Khởi Nghiệp Tinh Gọn, Mở Rộng Linh Hoạt, Tăng Trưởng Đột Phá

Lượt đọc: 367 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 3
Nhặt Nhạnh Mảnh Vụn

❊ ❊ ❊

Dệt tấm chăn kinh doanh bằng cách hòa trộn Canvas Tinh gọn với Mô hình Kinh doanh Canvas cùng khối lượng thời gian.

“Tôi không hề thấy ích lợi của việc thảo luận về các kênh marketing hiện nay. Tại sao vẫn chưa có kênh thú vị nào dành cho một sản phẩm chưa từng tồn tại?”

Tôi đã thảo luận về mô hình kinh doanh của mình với đội ngũ từ xa mới thành lập trong một cuộc họp video trực tuyến. Trong khoảng thời gian hơn 2 tháng, tôi đã thuê tổng cộng 7 thành viên thông qua danh sách thư tín và cả trò chuyện trực tiếp. Quá trình tuyển dụng của tôi rất đặc biệt và ngẫu hứng, nhưng cũng đâu vào đấy. Tôi thực sự đã thuê được những người giỏi và từ chối (dù có đôi chút khó khăn) toàn bộ đơn dự tuyển từ những kẻ có suy nghĩ lập dị, vô duyên và cả ba hoa nữa đấy.

Bằng việc dùng tiền của chính mình, tôi chính thức ra mắt công ty, ký kết các thỏa thuận, từ đó chuyển đổi từ Thăm dò (2) sang Định hình (3) trong Vòng đời Kinh doanh Chuyển dịch đi lên. Tôi đã tranh luận với đội ngũ mới về cách giúp doanh nghiệp mới của mình không bị rối loạn ngay khi vừa hoàn thành những ý tưởng khởi nghiệp đầu tiên.

Gần 20 năm trước, trong suốt thời kỳ Bong bóng dot-com khét tiếng cuối những năm 1990, tôi đã viết một bản kế hoạch kinh doanh dài 40 trang cho lần khởi nghiệp đầu tiên. Nó trông thật tuyệt. Nó được biểu diễn bằng các sơ đồ doanh thu tăng, lợi nhuận tăng, quy mô công ty tăng và cả cái tôi của tôi cũng tăng theo. Tất cả bảng biểu đều theo hướng thẳng đứng. Đó là cảnh tượng trớ trêu làm hài lòng giám khảo của một giải thưởng kế hoạch kinh doanh – những người đã biến tôi trở thành Doanh nhân của năm tại Hà Lan vào năm 1999. Đáng buồn thay, những người “ban tặng” danh hiệu này thậm chí còn ít kinh nghiệm vận hành công ty khởi nghiệp hơn tôi và chẳng biết gì về điều sắp xảy đến. Ba tháng sau khi tôi cười rạng ngời trước các ống kính với giải thưởng trong tay, Bong bóng dot-com vỡ tung. Công việc kinh doanh mạo hiểm bé nhỏ của tôi chìm vào quên lãng không lâu sau đó vì mô hình kinh doanh không hoạt động. Tôi đã gác lại kế hoạch kinh doanh như một tác phẩm viễn tưởng đầu tay. Họ có thể gọi tôi là Nhà văn giả tưởng của năm cũng được.

Một trong những lý do chính khiến các doanh nhân rối loạn là họ không có mô hình kinh doanh hiệu quả. Đôi lúc do một thị trường bất đắc dĩ, có lúc là do vấn đề lưu hành tiền tệ, có khi lại do môi trường thay đổi chóng mặt. Nhưng thường là do các nhà sáng lập ngây thơ và không hề có sự chuẩn bị nào cả. Kết quả đều giống nhau. Mặc cho những ý tưởng tuyệt vời, những giải thưởng ấn tượng và những chủ ý xuất sắc, mô hình kinh doanh vẫn không hoạt động. Với công việc kinh doanh mạo hiểm hiện tại của mình, tôi cảm thấy có động lực làm tất cả mọi thứ để ngăn điều đó xảy ra một lần nữa. Kể cả khi phải viết cả một quyển sách chỉ để học nhiều hơn và gia tăng cơ hội của mình, tôi vẫn sẽ làm điều đó.

