ và hiền lành. Chúng tôi ở trên thuyền, phát hiện ra thuyền chài và ngư dân trước liền gọi Mao Trạch Đông lên thuyền. Quả nhiên, Mao Trạch Đông vừa nghe nói có ngư dân liền không chần chừ trèo lên thuyền ngay. Chưa kịp lau khô người đã sốt sắng gọi với sang trò chuyện với lão ngư dân.

Lão ngư dân không nhận ra Mao Trạch Đông. Điều này cũng chẳng có gì lạ, ông lão từng nhìn thấy hình ảnh trần truồng của Chủ tịch Mao bao giờ đâu? Thế là, cuộc trò chuyện đó hoàn toàn mang bầu không khí trò chuyện của những người bình thường trong xã hội. Trong ký ức của tôi, chưa từng thấy Mao Trạch Đông nào vui vẻ và hưng phấn đến thế như trong buổi trò chuyện lần ấy, đúng là vui đến quên cả lối về. Từ tuổi tác cơ thể trò chuyện đến chuyện ăn uống mặc, từ cá rùa tôm cua trò chuyện đến ngũ cốc hoa màu, từ chiếc thuyền chài nhỏ xíu trò chuyện đến cái bệ bếp cái sunk bếp, từ vợ con trò chuyện đến Quốc dân Đảng, Cộng sản Đảng. Người hỏi ta đáp, ta hỏi người đáp. Chuyện nghiêm túc hay chuyện đùa cợt đều nói hết, vừa trêu chọc vừa hò hét vừa cười vang. Mao Trạch Đông vui đến mức múa may quay cuồng. Đây chính là cuộc sống mà ông hằng mong ngóng bấy lâu nay!

Lão ngư dân không có thời gian rảnh rỗi để tiếp chuyện mãi, định đi. Mao Trạch Đông không cho, đuổi theo gọi: "Trò chuyện thêm chốc nữa đi. Trò chuyện thêm lúc nữa tôi mua hết số cua trên thuyền của bác."

"Cậu đừng đùa tôi làm vui nữa." Lão ngư dân không tin.

Đồng chí già bác đừng có không tin người ta chứ, bác đi cùng tôi đi, tiền trao cháo múc." Mao Trạch Đông sốt sắng nghiêm túc.

"Thật á? Cua của tôi là cua sống đấy nhé." Lão ngư dân động tâm rồi.

"Cua sống hay cua chết tôi bao tất." Mao Trạch Đông vỗ đét vào đùi.

"Bây giờ cua không rẻ đâu đấy."

"Bác lớn tuổi thế chẳng lẽ lại gạt tôi chắc? Bác bảo bao nhiêu thì là bấy nhiêu."

"Được, tôi đi cùng cậu. Cậu thích ba hoa chuyện gì cũng chiều."

"Tôi chỉ muốn nghe xem nhóm tương trợ của bác vì sao mà không đoàn kết?"

Cứ thế vừa đi vừa trò chuyện suốt dọc đường. Lên đến bờ, tiền trao cháo múc, rồi bắt tay tạm biệt lão ngư dân. Lão ngư dân cứ lẩm bẩm hôm nay gặp may, nhưng đến cuối cùng vẫn chẳng hề biết người mang lại may mắn cho mình là ai.

Mao Trạch Đông bảo vệ binh mang cua xuống nhà bếp hấp cách thủy tất cả, bày một chiếc bàn dài dùng cho cá nhân ở bãi tắm số 2, chất đầy cả một bàn. Mao Trạch Đông vui vẻ gọi lớn: "Mau tới đây, hôm nay tôi mời khách, tôi mời khách nhé!" Hai ba mươi người chúng tôi toàn mặc đồ bơi quần bơi, đi theo Mao Trạch Đông vây quanh chiếc bàn dài. Mao Trạch Đông vồ lấy một con cua, bẻ đôi làm hai, ngoác miệng cắn ngập răng. Gạch cua chảyòng òng dính đầy tay đầy mặt. Vừa nhai ngấu nghiến ông vừa hô: "Còn không mau động thủ? Đừng có ra vẻ nghiêm túc nữa."

Mọi người cười ồ lên, lập tức xúm lại vồ lấy cua. "Quan lớn quan bé gì cũng mặc, tuổi tác già trẻ gì cũng chấp, nam nữ gì cũng mặc kệ, học theo Mao Trạch Đông bẻ ngoác cua ra là cắn, vừa nhai ngấu nghiến vừa trêu đùa lẫn nhau, không khí chưa bao giờ náo nhiệt và vui vẻ đến thế. Ai nấy ăn lem luốc thành cái mặt mèo, người nhìn tôi, tôi cười cậu, cậu chọc hắn, cười mãi chẳng biết chán.

Mao Trạch Đông nổi hứng, hô lớn: "Hè, chúng ta chụp chung một bức ảnh đi! Chụp ảnh nào!"

Úi chà! Mọi người ùa cả lên, lập tức vây quanh Mao Trạch Đông. Xúm xít lại, cứ để trần truồng nham nhở như thế, một cách tùy tiện, náo nhiệt chụp chung một tấm ảnh, một tấm ảnh khó mà quên được.

Giữa tháng 9, mấy ngày liền gió to mưa lớn, Bắc Đới Hà biến thành một thế giới ồn ào náo động. Tiếng sóng từ ngoài đại dương vọng vào, nghe như tiếng pháo gầm vang, như tiếng muôn quân hò reo, vạn mã phi nước đại. Mao Trạch Đông tỏ ra vô cùng kích động, ông muốn đi bơi.

"Không được, tuyệt đối không được." Tôi hoảng hồn, khoảnh khắc đó gần như hối hận vì ban đầu không nên khơi gợi hứng thú bơi lội của Mao Trạch Đông. Ông lúc nào cũng dũng cảm, nhưng cũng thường xuyên lỗ mãng. Tôi chặn ông lại nói: "Chủ tịch, đây không phải là chuyện nhỏ, cũng không phải là chuyện cá nhân của ngài, tôi buộc phải chịu trách nhiệm trước toàn Đảng toàn dân."

Các chiến sĩ vệ binh cũng lao ra ngăn cản. Mao Trạch Đông kiên quyết đòi đi, tôi và các vệ binh kiên quyết bám trụ đến cùng, quyết không lùi nửa bước. Mao Trạch Đông tuy bướng bỉnh, nhưng một khi chúng tôi đã đồng lòng kiên quyết như sắt đá, ông không tranh thủ được một sự ủng hộ nào đành chịu chết cứng, đành phải đối mặt với thực tế, tìm dịp khác vậy.

Mấy ngày hôm đó, chúng tôi vô cùng căng thẳng, kè kè không rời nửa bước "giám sát" Mao Trạch Đông, sợ ông lẻn ra bãi biển, sẵn sàng hành động bất cứ lúc nào. Sự quật cường, bướng bỉnh và dễ bốc đồng trong tính cách của ông, chúng tôi đã nếm trải nhiều lần, thấm thía ngọn nguồn. Hầu như ngày nào ông cũng "quậy" một trận, lần nào cũng bị sự đoàn kết đồng lòng của chúng tôi chặn đứng.

