Biết bạn muốn đến phỏng vấn, Phó đoàn trưởng Quế đã dặn dò tôi trước. Buổi tập đang bận rộn, tôi cũng không kịp chuẩn bị nghiêm túc. Cứ theo lời bạn nói, nghĩ đến đâu kể đến đấy vậy.

Năm 1959, tôi vừa tròn mười hai tuổi, tòng quân vào Đoàn Văn công Không chính, học khiêu vũ ở lớp học viên. Một ngày vào tháng 4 năm 1963, đồng chí lão Ngô, trợ lý chính trị, tìm tôi nói chuyện, bảo tôi đến Trung Nam Hải làm nhiệm vụ, cùng các thủ trưởng trung ương khiêu vũ.

Sau buổi nói chuyện, một đồng chí lâu năm thường xuyên đi làm nhiệm vụ ở Trung Nam Hải đã thì thầm bên tai tôi: "Tiểu Vương, lần này cậu được gặp Chủ tịch Mao rồi!"

"Thật á?" Tôi kêu lên, lập tức lại lấy tay che miệng, không biết là sợ lộ bí mật hay sợ tim nhảyót ra khỏi cổ họng. Tôi mừng đến mức ngây ngất cả người.

Mãi sau mới biết, tổ chức chọn ra năm người trong số mười hai nữ sinh của lớp học viên chúng tôi để đến Trung Nam Hải làm nhiệm vụ, đều đã qua xét duyệt chính trị nghiêm ngặt. Hồi đó coi trọng thành phần giai cấp, phải tra cứu mấy đời; biểu hiện cá nhân cũng phải kiểm tra, tư tưởng chính trị đòi hỏi phải đáng tin cậy.

Chúng tôi đến Trung Nam Hải vào mỗi thứ Tư và thứ Bảy, mặc thường phục. Tôi không có thường phục, bèn mượn một chiếc áo khoác vải gabardine của đồng chí lão nhân.

Khi đó Đoàn Văn công Không chính nằm ở số 7 Đồng Ngô Giáp Đạo, Đăng Thị Khẩu, nghe nói trước đây là công quán của thất thái thái nhà Tào Nhữ Lâm. Các nữ văn công chúng tôi đi Trung Nam Hải làm nhiệm vụ cứ ăn tối xong là tụ tập trong sân. Hơn sáu giờ, từ Trung Nam Hải chạy tới một chiếc xe ZiM, bảy tám nữ đoàn viên chúng tôi chen chúc ngồi vào, qua ngõ Bắc Hải đi thẳng vào Trung Nam Hải.

Xe dừng lại trước cửa một tòa nhà. Chúng tôi bước đi nhẹ nhàng, vội vã qua một hành lang dài, nhìn thấy một cánh cửa màu đỏ rộng mở, trên trán cửa có đề ba chữ "XuXu Ngẫu Trai". Nơi này chính là nơi chúng tôi cùng các lãnh tụ khiêu vũ. Chẳng bao lâu sau, tôi được biết những người đến đây khiêu vũ có Mao Trạch Đông, Lưu Thiếu Kỳ và Chu Đức. Chu Ân Lai ngoài dịp tết nhất, ngày thường không đến. Ngày thường ông cùng các đồng chí lãnh đạo khác của Quốc vụ viện khiêu vũ ở Tử Quang Gác.

Bước qua cánh cửa đỏ của Xuân Ngẫu Trai là tiền sảnh để cởi áo khoác và mũ. Bước qua một cánh cửa nữa chính là phòng khiêu vũ Xuân Ngẫu Trai. Phòng khiêu vũ lát sàn gỗ đánh sáp, bốn bức tường xung quanh rất cao, nửa trên là tường gỗ khắc hoa, nửa dưới dán lụa, ở giữa khảm một vòng nẹp gỗ hồng mộc. Trong phòng khiêu vũ đặt sáu chiếc ghế sô-fa lớn và rất nhiều ghế tựa bọc đệm mềm, bọc ghế là vải kaki màu vàng nhạt. Gần cửa có hai chiếc ghế sô-fa đơn giản, đi lại nhiều lần, tôi phát hiện Vương Quang Mỹ thích ngồi đó, Giang Thanh cũng thường ngồi về phía đó.

Góc phải phòng khiêu vũ có một sân khấu nhỏ, bình thường bỏ trống, khiêu vũ chỉ dùng máy ghi âm phát nhạc đệm. Đến ngày lễ, mới có ban nhạc bước lên sân khấu nhỏ đệm đàn. Cửa sau phòng khiêu vũ thông ra sân nhảy ngoài trời, lát gạch hoa sứ, có một hồ sen, mùa hè trời nóng có thể khiêu vũ ngoài trời. Phía bên trái phòng khiêu vũ còn có một hành lang dài thông nhau. Sau này tôi phát hiện, Mao Trạch Đông luôn đi từ lối đó đến phòng khiêu vũ.

Mấy nữ văn công chúng tôi ngồi trên ghế tựa đệm mềm chờ đợi: Các đồng chí cũ thì thả lỏng tự nhiên, đồng chí mới thì căng thẳng tò mò. Vừa qua bảy giờ, các đoàn viên bắt đầu xôn sao. Không biết ai khẽ gọi lên một tiếng: "Tổng tư lệnh Chu!"

Ủy viên trưởng Chu Đức đến trước tiên, bước chân sải rộng và đầy sức mạnh, hoàn toàn không giống một cụ già hơn bảy mươi tuổi. Ông ngẩng cao đầu, ưỡn ngực, lưng thẳng tắp, mọi cử binh cử động đều giữ vững phong thái của người quân nhân. Các đồng chí cũ bước lên đón, giới thiệu mấy đồng chí mới chúng tôi với Ủy viên trưởng Chu Đức và đồng chí Khang Đinh Lỗ Khắc Thanh cùng đi.

"Tiểu Vương, đồng chí Vương Học Văn." Đồng chí cũ giới thiệu tôi.

"Ồ, Tiểu Vương. Được, chào cháu." Chu Đức chìa tay ra với tôi. Tôi dùng cả hai tay nắm lấy một bàn tay của ông. Bàn tay đó rất lớn, trên mu bàn tay đã xuất hiện một số đốm đồi mồi tuổi già. Tuy nhiên, sức nắm của ông rất mạnh, giống như cầm súng, tôi suýt kêu lên vì đau.

Khúc nhạc vang lên, Ủy viên trưởng Chu Đức bắt đầu khiêu vũ.

Chu Đức khiêu vũ cũng giữ vững tư thần quân nhân. Ông không đi bước sai, không nhảy hoa văn, mà bước những bước lớn giẫm chính xác theo nhịp nhạc, giống như quân nhân duyệt đội ngũ vậy. Ông không phải nhảy hết một bài lại đổi bạn nhảy, mà là đi một vòng lại đổi một bạn nhảy. Các nữ đoàn viên chúng tôi xếp thành một hàng, bước chân ông lại rộng, nhảy hết một khúc nhạc có thể đổi mười mấy lần bạn nhảy.