19

Khác với việc khởi nghiệp cách đây 20 năm, những nhà sáng tạo doanh nghiệp thông minh ngày nay không lên một bản kế hoạch kinh doanh dài 40 trang. Thay vào đó, họ vẽ một Mô hình Kinh doanh Canvas (Hình 3.1, công cụ làm việc được đưa ra bởi nhà lý thuyết kinh doanh kiêm tác giả Alexander Osterwalder) hoặc một Canvas tinh gọn (Hình 3.2, bản mô phỏng được đề xuất bởi cố vấn chuyên nghiệp kiêm tác giả Ash Maurya). Cả hai mô hình đều là những công cụ chiến lược nổi tiếng giúp mọi người soạn thảo các mô hình kinh doanh mới triển khai và hiện có. Những công cụ trực quan này cho phép các đội ngũ phác họa một chiến lược kinh doanh hoàn chỉnh bằng cách đưa vào một số lượng nhỏ ô trống tương ứng với nhiều khu vực khác nhau của mô hình kinh doanh.

Đó là lý do tôi miệt mài với các thành viên trong đội ngũ mới, cố gắng thảo luận về những ô trống như Phân khúc Khách hàng, Vấn đề và Tuyên bố Giá trị Độc nhất. Tôi không muốn có thêm một thất bại nào trong kinh doanh. Lần này, chúng tôi sẽ làm đúng tất thảy mọi thứ! Nhưng tôi và đội ngũ lại phải vật vã với việc ứng dụng mô hình Canvas. Dường như còn quá sớm để chúng tôi thảo luận về một vài ô trống, chẳng hạn như Kênh hay Chỉ số Quan trọng, đồng nghĩa với việc không thể hoàn thành bức tranh tổng thể. Cũng có sự nhầm lẫn xung quanh thứ tự ưu tiên trong các ô trống cần được điền, với những đề xuất đầy mâu thuẫn được đưa ra từ nhiều nguồn sách báo đa dạng. Ngoài ra, vị trí của một số ô có vẻ tùy ý và chúng tôi tin rằng một số chủ đề quan trọng đã bị thiếu.

Với tôi, dường như có vấn đề tiềm ẩn nào đó trong mô hình Canvas. Từ việc trực quan hóa các khu vực trong mô hình kinh doanh như một mẫu đã được định trước và cố định sẵn trên một trang giấy, mọi người sẽ lạc lối trong những cuộc thảo luận về vị trí cùng thứ tự cụ thể của các ô trống hoặc có nên thay một vài ô bằng phương án khác không (như một số tác giả đã làm). Tôi nghĩ đây là những cuộc siêu-thảo-luận không hề có giá trị và làm phân tâm một đội ngũ khởi nghiệp trước những gì thực sự quan trọng: thiết kế một mô hình kinh doanh hoạt động hiệu quả.

Các mẫu mô hình Canvas cũng khiến một số người tin rằng họ có thể tạo ra toàn bộ mô hình kinh doanh chỉ trong một buổi chiều (hoặc trong vòng chưa đầy 20 phút, như một trang mạng gợi ý). Nhưng chiến lược kinh doanh lại là một hoạt động không bao giờ có điểm kết. Một mô hình kinh doanh nên sống động và phát triển, thay vì đứng yên trên khung vẽ. Bằng những hiểu biết thấu đáo về vòng đời kinh doanh, chúng tôi có thể dễ dàng thấy với các khu vực khác nhau trong mô hình kinh doanh, sự sắp xếp theo thời gian có thể thú vị hơn nhiều lần so với theo không gian. Trong các cuộc thảo luận liên tục về chiến lược kinh doanh của chúng tôi, cấp độ vòng đời nào là môi trường tốt nhất để thảo luận về khu vực nào? Nơi nào trong vòng đời kinh doanh cần chúng ta cân nhắc về việc hoàn thành một chủ đề và bắt đầu thảo luận về một chủ đề khác?

