Khởi Nghiệp Tinh Gọn, Mở Rộng Linh Hoạt, Tăng Trưởng Đột Phá

Lượt đọc: 367 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 2
Chuyện Đời Tôi, Chuyện Đời Anh

❊ ❊ ❊

Khám phá Vòng đời Kinh doanh của công ty khởi nghiệp và tăng trưởng đột phá, đồng thời phản ánh dựa trên thăm dò, thực thi cùng Sản phẩm Phù hợp với Thị trường.

Ýtưởng cho công ty khởi nghiệp của tôi được nảy sinh nơi Công viên Quảng trường Union ở New York. Đó là vào mùa hè năm 2016, khi tôi đang trong chuyến quảng bá tại Mỹ cho cuốn sách vừa ra mắt – Managing for Happiness (Lãnh đạo giỏi phải biết tạo niềm vui)3. Tôi ngồi trên ghế đá, vừa nghĩ về doanh nghiệp mình sở hữu vừa đọc sách. Trong công viên này, mọi người đến từ khắp nơi trên thế giới, với ngôn ngữ, quần áo, kiểu tóc, màu da và hình dạng cơ thể khác nhau. Tuy nhiên, tất cả đều chơi cùng một trò trên chiếc điện thoại thông minh của họ: Pokémon Go. Thật vô lý hết sức. Hàng trăm người lạ đi đi lại lại với chiếc điện thoại của mình, cố gắng bắt những con quái vật vô hình. Tôi chưa bao giờ chứng kiến làn sóng đam mê toàn cầu của một công ty đang trong giai đoạn tăng trưởng đột phá như thế trước đó. Tôi cứ ngỡ thế giới đang phát điên.

3 Cuốn sách được Alpha Books mua bản quyền và xuất bản năm 2018. (BTV)

5

Bỗng có thứ gì đó lóe lên trong đầu. Tôi nghĩ: “Với tư cách là huấn luyện viên, chuyên gia tư vấn và người đào tạo trong kinh doanh, chúng tôi đang cố gắng hết sức để khiến mọi người trong các tổ chức thay đổi hành vi. Có thể mất nhiều năm mà chỉ có được vài trăm nhân viên thực sự áp dụng phương pháp linh hoạt và tinh gọn, bởi việc thay đổi mang tính tổ chức rất khó khăn. Nhưng chỉ vỏn vẹn vài tuần, hàng triệu người lại đắm chìm trong Pokémon Go. Đó chẳng phải là thay đổi hành vi sao? Các nhà sáng tạo trò chơi đã làm thế nào để đạt được điều đó nhanh chóng đến vậy? Thật không công bằng!”

Tôi nhận ra sự thay đổi mang tính tổ chức thường bị cản trở bởi nó không hề thú vị. Không có thuật toán thông minh nào đem đến các nhiệm vụ, kho báu, cấp độ và huy hiệu cho nhân viên. Không có con quái vật đầy màu sắc nào trong văn phòng công ty – và chưa tính đến việc bạn “lừa phỉnh” thực tập sinh để họ đóng bộ đầy trang trọng. Ngay tại đó, tôi đã nhìn thấy cơ hội mà sau này sẽ xuất hiện trên trang Vấn đề trong Pitch Deck4 của tôi: thay đổi mang tính tổ chức thông qua trò chơi điện tử ứng dụng hóa5 và học máy. Đó là những gì tôi muốn thử. Đó là khoảnh khắc ý tưởng khởi nghiệp của tôi nổi lên trong giai đoạn đầu tiên của thứ tôi gọi là Vòng đời Kinh doanh Chuyển dịch đi lên.

4 Pitch Deck: là một bản trình bày ngắn gọn, thường được tạo bằng PowerPoint, Keynote hoặc Prezi; được sử dụng để cung cấp cho khán giả một cái nhìn tổng quan về kế hoạch kinh doanh của bạn. (ND)

5 Gamification: còn gọi tắt là Game hóa; là thuật ngữ về một xu hướng quản lý mới, cho phép doanh nghiệp, công ty đưa các ứng dụng trong công việc ngoài đời thực vào trong một trò chơi nhằm giúp mọi người tìm hiểu, nghiên cứu và chơi để tăng năng suất làm việc. (BTV)

Tôi tin chúng ta có thể hình dung ra vòng đời điển hình của công ty khởi nghiệp và tăng trưởng đột phá như một cấp độ trò chơi. Giống như trong trò chơi PlayStation, cấp độ đầu tiên là nơi các ý tưởng kinh doanh mới xuất hiện trước khi chúng ta bắt đầu hành trình lên cấp. Cấp độ cao nhất là nơi một mô hình kinh doanh thành công đi vào nghỉ ngơi sau khi trải qua “cuộc đời” lâu dài và thịnh vượng. Tại những cấp độ ở khoảng giữa, mô hình kinh doanh bắt đầu khởi nghiệp, tăng trưởng đột phá và hy vọng không làm hỏng việc dọc hành trình. Điều tôi thấy thú vị là các quy tắc và chiến lược tối ưu cho việc thay đổi mang tính sống còn đều tùy thuộc vào mô hình kinh doanh của giai đoạn hiện tại trong vòng đời này. Thách thức đối với doanh nghiệp lâu năm khác hẳn so với doanh nghiệp non trẻ. Hơn thế nữa, những gì nên và không nên làm đối với công ty khởi nghiệp cũng thay đổi đáng kể khi họ trở thành công ty trong giai đoạn tăng trưởng đột phá. Trò chơi của doanh nghiệp luôn “tiến hóa” trong suốt hành trình.