Đến lượt tôi, cảm giác của tôi không phải là đang cùng Tổng tư lệnh khiêu vũ, mà là cùng Tổng tư lệnh xuất thao. Tổng tư lệnh từ đầu đến cuối vẫn ngẩng ngực ngẩng đầu, không nói chuyện, cũng không nhìn Đông ngó Tây. Khi tôi bám theo Tổng tư lệnh ráo riết sải bước lớn, trước mắt tôi hình như luôn chập chờn một bức ảnh, đó là bức ảnh Tổng tư lệnh duyệt binh các tướng sĩ xuất chinh...

Trong ký ức của tôi, chỉ có một lần vào dịp năm mới, Chu Đức vui lên, bỗng nhiên nhảy sai bước, nhảy ra mấy kiểu hoa văn. Thế là tôi mới hiểu ra, Tổng tư lệnh rất biết khiêu vũ, chỉ là giấu tài không lộ ra mà thôi. Các lãnh tụ khiêu vũ là để vận động, Chu Đức đặc biệt là như vậy. Cả đời chinh chiến sa mạc, duy chỉ có bước đi của người quân nhân mới có thể khiến cơ thể và tinh thần ông có được sự vận động và nghỉ ngơi tốt nhất.

Sau này tiếp xúc nhiều hơn, tôi phát hiện Chu Đức không chỉ là một người quân nhân nghiêm khắc, một vị lãnh đạo khoan dung đại lượng đức cao vọng trọng, mà còn là một con người bằng xương bằng thịt giàu tình cảm.

Có một lần, giữa lúc nghỉ ngơi khiêu vũ, hai nữ văn công biểu diễn tấu nói ca ngợi cán súng cho Tổng tư lệnh. Đây là thể loại tấu nói thể hiện đầy đủ khí chất quân nhân, rất thịnh hành vào thập niên sáu thập niên. Người biểu diễn câu này đuổi câu kia, mỗi câu đều đi kèm với động tác cứng cáp dứt khoát như sắt thép, sợ nhất là tấu nói bị vấp giữa chừng. Trong lúc biểu diễn, một đoàn viên bỗng nhiên quên lời. Người kia nói: "Súng!" Đáng lẽ cô ấy phải nói: "Vũ trang của chiến sĩ" nhưng cô ấy lại quên, không tiếp được lời. Để không làm gián đoạn phần tấu nói, cô ấy bèn lặp lại động tác của đối phương, cũng hỏi một tiếng: "Súng!" Đối phương thấy cô ấy quên lời, đành phải hô lại một tiếng: "Súng!" Cô ấy vẫn không nhớ ra lời, đành phải tiếp tục gọi một tiếng: "Súng!" Cứ thế lặp đi lặp lại cùng một động tác và cùng một tiếng "Súng!", lặp lại bốn năm lần. Lặp đến mức tay chân cứng đờ, trên đầu đổ mồ hôi, hai mắt đỏ hoe, khỏi phải nói là căng thẳng, lú lẫn và chật vật cỡ nào. Tôi nhịn không được, phì cười thành tiếng. Các đồng chí cũ chưa kịp trách mắng tôi, Chu Đức đã hùa theo cười ha hả. Thế là, các nữ đoàn viên xung quanh đều cất tiếng cười lớn. Hai người biểu diễn lập tức thoát khỏi sự căng thẳng chật vật, dứt khoát ôm lấy bụng cười khúc khích thành một đám. Tiếng cười của Tổng tư lệnh quá đỗi truyền cảm, cười đến mức ngả nghiêng, còn không ngừng lau đôi mắt vì cười mà ươn ướt.

Lại có một lần vào mùa đông, dự báo thời tiết có bão tuyết lớn. Tôi nghe cận vệ của Chu Đức nói, Tổng tư lệnh mắc bệnh tiểu đường, có lúc một ngày chỉ có thể ăn ba lạng lương thực. Khi nghỉ giải lao khiêu vũ, tôi ngồi xuống bên cạnh Chu Đức. Tôi là quân nhân, rất ít khi gọi ông là Ủy viên trưởng Chu, cảm thấy gọi Tổng tư lệnh vẫn thân thiết hơn. Tôi nói: "Tổng tư lệnh Chu, ngoài khiêu vũ ra, ngài còn tập luyện gì khác không?" Chu Đức nói: "Còn leo núi, ngày mai phải đi leo rồi." Tôi nói: "Ái chà, ngày mai có bão tuyết đấy, bản tin dự báo thời tiết đã phát rồi." Chu Đức nói: "Bão tuyết cũng phải leo. Không leo không được chứ cháu!" Tôi hỏi: "Sao lại không được chứ? Đợi thời tiết đẹp rồi leo chứ." Chu Đức liên tục lắc đầu: "Không được không được, có người đang thực hành chuyên chính với tôi, hắn bảo leo thì phải leo." Tôi nhỏ giọng hỏi: "Ai vậy ạ? Là Chủ tịch sao?" Chu Đức lắc đầu, giống như một đứa trẻ sợ rắc rối, xích lại gần tôi thì thầm: "Bác-sĩ-đấy-cháu-ạ."

Năm 1965, quân đội thay đổi quân phục, bãi bỏ quân hàm, tất cả đều đổi thành quân hiệu mũ đỏ và cổ áo đỏ. Lần đầu tiên đi Trung Nam Hải làm nhiệm vụ sau khi đổi quân phục, lãnh đạo bảo tất cả chúng tôi mặc quân phục mới vào, nói là: "Cho Tổng tư lệnh nhà mình xem."

Ở Xuân Ngẫu Trai, đồng chí Khang Đinh Lỗ Khắc Thanh kéo chúng tôi lại bên cạnh, ân cần xoa lên quân hiệu và cổ áo của chúng tôi, tỏ ra vô cùng xúc động. Bà nói: "Nhìn thấy các cháu, ta lại nhớ tới Tỉnh Cương Sơn và Diên An. Ngày trước ở Diên An chúng ta đều mặc quân phục thế này. Cổ áo đỏ, quân hiệu mũ đỏ..."

Chu Đức thâm tình nhìn chúng tôi, không nói gì cả. Nhưng tôi thấy môi ông đang mọng cử động, như thể đang quen thói nói hai chữ ấy: Tốt, rất tốt. Hàng lông mày đã thưa dần của ông hơi run rẩy, đôi mắt sâu thẳm ươn ướt. Khúc nhạc khiêu vũ vang lên, ông không động đậy, ông đang trầm tư. Các đoàn viên văn công dùng ánh mắt nhắc nhở nhau đừng làm phiền Tổng tư lệnh, cứ để mặc ông ngồi một mình cho đến khi bản nhạc kết thúc.

"Cách mạng Văn hóa" bắt đầu, trong xã hội khắp nơi truyền chép những thơ từ, đều nói là do Mao Trạch Đông sáng tác, rất khó phân biệt thật giả. Tôi chép rất nhiều thơ từ, không tiện trực tiếp hỏi Mao Trạch Đông, bèn nhân cơ hội nghỉ ngơi khiêu vũ đem ra hỏi Ủy viên trưởng Chu Đức. Chu Đức xem xong, lẳng lặng nhìn tôi, thần sắc nghiêm nghị. Tôi nhỏ giọng hỏi: "Tổng tư lệnh, có phải do Chủ tịch viết không?" Chu Đức chậm rãi nói: "Tôi thấy có bài là, có bài không phải. Chủ tịch là nhà duy vật, những thơ từ này có bài mang tính duy vật, có bài mang tính duy tâm." Ông giống như có tâm sự gì đó không tiện nói ra ngay, dừng lại một lát, lại nói: "Xã hội phức tạp, thật thật giả giả có lúc không phải cứ nhìn cái là phân rõ ngay được. Các cháu còn trẻ, đừng nhẹ dạ tin vào tin vịt, càng không được hùa theo truyền chép lung tung."