13 khu vực trong mô hình kinh doanh bao hàm trong Mô hình Kinh doanh Canvas và Canvas Tinh gọn không sai. Nhưng chúng ta có thể đưa ra nhiều chủ đề thú vị hơn. Trên thực tế, sự phổ biến của Mô hình Doanh nghiệp Canvas đầu tiên đã gây ra cuộc bùng nổ của các khung vẽ thay thế đối với những ô trống thích hợp cụ thể, trong đó Canvas Tinh gọn được biết đến nhiều nhất bởi nó nhắm vào các công ty khởi nghiệp.

Tôi tin chúng ta nên linh hoạt về con số của các khu vực trong mô hình kinh doanh và thay vào đó, hãy tìm ra khu vực phù hợp với từng giai đoạn trong vòng đời kinh doanh. Bằng cách bắt đầu chỉ với một hoặc hai mảnh vụn và dần thêm nhiều mảnh hợp lý, bạn có thể ráp chúng lại để có mô hình kinh doanh riêng với những chủ đề đầy màu sắc. Tôi gọi cách tiếp cận đó là Tấm chăn Kinh doanh Chuyển dịch đi lên (Hình 3.3). Bằng cách sử dụng phép ẩn dụ về một tấm chăn bông chần, chúng tôi không ép doanh nghiệp của bạn vào khung vẽ đen trắng. Thay vào đó, chúng tôi biến nó thành một tác phẩm thủ công đầy màu sắc nghệ thuật.

20

Hãy cùng xem qua một số mảnh chăn có liên quan và tìm ra thời điểm ứng phó phù hợp.

Bạn không thể có được một mô hình kinh doanh hoạt động mà không có Vấn đềCơ hội. Bạn buộc phải có khả năng giải thích cho bản thân, khách hàng và các nhà đầu tư về vấn đề bạn sẽ giải quyết hoặc cơ hội bạn sẽ nhắm vào. Những thất vọng hay khát vọng hàng đầu là gì? Công việc Cần được Hoàn thành là gì (xem Chương 4 và 5)? Nỗi đau lớn và Món hời khó cưỡng là gì và tại sao các giải pháp hiện tại không đủ đáp ứng? Chủ đề Vấn đềCơ hội dành cho nhiều người khởi nghiệp là mảnh vụn đầu tiên trong Tấm chăn Kinh doanh. Bạn có thể sẽ thảo luận về nó từ giai đoạn Khởi sự (1), ít nhất cho đến Định hình (3) trong Vòng đời Kinh doanh.

Đáng buồn thay, các nhà sáng lập và doanh nhân có xu hướng đưa ra giải pháp cho các vấn đề không tồn tại và như tôi đã làm trước đây, họ thất bại vì xây dựng các sản phẩm mà không ai muốn mua. Ở thời điểm bắt đầu, các nhà đầu tư và khách hàng không quan tâm đến những giải pháp của bạn. Họ chỉ nhìn thấy vấn đề và cơ hội. Bạn lãng phí thời gian khi đưa ra một giải pháp không ai mong muốn hoặc quan tâm. Do đó, với mảnh vải đầu tiên trong Tấm chăn Kinh doanh, hãy xác định vấn đề hoặc cơ hội.

Khi bạn có một ý tưởng về vấn đề hoặc cơ hội, bạn sẽ muốn thảo luận về Phân khúc khách hàng hoặc Thị trường Mục tiêu. Ai có thể sẵn sàng chi trả cho một sản phẩm hay dịch vụ mới? Các thông số nhân khẩu học về khách hàng ưu tiên là gì? Liệu họ có những vai trò, đặc điểm hay thói quen nhất định nào không? Bạn có thể mô tả họ như Chân dung Tinh gọn hay không (xem Chương 4)? Bạn có thể phân khúc các nhóm khách hàng khác nhau bằng việc nhận diện và phân nhóm theo nhu cầu, mong muốn và thuộc tính hay không?