Vòng đời của mô hình kinh doanh có vẻ cũng tương tự vòng đời của con người. Trò chơi bắt đầu khi chúng ta còn là những đứa trẻ sơ sinh; rồi rất lâu sau đó, khi chúng ta già đi, tóc chớm hoa râm và (trong một vài trường hợp) sẵn sàng nói lời từ biệt thế giới, trò chơi kết thúc. Tại các giai đoạn ở khoảng giữa, chúng ta còn trẻ, rồi trưởng thành và hy vọng sống sót trước tất cả những con quái vật nhảy bổ vào cuộc đời mình, trong lúc bản thân bận rộn hoàn thành nhiệm vụ, thu thập kho báu và cả giành lấy huy hiệu. Trong quá trình trưởng thành, chúng ta nhận ra những điều được phép làm khi mới chập chững bước đi, như khỏa thân chơi đùa trong công viên, không còn được chấp nhận nữa. (Ắt hẳn sẽ thật tuyệt nếu như có ai đó cảnh báo tôi.) Tương tự, những điều nghịch ngợm mà chúng ta phải tránh xa khi còn nhỏ tức khắc được chấp nhận khi ở tuổi thiếu niên và thanh niên. (Một lần nữa, sẽ thật tuyệt nếu có ai đó chỉ dẫn tường tận cho tôi sớm hơn.) Những điều con người nên và không nên làm phụ thuộc vào giai đoạn cuộc đời và cấp độ của họ trong trò chơi. Dường như con người cũng giống doanh nghiệp.

Lưu ý rằng tôi đề cập đến vòng đời kinh doanh (cách viết tắt của tôi cho mô hình kinh doanh), không phải công ty. Một công ty khởi nghiệp là một tổ chức tạm thời đang trong giai đoạn tìm kiếm mô hình kinh doanh có khả năng mở rộng quy mô, mang tính quy luật và sinh lợi nhuận. Khi mô hình kinh doanh được kiểm chứng, công ty khởi nghiệp sẽ chuyển sang giai đoạn tăng trưởng đột phá. Khi không thông qua kiểm định, hoặc thất bại dù theo bất cứ cách nào, nó sẽ bước vào giai đoạn rối loạn. Thất bại là điều tất yếu, bởi lẽ, khi doanh nghiệp trở nên “già yếu”, nó cũng sẽ trở nên rối loạn. Chúng ta sinh ra, trưởng thành rồi chết đi. Đơn giản thế thôi.

Miễn là công ty của bạn vận hành một mô hình kinh doanh duy nhất, bạn chỉ phải ứng phó với một vòng đời mà thôi. Nhưng khi sở hữu một công ty đã có nền tảng vững chắc và quyết định ra mắt các mô hình kinh doanh mới, bạn giống như một gia đình đông con vậy. Con cái có vòng đời riêng của chúng. Mô hình kinh doanh mẹ tài trợ vốn cho các mô hình kinh doanh con và trong lúc cha mẹ già đi, những đứa con khởi đầu hành trình của chúng ngay điểm xuất phát. Vòng đời kinh doanh non trẻ không thể tồn tại mà không có bất cứ hệ sinh thái nào hỗ trợ.

Với tư cách là nhà lãnh đạo, bạn ắt hẳn sẽ ứng phó với nhiều mô hình kinh doanh trong các giai đoạn khác nhau của vòng đời. Công ty của bạn chỉ là một thùng chứa hàng hợp pháp về mặt tài chính. Khi bạn tổ chức tốt mọi thứ, chính mô hình kinh doanh bạn chọn sẽ khởi nghiệp, tăng trưởng đột phá và thỉnh thoảng rối loạn, chứ không phải công ty. Công ty của bạn là một gia đình. Nhờ luôn tự đổi mới, nó có thể tồn tại trong khoảng thời gian rất dài. Thật vậy, nhiều gia đình trên thế giới này tồn tại suốt hàng thế kỷ.

Tôi đã nhiều lần lưu tâm đến việc các lãnh đạo và doanh nhân thường xuyên làm rối loạn mọi thứ khi họ làm sai thứ gì đó không đúng lúc trong Vòng đời Kinh doanh. Ví dụ, các nhà sáng lập khởi nghiệp thường nỗ lực để hoạt động kinh doanh của mình có thể tăng trưởng đột phá mà không hề kiểm định phần lớn những khía cạnh của mô hình kinh doanh họ chọn. Điều đó nguy hiểm hệt như để một đứa trẻ lái xe hơi khi chưa có bằng. Những nhà sáng lập khác lại không chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo rồi gặp phải các vấn đề quan trọng khi môi trường xô đẩy. Suy nghĩ đó ngây thơ y hệt một chàng trai trẻ đã hoàn thành chương trình học mà vẫn chẳng biết cách kiếm sống. Ở kết cục khác của giai đoạn tăng trưởng đột phá, thông thường, lãnh đạo của các doanh nghiệp đã có nền tảng vững chắc coi ý tưởng kinh doanh mới như những dự án chính thức, được mong chờ có thể dự báo doanh số, ngân sách, hoàn vốn đầu tư (ROI) và giá trị hiện tại thuần (NPV). Điều đó giống như việc yêu cầu con cái tính toán cách trả lại cho bạn chi phí sinh hoạt.