Chẳng bao lâu sau, trên đường phố xuất hiện những đại tự báo và đại tiêu ngữ công kích ác độc Ủy viên trưởng Chu Đức. Từ đó về sau, Tổng tư lệnh của chúng tôi không bao giờ đến Xuân Ngẫu Trai nữa. Tôi cũng không bao giờ có cơ hội gặp lại ông lần nào nữa, ngay cả một câu chào tạm biệt cũng không kịp nói.

Sau Ủy viên trưởng Chu Đức, người lãnh đạo nhà nước thứ hai bước vào phòng khiêu vũ Xuân Ngẫu Trai là Chủ tịch Lưu Thiếu Kỳ và Vương Quang Mỹ.

Trước khi nhìn thấy Chủ tịch nước, các thủ trưởng và các đồng chí khi nhắc đến ông, đều gọi là đồng chí Thiếu Kỳ. Cách gọi này có một sự thân thiết đặc biệt. Bước đi của ông nhẹ nhàng phóng khoáng, trong mắt chứa đầy nụ cười, khóe miệng vương nụ cười, trên mặt từng nếp nhăn đều giấu nụ cười. Thật kỳ lạ, từ ánh mắt đầu tiên nhìn thấy ông, tôi hoàn toàn không hề có chút căng thẳng câu nệ nào, ngay cả cái cảm giác kính cẩn vốn dễ sinh ra khi đối diện với vĩ nhân cũng không có, chỉ toàn cảm thấy sự gần gũi. Tôi thậm chí không chút câu nệ bước lên đón, đường hoàng chào hỏi: "Chủ tịch Lưu, ngài khỏe không?"

"Cảm ơn. Cháu là đồng chí mới đến phải không?"

"Hôm nay cháu mới đến lần đầu. Tiểu Vương, Vương Học Văn." Đồng chí cũ giới thiệu.

Tôi nắm lấy bàn tay của Chủ tịch nước, ấm áp và mềm mại tựa như đắm mình trong làn nước biển được ánh nắng tháng Tám chiếu rọi. Tiếp theo, tôi lại nắm lấy bàn tay của phu nhân Chủ tịch nước. Khi Vương Quang Mỹ bắt tay tôi, bàn tay kia ân cần xoa nhẹ lên mái tóc tôi. Không hiểu sao, trong lòng tôi bỗng chốc dâng lên một luồng ấm áp, vành mắt lập tức ướt đẫm. Tôi thật muốn nép vào lòng bà. Khi tôi được mẹ ôm ấp yêu thương thường có cảm giác này.

Từ đó về sau, tôi từng nhiều lần tiếp xúc với Vương Quang Mỹ. Bà sinh ra đã đoan trang tú lệ, tính tình dịu dàng cởi mở. Khi bà ngồi trên chiếc ghế sô-fa đơn giản cạnh cửa, dõi theo Chủ tịch nước khiêu vũ, trên môi luôn mang nụ cười tĩnh lặng không tiếng động. Khi bà bước xuống sàn nhảy, bà lại nhiệt tình, tiêu sái và tràn đầy sức trẻ đến thế. Mấy cô gái chúng tôi suýt bị phong thái của bà mê hoặc. Có lần bà tham gia chiến dịch "Tứ thanh" trở về, đã đợi liền đến mười hai giờ đêm, đợi Mao Trạch Đông đến. Tôi nhìn thấy bà ngồi cùng Mao Trạch Đông trên chiếc ghế sô-fa lớn, báo cáo tình hình nông thôn và tình hình công việc. Giọng nói của bà không cao, toát lên sự trầm ổn thỉnh luyện. Thỉnh thoảng đưa tay làm một cử động, Mao Trạch Đông liền hùa theo gật gật đầu. Lần báo cáo đó thời gian không ngắn, chúng tôi và ban nhạc cùng chờ đợi. Mao Trạch Đông xua tay với chúng tôi: "Nhảy đi, các cháu nhảy trước đi." Thế là ban nhạc tấu lên khúc nhạc. Còn đồng chí Vương Quang Mỹ vẫn ở đó báo cáo...

Cảm giác của tôi là đồng chí Vương Quang Mỹ rất hiểu xã hội, quen thuộc với mọi chuyện xảy ra trong xã hội. Tôi nhớ có lần bà nói với mấy nữ đoàn viên chúng tôi: "Các cháu còn trẻ, kinh nghiệm xã hội ít, phải biết yêu quý bản thân mình. Trong xã hội vẫn còn người xấu, phải có sự cảnh giác. Có những tên tiểu tử xấu cố tình mua hai vé xem phim, rồi bán lại một vé cho các cô gái trẻ không hiểu chuyện. Lúc xem phim liền nhân cơ hội ức hiếp các cô gái." Bây giờ nhớ lại cảnh tượng lúc bấy giờ, giống như một người mẹ nhân từ đang nói chuyện thì thầm với đứa con gái cưng của mình vậy.

Khúc nhạc vang lên, đồng chí Thiếu Kỳ bắt đầu khiêu vũ. Bước nhảy của đồng chí Thiếu Kỳ cũng nhẹ nhàng phóng khoáng giống như lúc ông đi bộ bình thường. Ông nhảy rất đẹp, biết nhảy sai bước, biết nhảy ra đủ loại hoa văn, đặc biệt là nhảy ba bước cực kỳ giỏi.

Đến lượt tôi cùng đồng chí Thiếu Kỳ khiêu vũ thì vừa vặn là điệu ba bước. Chưa đi được hai bước, tôi đã phát hiện đồng chí Thiếu Kỳ rất biết cách dẫn dắt người khác, toàn thân tôi lập tức hoạt bát hẳn lên, mọi khả năng và kỹ thuật đều có thể thỏa thích phát huy. Tôi nhẹ tựa chim én, linh hoạt tự tại, lúc thì xoay tròn quanh Chủ tịch nước, lúc thì theo sát bước chân tiến lên phía trước của Chủ tịch nước, lúc thì khéo léo né tránh những chướng ngại vật có thể va chạm, lúc thì biểu diễn như làm kỹ thuật chuyên môn nhảy ra những kiểu hoa văn rực rỡ khiến người ta hoa cả mắt.

Các nữ đoàn viên chúng tôi đều rất thích khiêu vũ cùng đồng chí Thiếu Kỳ. Thế nhưng, khi tôi muốn cùng đồng chí Thiếu Kỳ khiêu vũ lần nữa, ông mỉm cười từ chối. Cũng không nhảy với những người khác trong số chúng tôi, mà bước về phía phu nhân của mình là Vương Quang Mỹ. Họ nhìn nhau cười, rồi cùng bước vào sàn nhảy. Đồng chí cũ nhỏ giọng bảo tôi: "Đồng chí Thiếu Kỳ sắp đi rồi."