Phân khúc khách hàng và chiến lược ra mắt của bạn có khả năng sẽ tiến triển theo thời gian. Các công ty khởi nghiệp thành công trước tiên bán hàng cho nhóm nhỏ những nhà đầu tư và khách hàng thích nghi nhanh – những người mua Tầm nhìn sản phẩm chứ không phải phiên bản sản phẩm cụ thể. Các công ty khởi nghiệp cứ thế tiếp tục phân khúc thị trường cho đến khi nhận diện được hồ sơ khách hàng mà họ có thể giành chiến thắng với tầm nhìn về một sản phẩm mới. Với phản hồi từ nhóm khách hàng đổi mới khó nhằn này, theo thời gian, họ tiếp tục thêm vào các tính năng để giải quyết những phân khúc khách hàng ngày càng mở rộng. Phiên bản giải pháp đầu tiên sẽ không làm hài lòng khách hàng chính, nhưng những phiên bản sau đó có thể làm được. Về mặt logic, điều này có nghĩa là mảnh Phân khúc Khách hàng trong Tấm chăn Kinh doanh sẽ tiếp tục tiến triển, ít nhất từ Thăm dò (2) cho đến Kết tinh (7) trong Vòng đời Kinh doanh.

Nick Bortot, CEO kiêm nhà sáng lập của ứng dụng giao dịch chứng khoán BUX, từng ngồi với tôi tại một bàn ăn trưa trong văn phòng ở Amsterdam. Chúng tôi tận hưởng một bữa ăn trưa siêu-lành-mạnh do chính đầu bếp của công ty chuẩn bị.

Chúng tôi đã sống ở Hà Lan và 3 tháng sau đó đến Anh. Về cơ bản, ngay từ lúc bắt đầu, ý tưởng của chúng tôi luôn hướng đến thị trường châu Âu và thậm chí còn rộng hơn thế. Nhưng chúng tôi đã học được một bài học quan trọng. Suy đi nghĩ lại, lẽ ra chúng tôi không nên bành trướng sang Anh quá sớm. Lẽ ra chúng tôi nên tập trung ở Hà Lan trước. Chúng tôi là người Hà Lan. Đó là một đất nước nhỏ bé, thế nên thực hiện một vài thử nghiệm đầu tiên ở đây là tuyệt nhất. Và chỉ khi nhìn thấy một vài lực kéo, bạn mới nên mở chi nhánh tại các vùng lãnh thổ khác. Chiến lược triển khai thị trường của chúng tôi lẽ ra có thể tốt hơn.

Nick Bortot, CEO kiêm nhà sáng lập của BUX, Amsterdam, Hà Lan

Cùng với Phân khúc Khách hàng, bạn chắc chắn sẽ muốn thảo luận về Tuyên bố Giá trị Độc nhất của mình. Mỗi khách hàng mục tiêu có mục đích khác nhau cho từng Nỗi đau và Món hời. Bạn phải có khả năng giải thích cho bản thân và người khác về giá trị của đề xuất bạn đưa ra. Bạn cần một bản tường thuật. Bạn tập trung vào hiệu suất, giá cả, mẫu mã, khả năng sử dụng, sự tiện lợi hay điều gì khác nữa? Điều gì làm cho giải pháp của bạn khác biệt và thôi thúc khách hàng? Tại sao người ta lại mua hàng từ bạn thay vì đối thủ? Việc sáng tạo một Bánh xe Tuyên bố Giá trị (xem Chương 5) có thể giúp bạn thoát khỏi nơi đây. Và tương tự như Phân khúc Khách hàng, mảnh vải Tuyên bố Giá trị Độc nhất trong Tấm chăn Kinh doanh sẽ có khả năng tiến triển theo thời gian.

Vì thế, bạn sẽ làm gì với vấn đề hoặc cơ hội đó? Khi tính đến Phân khúc Khách hàng và Tuyên bố Giá trị Độc nhất bạn đã nhận diện, Giải pháp sẽ trông như thế nào? Bạn có thể mô tả bản chất sản phẩm hay dịch vụ một cách súc tích và không dùng từ chuyên môn không? Giải pháp của bạn thuộc loại nào? Nó là ứng dụng, trang web hay sản phẩm vật chất? Nó làm được gì? Bạn muốn đặt khách hàng vào danh mục trải nghiệm nào để họ hiểu sản phẩm? Đó có thể là thời điểm tốt để tinh lọc và chia sẻ Tầm nhìn Sản phẩm của bạn.