Hôm nay, mưa cuối cùng cũng tạnh. Tôi lại càng thấy căng thẳng hơn, đoán chắc Chủ tịch sẽ "quậy" dữ dội hơn đây. Chạy ra bờ biển xem thử, tôi hít một ngụm khí lạnh. Sóng gió to quá! Đồng chí phụ trách đo nhiệt độ báo cáo, nhiệt độ nước chưa tới hai mươi độ. Đại não tôi quay mòng mòng, chuẩn bị sẵn sàng hết lớp lý do này đến lớp lý do khác để "chặn giá".

Quả nhiên, vừa qua trưa, Mao Trạch Đông đã buông bút trong tay, dặn dò vệ binh chuẩn bị đi bơi.

"Không được, Chủ tịch, hôm nay không thể đi được."

Mưa tạnh rồi, sao lại không đi được?"

"Nước rất lạnh, sẽ bị chuột rút đấy."

"Tôi không sợ lạnh. Chỉ có các cậu sợ lạnh thôi, các cậu đừng bơi là được chứ gì."

Câu này của Mao Trạch Đông nói không sai. Chúng tôi thường xuyên bị lạnh đến mức răng đánh lập cập, thế mà ông chẳng hề hấn gì cả. Ông rất chịu được lạnh.

"Thế cũng không được, sóng lớn lắm, sóng ở bờ cao hơn một mét cơ."

"Thế thì lại càng hay chứ sao, cưỡi gió đạp sóng, đây chính là cơ hội đấy."

"Đó là đi ngược gió. Mấy chiến sĩ trẻ thử mấy lần đều bị sóng đánh dạt về, hoàn toàn không xông qua nổi."

"Một người không xông qua nổi, ngần này người mà chẳng xông qua nổi chắc? Vô lý hết sức." Mao Trạch Đông vừa nói vừa bước ra ngoài.

"Không được!" Tôi giật phăng lấy tay Mao Trạch Đông: "Chủ tịch, tôi còn chưa nói hết. Sóng lớn thế này, vỏ sò bị đánh dạt hết lên bờ, không ít cái vừa vỡ vừa sắc nhọn, sẽ đâm thủng chân đấy."

Từ bé tao đã đi chân đất, chẳng lẽ không lên núi đốn củi hay sao? Cậu khéo vẽ chuyện!" Ông hất tay ra, tỏ ý coi thường vỏ sò và cũng coi thường luôn cả tôi.

"Vẫn chưa nói hết cơ mà. Vỏ sò dạt lên thành đống thành ụ, rất dễ vấp ngã. Ngài lớn tuổi rồi, ngã một cú thì tôi không chịu nổi đâu, không gánh nổi trách nhiệm này đâu. Đồng chí Lý Ví Hán cũng từng ngã gãy chân đấy. Thời tiết ác liệt thế này, nói gì thì nói cũng không thể để ngài đi được."

"Cậu ta vấp ngã thì tôi nhất định phải ngã chắc? Cậu nói thế, hôm nay tôi nhất định phải đi cho bằng được!" Mao Trạch Đông hất tay tôi ra, sải bước đi thẳng ra cửa. Tôi cảm nhận rõ mồn một ý chí mạnh mẽ bẩm sinh không yên phận, hiếu thắng và coi thường tất cả của ông. Nét mặt và thần thái của ông khiến chúng tôi không dám động tay động chân nữa, chỉ có thể đuổi theo hai bên trái phải khuyên can. Thỉnh thoảng chặn ngang phía trước, hễ bắt gặp ánh mắt của ông là đành phải tránh sang một bên. Đó là ánh mắt đã hạ quyết tâm, muốn đập tan mọi chướng ngại vật, không ai dám đấu đá với ánh mắt ấy nữa.

Cơ sự đến nước này, không còn hy vọng vãn hồi nào nữa. Tôi cùng các chiến sĩ vệ binh và cảnh vệ lập tức hành động căng thẳng, cởi quần áo trước, xông lên trước mặt Mao Trạch Đông.

Gió biển gào thét, thấu tận da thịt, thấm sâu vào tủy xương. Cộng thêm sự căng thẳng, chưa xuống nước mà chúng tôi đã run lẩy bẩy. Ngoài đại dương giống như có vô số rồng bạc đang bay lượn lao vùn vụt, những con sóng trắng nối đuôi nhau cuồn cuộn dội tới từ phía xa, gầm rú lao thẳng vào bờ. Bọt sóng trên đỉnh sóng bắn thẳng tới tận phòng thay đồ ở tít đằng xa. Bên tai chỉ toàn tiếng gầm rú đinh tai nhức óc, như có muôn ngàn sư tử hổ gầm thét vây ép lại. Khí thế kinh tâm động phách. Thế nhưng, không còn sự lựa chọn nào khác. Mao Trạch Đông đã cởi trần bước về phía bờ biển. Khoảnh khắc ấy, nhiệt huyết dâng trào, tôi và các chiến sĩ vệ binh ùa cả lại vây quanh Mao Trạch Đông, tay nắm tay, thân sát thân, người trước người sau xông thẳng ra biển lớn.

Chúng tôi vừa đặt chân lên lớp cát ướt, hàng dài sóng cả đã ập tới, cuồn cuộn lao dọc theo sườn cát, chớp mắt đã ngập đến mắt cá chân. Tôi rùng mình một cái, ngọn sóng ấy đã mang theo tiếng thở dài nặng nề thụt lùi trở về.

"Đuổi sóng, chúng ta đuổi sóng đi." Mao Trạch Đông đột ngột tăng tốc. Ông vẫn còn cười kìa, vui vẻ như một đứa trẻ chơi trò chơi. Niềm vui lớn nhất của ông chính là được đi mạo hiểm. Chúng tôi xúm xít vây quanh ông lão đuổi theo con sóng đang rút lui kia. Chạy ra bốn năm bước, bên tai vang lên tiếng gầm ù ù, lại một hàng sóng lớn nữa với khí thế hung mãnh hơn ào ạt ập tới. Hỏng rồi! Tôi vội vàng đỡ lấy Mao Trạch Đông từ phía sau. Chớp mắt, ngọn sóng cao ngập đầu ập xuống xối xả. Tôi vội nín thở, còn chưa đứng vững, tiếng rầm vang dội cất lên, đầu óc bỗng tối sầm lại. Rất nhanh tỉnh táo lại, tôi phát hiện một đám người đã ngã dạt trên bãi cát, vậy mà bị con sóng đánh văng ra xa tới bốn năm mét.

"Chủ tịch!" Ít nhất có bốn năm người đồng thanh hô lên. Mao Trạch Đông đã được đồng chí Trưởng vệ binh và vệ binh đỡ đứng dậy, lắc lắc đầu rũ bỏ nước biển mặn chát. Ông liếc nhìn ra đại dương, bức tường thành nước sừng sững ấy lại cuồn cuộn trờ tới, gầm rú rít gào như để khiêu khích. Ghềnh đá vách núi ở phía xa hất tung những cột nước tung tóe cao ngất trời. Mà dưới chân, sóng biển cuồn cuộn ào ạt trào lên bãi cát nghiêng ngả, rung chuyển cả bờ biển. Tôi muốn hét lên cái gì đó, nhưng cái lưỡi cứ dán chặt vào vòm họng không cử động nổi. Mao Trạch Đông bỗng nhiên cười, nụ cười nhẹ nhàng thoải mái đến thế. Tùy tiện cười một tiếng: "Hì hì, cuối cùng tôi cũng tìm được một đối thủ cừ khôi rồi."