Tôi nhanh chóng nhận ra, điệu nhảy cuối cùng của đồng chí Thiếu Kỳ, luôn là khiêu vũ cùng phu nhân Vương Quang Mỹ của ông. Mãi mãi không thay đổi.

Tháng 2 năm 1966, tôi đến Trung Nam Hải làm nhiệm vụ, cùng đồng chí Thiếu Kỳ khiêu vũ điệu nhảy cuối cùng. Lúc đó tôi nào có biết đây là điệu nhảy cuối cùng, thật sự nằm mơ cũng không ngờ tới.

Hôm đó lúc giải lao khiêu vũ, tôi ngồi xuống bên cạnh đồng chí Thiếu Kỳ. Tôi nói: "Chủ tịch Lưu, chúng cháu sắp đi rồi. Ngày kia đi biểu diễn ở biên cương Vân Nam, phải đi nửa năm liền cơ đấy."

Đồng chí Thiếu Kỳ nói: "Thế này rất tốt, nên biểu diễn nhiều hơn cho các chiến sĩ, cho quần chúng. Xuống dưới đó phải chú ý sức khỏe, phải chú ý vệ sinh. Trước khi đi ngủ nhất định phải đánh răng. Đánh răng buổi tối còn quan trọng hơn đánh răng buổi sáng."

Trong lòng tôi dâng lên từng đợt ấm áp. Tôi nói: "Cháu nhớ rồi ạ."

Đồng chí Thiếu Kỳ hỏi: "Các cháu đã đi Vân Nam bao giờ chưa?"

Tôi lắc đầu: "Chưa ạ."

Đồng chí Thiếu Kỳ giống như đang kể chuyện cho trẻ con nghe, nói với các văn công đang vây quanh: "Vân Nam ấy mà, có rừng nguyên sinh. Trong rừng có khỉ, rất nhiều rất nhiều khỉ." Đồng chí Thiếu Kỳ vừa nói vừa dang hai tay sang hai bên má, quạt quạt, trợn tròn mắt ra vẻ dọa người: "Khỉ ấy, không cẩn thận là nó trộm mất mũ của các cháu đấy."

Tất cả chúng tôi đều bật cười vui vẻ.

Đồng chí Thiếu Kỳ vẫn đi trước như mọi khi. Lúc đi còn bắt tay từng người chúng tôi, nói: "Hẹn gặp lại sau nửa năm nhé, nửa năm sau gặp lại."

Ai mà ngờ được, câu nói này lại biến thành lời từ biệt vĩnh viễn... Nửa năm... tôi không bao giờ được gặp lại đồng chí Thiếu Kỳ nữa. Năm ngoái "Bắc Kinh vãn báo" phát động viết bài "Một sự việc khó quên". Tôi cũng viết một bài, chính là viết về lần khiêu vũ cuối cùng cùng đồng chí Thiếu Kỳ. Điệu nhảy này tôi cả đời cũng không quên được...

Mười giờ rưỡi tối, mọi người trong phòng khiêu vũ bỗng lần lượt đứng bật dậy. Mao Trạch Đông đã đến!

Lúc này, Chu Đức và Lưu Thiếu Kỳ đã đi rồi. Ngoại trừ ngày lễ tết, Ủy viên trưởng Chu Đức thường đến vào khoảng bảy giờ rưỡi tối, khoảng chín giờ thì rời đi. Nghe nói ông ngủ sớm dậy muộn, sinh hoạt chú trọng quy luật. Đồng chí Thiếu Kỳ đến muộn hơn một chút, đi cũng muộn hơn một chút. Bởi vì ông ở tuyến đầu, trách nhiệm công việc nặng nề, thường xuyên phải đợi Mao Trạch Đông đến để thỉnh thị báo cáo một số việc. Mao Trạch Đông có thói quen làm việc ban đêm, thường là sau mười giờ mới tản bộ từ phòng làm việc đến Xuân Ngẫu Trai, khiêu vũ một lát, thư giãn đầu óc, khoảng mười hai giờ thì rời phòng khiêu vũ tiếp tục đi làm việc.

Mao Trạch Đông bước đều đặn từ hành lang đó vào phòng khiêu vũ. Tôi ngẩn ngơ đứng đó, quên mất xung quanh, quên mất bản thân, quên mất tất cả. Trong mắt trong lòng tôi chỉ còn lại hình ảnh quen thuộc từ khi biết nhận thức đến nay. Tôi muốn hô vạn tuế, muốn nhảy cót, lại giống như chẳng nghĩ gì cả, cơ thể đông cứng lại, bầu không khí của ngày Chủ nhật cũng đông cứng lại.

"Tiểu Vương, Chủ tịch Mao đến rồi." Có người nhỏ giọng nói bên tai tôi.

Tôi hoàn toàn giống như đang trong giấc mơ, bỗng chốc tỉnh lại, phát hiện mình đã bị chen vào giữa những nữ đoàn viên mới đến đang vỗ tay chào đón Mao Trạch Đông, nhưng chớp mắt lại tưởng mình đang mơ. Tỉnh lại lần nữa, phát hiện bản thân đã ngồi xuống ghế rồi, đừng quên, tôi mới mười sáu tuổi thôi mà, cảm giác hạnh phúc và huyền ảo tột độ khiến tôi ngây ngất, cho đến tận bây giờ nghĩ lại khoảnh khắc ấy vẫn thấy mơ hồ mờ ảo.

Bắt đầu khiêu vũ rồi, tôi ngẩn ngơ nhìn Mao Trạch Đông, ánh mắt một khắc cũng không rời khỏi hình ảnh vĩ đại huyền bí ấy. Một khúc nhạc kết thúc, Mao Trạch Đông ngồi trở lại ghế sô-fa. Tôi vẫn ngẩn ngơ nhìn theo, không dám chớp mắt, sợ chỉ cần chớp mắt là giấc mơ sẽ tỉnh, là sẽ không nhìn thấy Mao Trạch Đông nữa. Mãi sau mới biết, đồng chí cũ từng nhắc nhở tôi đừng có chằm chằm nhìn Mao Trạch Đông như thế, nói như vậy là không lễ phép. Nhưng lúc đó tôi chẳng nghe thấy gì cả, cứ đăm đăm nhìn chằm chằm, tôi hoàn toàn không biết nước mắt đã làm ướt đẫm cả mặt từ lúc nào.

Một nhân viên phục vụ bưng khay bước tới, trên khay đặt một chiếc khăn mặt. Mao Trạch Đông cầm khăn lau mồ hôi, nghiêng mặt sang một bên, nhìn thấy tôi. Mao Trạch Đông mỉm cười với tôi. Tôi cũng hùa theo cười, không sợ hãi, không căng thẳng, vẫn tưởng mình đang ở trong giấc mơ. Bây giờ tôi còn không nhớ nổi bản thân đã đứng trước mặt Mao Trạch Đông bằng cách nào. Tôi chỉ nhớ một đoàn viên lâu năm giới thiệu rằng: "Đây là Tiểu Vương mới đến, tên là Vương Học Văn."

Mao Trạch Đông ân cần nhìn tôi cười, giọng nói du dương cất lên: "Đi bộ đội rồi, không thể chỉ học văn mà không học võ."