Tôi tin rằng sự thiếu nhận thức về các giai đoạn, quy tắc cũng như thông lệ của Vòng đời Kinh doanh phụ thuộc vào bối cảnh của công ty là lý do chính gây ra những rối loạn trong kinh doanh. Việc xác định vị trí của doanh nghiệp trên con đường điển hình sẽ giúp bạn lường trước những thách thức sớm phải đối mặt. Điều đó cũng sẽ giúp bạn quản lý chính xác mô hình kinh doanh của mình theo giai đoạn trong vòng đời của nó. Để nắm chắc cơ hội chuyển dịch lên cấp độ cao nhất, con cái và cha mẹ đều cần có các quyền tự do cũng như ràng buộc riêng tại những cấp độ khác nhau trong trò chơi này.

Chúng ta hãy cùng nhìn vào 10 cấp độ của Vòng đời Kinh doanh Chuyển dịch đi lên.

7

Trong giai đoạn Khởi sự (1), doanh nghiệp của bạn chỉ là một ý tưởng với một sản phẩm hoặc dịch vụ mới. Nó chưa có cơ quan làm việc riêng. Giống như một đứa trẻ sơ sinh, nó cần được chăm sóc và quan tâm thường xuyên, nếu không, nó sẽ dần ốm yếu và chết đi.

Bạn có thể gọi nó là cấp độ làm quen hay cấp độ chuẩn bị. Đây là cấp độ bạn bắt đầu thăm dò tính khả thi và khả dụng của ý tưởng cũng như mục tiêu đề ra với tư cách người sáng lậpkhởi nghiệp hoặc thành viên của một tập đoàn khởi nghiệp. Trong giai đoạn này, bạn có thu nhập từ một nguồn khác và có lẽ sẽ có một số cuộc thảo luận với bạn bè hoặc đồng nghiệp – những người có thể trở thành đồng sáng lập hoặc thành viên trong đội ngũ ở giai đoạn tiếp theo.

Ở cấp độ đầu tiên này, bạn cần hoàn thiện Tầm nhìn Sản phẩm và bất kỳ sự chuẩn bị nào để tìm kiếm Giải pháp phù hợp với Vấn đề, cũng là tìm tòi những gì xảy ra ở cấp độ kế tiếp. Giai đoạn này kết thúc khi bạn có khả năng bắt đầu nghiên cứu và xuất phát trong trò chơi thực tế với một lượng nhỏ thời gian và tài nguyên.

Giai đoạn Thăm dò (2) là cấp độ công ty khởi nghiệp của bạn còn “ẵm ngửa”. Ở giai đoạn này, tất cả mọi thứ được hoàn thành để kiểm tra tính khả dụng của ý tưởng và giữ cho đứa trẻ này sống sót. Tại đây, bạn trở thành người sáng lập doanh nghiệp hoặc lãnh đạo khởi nghiệp vì đã tìm được cách thanh toán cho việc khám phá và phát triển thêm ý tưởng của mình, thông qua việc “tự lực cánh sinh” hay nhờ tiền hạt giống (pre-seed money) từ ba chữ F: friends (bạn bè), family (gia đình), formal or former employer (người sử dụng lao động chính thức hoặc trước đây).

Trọng tâm của giai đoạn này, đôi khi được gọi là Khám phá Khách hàng, nằm ở việc thành lập đội ngũ đồng sáng lập ban đầu, phát triển chiến lược và đưa ra định nghĩa cho các giả thuyết mô hình kinh doanh đầu tiên cần kiểm định. Quan trọng nhất, bạn phải tìm hiểu xem sản phẩm trong đầu mình có thực sự là thứ khách hàng muốn sở hữu không, bằng cách nói chuyện với nhiều người và kiểm nghiệm những giả thuyết quan trọng nhất. Bạn có thể thực hiện điều này với Sản phẩm Khả dụng Tối thiểu (MVP) có độ trung thực thấp, đây là những nguyên mẫu ban đầu cho phép bạn đo lường phản ứng của khách hàng tiềm năng.

Giai đoạn này kết thúc khi bạn xác nhận mình có được Giải pháp phù hợp với Vấn đề. Bạn tìm thấy một vấn đề đáng để giải quyết, một nhóm người dùng mục tiêu sẵn sàng trả tiền cho giải pháp được đề xuất (tính khả dụng), cũng là thứ bạn có khả năng thực hiện (tính khả thi).

Chỉ khi đến giai đoạn Định hình (3), bạn mới thực sự trở thành nhà sáng lập hoặc lãnh đạo doanh nghiệp. Công ty khởi nghiệp của bạn giờ đây là một đứa trẻ chập chững bước đi. Nó bắt đầu giao tiếp và ứng xử theo lối tư duy riêng, nhưng vẫn cần được chăm sóc hằng ngày trong khi cố gắng tìm hiểu môi trường xung quanh.

Bắt đầu ở cấp độ này, bạn kiểm định được Giải pháp phù hợp với Vấn đề, có nghĩa là được bật đèn xanh để tiến hành sản xuất sản phẩm. Nhưng trước hết, bạn cần có một cơ cấu sở hữu cụ thể, đồng thời việc phát triển sản phẩm phải được đóng góp bởi những người sáng lập, bạn bè và gia đình, hoặc có thể thông qua các nhà cung cấp, khách hàng thích nghi nhanh, nhà đầu tư thiên thần hoặc một nhóm cấp tiến trong công ty.