Bây giờ nhắc lại cảnh tượng năm xưa, bất kỳ nam tử hán chân chính nào cũng sẽ phải kính cẩn nghiêng mình trước tính cách này của Mao Trạch Đông. Ông khao khát thử thách, cả cuộc đời ông chưa từng ngừng thử thách và ứng chiến, đó là nền tảng và cốt lõi trong tính cách của ông. Thế nhưng lúc đó nghe thấy câu nói này, tôi lại sốt ruột phát khùng lên. Phải biết rằng, nếu Mao Trạch Đông đã coi cái gì là đối thủ thì tuyệt đối sẽ không bao giờ chịu thua, nhất định phải phân cao thấp cho bằng được!

Quả nhiên, Mao Trạch Đông gọi chúng tôi tiếp tục xông lên khiêu chiến với sóng biển, thế nhưng lần nào cũng bị sóng đánh dạt trở về. Ông lão phun ra ngụm nước biển mặn đắng trong miệng, thở hổn hển một chút, lập tức lại bắt đầu xông lên, kiên quyết không chịu quay đầu...

Chúng tôi lại bị sóng đánh dạt về bãi cát. Tôi và không ít người đã bắt đầu chùn bước. Biển khơi cuồn cuộn sôi sục trước mắt ẩn chứa bao nhiêu ngọn núi cao và vực sâu thế kia? Cảm tưởng như có thể chôn vùi cả đại lục. Bên tai ngập tràn những âm thanh hung ác thảm thương, lúc thì ầm ì, lúc thì xèo xèo. Ngay cả hải âu cũng không chịu nổi tiếng gầm thét đó, kêu oai oái bay vút lên tầng không trung...

Thế nhưng, ánh mắt sắc bén của Mao Trạch Đông đảo qua người chúng tôi, lộ vẻ nghiêm nghị hiếm thấy. Ông hỏi Trưởng vệ binh: "Mấy con sóng này khó xông qua hơn bốn tiểu đoàn rưỡi của Lưu Trùng không?" Ông lại hỏi chúng tôi: "Các cậu có cảm thấy đi theo tôi nguy hiểm quá không? Nếu các cậu sợ, tôi có thể đi tổ chức người khác."

Chỉ mấy câu nói ấy thôi, nhiệt huyết đã sục sôi trong lòng chúng tôi. Chúng tôi còn trẻ, không thiếu khí phách máu nóng. Trưởng vệ binh hô lớn một tiếng, chúng tôi từ dưới đất bò dậy, nhanh chóng tập hợp lại bên cạnh Mao Trạch Đông, tay nắm tay, vai kề vai, lực lượng cảnh vệ dũng mãnh xông lên mở đường, vệ binh tráng kiện hộ tống hai bên, cúi rạp người lao thẳng ra biển lớn. Chúng tôi đã hạ quyết tâm, khoảnh khắc ấy tiếng sóng gầm gió thét người hò reo, tựa như muôn quân vạn mã giáp lá cà vào một trận chiến. Một cuộc đại huyết chiến tâm kinh động phách, chúng tôi liên tiếp vượt qua bốn lớp sóng dài, cuối cùng cũng bơi được ra biển lớn! Lúc thì chúng tôi vọt lên đỉnh sóng, lúc thì rơi xuống hũng sóng; trên đỉnh sóng có thể nhìn thấy vô số vằn sóng trắng lóa mắt, trong hũng sóng tối thui chỉ thấy một một mảng mập mờ huyền bí. Ai nấy chúng tôi đều dốc hết sức lực bơi lại gần Mao Trạch Đông, muốn nổi cùng nổi, muốn chìm cùng chìm. Những ai cầm phao cứu sinh lại càng sẵn sàng ứng phó với mọi tình huống bất ngờ bất cứ lúc nào.

"Các cậu đừng căng thẳng, chúng ta chỉ bị đánh dạt lên bờ thôi chứ không bị cuốn ra biển khơi không về được đâu." Mao Trạch Đông vẫn giữ vẻ thong thả tự tại bình thản ấy, nhấp nhô theo sóng nước, vừa nói với chúng tôi: "Các cậu còn đang trẻ, phải trải gió sầm thấy mặt đời. Đừng làm đóa hoa ngọn cỏ trong nhà kính. Phải rèn luyện trưởng thành trong gió to sóng lớn." Sau này, tôi đã nhiều lần nghe thấy và nhìn thấy Mao Trạch Đông nói những lời kiểu như "phải rèn luyện bản thân trong gió to sóng lớn". Theo như tôi được biết, lần bơi ở Bắc Đới Hà năm 1954 là lần đầu tiên ông nói câu này.

Từ đó trở đi, Mao Trạch Đông càng không muốn bơi ở cái ao nhỏ nữa. Đã từng ngắm biển thì nước sông nước ngòi chẳng bõ bèn gì, trừ núi Vu Sơn ra mây mưa nào cũng bỏ. Đây là kết quả tất yếu. Ông bơi ở sông Tương, bơi ở sông Ấp, cuối cùng đưa ra đề nghị bơi ở con sông lớn nhất Trung Quốc - sông Trường Giang.

Lần này không thuận lợi lắm, vấp phải sự phản đối dữ dội. Gần như không bơi nổi. Người đời cứ nghĩ Chủ tịch Mao muốn làm gì mà chẳng chỉ cần một câu là xong? Thực ra không phải vậy. Hồi đó, những người ở bên cạnh đều biết rằng, phần lớn thời gian ông không thuộc về cá nhân mình, mà thuộc về một giai cấp, một chính đảng, một dân tộc. Đây cũng là quan điểm thống nhất trong và ngoài Đảng lúc bấy giờ.

Mùa hè năm 1956, Mao Trạch Đông đề xuất bơi ở Trường Giang khi đang ở Quảng Châu. Các đồng chí La Thụy Khanh, Vương Nhậm Trọng, Uông Đông Hưng sau khi nghiên cứu đều không đồng ý. Tôi khuyên Mao Trạch Đông, nhưng khuyên không nổi, ông nhất định phải bơi cho bằng được. Các vị thủ trưởng như La Thụy Khanh lại càng khuyên can hết lần này đến lần khác, thế nào cũng không khuyên phục được. Ông khăng khăng đòi bơi, thậm chí còn nổi cáu, đuổi cả đội trưởng đội cảnh vệ đi. Ông nói: "Chẳng qua các cậu sợ tôi chết ở cái xó xỉnh của các cậu thôi chứ gì!"

Đồng chí Vương Nhậm Trọng thấy sự việc đã đến mức nước này, không thể ngăn cản được nữa, bèn vội vã quay về Hồ Bắc tổ chức tuyển thủ bơi lội, sắp xếp các biện pháp bảo vệ cứu hộ toàn diện.