Khúc nhạc lại vang lên. Mao Trạch Đông đứng dậy khiêu vũ cùng tôi. Khi bàn tay lớn ấm áp khoan dung của ông nắm lấy tay tôi, toàn thân tôi nóng bừng lên, chắc chắn đây không phải là mơ. Tôi thật sự được gặp Mao Trạch Đông rồi!

Mao Trạch Đông khiêu vũ cũng sải bước lớn, bước chân nặng nề có tiếng động giống như bánh xe lịch sử đang lăn. Ông cao lớn vạm vỡ, đứng trước mặt ông, tôi trở nên thật nhỏ bé, đành phải cố nhón chân lên, cất bước thật to, tôi sợ lệch nhịp, sợ giẫm vào chân ông, tinh thần quá căng thẳng, vừa nhảy được một vòng đã toát đầm đìa mồ hôi. Mao Trạch Đông phát hiện ra, bèn ân cần trò chuyện với tôi để xua tan sự căng thẳng của tôi.

"Tiểu Vương, năm nay bao nhiêu tuổi rồi?"

"Mười sáu ạ."

"Quê ở đâu thế?"

"Đại Liên ạ."

"Ở đoàn văn công học những gì?"

"Khiêu vũ ạ."

"Khiêu vũ phải thả lỏng. Bố làm nghề gì?"

"Hát kinh kịch ạ."

"Ồ, gia đình nghệ thuật cơ đấy..."

Vừa trò chuyện, tôi vừa quên đi sự căng thẳng, bước chân trở nên thoải mái linh hoạt, hơn nữa càng nhảy càng cảm thấy phơi phới tinh thần.

Đang nhảy, đôi bàn tay vĩ đại từng xoay chuyển càn khôn của Mao Trạch Đông bỗng ấn nhẹ lên vai tôi. Cơ thể tôi không tự chủ được mà ngồi xuống. Định thần lại, phát hiện khúc nhạc đã dứt, tôi vừa vặn ngồi đúng vào chỗ ngồi ban đầu của mình. Còn Mao Trạch Đông mỉm cười gật đầu chào, đã đi về phía chỗ ngồi của mình rồi.

Tôi cuối cùng cũng phát hiện ra một thói quen khi khiêu vũ của Mao Trạch Đông. Ông rất chú ý xem bạn nhảy ban đầu ngồi ở đâu, khi dứt bản nhạc sẽ đưa bạn nhảy về chỗ cũ, ở tiếng nhạc cuối cùng nhẹ nhàng ấn bạn nhảy ngồi xuống, gật đầu chào, sau đó thui thủi đi về chỗ ngồi nghỉ ngơi của mình.

Cùng với sự tiếp xúc ngày một nhiều, cảm giác thần bí khi tôi lần đầu gặp Mao Trạch Đông bắt đầu biến mất, nhờ đó lại càng cảm thấy Mao Trạch Đông gần gũi dễ gần hơn. Tôi đến Trung Nam Hải làm nhiệm vụ hơn năm năm, Mao Trạch Đông vẫn luôn đi đôi giày da mũi to màu nâu đỏ ấy, đế giày rất dày, mỗi bước chân giẫm xuống đều nặng nề và mạnh mẽ như thế, tựa như muốn lưu lại trên mặt đất một dấu ấn sâu đậm không thể phai mờ. Ông luôn mặc một bộ Trung Sơn phục màu xám, ống tay áo che khuất một nửa bàn tay; mùa hè mặc một chiếc áo sơ mi lụa rộng thùng thình, phía sau lưng bên phải còn vá một miếng vá. Ngồi trên ghế sô-fa, ông đôi khi có thói quen duỗi thẳng hai chân ra để nghỉ ngơi, thế là liền để lộ đôi tất len thô, trên tất cũng có những miếng vá. Tôi từng hỏi thư ký: "Sao Chủ tịch lại mặc quần áo vá thế ạ?" Thư ký mỉm cười: "Nhân dân mặc được, lãnh tụ của nhân dân đương nhiên cũng mặc được." Tôi nói: "Nhưng Chủ tịch dẫu sao cũng là Chủ tịch mà..." Thư ký ra hiệu bằng tay: "Cậu nghĩ mọi thứ thần bí quá rồi, Chủ tịch Mao cũng sống bằng tiền lương thôi."

Mao Trạch Đông vô cùng hài hước, thích náo nhiệt, thích cùng chúng tôi nói nói cười cười. Ông nghiện thuốc nặng, hết điếu này nối tiếp điếu khác. Để kiểm soát lượng thuốc hút, khi hút thuốc ông luôn bẻ đôi điếu thuốc, chỉ cắm nửa đoạn vào tẩu để châm hút. Tôi khó hiểu hỏi: "Chủ tịch, sao ngài lại bẻ đôi điếu thuốc ra thế ạ?" Mao Trạch Đông cười nói: "Sự vật nào mà chẳng chia làm hai." Kỳ thực là một điếu thuốc ông chia làm hai lần hút.

Chỉ còn trơ lại một mẩu tẩu thuốc, lấp lóe sáng tắt trong tẩu. Mao Trạch Đông vội hút thêm một hơi, gạt tàn thuốc vào gạt tàn. Mẩu thuốc lá trong gạt tàn thoi thóp bốc lên làn khói tàn. Mao Trạch Đông thở dài với giọng điệu thương cảm nói: "Hây, đế quốc chủ nghĩa sắp chết đến nơi rồi kìa." Các nữ đoàn viên chúng tôi đùa nghịch mẩu thuốc lá đó, cười ha hả vì sự hài hước của Mao Trạch Đông.

Tẩu thuốc của Mao Trạch Đông màu nâu, lúc khiêu vũ thì đặt trên bàn trà. Các nữ đoàn viên tuổi nhỏ chúng tôi tiếp xúc với Mao Trạch Đông nhiều rồi, liền trở nên "lờn mặt", thường cầm tẩu thuốc của Mao Trạch Đông lên nghịch. Các đồng chí cũ phê bình chúng tôi: "Đừng nghịch tẩu thuốc của Chủ tịch, coi chừng làm bẩn đấy!" Mao Trạch Đông nghe thấy, cười nói: "Nghịch thì không sao cả, chỉ là đừng học hút thuốc thôi. Trong thuốc lá có nicotine đấy, hại người lắm đấy."

Có một lần, bàn tay trái của Mao Trạch Đông bị thương, đã đóng vảy. Lúc ngồi trên ghế sô-fa nghỉ ngơi, ông nhíu mày gãi ngứa, dáng vẻ đó quả thực giống như một đứa trẻ chịu ấm ức. Tôi kinh ngạc tột cùng, hỏi: "Chủ tịch, ngài, sao ngài cũng gãi tay thế ạ?"

"Ngứa chứ bộ, cậu ngứa mà không gãi à?" Mao Trạch Đông cũng cảm thấy câu hỏi của tôi rất kỳ lạ.

"Cháu gãi chứ ạ. Thế nhưng, thế nhưng ngài..."

"Ha ha ha," Mao Trạch Đông hiểu ra suy nghĩ của tôi, bật cười thành tiếng, "Tôi thì sao chứ? Tôi cũng là con người mà, con người bình thường thôi, cũng phải ăn ngũ cốc hoa màu, dao cắt trúng thịt thì cũng chảy máu, vết thương đóng vảy thì cũng ngứa chứ, ngứa thì muốn gãi thôi."