Giả sử bạn là một người sáng lập, khởi nghiệp, lãnh đạo hay một nhà sáng tạo đầy nhiệt huyết như nhiều người tôi biết, tôi mong bạn đã mày mò với Giải pháp và Tầm nhìn Sản phẩm từ khi nghĩ về Vấn đềCơ hội trong giai đoạn Khởi sự (1). Điều đó chẳng có gì sai. Tuy nhiên, việc mày mò này sẽ phải tiếp tục cho tới chừng nào bạn còn học hỏi những điều mới mẻ về Phân khúc Khách hàng và Tuyên bố Giá trị Độc nhất, có lẽ cho đến khi tới giai đoạn Kết tinh (7). Mảnh vải Giải pháp sẽ tiếp tục tiến triển cùng với những hiểu biết thấu đáo của bạn về thị trường.

Khi xác định được đối tượng có nhu cầu với sản phẩm và nguyên nhân, bạn có thể nghĩ đến Dòng Doanh thu mong muốn. Bạn sẽ kiếm tiền bằng cách nào? Mô hình tài chính của doanh nghiệp sẽ là gì? Sẽ có một khoản phí đăng ký hay bạn sẽ kiếm được một khoản phí trên mỗi giao dịch? Hay sẽ áp dụng dịch vụ bán trả phí7? Và mô hình sẽ thay đổi theo từng đối tượng mục tiêu chứ? Tương tự Phân khúc Khách hàng và Tuyên bố Giá trị Độc nhất, Dòng Doanh thu có thể sẽ tiến triển theo thời gian hoặc vì những lý do mang tính chiến lược, hoặc vì bạn loại bỏ một mô hình dường như không hoạt động. Tôi mong mảnh vải này trong Tấm chăn Kinh doanh của bạn sẽ là một trong những mối quan tâm chính từ giai đoạn Kiểm định (4) cho đến tận giai đoạn Kết tinh (7).

7 Bán trả phí (Freemium): là một từ ghép của các từ “miễn phí” và “trả phí”; là một chiến lược giá mà theo đó một sản phẩm hoặc dịch vụ được cung cấp miễn phí, nhưng yêu cầu trả phí cho các tính năng, dịch vụ bổ sung hoặc hàng hóa ảo (trực tuyến) hoặc vật lý (ngoại tuyến). (BTV)

Một chủ đề thú vị thường xuyên xuất hiện giữa các công ty khởi nghiệp là thời điểm bắt đầu tính phí khách hàng. Theo nghiên cứu trên khắp thế giới của mình, tôi chạm trán hai triết lý dường như mâu thuẫn. Triết lý đầu tiên cho rằng việc cho đi hoặc giảm giá mạnh phiên bản giải pháp đầu tiên là sai lầm, bởi nhà đầu tư và khách hàng thích nghi nhanh đều vui vẻ chi trả cho lượt truy cập sớm đối với thứ gì đó mới mẻ. Nếu không muốn trả tiền, họ không phải là đối tượng mục tiêu của bạn. Việc thử nghiệm hoạt động của mô hình doanh thu và xác nhận sự sẵn lòng chi trả của khách hàng đối với sản phẩm nên là một phần thiết yếu trong chiến lược kinh doanh. Khách hàng chịu chi cũng cho phản hồi tốt hơn so với người dùng nhận mọi thứ miễn phí. Ngoài ra, khi mọi người truy cập miễn phí, bạn cũng có thể sẽ đóng khuôn giải pháp do không có những giá trị nội tại. Việc thêm một nhãn giá sẽ khó khăn gấp bội sau này. Khi bạn dự định tính phí khách hàng một sản phẩm nào đó, cách tối ưu là tính phí họ ngay từ ngày đầu tiên.