Vốn dĩ, Mao Trạch Đông đã nhiều năm không đi máy bay. Hồi đó, Trung ương có một quyết định, không cho phép Chủ tịch đi máy bay ra ngoài vì sợ xảy ra chuyện. Thế nhưng lần này, Mao Trạch Đông kiên quyết đòi đi máy bay. Từ Quảng Châu đến Trường Sa, từ Trường Sa đến Vũ Hán đều đi máy bay. Hai câu thơ đầu trong bài Thủy điệu ca đầu · Bơi lội của Mao Trạch Đông viết là: Mới uống nước Trường Sa, lại ăn cá Vũ Xương. Viết rất chân thực. Đi máy bay từ Trường Sa đến Vũ Hán thời gian rất ngắn, chưa đến thời gian một bữa ăn.

Lần bơi sông Trường Giang đó, Mao Trạch Đông xuống nước từ khu vực chuẩn bị xây mố cầu Đại kiều Trường Giang. Rất nhiều xoáy nước. Đồng chí Vương Nhậm Trọng - Bí thư Tỉnh ủy Hồ Bắc tự mình chuẩn bị sắp xếp. Khoảng thời gian đó ông ấy đi dò dòng chảy, chọn vị trí, vô cùng vất vả, người phơi nắng đen sì như dầu dãi, cổ họng cũng hơi khản đặc.

Mao Trạch Đông kiên quyết gọi tôi bơi cùng, tôi không chịu. Tôi ngồi thuyền nhỏ đi theo Chủ tịch, là để đề phòng vạn nhất, nhằm kịp thời cứu hộ. Lúc bấy giờ có rất nhiều thuyền nhỏ xúm lại đi theo sau, Mao Trạch Đông lại nổi cáu, ra lệnh đuổi sạch đi, không cho phép thuyền lại gần ông. Tôi nói tôi buộc phải lại gần, đó là trách nhiệm của tôi quyết định. Mao Trạch Đông tranh cãi hai câu rồi nhượng bộ, chỉ đồng ý cho chiếc thuyền nhỏ của tôi xích lại gần hơn một chút, nhưng không được phép cản trở tầm nhìn và hứng thú bơi lội của ông. Ông ném một chiếc phao cứu sinh cho vợ tôi là Ngô Húc Quân, bảo cô ấy bảo vệ ông. Ngô Húc Quân kêu lên: "Em là người bảo vệ ngài cơ mà, sao lại thành ra để ngài bảo vệ em thế này."

Mao Trạch Đông bước xuống thuyền từ thang dây, xuôi dòng bơi hơn một tiếng đồng hồ, bơi ra mười sáu mươi bảy dặm đường. Bơi xong tinh thần phấn chấn, vô cùng vui vẻ. Ông nói: "Bộ trưởng La không cho tôi bơi, tôi cứ cố tình bơi đấy." Lúc nói câu này, thần thái của ông y hệt như một đứa trẻ hiếu thắng cuối cùng cũng được toại nguyện. Ông còn nói với tôi: "Cậu không bơi, không thấy hối hận à? Đây là sông Trường Giang của Trung Quốc đấy!"

Y tế

Làm tốt công tác y tế cho Mao Trạch Đông, đối với tôi là trách nhiệm nghĩa bất dung từ, hơn nữa còn là trách nhiệm số một.

Trong thời gian tôi công tác bên cạnh Mao Trạch Đông, ông rất ít khi ốm đau. Tôi nhớ những năm 50 ở Bắc Kinh có một đợt dịch cúm bùng phát, thế rất hung hăng. Vệ binh của Mao Trạch Đông cũng có người bị lây nhiễm. Đồng chí Phong Diệu Tùng - vệ binh bị cảm cúm, Mao Trạch Đông nhìn ra được liền bảo tôi qua chữa trị cho cậu ấy. Tiểu Phong tuổi trẻ sức vượn, tôi chẳng lo lắng gì, kê vài liều thuốc là xong, cậu ta uống thuốc hay không thì một tuần cũng chắc chắn khỏi. Cái tôi lo lắng lại chính là Mao Trạch Đông. Ông đã lớn tuổi, huống chi chuyện ăn uống, uống trà, nghỉ ngơi đều do vệ binh phụ trách. Mấy hôm đó lại đúng phiên trực chính liên tiếp của Phong Diệu Tùng, rất khó tránh khỏi việc bị lây nhiễm. Tôi khuyên Mao Trạch Đông uống thuốc phòng ngừa, Mao Trạch Đông bảo tôi nói nhảm, không có bệnh thì uống thuốc làm gì? Tôi nói trị bệnh có thuốc, phòng bệnh cũng có thuốc. Ông kiên quyết không uống. Ông nói ông tin tưởng vào sức đề kháng của chính mình.

Và quả nhiên ông không hề bị lây nhiễm.

Mao Trạch Đông ít ốm đau, không có nghĩa là công việc dễ làm. Thậm chí có những lúc còn khiến tôi căng thẳng khó xử. Hai khó khăn lớn nhất mà tôi gặp phải là: Một là khuyên Chủ tịch uống thuốc khó, hai là đối phó với Giang Thanh khó.

Có một lần, tinh thần Mao Trạch Đông không được tốt lắm, thường xuyên cau mày hít không khí lạnh, cơm cũng ăn không nổi, chốc chốc lại dùng tay che gò má. Tôi quan sát thấy liền nghĩ ngay đến chiếc răng sâu của ông, khăng khăng đòi kiểm tra cho ông. Ông đành ngồi lên ghế mây, há miệng ra.

Quả nhiên là lợi bị viêm, sưng tấy dữ dội, đã mưng mủ rồi.

"Đau răng không phải là bệnh, nhưng đau lên thì mất cả mạng người." Tôi nhớ lại câu nói của Chủ tịch. Ông cười. Tôi nói: "Lần này là bệnh thật rồi đấy, lợi mưng mủ, hạch bạch huyết sưng to rồi, ngài bắt buộc phải uống thuốc, uống kháng sinh."

Mao Trạch Đông đau đến mức nhăn tít mày lại, nhưng vẫn đang cười: "Các bác sĩ các cậu ấy mà, cứ thích dùng thuốc."

"Đúng thế chứ ạ, có bệnh mà không dùng thuốc thì sao được?"

"Tôi không dùng thuốc." Mao Trạch Đông có những lúc bướng bỉnh hệt như một đứa trẻ, liên tục lắc đầu, miệng vẫn xuýt xoa vì đau.

"Đừng có có bệnh giấu thầy chứ ạ, đây là câu ngài hay nói mà." Tôi biết giao tiếp với Chủ tịch rất khó, cách tốt nhất là dùng lời của ông để trị lại ông.

"Tôi không giấu thầy, tôi giấu thuốc. Cậu có cách nào không cần dùng thuốc không?"

"Bệnh nặng thì không được đâu, nặng là bắt buộc phải uống thuốc. Uống kháng sinh thì sẽ khỏi rất nhanh."

Mao Trạch Đông thường hành sự theo trực giác, mà trực giác của một vị vĩ nhân như ông đôi khi quả thực sâu sắc thấu tận xương tủy. Ông nói: "Tôi không dùng thuốc. Cậu uống thuốc khỏi bệnh, sức đề kháng của cậu không phát huy tác dụng, sẽ không được rèn luyện. Phải huy động sức đề kháng của bản thân để đối phó với ngoại xâm. Hễ cứ dùng thuốc mãi thì sức đề kháng sẽ suy thoái, mai mốt có vi khuẩn xâm nhập nữa thì sẽ xảy ra đại họa lớn. Chỉ qua đấu tranh thì sức đề kháng mới trở nên mạnh mẽ được."