Đúng vậy, Mao Trạch Đông là lãnh tụ của nhân dân, đồng thời cũng là một con người bình thường.

Trong cuộc sống thực tế lại không phải vậy. Có một lần khiêu vũ, Giang Thanh bỗng nổi hứng, nói với Mao Trạch Đông: "Anh chẳng phải thích các bài hát trong "Giang Thư" lắm sao? Vừa hay chúng ta có một số bài hát cần tác giả giúp đỡ, gọi cậu ta đến đây, anh cũng gặp mặt đi."

Thế là, một cuộc điện thoại gọi đến Đoàn Văn công Không chính, toàn bộ nhân mã trong đoàn lập tức xuất động đi tìm vị tác giả này, dẫn thẳng cậu ta từ một rạp hát đến Xuân Ngẫu Trai. Vị tác giả này chưa kịp thay quần áo. Bình thường cậu ta ăn mặc lếch thếch, mặc một chiếc áo bông dính đầy vết dầu mỡ sáng bóng và chiếc quần bông quân đội rộng thùng thình đầy nếp nhăn, dưới chân xỏ một đôi giày vải bông màu đen phát cấp cho quân đội, bên trên cũng có không ít vết bẩn dầu mỡ, vóc dáng cậu ta vốn dĩ không cao, vì thế lại càng trông có vẻ lôi thôi lếch thếch. Vừa bước vào Xuân Ngẫu Trai, tay chân cậu ta lập tức cứng đờ như khúc gỗ, căng thẳng đến mức sắc mặt trắng bệch. Giang Thanh dẫn cậu ta đến trước mặt Mao Trạch Đông, cậu ta há miệng mấy lần cũng không thốt nên lời, ánh mắt không biết nên đặt vào đâu cho phải, bèn cúi đầu sâu rạp xuống, cái lưng gập xuống vượt quá chín mươi độ. Bình thường chúng ta ở một đội văn công rất quen thuộc. Thấy bộ dạng này của cậu ta, chúng tôi nhịn không được nữa, cùng nhau cất giọng cười ha hả. Càng cười cậu ta càng hoảng loạn, cậu ta càng hoảng chúng tôi lại càng cười dữ dội hơn. Cậu ta hoảng đến mức không đứng thẳng nổi, cứ khom lưng ở góc chín mươi độ đó, mấy cô gái chúng tôi cũng cười đến mức gập cả người không đứng thẳng lên được.

Mao Trạch Đông cũng bật cười. Liên tục ra hiệu bảo tác giả ngồi xuống nói chuyện. Tác giả bằng mọi giá không dám ngồi, một câu cũng nói không gãy gọn, thiếu điều muốn ngất đi. Giang Thanh đành bảo người đưa cậu ta ra ngoài.

"Hây, không hiểu rõ a, không hiểu rõ thì dễ sinh ra mù quáng, mù quáng thì sùng bái lung tung." Mao Trạch Đông lắc đầu cảm thán, "Cậu ta không hiểu tôi, tôi cũng không hiểu cậu ta. Nghe những bài hát cậu ta sáng tác, khán giả cũng sẽ sùng bái. Viết ra những bài hát hay như thế, sẽ là nhân vật gớm ghiếc cỡ nào nhỉ? Kỳ thực, chính là cậu ta thôi, người bình thường mà thôi. Mấu chốt là phải hiểu rõ lẫn nhau..."

Những lời này hôm nay nghĩ lại thấy vô cùng thấm thía. Lúc đó tôi lại không hề hiểu rõ thực chất, đặc biệt là không hề nghĩ rằng Mao Trạch Đông cũng đang ám chỉ việc người khác sùng bái ông có chứa đựng sự thiếu hiểu biết nào đó, mang theo một chút tính chất mù quáng.

Năm 1964, tôi tham gia biểu diễn sử thi khiêu vũ hoành tráng "Đông Phương Hồng". Trước khi biểu diễn, khi làm nhiệm vụ ở Trung Nam Hải, tôi từng hỏi Mao Trạch Đông: "Chủ tịch, chúng cháu đã tổng duyệt "Đông Phương Hồng" rồi, quy mô lớn lắm đấy, ngài có xem không?" Mao Trạch Đông nói: "Sắp xếp thì tôi sẽ xem."

Hôm biểu diễn, tôi đang trang điểm, bỗng nghe thấy từ phía trước truyền đến tiếng hô của một đứa trẻ: "Chủ tịch Mao! Vạn tuế Chủ tịch Mao!" Thoắt cái, trong Đại lễ đường vang lên những tiếng hoan hô đinh tai nhức óc: "Vạn tuế Chủ tịch Mao!" "Vạn tuế Chủ tịch Mao!" "Muôn năm vạn tuế Chủ tịch Mao!"...

Các diễn viên lần lượt lao ra khỏi phòng trang điểm, hòa mình vào làn sóng hoan hô. Tôi cũng là một trong số đó, mặc dù đã quen thuộc, thế nhưng bị ảnh hưởng bởi bầu không khí đó, hình tượng Mao Trạch Đông là người bình thường đã biến mất, trong mắt tôi nhìn thấy lại biến thành vị lãnh đạo vĩ đại và huyền bí kia. Tôi hùa theo mọi người hô vang nhảy nhót, hùa theo mọi người rơi nước mắt. Tôi cũng chẳng biết đây là vì sao nữa?

Lại quay về Xuân Ngẫu Trai làm nhiệm vụ, nhìn thấy Mao Trạch Đông, tôi cảm giác lần biểu diễn hôm trước giống như một giấc mơ vậy. Mao Trạch Đông vẫn bằng xương bằng thịt sống động ngồi giữa chúng tôi cười nói vui vẻ, uống trà, hút thuốc, khiêu vũ, trò chuyện, tất cả đều giống như người bình thường. Khi hai chân duỗi dài ra phía trước ghế sô-fa, lại để lộ hai miếng vá trên đôi tất len. Trong lòng tôi dao động, nói với Mao Trạch Đông: "Chủ tịch, ngày ngài tiếp kiến các nhân vật biểu diễn ấy ạ; chúng cháu đều đặc biệt kích động. Mọi người đều khóc, cháu cũng khóc."

"Các cháu còn khóc cái gì chứ?" Hàng lông mày nhạt màu của Mao Trạch Đông khẽ nhíu lại, "Chúng ta vẫn hay gặp nhau mà."

"Cháu cũng không biết tại sao nữa..." Tôi cúi đầu, dừng lại một lát rồi đổi chủ đề. "Lúc tiếp kiến, Thủ tướng đã công bố tin tức chúng ta chế tạo thành công bom nguyên tử. Mọi người mừng đến mức không biết phải hô gì mới phải."

"Ừm, chuyện này quả thực đáng vui mừng."

"Bây giờ trong xã hội có lắm trò cười lắm ạ?" Tôi tiếp tục nói, "Nông dân ngoại ô bán heo con không nói là bán heo con, mà bảo dắt một Hрушёв (Khu-rú-sốp) về nhà kìa."