Trong giai đoạn này, bạn và những người đồng sáng lập đang trong tiến trình trở nên hoàn toàn cam kết với doanh nghiệp mới. Sau cùng, khi những người sáng lập vẫn không thể thuyết phục chính mình bỏ công ăn việc làm thường xuyên và đầu tư một số nguồn lực riêng vào công ty, thì ý tưởng này có lẽ không đủ lớn để người khác quan tâm.

Giai đoạn này có thể liên quan đến thỏa thuận cổ đông, thỏa thuận quyền chọn, thỏa thuận bồi thường và cố vấn chuyên môn. Ở cuối cấp độ này, bạn đã đạt được Tầm nhìn phù hợp với Người sáng lập: Các nhà đồng sáng lập đồng ý tham gia lâu dài để hiện thực hóa tầm nhìn của mình. Cho đến giai đoạn thứ ba, đứa trẻ chập chững mới có thể thoát khỏi việc chỉ chơi đùa và vụng về. Tuy nhiên, sau cấp độ này, quá trình phát triển trở nên hệ trọng hơn!

Trong giai đoạn Kiểm định (4), đứa trẻ bắt đầu học hỏi bằng cách đến trường hoặc không đốt trụi ngôi nhà. Công ty khởi nghiệp của bạn bắt đầu tìm kiếm Sản phẩm Phù hợp với Thị trường: kiểm định mọi giả thuyết của mô hình kinh doanh. Đây là giai đoạn khó khăn nhất đối với nhiều công ty khởi nghiệp. Tại cấp độ này, bạn phải liên tục chứng minh các giả định của mô hình kinh doanh cho đến khi thấy được những dấu hiệu đầu tiên của sức kéo, tăng trưởng và doanh thu. Bạn dùng hết khả năng để học hỏi mọi thứ về khách hàng trong lúc cố gắng đốt tiền càng chậm càng tốt. Bạn dành phần lớn thời gian để tinh chỉnh, chắp vá, đôi khi xoay tới xoay lui để sáng tạo ra Sản phẩm Khả dụng Tối thiểu có độ trung thực cao, từ đó phát triển những nguyên mẫu ban đầu thành sản phẩm gần như hoàn thiện tung ra thị trường.

Trong giai đoạn Kiểm định, bạn không chỉ xác thực sự thành công của sản phẩm mà còn cả quy mô thị trường. Giai đoạn này hoàn thành khi sản phẩm nhận được phản hồi tích cực và thị trường trở nên rộng lớn hơn. Tuy nhiên, vì cấp độ này được định hướng bởi việc tìm kiếm trong khu vực thị trường không xác định, nên nó có thể mất thêm vài vòng gọi vốn nữa mới đến được đó. Ở cuối giai đoạn này, bạn đã giải quyết được thách thức về Sản phẩm phù hợp với Thị trường: Bạn làm ra những gì người tiêu dùng muốn, sử dụng và vui vẻ giới thiệu cho người khác. Bạn cũng đốt cháy giai đoạn để biết mình đang đi đúng hướng càng sớm càng tốt.

Riina Einberg, Tổng Quản lý của Taxify, ngồi trên chiếc ghế tựa thoải mái trong một văn phòng hợp thời trang và có-vẻ-công-nghiệp (nhưng chỉ tạm thời) ở Tallinn, Estonia, đang chia sẻ kinh nghiệm với nhiều công ty khởi nghiệp ở nơi đây.

Tôi không phải là một Giám đốc Tài chính (CFO) hay kế toán, nhưng tôi đã làm rất nhiều công việc liên quan tới tài chính và luôn cố gắng tìm ra những giải pháp đủ đơn giản cho các công ty khởi nghiệp bởi nếu bạn ký hợp đồng với chuyên gia tài chính quá sớm, họ có xu hướng lạm dụng nó bằng quy trình của mình.

Trong giai đoạn đầu, công ty thường thay đổi rất nhanh. Vi vậy, doanh nghiệp cần một người nào đó nói: “Được rồi, chúng ta hãy làm những việc phù hợp cho giai đoạn hiện tại và chuẩn bị một chút cho giai đoạn kế tiếp. Tại một vài thời điểm, có thể chúng ta cần một người phụ trách công việc tài chính toàn thời gian và chuyên môn hóa hơn. Nhưng hiện tại, thế này là đủ. Chúng ta chỉ giải quyết phần này thôi, phần còn lại để sau”. Đây là vai trò của tôi trong Quản lý Tài chính, Quản trị Nhân sự, Công nghệ thông tin và Quản lý Văn phòng.

Riina Einberg, Tổng Quản lý của Taxify, Tallinn, Estonia

Cảnh tượng nhiều công ty khởi nghiệp thất bại vì tăng trưởng đột phá quá sớm khá phổ biến trong giới khởi nghiệp. Khi đó, bạn chưa đủ thông tin để biết liệu sản phẩm có thành công và có thị trường lớn dành cho nó không. Trước khi chuyển dịch lên cấp độ Tăng tốc, bạn cần cải thiện chất lượng trong các quy trình. Vì mải tìm kiếm sự kiểm định trong kinh doanh, bạn có lẽ đã sử dụng hệ thống quản lý và kế toán thủ công. Bạn dành nhiều thời gian cho dịch vụ khách hàng hơn kiểm soát chất lượng. Vì lẽ đó, bạn đã không dành nhiều thời gian cho các kế hoạch marketing và kênh đối tác trong lúc vẫn đang kiểm định sản phẩm và chăm sóc từng khách hàng. Như Riina Einberg đã nói, bạn phải đốt cháy giai đoạn và làm lượng công việc ít nhất – thứ thực sự cần thiết cho cấp độ hiện tại, cùng với chỉ một chút chuẩn bị cho cấp độ tiếp theo. Những việc khác sẽ chỉ lãng phí thời gian của bạn.