Tuy nhiên, một số nhà sáng lập và doanh nhân lại theo đuổi triết lý khác. Họ cho rằng có thể mở rộng quy mô trước tiên và kế đến mới tính phí khách hàng. Trong trường hợp các trung gian đa diện8, kích thước cơ sở người dùng có thể giúp những doanh nghiệp này thu hút khách hàng chịu chi – những người sẽ không tham gia chừng nào quy mô nền tảng còn nhỏ. Cách tiếp cận này không hoàn toàn xung đột với triết lý đầu tiên vì lựa chọn được đưa ra ở đây là trì hoãn việc kiếm tiền đến khi các phân khúc khách hàng khác được thêm vào sau đó. Đối với một số khách hàng chịu chi, quy mô lớn là điều kiện tiên quyết. Bạn cần trở thành người đầu tiên nắm bắt không gian thị trường trọn vẹn để tạo ra lợi nhuận về sau.

8 Các trung gian đa diện (multi-sided platforms) là các trung gian phải giải quyết các vấn đề về cơ cấu giá hợp lý và chiến lược đầu tư đúng đắn cho việc cân bằng nhu cầu của các nhóm khách hàng. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp như Facebook, Uber là ví dụ thành công điển hình. (ND)

Michał Borkowski, nhà sáng lập kiêm CEO của Brainly, trụ sở tại Kraków, Ba Lan, đã chia sẻ những hiểu biết thấu đáo sau đây về chiến lược mô hình kinh doanh của mình.

Đó là một quyết định mang tính chiến lược không nhằm kiếm tiền ngay từ đầu. Tôi đã nhận được nhiều lời khuyên để làm điều ấy theo những cách khác nhau. Nhưng có một câu hỏi, đó là chúng tôi đang kiếm tiền ở Ba Lan hay đang cố tìm kiếm một cơ hội toàn cầu? Tôi nghĩ chúng tôi đã đưa ra quyết định đúng đắn bởi công ty đã và đang khẳng định khả năng xây dựng một công ty giáo dục giúp đỡ sinh viên trên quy mô toàn cầu. Vấn đề chỉ kiếm tiền ở Ba Lan không giống với việc bạn ra mắt một tính năng và sau đó nó hoạt động hiệu quả. Bạn phải có ý tưởng về cách kiếm tiền. Bạn phải có một chiến lược. Bạn phải đầu tư trước khi kiếm lời. Nhưng phải mất 2 hoặc 3 năm bạn mới thực sự kiếm ra tiền. Có rất nhiều câu hỏi xung quanh việc kiếm tiền. Và bạn chỉ ở trong một thị trường. Khi bạn đang làm việc với lực kéo và kiếm tiền, 3 năm trôi qua, đã quá muộn để vươn ra phần còn lại của thế giới. Đó là vấn đề tôi e sợ. Đã quá trễ để chúng tôi vươn tầm quốc tế. Đó là lý do chúng tôi quyết định mở rộng ra thị trường mới trước, tăng trưởng tài chính bằng việc kêu gọi vốn rồi mới xử trí việc kiếm tiền.

Michał Borkowski, nhà sáng lập kiêm CEO của Brainly, Kraków, Ba Lan

Bên cạnh Dòng Doanh thu giải thích cách bạn kiếm tiền, Cơ cấu Chi phí là một mảnh tài chính khác trong Tấm chăn Kinh doanh. Đối với nhiều doanh nghiệp ngày nay, chi phí lớn nhất là nhân lực. Chi phí này là điều hiển nhiên. Nhưng liệu còn những chi phí vận hành nào khác? Điều gì sẽ tác động đến chi phí thu nạp khách hàng? Tỷ lệ đốt9 hằng tháng của bạn sẽ ra sao?