Mao Trạch Đông mỉm cười lắc đầu, có lẽ cảm thấy trò cười này không thích hợp với đấu tranh chính trị nghiêm túc. Ông châm hút nửa điếu thuốc lá, rồi lại thong thả nói: "Khu-rú-sốp đã làm tổn thương tình cảm của người Trung Quốc, mất lòng dân lắm, mất lòng dân lắm. Tôi thấy hắn sắp tiêu đời rồi."

Những lời này nói ra chưa đầy một tuần, Khu-rú-sốp liền "vì lý do sức khỏe" mà "từ chức mọi chức vụ".

Một đồng chí của Đài Phát thanh Nhân dân Trung ương nhẹ bước đi tới, đưa cho tôi một tờ thực đơn biểu diễn, nhỏ giọng nói: "Tiểu Ngọc, hỏi xem Chủ tịch nghe đoạn nào?"

Mao Trạch Đông thích nghe kinh kịch, lúc nghỉ ngơi khiêu vũ thường mở vài đoạn kinh kịch để nghe, do các đồng chí của đài trung ương phụ trách phát ghi âm hoặc đĩa hát. Tôi đưa tờ thực đơn cho Mao Trạch Đông, Mao Trạch Đông điểm một đoạn hát lão sinh. Tôi đã quên mất tên vở kịch rồi.

Mao Trạch Đông nghe kinh kịch thường dùng tay gõ nhịp phách, gặp vở kịch lão sinh còn hùa theo hát vài câu. Thỉnh thoảng cũng mời một số danh gia đến biểu diễn. Tôi nhớ diễn viên kinh kịch nổi tiếng Trù Thịnh Nhung sau khi nhìn thấy Mao Trạch Đông, cũng căng thẳng đến mức thở không ra hơi, nói năng không gãy gọn. Mao Trạch Đông rất cau mày về chuyện này. Bây giờ ngẫm lại, Mao Trạch Đông dẫu sao cũng vĩ đại, nhưng lúc đó một số tuyên truyền làm quá lên cũng là một nguyên nhân. Đã thần thánh hóa Mao Trạch Đông, thế nên một số người nhìn thấy Mao Trạch Đông giống như nhìn thấy thần linh vậy, sợ hãi cúi đầu. Tôi tuy thường xuyên nhìn thấy Mao Trạch Đông, không cảm thấy quá mức thần bí, nhưng cũng chẳng hoàn toàn thoát khỏi ảnh hưởng của cái bầu không khí tuyên truyền "thần thánh hóa" và sự sùng bái cá nhân bao trùm khắp toàn quốc ấy. Dịp Tết trên bàn trà bày một ít kẹo, Mao Trạch Đông tiện tay bốc kẹo cho tôi ăn, tôi từ trước đến nay không nỡ ăn viên nào, toàn bộ đều cẩn thận nhét vào túi áo, mang về chia cho các đồng chí và người thân bạn bè ở nhà. "Đây là kẹo Chủ tịch Mao cho đấy!" Tôi luôn tự hào và đầy vẻ thần bí mà nói như thế. Thế là, các đồng chí và người thân bạn bè ở nhà cũng không nỡ ăn, thậm chí không dám ăn, cất giữ trân quý như bảo vật — kẹo cũng bị thần thánh hóa.

Tôi cảm thấy Mao Trạch Đông không thích tình trạng này xảy ra, nhưng ông đôi khi cũng đành bất lực. Đoàn văn công chúng tôi có một Tiểu Giang rất muốn gặp Chủ tịch Mao, cho dù là nhìn từ xa một cái cũng được. Nhưng bố cô ấy trước giải phóng mở một tiệm cắt tóc nhỏ, vào thời đại đó thì đây thuộc về thành phần xuất thân không tốt. Hoàn toàn không thể bước chân vào Trung Nam Hải. Cô ấy rất ngưỡng mộ tôi, thường âm thầm rơi nước mắt, mấy lần nhờ tôi gửi lời thăm hỏi Chủ tịch Mao hộ cô ấy. Tôi nói với Chủ tịch Mao: Đoàn văn công chúng tôi có Tiểu Giang, lần nào cũng nhờ cháu chuyển lời thăm hỏi đến ngài, cô ấy đặc biệt nhớ ngài. Mao Trạch Đông liên tục nói: "Cảm ơn cô ấy, cảm ơn cô ấy. Chuyển lời cảm ơn giúp tôi nhé." Mao Trạch Đông không phải muốn gặp ai là có thể gặp người nấy, ông từng giải thích rằng: "Tôi làm việc cũng phải nghe sự sắp xếp của Đảng, nghe sự sắp xếp của tổ chức."

"Cách mạng Văn hóa" bắt đầu, kiểu tuyên truyền "thần thánh hóa" đó lại càng làm dữ dội hơn. Có lần tôi nói với Mao Trạch Đông: "Chủ tịch: Ngài liên tục tiếp kiến Hồng vệ binh mệt nhường nào chứ? Kiếm một chiếc ghế cao ngồi trên thảm là được rồi mà." Mao Trạch Đông cười nói: "Sao lại thế được? Trẻ con thật đấy." Tôi nói: "Có một học sinh tiểu học đợi ngài ngồi xe duyệt binh, đợi mãi đợi mãi, thực sự nhịn không nổi đành đi vệ sinh, vừa đi thì xe của ngài đã chạy qua mất rồi. Đứa trẻ này quay về không gặp được ngài, nằm lăn ra đất giãy giụa, khóc ngất đi."

Mao Trạch Đông nhíu mày, trầm ngâm suy nghĩ gì đó suốt một hồi lâu không nói gì. Sau đó ông lại liên tục mấy lần quy mô lớn tiếp kiến Hồng vệ binh.

Mao Trạch Đông là một người cực kỳ giàu tình cảm, hơn nữa không mấy che giấu tình cảm của mình. Có lần nghỉ giải lao khiêu vũ, tôi ngồi cạnh Mao Trạch Đông trò chuyện cùng ông. Mao Trạch Đông ân cần hỏi: "Các cháu luyện công có mệt không?" Tôi nói: "Mệt ạ. Cực lắm chứ bộ, mùa hè chân đá ngược ra sau một cái, trên mặt đất liền văng ra một chuỗi mồ hôi. Thỉnh thoảng còn xảy ra tai nạn nữa cơ." Mao Trạch Đông hỏi: "Luyện công mà cũng xảy ra tai nạn á?" Tôi nói: "Chứ sao nữa ạ. Nghe nói ở một đoàn kịch Thiên Tân, diễn viên đóng vai Hạo Thiên Đại diễn nhào lộn, không cẩn thận ngã xuống, đâm thẳng cổ vào..."

Mao Trạch Đông đột ngột cắt ngang lời tôi, vẻ mặt không nỡ nhìn, liên tục xua tay: "Ái chà, đừng nói nữa, đừng nói nữa, đừng kể nữa..."

Lại có một lần, nhảy xong một vòng ngồi xuống nghỉ ngơi, tôi rút ra một chiếc khăn tay màu đỏ dùng khi biểu diễn, đang định lau mồ hôi, Mao Trạch Đông bỗng nói: "Đây là khăn tay à? Cho tôi xem nào." Ông cầm lấy chiếc khăn tay đó, lật qua lật lại xem, trong mắt lộ ra một thứ thần sắc tò mò mới mẻ giống như trẻ con, dùng giọng điệu kinh ngạc nói: "Còn có chiếc khăn tay đẹp thế này cơ à?"