Tôi hỏi: "Cứ theo lời này thì còn sản xuất thuốc ra làm gì nữa?"

Mao Trạch Đông nói: "Chỉ khi sức đề kháng không chịu nổi nữa, mới dùng thuốc để giúp nó một tay, chuyển bại thành thắng. Lần này tôi muốn xem sức đề kháng của tôi có chiến thắng nổi không?"

Tôi cãi không lại ông, đành thỏa hiệp: "Được rồi, tôi sẽ quan sát thật kỹ. Nếu sức đề kháng của ngài mà không thắng được, tôi vẫn phải dùng thuốc."

Mấy ngày sau, Mao Trạch Đông không dùng kháng sinh mà đã khỏi. Ông đắc ý cười nói: "Thế nào? Sức đề kháng của tôi đã chiến thắng rồi đấy. Tự lực cánh sinh cơ mà, không thể cứ mãi trông chờ vào ngoại viện. Muôn sự muôn vật trên đời, đều không thoát khỏi đạo lý này."

Trong ký ức của tôi, Mao Trạch Đông mắc bệnh vặt, tôi đưa thuốc cho ông, ông đều từ chối hết. Ông không chỉ một lần nói với tôi rằng: "Bác sĩ Từ này, lời của vị bác sĩ này cậu không thể không nghe, nhưng cũng không thể nghe hoàn toàn. Nghe hoàn toàn lời cậu thì tôi toi đời, mà không nghe hoàn toàn lời cậu thì cũng chẳng được."

Những lúc ông đổ bệnh nặng hơn, cũng có lúc chịu nghe lời tôi. Thế nhưng việc dùng thuốc cũng phải gặng hỏi ba bảy hốt mười bốn. Tôi tốt nghiệp đại học, có thể nói ra một tràng đạo lý đâu ra đấy. Ông bị thuyết phục rồi thì mới tự giác uống thuốc. Ngay từ năm 1953, ông đã nhiều lần nói với tôi: "Trung dược và món ăn Trung Hoa là hai cống hiến lớn của Trung Quốc đối với thế giới. Không tin thì cậu cứ chờ mà xem."

Thuyết phục Chủ tịch uống thuốc khó, suy cho cùng cũng là vấn đề phối hợp giữa bác sĩ và bệnh nhân, huống chi phần lớn thời gian Mao Trạch Đông đều đúng. Còn đối phó với Giang Thanh thì lại hoàn toàn mang một bản chất khác.

Tôi và Giang Thanh cãi vã, nhiều lần náo loạn đến chỗ Mao Trạch Đông. Các đồng chí La Thụy Khanh, Uông Đông Hưng, Phó Liên Chương đều biết rõ tình hình này. Ban đầu, sự việc không hề khơi nguồn từ vấn đề y tế.

Giang Thanh tính tình hống hách, vệ binh và y tá không có ai là không bị bắt nạt. Tôi lúc đó tuổi trẻ trạc thanh niên, nhìn chướng mắt nên liền đến chỗ Mao Trạch Đông mách tội. Lần nào Mao Trạch Đông cũng ủng hộ tôi, phê bình nghiêm khắc Giang Thanh, có những lúc mắng khá nặng nề, thậm chí còn nổi cáu quát lên: "Cút, cô cút ngay ra ngoài cho tôi!"

Giang Thanh phát hiện ra tôi là người đi mách tội nên đâm ra ôm hận. Cô ta tìm không ra sơ hở y tế nào của tôi, bèn tiện tay chụp mũ.

Đỉnh điểm có lúc Giang Thanh cũng uống thuốc ngủ. Sau khi hội chẩn, chúng tôi bàn bạc rồi quyết định cho cô ta dùng thuốc. Có một hôm, cô ta bỗng nổi trận lôi đình mắng chửi om sòm, nói rằng những kẻ bắt cô ta uống thuốc ngủ đều phản cách mạng, muốn dùng thuốc độc hạm hại cô ta. Tội danh này mà tròng vào đầu thì chỉ có nước đi tù chém đầu. Sự việc làm to lên, cô ta không đưa ra được chứng cứ, tôi cũng không tài nào thanh minh nổi, cô ta cứ khăng khăng là mình bị đầu độc. Không khép được án, cô ta bèn đuổi tôi đi: "Bảo hắn cút đi, ở đây không cần hắn, lập tức bảo hắn cút ngay cho tôi!"

Mang tiếng chịu đựng nỗi hiềm nghi này, ngày tháng rời đi của tôi cũng chẳng dễ chịu gì. Đồng chí Ngô Húc Quân liền đem chuyện này báo cáo lên Mao Trạch Đông. Cô ấy nói: "Đồng chí Từ Đào mà là phản cách mạng, thế thì em cũng là phản cách mạng rồi. Muốn xử lý thì xử lý luôn cả hai chúng em."

Mao Trạch Đông nghe được chuyện này vô cùng tức giận, nổi trận lôi đình. Lập tức gọi Giang Thanh tới, quát hỏi: "Từ Đào là bác sĩ của tôi, cô có quyền gì mà đòi đuổi?" Một khi Mao Trạch Đông đã thực sự nổi giận, Giang Thanh thường không dám lớn tiếng cãi lại, đôi khi còn phải tự phê bình một chút. Mao Trạch Đông vô cùng nghiêm khắc nói: "Bọn họ khám bệnh phục vụ tôi, về bản chất không phải vì cá nhân tôi, mà là vì công việc của Đảng, của nhân dân, cô dựa vào cái gì mà đòi đuổi cậu ấy đi? Cô đuổi người ta đi thế nào thì hãy mời người ta về lại thế đấy cho tôi! Cô phải đến tận mặt xin lỗi cậu ấy!"

Giang Thanh lui ra, không dám công khai chống đối, đành phải cho tôi quay về, hơn nữa còn phải tận mặt xin lỗi tôi. Cô ta vốn tưởng rằng tôi cũng sẽ tự phê bình lấy lệ, ít nhất cũng phải nói vài câu khách sáo chứ. Thế nhưng, những tội danh cô ta tròng lên người tôi toàn là bị đặt không có thật, sao tôi có thể thốt nổi câu khách sáo nào cơ chứ? Vì chuyện này, Giang Thanh lại càng căm ghét tôi hơn, hễ gặp ai là lại đem ra phàn nàn: "Cái cậu Từ Đào đó cái tôi lớn thật đấy. Tôi đã đến xin lỗi cậu ta rồi mà cậu ta chẳng thèm tự phê bình lấy nửa câu." Có đồng chí truyền lại lời đó cho tôi, khuyên tôi qua nói vài câu cho qua chuyện. Hồi đó tôi khí huyết đang độ hừng hực, tự thấy mình chẳng làm gì sai, dứt khoát không thèm nói một câu khách sáo nào.