Trong giai đoạn Ổn định (5), đứa bé phát triển thành đứa trẻ lớn, nhưng vẫn chưa sẵn sàng bước vào bậc trung học cho đến khi biết cách tự chăm sóc bản thân. Công ty khởi nghiệp của bạn dành thời gian để sửa chữa những lỗ hổng trong quy trình. Nó chưa sẵn sàng tăng trưởng đột phá khi nền tảng chưa được hoàn thiện. Bạn nỗ lực giải quyết thách thức Sản phẩm phù hợp với Thị trường: xem xét tỉ mỉ những giả thuyết còn lại chưa được kiểm định, có liên quan đến kênh khách hàng, đối tác kinh doanh và các bộ phận khác trong mô hình kinh doanh. Và bạn phải ủy thác công việc cho một đội ngũ quản lý chuyên nghiệp – những người biết cách mở rộng quy mô kinh doanh, đồng thời nhận được nguồn đầu tư để chi trả cho giai đoạn tăng tốc, có thể trong vòng huy động vốn gọi là Series A – được dẫn đầu bởi các nhà đầu tư mạo hiểm.

Các cấp độ Kiểm định và Ổn định kết hợp với nhau tạo ra Kiểm định Khách hàng. Chúng là giai đoạn đầu và cuối thời thơ ấu của công ty khởi nghiệp. Ở hai cấp độ này, thử nghiệm và học hỏi là việc khám phá thế giới cũng như hiểu rõ sự lựa chọn của khách hàng. Đây là một phần trong vòng đời – nơi đầu tiên bạn xây dựng một sản phẩm nhiều người muốn và kiểm nghiệm xem mô hình kinh doanh này có khả năng mở rộng quy mô, mang tính quy luật và sinh lợi nhuận hay không.

Điều này giúp phân biệt hai giai đoạn riêng biệt đối với Sản phẩm phù hợp với Thị trường và Doanh nghiệp phù hợp với Thị trường. Trong Giai đoạn Kiểm định, bạn giữ nguyên quy mô và đốt cháy giai đoạn trong lúc kiểm định những giả thuyết thiết yếu cho sản phẩm. Trong Giai đoạn Ổn định, bạn sửa chữa những thứ không có khả năng mở rộng quy mô và nhận được mô hình kinh doanh phù hợp để tăng trưởng đột phá. Nhiều nhà sáng lập, doanh nhân và người khởi nghiệp gặp khó khăn trong việc phân biệt, vì hầu hết các tài liệu trong giới khởi nghiệp đều coi Kiểm định Khách hàng và Sản phẩm Phù hợp với Thị trường là một giai đoạn, rồi sau đó quên Doanh nghiệp Phù hợp với Thị trường. Tuy nhiên, đứa trẻ nhỏ và đứa trẻ lớn có cách sống khác nhau. Bạn không cần một tổ chức có khả năng mở rộng quy mô cho đến khi sở hữu một sản phẩm đã được kiểm chứng. Cố gắng tạo ra những thứ có khả năng mở rộng quy mô trước khi xác định hiệu quả hoạt động của sản phẩm là việc làm không hề khôn ngoan.

Giai đoạn Ổn định là giai đoạn cuối cùng mà doanh nghiệp vẫn được coi là một công ty khởi nghiệp. Từ giai đoạn kế tiếp, chúng ta xem như nó đang bước vào tăng trưởng đột phá. Nó bỏ lại năm tháng tuổi thơ phía sau và tiến lên thế giới của những người trưởng thành.

Trong văn phòng nhỏ ở trung tâm London, Paul Dolman-Darrall, CEO của Gamevy, đã giải thích về cách công ty chật vật ra sao trong suốt 3 năm rồi đột nhiên thấy mình bị kéo vào chế độ tăng trưởng đột phá.

Tư duy của chúng tôi về việc “đừng tiêu tiền” đột ngột chuyển đổi sang “tiêu tiền đi”. Tiêu tiền hợp lý thì cứ tiêu. Đừng để công ty đình trệ. Hãy tập trung ít hơn vào tiền bạc và nhiều hơn vào thời gian. Tôi nghĩ đó là một bước chuyển đổi đột ngột to lớn trong suy nghĩ về điều khác biệt xảy ra giữa việc sống sót và tăng trưởng. Sống sót là không tiêu tiền bằng mọi giá. Giờ đây, chúng tôi đã bắt đầu tăng trưởng, nghĩa là không lãng phí thời gian bằng mọi giá. Bởi trái ngược với tiền bạc, hiện giờ, thời gian là thứ có thể giết chết chúng tôi.

Paul Dolman-Darrall, CEO của Gamevy, London, Anh

Giai đoạn Tăng tốc (6), thỉnh thoảng được gọi là Tạo ra Khách hàng, là thời điểm cân bằng các điểm nút, chuyển từ khám phá sang thực thi. Bây giờ, đứa trẻ đang ở tuổi dậy thì. Thử nghiệm và học hỏi của nó hiện đang tập trung nhiều hơn vào cách để thành công trong tương lai.