9 Tỷ lệ đốt (burn rate) thường được sử dụng để mô tả tỷ lệ mà tại đó một công ty khởi nghiệp đang sử dụng vốn mạo hiểm để chi tiêu cho các chi phí trước khi tạo ra dòng tiền dương từ các hoạt động; nó là thước đo dòng tiền âm. Tỷ lệ đốt thường được trích dẫn theo số tiền chi tiêu mỗi tháng. (ND)

Điều ấy khiến tôi sẵn sàng giải quyết chi phí từ giai đoạn Định hình (3) trong Vòng đời Kinh doanh. Xét cho cùng, chi phí thường hay đến trước doanh thu và việc giới hạn tỷ lệ đốt là một trong những thách thức quan trọng với người sáng lập trong giai đoạn đầu của doanh nghiệp. Bạn sẽ phải trả chi phí ra mắt công ty và tuyển dụng những thành viên trong đội ngũ đầu tiên ngay cả trước khi thảo luận về Dòng Doanh thu với họ. Từ thời điểm đó, cả chi phí lẫn doanh thu đều liên quan mật thiết với nhau bởi các vấn đề giá cảchi phí không được giải quyết là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến công ty khởi nghiệp thất bại.

Khi những khách hàng đầu tiên đang sử dụng sản phẩm, bạn sẽ bắt đầu tích lũy dữ liệu và có thể tập trung vào Chỉ số Quan trọng. Tỷ lệ chuyển đổi và giữ chân khách hàng của bạn ra sao? Làm thế nào để kiểm định giá trị bạn cung cấp cho khách hàng (ngay lúc bắt đầu) và đo lường tỷ lệ tăng trưởng (sau đó)? Chỉ số Sao Bắc Đẩu và Chỉ số Cướp biển của bạn trông như thế nào? (Đây là những công cụ thiết lập mục tiêu và đo lường tiến độ, xem Chương 12 và 23).

Những chỉ số quan trọng về doanh nghiệp là ví dụ khác về một khu vực mô hình kinh doanh sẽ thay đổi theo thời gian. Miễn là bạn vẫn đang tập trung thăm dò, việc xem xét kỹ lưỡng và tối ưu hóa khả năng sử dụng cũng như giữ chân khách hàng quan trọng hơn nhiều so với chuyển đổi và doanh thu. Sau đó, khi đã chuẩn bị để tăng trưởng đột phá, bạn sẽ quan tâm nhiều hơn đến chi phí thu nạp khách hàng và giá trị vòng đời khách hàng. Một lần nữa, những mảnh vụn bạn thêm vào Tấm chăn Kinh doanh tùy thuộc vào giai đoạn trong vòng đời kinh doanh và có khả năng sẽ tiến triển theo thời gian.

Một điều thú vị bạn có thể cân nhắc tại một vài thời điểm là Lợi thế Ưu đãi khiến đối thủ khó vượt qua. Điều này phải có tính độc nhất, độc quyền và khó mô phỏng. Điều gì làm cho mô hình kinh doanh của bạn khó sao chép? Liệu bạn có đang ở vị trí phòng thủ cho doanh nghiệp bằng sở hữu trí tuệ, danh vọng địa vị, mạng lưới khách hàng rộng lớn hay một vài công nghệ được cấp bằng sáng chế? Bạn có xuất sắc trong các quy trình tinh gọnlinh hoạt cho phép bạn xoay vòng nhanh hơn những quy trình khác hay không? Thành công thường do những người khởi xướng đầu tiên gặt hái và sau đó bị những kẻ học lỏm nhanh nhất đánh cắp.

Cụ thể, các nhà đầu tư sẽ muốn hiểu hơn về lợi thế ưu đãi của bạn. Điều đó có nghĩa nó là một chủ đề để thảo luận ngay từ giai đoạn Kiểm định (4) và sẽ có khả năng tiếp tục được quan tâm cho đến giai đoạn Kết tinh (7) hoặc thậm chí lâu hơn thế.