Thế là, cái tội danh "không chịu tự phê bình" này lại trở thành một trong những cái cớ để cô ta chỉnh đốn tôi vào lần sau. Tôi từng bị cô ta đuổi đi mấy bận, lần nào cũng đều do Mao Trạch Đông hạ lệnh bắt cô ta mời tôi về. Hồi đó, Phó trưởng vệ binh Tôn Dũng và các đồng chí khác cũng thường xuyên sang Mao Trạch Đông mách tội Giang Thanh. Không chỉ một lần Mao Trạch Đông chỉ trích thẳng mặt Giang Thanh mang chủ nghĩa cá nhân tư sản. Ông từng nhiều lần nói với tôi và các vệ binh rằng: "Cái cô Giang Thanh này ấy mà, tôi không thể sống chung nổi với cô ta, mà bất cứ ai cũng chẳng thể sống nổi với cô ta cả!"

Năm 1959, ở Quảng Châu Giang Thanh lại nổi cơn lôi đình đuổi tôi đi lần nữa, cô ta thường hay nổi giận vô cớ vì mấy chuyệnn cỏn con, có những lúc tâm trạng bản thân không tốt là cũng trút giận lên những người xung quanh, cậu có cẩn thận đến mấy cũng bằng thừa. Cô ta ra ngoài tản bộ, hỏi bên ngoài có lạnh không? Vệ binh đáp không lạnh. Cô ta vừa bước ra ngoài là nổi cáu: "Trời lạnh thế này mà cậu bảo không lạnh? Cậu có mưu đồ gì hả!" Về chơi đánh bài lại trách vệ binh đánh sai quân bài, quát lên: "Cút ra ngoài, cậu cút ra ngoài đứng cho tôi!"

Vệ binh bị phạt đứng ở hành lang mấy tiếng đồng hồ. Tôi khuyên cậu ta đi đi, bảo tôi sẽ canh gác hộ, khi nào Giang Thanh bước ra tôi sẽ gọi cậu ta vào. Cậu vệ binh vô cùng đôn hậu thật thà, cứ đứng chôn chân ở đó không chịu đi. Tôi nhờ đồng chí Giám đốc Sở Công an tỉnh ra mặt khuyên can, nhưng dưới cơn thịnh nộ tột cùng của Giang Thanh, Giám đốc Sở cũng chẳng dám khuyên nhiều. Sau đó, chiến sĩ vệ binh này gọi điện về Bắc Kinh báo cáo với Trưởng vệ binh, Trưởng vệ binh lại báo cáo lên Mao Trạch Đông. Chuyện này đã chọc giận Mao Trạch Đông đến cực điểm. Ông lập tức ra chỉ thị, bảo chiến sĩ vệ binh ấy quay về Bắc Kinh, không cần phục vụ Giang Thanh nữa.

Bụng dạ Giang Thanh lại càng uất ức cục cằn, bèn trút lên đầu tôi. Y hệt như mấy cảnh tượng thường thấy trên đời. Ban đầu cô ta hậm hực ấm ức, trước mặt tôi đóng sầm cửa lại, ra vào cứ đập cửa rầm rầm cực kỳ mạnh bạo. Tôi vốn cũng đang hừng hực khí thế, liền đập cửa lại đáp trả với lực mạnh hơn thế. Thế là cô ta bùng nổ, gào thét lên: "Từ Đào, cậu đang dằn mặt ai hả? Không muốn làm thì cút ngay, cút ngay lập tức cho tôi!" Tôi liếc nhìn cô ta một cái, chẳng thèm nói năng gì, xách hòm thuốc bước thẳng. Thế nhưng, cô ta lại gào lên: "Cậu muốn đi thì đi, để hòm thuốc lại đây!" Tôi bảo: "Thế thì không được. Hòm thuốc này do tôi chịu trách nhiệm, tôi là bác sĩ, không thể để lại được. Để lại nhỡ cô lại ngộ độc thì tôi không gánh nổi trách nhiệm đâu." Cô ta bảo: "Tôi bảo cậu để lại!" Tôi đáp: "Bác sĩ không thể làm thế được." Sau đó, Sở Công an tỉnh phải điều phái riêng cho cô ta một chiến sĩ vệ binh và nhân viên y tế khác.

Sau chuyện này, tôi suy tính thấy hiềm khích với Giang Thanh đã quá sâu, ở lại tiếp tục công tác nữa cũng chẳng còn tiện lợi gì. Đợi qua một khoảng thời gian, tìm một cơ hội thích hợp, tôi liền ngỏ ý với Mao Trạch Đông rằng mình muốn quay về bệnh viện công tác.

Mao Trạch Đông không muốn tôi đi. Thế nhưng, ông vẫn thấu hiểu cho tôi. Ông từng chỉ tay vào Giang Thanh mà nói: "Cô ta đúng là cái đồ tư sản cực độ, chủ nghĩa cá nhân, chẳng có mấy ai có thể hòa hợp nổi với cô ta!"

Hồi đó, muốn tiếp tục công tác bên cạnh Mao Trạch Đông, thì bắt buộc phải dung hòa được với Giang Thanh. Bằng không, cô ta cứ quậy phá suốt ngày, sẽ kéo theo rất nhiều tinh lực của Mao Trạch Đông. Mao Trạch Đông cả ngày lo toan đại sự quốc gia, sức người đâu ra mà chịu đựng nổi sự giày vò kéo theo ấy? Thế cho nên, sau này Mao Trạch Đông quyết định phân cư với Giang Thanh, tôi hoàn toàn thấu hiểu. Mao Trạch Đông là lãnh tụ của toàn Đảng toàn dân, không thể để Giang Thanh cứ vô cõi quấy phá và ngốn ngấu tinh lực của Mao Trạch Đông như thế được!

Cuối cùng Mao Trạch Đông nói: "Thế này đi, một bác sĩ giỏi như cậu mà chỉ phục vụ một mình tôi thì lãng phí quá. Cậu vẫn nên về với quần chúng, về Y khoa Bắc Kinh đi. Nhưng mà chúng ta đã quen nhau rồi, tôi có bệnh có việc gì sẽ lại tìm cậu."

Mao Trạch Đông trước sau vẫn luôn tin tưởng tôi, quan tâm tôi. Lúc tôi và đồng chí Ngô Húc Quân kết hôn, ông đã gửi lời chúc mừng, còn tặng chúng tôi một bộ Tuyển tập của ông mới xuất bản. Chúng tôi sinh được một cô con gái. Ông lại chúc mừng rằng: "Chúc mừng hai đồng chí đã bồi đắp thêm người xây dựng cho tân Trung Quốc." Đứa bé biết đi, ông bảo đưa sang chỗ ông chơi. Con bé do cụ bà ở nhà chăm sóc, Mao Trạch Đông đã bày tỏ lòng cảm ơn chân thành với cụ: "Tiểu Từ và Tiểu Ngô công tác bên cạnh tôi, cụ bà đây cũng đã cống hiến to lớn lắm rồi." Sau khi tôi rời khỏi Trung Nam Hải, vẫn thường xuyên được Mao Trạch Đông gọi vào khám bệnh hoặc trò chuyện. Vợ tôi - Ngô Húc Quân vẫn luôn công tác bên cạnh ông hơn hai mươi năm trời.