Một khi công ty khởi nghiệp hoàn thành tất cả công việc kiểm định Sản phẩm phù hợp với Thị trường và Doanh nghiệp phù hợp với Thị trường, các đối thủ cạnh tranh có thể dễ dàng sao chép thứ bạn đang làm. Khi ấy, doanh nghiệp buộc phải chuyển sang trạng thái “nhấn ga tăng tốc”. Từ giai đoạn này, bạn phải cố gắng hết sức để tránh đối thủ vượt mặt – nguyên nhân phổ biến dẫn tới thất bại trong kinh doanh.

Mô hình kinh doanh tăng trưởng đột phá thường tập trung vào tăng trưởng doanh thu và thị phần. Nó đã tìm thấy một nguồn thu nhập ổn định, nhưng có thể vẫn phải vật vã để ổn định nguồn thu nhập và có dòng tiền tích cực. Thách thức đối với doanh nghiệp là tiếp cận ngày càng nhiều khách hàng với một sản phẩm, đồng thời không phản ứng thái quá với những gì doanh nghiệp có khả năng xử lý. Quỹ đầu tư bổ sung có thể cần thiết trong lúc tăng trưởng đột phá, vòng gọi vốn sau này thường được gọi là vòng Series B.

Đối với các lãnh đạo doanh nghiệp ở cấp độ này, thách thức chính là việc ứng phó với một loạt nhu cầu hoàn toàn mới đòi hỏi sự chú tâm của họ, bao gồm tuyển dụng, cạnh tranh, hợp tác và văn hóa tổ chức. Doanh nghiệp thay thế đội ngũ giáo dục phi chính quy bằng một cấu trúc chính quy hơn, có thể là đối với đội ngũ bán hàng và marketing, phát triển kinh doanh, phát triển sản phẩm cùng một loạt những giám đốc điều hành mọi thứ. Họ rất chú tâm vào việc tối ưu hóa, ủy thác, tự động hóa, phát triển và thuê ngoài trong các quy trình kinh doanh.

Tại một điểm nào đó trong cấp độ tuổi dậy thì, chúng ta nói rằng đứa trẻ đã và đang trở thành thanh niên, do đó, nó có các quyền và nghĩa vụ như những người lớn khác trong gia đình. Nó được kỳ vọng tham gia phần còn lại của trò chơi với tư cách một người trưởng thành.

Trong giai đoạn Kết tinh (7), doanh nghiệp của bạn là một thanh niên. Nó đã sống sót thành công trong giai đoạn Tăng tốc đầy thử thách và hào hứng – tôi cho rằng tất cả chúng ta đều có những ký ức đặc biệt về thời niên thiếu – bạn bắt đầu thấy tăng trưởng doanh số giảm dần và trở thành tuyến tính thay vì theo cấp số nhân. Điều hành kinh doanh trở nên quy củ hơn. Trong giai đoạn này, việc thu hút nhân sự và tài nguyên dễ dàng hơn trước nhờ hồ sơ theo dõi công ty có một mô hình kinh doanh với nền tảng vững chắc, hoàn toàn minh bạch. Mặt khác, văn hóa khởi nghiệp ban đầu của doanh nghiệp có lẽ phần lớn đã bị mất đi vào thời điểm này. Những người làm việc trong doanh nghiệp có thể cảm thấy nó đang trở thành một tổ chức chuyên môn lớn.

Ở cấp độ thứ bảy này, sự cạnh tranh gia tăng, có nghĩa công ty phải dành thời gian cải thiện quy trình để tăng năng suất và hiệu quả hơn nữa. Khi cần tài trợ thêm, công ty sẽ bắt đầu vòng Series C, thường được dẫn dắt bởi các công ty cổ phần và ngân hàng đầu tư, với trọng tâm chủ yếu là cải thiện lợi nhuận cũng như chuẩn bị cho việc bành trướng lớn hơn.

Đây cũng là thời điểm hoàn hảo để người thanh niên bắt đầu “đơm hoa kết trái”, nếu không hề có chút thu hoạch nào thì coi như nó vẫn còn ở tuổi dậy thì. Mô hình kinh doanh này đã có nền tảng vững chắc để tiếp tục vòng đời của chính nó, đồng thời khởi xướng và tài trợ cho những ý tưởng mới, sau đó có thể được quản lý như các tập đoàn khởi nghiệp.

Giai đoạn thứ bảy cũng là cấp độ điển hình, tại đó, những người sáng lập một doanh nghiệp mới thúc đẩy việc Phát hành công khai lần đầu (IPO) hoặc bán cho một công ty lớn hơn. Chỉ trong một số trường hợp hiếm hoi, những người sáng lập ban đầu mới bám vào giá trị sáng tạo tiền đề trong kinh doanh của họ. Họ thường muốn tiến lên và tất nhiên sẽ bắt đầu tạo ra những “đứa trẻ” kinh doanh mới ở nơi nào đó.

Giai đoạn Bành trướng (8) là khoảng thời gian mô hình kinh doanh trải qua cuộc khủng hoảng tuổi trung niên. Nó bắt đầu cho thấy các dấu hiệu rõ ràng của tuổi tác và cố gắng tạo ra những điều khác biệt để luôn năng động, trẻ trung. Nó tài trợ cho những ý tưởng mới thông qua các công ty khởi nghiệp nội bộ, thêm sản phẩm và dịch vụ mới vào những thị trường hiện có và đa dạng hóa dòng sản phẩm. Nó cũng cố gắng đưa mô hình kinh doanh chuyên nghiệp có nền tảng vững chắc vào các kênh phân phối mới và thị trường mới. Tóm lại, nó chạy tới chạy lui và cố gắng giữ lại bất cứ điều gì thích đáng.

Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh không dừng lại. Nếu không có nhu cầu thích ứng và bành trướng liên tục, doanh nghiệp sẽ trở nên tự mãn. Thị trường đã nhìn thấy thành công của doanh nghiệp và đang tích cực phối hợp để hỗ trợ cho ý tưởng của họ, thường là theo những cách thú vị hơn. Sự suy giảm của doanh nghiệp là điều tất yếu một khi nó ngừng tạo không gian cho những ý tưởng mới sáng tạo.

Tôi nghĩ điều quan trọng cần nhấn mạnh là, trong khi toàn bộ công ty có thể ngày càng lớn lên, các sản phẩm và dịch vụ riêng lẻ trong công ty nên được coi là đang trong những giai đoạn khác nhau của vòng đời kinh doanh. Một số mô hình kinh doanh vẫn còn là trẻ sơ sinh, những mô hình kinh doanh khác lại đang bập bẹ, chập chững tập đi hay đã dậy thì. Người trưởng thành thường chi trả cho mọi thứ, kể cả việc chăm sóc người già. Tổ chức này là một gia đình cố gắng gắn kết và cùng nhau phát triển thịnh vượng thông qua đổi mới liên tục. Cách duy nhất để một gia đình tồn tại qua dòng chảy thời gian là tiếp tục sinh con đẻ cái. Cách duy nhất để một tổ chức tồn tại là không ngừng tạo ra các hoạt động kinh doanh mới mẻ.

Bất kể mô hình kinh doanh vẫn tự đứng vững hay là một phần của công ty lớn hơn, giai đoạn Bảo tồn (9) là điểm nút mà sự thu hẹp bắt đầu. Đó là nơi bắt đầu cho đoạn kết trong mô hình kinh doanh. Khách hàng dần di chuyển đi nơi khác, doanh số cùng lợi nhuận sụt giảm và có thể xuất hiện cả dòng tiền tiêu cực. Doanh nghiệp giờ đây đã là một công dân thâm niên trong nghề đang nghĩ đến việc nghỉ hưu.

Mặc dù đã có một địa vị chi phối trên thị trường, tổ chức này phần lớn vẫn quan tâm đến việc cắt giảm chi phí và chủ yếu tập trung vào các mô hình kinh doanh thay thế mới mẻ hơn. Điều ấy giúp duy trì tình trạng hiện tại đến khi còn có thể, nhưng vẫn khiến mô hình kinh doanh sụp đổ vào một lúc nào đó. An tử6 đôi khi là một lựa chọn.

6 An tử (Euthanasia): là thuật ngữ y học, chỉ cái chết êm ái hay cái chết êm dịu, đề cập đến việc thực hiện chấm dứt một cuộc sống với mục đích làm giảm thời gian chịu đau đớn và đau khổ về mặt thể lý cho người bệnh. (ND)

Giai đoạn Kết thúc (10) là nơi vòng đời của mô hình kinh doanh điển hình đi vào hồi kết. Nếu là người sáng lập doanh nghiệp, có lẽ bạn đã tận hưởng lối thoát cá nhân của mình trong giai đoạn trước. Nhưng các nhà lãnh đạo hiện tại của công ty lại buộc phải đưa ra quyết định về việc kinh doanh sắp kết thúc: đóng cửa hoàn toàn hoặc chia nhỏ thành nhiều phần có giá trị và tái sử dụng hoặc bán chúng cho người khác. Điều này có lẽ phụ thuộc vào mong muốn cuối cùng của bệnh nhân trước lúc qua đời, liên quan đến việc hiến tặng nội tạng và mô.

Tôi gọi chúng là 10 giai đoạn của Vòng đời Kinh doanh Chuyển dịch đi lên và tôi thấy cần phải nhấn mạnh 3 điểm quan trọng. Đầu tiên, vòng đời kinh doanh có thể linh hoạt hơn nhiều so với con người. Điều tôi hối tiếc nhất là những hạn chế về thể chất ngăn cản cơ thể con người từ độ tuổi trung niên quay về giai đoạn trưởng thành trẻ trung. Nhưng mô hình kinh doanh chỉ là sự cộng tác kinh tế giữa mọi người và chuyển dịch xuống cấp độ thấp hơn của vòng đời là điều chắc chắn khả thi. Khi môi trường đột nhiên thay đổi, một mô hình kinh doanh đã được kiểm định có thể phải sửa chữa và kiểm định lại lần nữa. Mục đích là để đạt đến và hoàn thành các cấp độ cao hơn của trò chơi, nhưng đôi khi, một doanh nghiệp có thể bị đẩy trở lại cấp độ thấp hơn. Theo những gì tôi mô tả, các giai đoạn của vòng đời có vẻ rời rạc và tuyến tính, nhưng thực tế không hề như vậy.

Thứ hai, như tôi đã chỉ ra, thay vì xem xét sự tồn tại của toàn bộ công ty trong cùng một giai đoạn cụ thể, chúng ta cần một sự thay đổi cơ bản trong suy nghĩ để gán các giai đoạn trong vòng đời cho từng mô hình kinh doanh riêng lẻ. Khi bạn có một công ty khởi nghiệp, công ty đó thực chất tương đồng với mô hình kinh doanh. Do đó, giai đoạn vòng đời của mô hình kinh doanh dễ bị hiểu sai là giai đoạn vòng đời của công ty. Nhưng khi công ty tăng trưởng đột phá và tạo ra nền tảng vững chắc, bạn có thể sẽ cho ra mắt các sản phẩm và dịch vụ mới với nhiều mô hình kinh doanh khác nhau. Những mô hình kinh doanh mới này ban đầu chỉ là một ý tưởng, có nghĩa là chúng bắt đầu ở cấp độ 1. Giống như một gia đình bao gồm những người trong các giai đoạn khác nhau của cuộc đời, chúng ta nên xem công ty là công trình hợp pháp bao bọc các doanh nghiệp trong những giai đoạn khác nhau của vòng đời kinh doanh điển hình.