Khiêu vũ lại bắt đầu. Tôi nhận lại khăn tay, cùng Mao Trạch Đông bước vào giữa sân nhảy.

Đột nhiên, một tiếng nổ lớn vang lên, mọi người đều giật mình thon thót, Mao Trạch Đông cũng không ngoại lệ. Nhạc dừng lại, khiêu vũ cũng dừng lại. Hóa ra bức tường gỗ chạm khắc hoa bị rơi mất một mảng, lớn khoảng một mét vuông. Hiểm nguy thật đấy, suýt chút nữa đã ném trúng chiếc ghế sô-fa mà Mao Trạch Đông từng ngồi, góc vách tường đã đập bị thương một nữ đoàn viên đang ngồi nghỉ ngơi bên cạnh. Mao Trạch Đông cùng mọi người chạy vội qua đó, trên mặt vô cùng lo lắng, giống như người cha nhìn thấy con gái bị tổn thương vậy, lo lắng xót xa, liên tục hỏi: "Tiểu Triệu, có bị thương nặng không? Hả? Đau ở đâu?" Tiểu Triệu ôm chân nhăn nhó: "Không. Không có gì đâu ạ, không sao đâu ạ." Mao Trạch Đông quay người gọi nhân viên công tác: "Mau, mau giúp kiểm tra xem, phải tranh thủ chữa trị đấy."

Tháng 8 năm 1966, tôi đi biểu diễn ở biên cương Vân Nam trở về, đặc biệt nhớ nhung Mao Trạch Đông, Lưu Thiếu Kỳ và Ủy viên trưởng Chu Đức. Mãi mới mong ngóng được đến thứ Bảy để đi Trung Nam Hải làm nhiệm vụ, thế nhưng bầu không khí trong Xuân Ngẫu Trai đã thay đổi hoàn toàn rồi. Trở nên quạnh quẽ, trở nên ngột ngạt. Tôi không bao giờ được gặp lại Lưu Thiếu Kỳ và Vương Quang Mỹ nữa. Tình hình lúc bấy giờ, tôi chẳng dám hỏi han nhiều điều, nhìn thấy Mao Trạch Đông và Chu Đức, cũng không còn nói năng tùy tiện như trước nữa, cố gắng né tránh các vấn đề chính trị. Đến cuối năm, Chu Đức và Khang Đinh Lỗ Khắc Thanh cũng không đến khiêu vũ nữa, trong Xuân Ngẫu Trai chỉ còn trơ trọi mình Mao Trạch Đông.

Mao Trạch Đông cũng rất ít khi đến, cho dù có đến thì trông cũng có vẻ u sầu phiền muộn, trên mặt luôn mang theo biểu cảm trĩu nặng tâm sự. Có lúc trông rất mệt mỏi, có mấy lần thậm chí đến mắt cũng không mở nổi, hốc mắt sưng húp, trong mắt có tơ máu, ngáp dài dầm dề, miễn cưỡng nhảy được một vòng là muốn rời đi. Thế nhưng bác sĩ không cho phép, nhìn đồng hồ tính toán thời gian, yêu cầu Mao Trạch Đông nhất định phải đạt đủ lượng vận động nhất định mới được rời đi.

Có một số vấn đề tôi nghĩ mãi không thông, không mấy tán thành kiểu nổi loạn lung tung đó, vì thế mà mang cái danh "phái bảo hoàng", không được phép đến Trung Nam Hải làm nhiệm vụ nữa. Thế nhưng, trong tính cách của Mao Trạch Đông có một thứ tình cảm hoài niệm, quen thuộc rồi thì không muốn thay đổi, cũng thường xuyên hỏi thăm những người quen như chúng tôi. Thế là, sau khi tôi làm một bản kiểm điểm, lãnh đạo lại cho phép tôi đến Trung Nam Hải làm nhiệm vụ.

Một ngày vào năm 1967, tôi lại đến Xuân Ngẫu Trai. Mao Trạch Đông đến rất muộn. Chúng tôi đang ngồi trên ghế sô-fa gà gật, vội vã đứng bật dậy xốc lại tinh thần. Mao Trạch Đông vừa nhìn đã thấy tôi, hỏi: "Tiểu Vương, sao lâu lắm không thấy cháu đến? Bệnh à?"

"Không ạ." Tôi ngượng ngùng cúi đầu, "Cháu đứng sai đội ngũ rồi, lãnh đạo không gọi cháu đến ạ."

Mao Trạch Đông hơi sững sờ một chút, lắc đầu: "Quần chúng ấy mà, đứng sai thì đứng lại sang bên này là được chứ gì, có đáng để làm quá lên thế đâu!"

Tôi cùng Mao Trạch Đông khiêu vũ, căn phòng khiêu vũ lạnh lẽo hoang vắng bỗng chốc khiến tôi cảm thấy bi thương. Ngay vào dịp Tết cách đây một năm, chúng tôi còn từng biểu diễn tiết mục ở đây, bầu không khí lúc đó náo nhiệt biết bao. Chúng tôi tự biên tự diễn hát bài "Tháng Giêng là tiết tân xuân", chúc tết các lãnh tụ. Chúc tết Chủ tịch Mao thứ nhất, chúc tết Chủ tịch Lưu thứ hai, chúc tết Ủy viên trưởng thứ ba... còn có rất nhiều diễn viên nổi tiếng cùng chúng tôi liên hoan. Thế nhưng bây giờ thì sao? Tôi liếc mắt nhìn chiếc ghế sô-fa lớn mà Mao Trạch Đông thường ngồi nghỉ ngơi, tựa như lại nhìn thấy Vương Quang Mỹ sau khi tham gia "Tứ thanh" trở về đang ngồi bên cạnh Mao Trạch Đông báo cáo công việc... Cảnh vật vẫn như xưa, chỉ là con người nay đã khác.

"Chủ tịch," tôi nhỏ giọng nói, "Mấy ngày trước chúng cháu cùng đến Đại học Thanh Hoa tham gia đại hội đấu tố Vương Quang Mỹ. Bọn họ, bọn họ dùng bóng bàn làm vòng cổ, đeo lên cổ Vương Quang Mỹ..."

"Hồ đồ!" Giọng Mao Trạch Đông rất lớn, có vẻ hơi kích động bất an, có chút tức giận.

Tôi do dự một lát, lại nói: "Thích Đại Phú còn đá Vương Quang Mỹ, bắt Vương Quang Mỹ quỳ xuống..."

"Đần độn! Tôi đã nói đi nói lại là phải văn đấu không được vũ đấu, sao vẫn đánh người?" Mao Trạch Đông không nhảy nữa, mặt đầy nộ khí, "Họ đều nói ủng hộ tôi, nhưng họ căn bản không nghe lời tôi!"

"Cách mạng Văn hóa" bước sang năm 1968, cho dù là đôi bàn tay từng xoay chuyển càn khôn của Mao Trạch Đông cũng không thể kiểm soát được sự phát triển của phong trào nữa rồi. Ngay trong năm này, tôi cũng nói lời tạm biệt với Xuân Ngẫu Trai. Toàn thể đoàn viên văn công chúng tôi đều xuống nông thôn Hà Bắc, chịu sự giáo dục lại của nông dân nghèo và trung nông rồi.