Từ thời kỳ Diên An, Mao Trạch Đông đã nghiêm khắc cấm Giang Thanh nhúng tay vào chính trị. Vì chuyện này, tôi và các vệ binh đều từng tận mắt chứng kiến Giang Thanh cãi vã làm loạn tưng bừng trước mặt Mao Trạch Đông. Mao Trạch Đông chưa từng nhượng bộ. Thế nhưng, sau năm 1963, Giang Thanh dần dần đặt chân vào các hoạt động chính trị của Đảng. Trong vô vàn nguyên nhân, Lâm Biao, Khang Sinh và những kẻ khác đã góp phần không nhỏ. Đồng thời, cũng không khó để nhận ra rằng, dã tâm và các hoạt động âm mưu chính trị của bà ta ngày càng trở nên dữ dội hơn khi tuổi tác Mao Trạch Đông mỗi lúc một cao, tình hình sức khỏe mỗi lúc một suy giảm.

Do lao tâm khổ tứ quá độ cùng với nếp sinh hoạt vô quy luật, sự tùy tiện trong ăn uống, Mao Trạch Đông đã bắt đầu già đi từ sớm. Sự già đi này ban đầu vốn không biểu hiện ở việc ốm đau bệnh tật. Năm 1965, nhà văn nước ngoài André Malraux sau khi được Mao Trạch Đông tiếp kiến đã viết thế này: "Kể từ khi cuộc nói chuyện bắt đầu, Mao chỉ đưa thuốc lá lên miệng hoặc đặt lên gạt tàn, ngoài ra không có bất kỳ cử động nào khác... Ông bỗng vung hai tay lên không trung, rồi lại sụp tay xuống một cách đột ngột... Mao lười biếng phất phơ tay, rồi chống hai tay vào tay vịn ghế đứng dậy. Thân thể ông đứng thẳng hơn tất cả chúng ta, tựa như một tảng đá lớn. Đi sau lưng ông là nữ y tá, từng bước một, cứng nhắc đến mức như thể đầu gối không hề cử động..."

Đây không phải là bệnh tật, mà là sự già nua khó đối phó hơn cả bệnh tật. Mao Trạch Đông là một chiến sĩ vĩ đại, không vương vấn vật chất, dám dấn thân chọn lựa con đường đấu tranh gian khổ nhất. Trước mặt mọi đối thủ, ông luôn là kẻ mạnh, là người chiến thắng. Thế nhưng, đối mặt với sự già nua, ông cũng giống như chúng sinh vạn loại, dù vĩ đại đến đâu cũng đành chịu trói trước quy luật tự nhiên. André Malraux từng nghiên cứu và chấp bút viết về rất nhiều nhân vật lãnh đạo nổi tiếng trên thế giới, vô cùng kính trọng Mao Trạch Đông, từng chấn động âm thầm sau cuộc trò chuyện với Mao Trạch Đông. Bởi vì đại não dẫu chỉ xuất hiện một sự tắc nghẽn nhỏ nhoi thôi, thì trước tiên vẫn luôn biểu hiện ra ở sự cứng nhắc trong hành động. Churchill từng mắc căn bệnh này. Khi ông ta đến Paris để nhận huân chương Giải phóng, dáng đi y hệt như Mao Trạch Đông.

Năm này qua năm khác, Mao Trạch Đông dần dần già đi. Giống như ngọn đèn cạn dầu, từ từ lụi tắt. Sau sự kiện "Ngày 13 tháng 9", Mao Trạch Đông mất ngủ mấy ngày liền, uống hai ba liều thuốc ngủ mà vẫn không tài nào chợp mắt nổi. Trưởng y tá Ngô Húc Quân vô cùng bồn chồn lo lắng. Tình cảnh này tuy trước đây cũng từng có, rốt cuộc thì hiện tại tuổi tác đã cao, cơ thể dần suy yếu bỗng chốc sụp đổ xuống. Khi Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng triệu tập, Mao Trạch Đông đã không thể "bước những bước hiên ngang lên đoàn Chủ tịch" được nữa. Hành động của ông đã trở nên bất tiện. Đến lúc bế mạc, đợi tất cả các đại biểu rời sân hết, ông mới rời đi.

Năm 1972, Mao Trạch Đông mắc một trận trọng bệnh, diễn ra ngay trước thềm chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Nixon. Đây là lần cuối cùng tôi tham gia công tác cứu hộ y tế cho Mao Trạch Đông.

Chuyến thăm Trung Quốc của Nixon là một sự kiện trọng đại, Mao Trạch Đông bắt buộc phải tiếp kiến. Trung ương đã thành lập tổ y tế để tiến hành cấp cứu, do chính Chu Ân Lai trực tiếp nắm giữ. Ông gọi tôi tới và nói: "Từ Đào, cậu hiểu rõ tình hình trước đây của Chủ tịch, cậu cũng tham gia vào công tác điều trị đi."

Trong quá trình cấp cứu, việc truyền dịch đã sử dụng một lượng lớn thuốc kháng sinh. Nhìn cơ thể trọng bệnh suy nhược của Chủ tịch, tôi lại nhớ đến chuyện ông bị mưng mủ lợi mà nhất quyết không chịu uống thuốc kháng sinh ở Bắc Đới Hà, nhớ lại khí phách thể phách của ông khi bơi lội ở Bắc Đới Hà, dũng mãnh khiêu chiến với những con sóng dữ cuồng cuộn, lòng tôi đau như cắt, nước mắt ngấn lệ.

Thế nhưng, sau buổi cấp cứu, Giang Thanh không hài lòng với kết quả, liền tròng cho các bác sĩ tham gia hội chẩn cái mũ tập đoàn đặc vụ phản cách mạng, hơn nữa còn đưa ra ví dụ đáng sợ về "âm mưu áo trắng" của Liên Xô. Vụ án công đó từng được đăng trên tờ Sự Thật ngày 13 tháng 1 năm 1953: "Cách đây không lâu, cơ quan an ninh quốc gia đã phát hiện ra một tập đoàn khủng bố gồm các bác sĩ, bọn chúng muốn đạt được mục đích rút ngắn sinh mệnh của một số nhà lãnh đạo Liên Xô thông qua các liệu pháp có hại." Hồi đó có năm bác sĩ bị buộc tội và bắt giữ.

Lúc Giang Thanh tuyên bố chúng tôi là tập đoàn đặc vụ phản cách mạng, cô ta đã đứng ở đỉnh cao lãnh đạo chính trị quốc gia khiến người ta phải kính sợ kiêng dè như một "nhân vật lớn". Trong bầu không khí chính trị lúc bấy giờ, chỉ một câu nói ấy thôi cũng đủ để khiến chúng tôi rụng đầu rơi cổ rồi. Còn ai có thể ngăn cản được cô ta nữa? Tôi suýt chút nữa thì tuyệt vọng.

Cuối cùng Mao Trạch Đông cũng hay tin này. Với một cơ thể suy nhược, ông giơ tay chỉ thẳng vào Giang Thanh mà hỏi: "Cô bảo những bác sĩ này là tập đoàn đặc vụ phản cách mạng, cô có biết kẻ đầu sỏ của tập đoàn này là ai không?"

Giang Thanh há hốc miệng, không dám đáp bừa.

"Tôi biết." Mao Trạch Đông bỗng nhiên giơ tay tự chỉ vào mũi mình: "Chính là tôi!"