Thứ ba và cũng là cuối cùng, công ty khởi nghiệp độc lập không có nhiều khác biệt so với tập đoàn khởi nghiệp. Để cho phép đổi mới liên tục, các công ty có nền tảng vững chắc phải tập hợp được những đội ngũ có thể khám phá nhiều ý tưởng mới và thử nghiệm mô hình kinh doanh mới. Những đội ngũ này nên được đối đãi và quản lý như các công ty khởi nghiệp nội bộ. Cách mà những người khởi nghiệp khái niệm hóa ý tưởng, kiểm nghiệm các giả thuyết và kiểm định Sản phẩm Phù hợp với Thị trường không khác mấy so với cách các nhà sáng lập và doanh nhân độc lập đang học. Trình tự Khởi sự, Thăm dò, Định hình, Kiểm định và Ổn định áp dụng cho mọi ngành kinh doanh mới, các quy tắc khác nhau lại áp dụng cho những giai đoạn khác nhau. Loạt phim hài của Mỹ đã tạo ra nhiều tiếng cười hay bằng cách cho trẻ em hành động như người lớn. Nó buồn cười vì nó thật lố bịch. Đừng để các tập đoàn khởi nghiệp của bạn trở thành trò cười. Hãy để chúng là những đứa trẻ và được thất bại một cách an toàn.

Trong chuyến thăm Rovio Entertainment, công ty tạo nên trò chơi nổi tiếng Angry Birds tại Espoo, Phần Lan, tôi có cơ hội nói chuyện với Teemu Hämäläinen, Giám đốc Sản phẩm và là nhà sáng tạo một số trò chơi nổi tiếng.

Trong ngành sản xuất trò chơi di động, bức tranh lớn có nhiều pha khác nhau. Tất cả đều bắt đầu với giai đoạn sáng tạo, đó là về các khái niệm và ý tưởng cho một sản phẩm. Bạn rất bé nhỏ. Bạn làm ra thứ gì đó vui vẻ nhưng cũng nhớ rằng thứ đó có thể phát triển qua nhiều năm. Sau khi xây dựng cũng như kiểm định nguyên mẫu, bạn tăng kích cỡ đội ngũ của mình và tốc độ thích ứng của bạn giảm một nửa. Thông thường, trong pha sản xuất, kích cỡ đội ngũ cốt lõi của bạn là từ 10-20 người. Với đội ngũ đó, bạn sẽ triển khai sản phẩm để ra mắt thử nghiệm trong một thị trường thử nghiệm. Thế nên, bạn đưa nó ra thương trường, nhưng nó chỉ khả dụng trong một vùng thị trường nhất định. Hiện tại, bạn đã có người chơi thực sự nhưng tốc độ thích ứng lại giảm còn một nửa vì bạn có một sản phẩm trực tiếp để vận hành và cả người dùng để chăm sóc. Hiện giờ, bạn cũng có thể bắt đầu thu thập các số liệu thực tế. Làm thế nào để người chơi thực sự hành xử trong trò chơi? Làm thế nào để họ ở lại? Liệu họ có kiếm tiền trong trò chơi hay bị mắc kẹt ở đâu đó không? Một lần nữa, bạn học hỏi và thích ứng, nhưng theo thời gian, tốc độ ngày càng chậm. Và vòng đời tương tự này áp dụng cho mọi trò chơi.

Teemu Hämäläinen, Giám đốc Sản xuất tại Rovio Entertainment, Espoo, Phần Lan

Ba pha mà Teemu đề cập là bản tóm tắt các giai đoạn áp dụng cho hầu hết mọi trò chơi, mô hình kinh doanh và ý tưởng khởi nghiệp. Những người sáng lập, doanh nhân, người khởi nghiệp ưu tú và các nhà lãnh đạo doanh nghiệp tìm ra cách làm đúng việc vào đúng thời điểm, bắt đầu bằng việc khám phá và dần cân bằng điểm nút để tiến tới việc thực thi.

Đó là những gì tôi đã nói với các thành viên trong đội ngũ sau khi thử nghiệm một số nguyên mẫu ban đầu ở cấp độ Thăm dò, sau đó quyết định chuyển doanh nghiệp lên cấp độ Định hình bằng cách tự đầu tư vốn cho công ty khởi nghiệp và thuê một đội ngũ toàn thời gian. Tôi nói với họ về nơi mình muốn kết thúc: thay đổi mang tính có tổ chức được trao quyền với nền tảng trò chơi điện tử ứng dụng hóa và học máy. Tôi cũng nói rằng mình không biết làm thế nào để đến được đó. Và như một đám trẻ tò mò mới chập chững bước đi, chúng tôi bắt đầu khám phá xung quanh.

Để biết thêm các chú thích, bài viết, tên sách, ví dụ và lượt tải xuống có liên quan, hãy xem trên trang web: https://startup-scaleup-screwupcombusiness-lifecycle.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.