Chỉ một câu nói đã cứu vớt nhóm bác sĩ hội chẩn chúng tôi, khiến cho bi kịch của các bác sĩ Liên Xô không bị lặp lại ở Trung Quốc. Mao Trạch Đông nói: "Bọn họ đi theo tôi bao nhiêu năm nay, muốn hạm hại tôi thì đã hạm hại từ lâu rồi. Tôi tự biết bệnh tình của mình, tôi cũng biết bọn họ đều là những đồng chí vô cùng tốt!"

Sau trận ốm đó, thế giới của Mao Trạch Đông dần thu nhỏ lại. Trí nhớ suy giảm, chuyện xảy ra gần đây nhất là dễ quên nhất, ngược lại ký ức thời niên thiếu và thanh xuân thì lưu lại nhiều hơn. Con người ta về già ai cũng thế cả, Mao Trạch Đông cũng không ngoại lệ. Hoạt động tinh thần của ông không ngừng thu hẹp, năng lực phán quyết và sự tập trung sa sút, đây là khúc dạo đầu cho những khó khăn trong ngôn ngữ.

Kể từ dạo đó, Mao Trạch Đông không còn viết được mấy thứ nữa. Thơ ca và bản thảo của ông đều do Ngô Húc Quân bảo quản. Kể từ tháng 3 năm 1963 cho đến mùa đông năm 1973, Mao Trạch Đông đã xem lại toàn bộ các bản thảo thơ ca mấy lần, từng sửa chữa rất nhiều lần đối với một số bài thơ từ. Mỗi lần sửa đều do Ngô Húc Quân làm nhiệm vụ ghi chép lại, đợi Mao Trạch Đông nghiền ngẫm đắn đo nhiều lần xác định chắc chắn câu chữ rồi, Mao Trạch Đông mới tự mình sửa lại vào bản thảo. Thế nhưng, đến mùa đông năm 1973, ông đã chẳng còn muốn đặt bút nữa rồi.

Hôm đó, Mao Trạch Đông bảo Ngô Húc Quân dùng bút lông chép lại toàn bộ thơ từ trong tập hồ sơ một lượt. Chép xong lượt đầu, đối chiếu lại với Mao Trạch Đông, Mao Trạch Đông lại sửa chữa một số bài thơ từ trong đó. Thế nhưng bài Hạ tân lang · Đọc sử thì hoàn toàn không sửa chữ nào. Lúc đối chiếu, bản thảo của Chủ tịch viết là "Vi vấn hà thời thái đắc?" Ngô Húc Quân đặc biệt hỏi lại: Là chữ "Vi" hay chữ "Như"? Mao Trạch Đông đáp là "Như" chứ không phải "Vi". Ngô Húc Quân thỉnh cầu Mao Trạch Đông sửa lại trên bản thảo, Mao Trạch Đông bảo: "Đừng sửa nữa, cứ để mặc nó vậy." Hạ khuyết của bài từ có câu: "Đạo Thác Trang Kiệu lưu nghệ hậu", Mao Trạch Đông bảo Ngô Húc Quân thêm dấu ngoặc kép vào chữ Đạo, tức thành "Đạo". Ngô Húc Quân lại xin Mao Trạch Đông sửa lại một chút trên bản thảo của ông, Mao Trạch Đông bảo: "Đừng phiền phức nữa, cứ thế đi." Ngô Húc Quân chép xong lượt thứ hai (bản chép tay lượt đầu đã bị đốt hủy), đối chiếu lại với Mao Trạch Đông một lần nữa, đặc biệt hỏi lại: "Là chữ "Như vấn hà thời thái đắc" ư?" Mao Trạch Đông gật đầu, một nhà thơ vĩ đại, mười năm đắn đo nghiền ngẫm không chịu "cứ để mặc nó vậy", không chút chán ngấy phiền hà. Thế mà bây giờ lại "cứ để mặc nó vậy", "đừng phiền phức nữa", tình trạng cơ thể của Mao Trạch Đông lúc bấy giờ có thể tưởng tượng ra được. Bản chép tay và bản thảo còn lưu giữ lại sự khác biệt này, tuy có hồi ức của Ngô Húc Quân chứng minh, nhưng người đời sau phỏng chừng vẫn sẽ phải tốn một phen bút mực khảo cứu nghiên cứu đấy thôi. Trái tim nhà thơ dẫu trước sau vẫn không chết đi, nhưng ngọn lửa ấy lại theo sự tiệm cận của sinh mệnh mà dần dần tắt lịm. Nhân viên y tế đối mặt với sự già nua của Mao Trạch Đông mà lực bất tòng tâm, chỉ có thể dốc hết sức lực để chăm sóc cho ông một chút về mặt sinh hoạt.

Ngô Húc Quân mệt phờ ngả bệnh, phải nằm viện một thời gian. Sau khi xuất viện, vào dịp Tết năm 1976, Mao Trạch Đông mời cô ấy sang ăn cơm. Trước bữa ăn có xem một bộ phim, bộ phim do Đát Thường Sướng thủ vai chính mang tên Trận chiến khó quên. Sinh thời Mao Trạch Đông vốn không thích xem phim, lần này là ngoại lệ, càng về già ông lại càng thường xuyên nhớ về cuộc đấu tranh xa xôi sóng gió cuồn cuộn chấn động thế giới trước thời điểm nước cộng hòa ra đời. Ông đang lặng lẽ rơi nước mắt. Khi chiếu đến cảnh nhân dân giải phóng quân tiến vào thành phố được quần chúng vô cùng nhiệt liệt chào đón, Mao Trạch Đông hỏi người vợ Ngô Húc Quân của tôi: "Trong số học sinh chào đón đó có cô không?"

Ngô Húc Quân là học sinh Thượng Hải, Mao Trạch Đông biết điều đó. Hồi ấy cô ấy quả thực nằm trong số những người đi chào đón. Cô ấy vừa khóc vừa gật đầu, không nói nổi một câu nào.

Lúc này, nước mắt Mao Trạch Đông tuôn trào như suối, không sao kìm chế nổi nữa, cả phòng khóc òa lên một trận... Phim còn chưa chiếu xong, nhân viên y tế đã vội vã khiêng Mao Trạch Đông đi...

Những năm cuối đời của Mao Trạch Đông đã mắc không ít sai lầm và sơ suất. Thế nhưng, ông trước sau vẫn luôn mang theo lý tưởng cao cả vĩ đại nhất, trước sau vẫn duy trì bầu nhiệt huyết cách mạng to lớn cùng tinh thần cống hiến vĩ đại, cả cuộc đời ông vẫn luôn chiến đấu. Ông là một chiến sĩ vĩ đại thực sự đã dâng hiến tất cả cho nhân dân. Ngay tại thời điểm sinh mệnh sắp đi đến hồi kết, bị bao vây bởi một đám người mang dã tâm bừng bừng, ông vẫn với quyết tâm và ý chí phi thường, một bút xóa sạch thế lực chính trị đại diện bởi Giang Thanh, không cho phép bà ta tổ chức nội các, không hề giao phó quyền lãnh đạo cao nhất của Đảng và nhà nước vào tay bè lũ "Bè lũ bốn tên". Đây không thể không nói là cống hiến lớn lao cuối cùng mà ông lão đã làm cho cách mạng Trung Quốc và nhân dân Trung Quốc.