Làm cách nào để khách hàng biết đến những gì bạn cung cấp? Thông qua một trang web, mạng xã hội, bên phân phối thứ ba hay sự kết hợp giữa chúng? Bạn sẽ quảng cáo, gọi điện thoại cho khách hàng tiềm năng hay dựa vào hiệu ứng lan truyền hoặc truyền miệng? Bạn cần cân nhắc những điều này trước khi tăng trưởng đột phá, nhưng phải sau khi biết sản phẩm hoạt động được. Nếu giải pháp không hoạt động tốt, các chỉ số quan trọng về khả năng sử dụng và giữ chân khách hàng không đạt mức ấn tượng, việc thêm mảnh vụn Kênh vào Tấm chăn Kinh doanh có lẽ sẽ không mấy ý nghĩa. Tại sao bạn lại dành thời gian tìm cách tiếp cận khách hàng dự định khi họ không thích sản phẩm? Tôi nghĩ các kênh và chiến lược thị trường là điều cần tập trung sau khi kiểm định sản phẩm, từ giai đoạn Ổn định (5) trở đi.

Nhưng khoan đã, còn nữa!

Các khu vực khác trong mô hình kinh doanh cần xem xét, như được đề xuất bởi Mô hình Kinh doanh Canvas, là Quan hệ Khách hàng, Đối tác Chính, Hoạt động Trọng yếu và Nguồn lực Chủ chốt. Nhưng tôi tin trong nhiều trường hợp, việc thêm những mảnh vải này vào Tấm chăn Kinh doanh có thể bị hoãn lại cho đến giai đoạn Ổn định (5) hoặc thậm chí muộn hơn. Hãy chậm thôi, đừng vội! Bạn không cần một tấm chăn bông hoàn chỉnh khi doanh nghiệp vẫn đang thăm dò.

Ngoài ra, một kết quả tìm kiếm đơn giản trên Internet về khung vẽ Canvas thay thế cho thấy các định nghĩa khác nhau về khu vực riêng biệt cho những chủ đề như Công việc Cần được Hoàn thành, Kích cỡ Thị trường, Xu hướng, Mạng, Văn hóa, Sở hữu Trí tuệ, Mục tiêu Công ty, Chiến lược Vận hành cùng nhiều chủ đề khác. Và khi kiểm tra các trang trình chiếu trong Pitch Deck mà nhà đầu tư muốn xem (được thảo luận trong Chương 21), bạn sẽ tìm thấy những chủ đề bổ sung như Sản phẩmCông thức Bí mật, Lộ trình Sản phẩm, Cạnh tranh, Tài chính, Cột mốc và nhiều chủ đề khác. Như bạn thấy, Tấm chăn Kinh doanh không cần phải bị ràng buộc với các mảnh tiêu chuẩn được định nghĩa bởi hai khung vẽ phổ biến nhất. Đó là công việc kinh doanh của bạn. Tấm chăn bông của bạn. Hãy kết hợp những mảnh ghép đa dạng và đầy màu sắc theo nhu cầu của mình. Nếu có thể làm cho nó giống như cầu vồng thì bạn sẽ nhận được điểm thưởng. Điểm số nhân đôi nếu tấm chăn bông chần này có dạng kỳ lân.

Lợi ích chính của khung vẽ Canvas cùng những công cụ trực quan khác là đơn giản hóa các cuộc thảo luận xung quanh chiến lược kinh doanh khi các mô hình được vẽ ra trên giấy hoặc trình chiếu trên tường và khi người tham gia sử dụng thuật ngữ tiêu chuẩn mà mọi người đồng ý. Tuy nhiên, có hai điểm khiến tôi cho rằng việc thay đổi phép ẩn dụ từ khung vẽ Canvas thành một tấm chăn bông sẽ tốt hơn.

Đầu tiên, cách bố trí các ô trống trên khung vẽ Canvas đề xuất mối liên kết trực tiếp giữa những khu vực nhất định. Ở một mức độ nào đó, điều này có thể đúng. Tuy nhiên, trong chiến lược kinh doanh, mọi thứ đều được kết nối với mọi thứ khác bằng cách nào đó và thực tế, việc tạo ra khung vẽ Canvas thay thế bằng các ô trống cùng bố cục khác nhau cho thấy quan điểm khác nhau của mọi người về cách kết nối các khu vực trong mô hình kinh doanh. Tôi không nghĩ bất kỳ quan điểm nào trong số này là tốt nhất. Chúng đều hữu ích.

Thứ hai, từ nhiều bài viết về Mô hình kinh doanh Canvas, rõ ràng sự liên quan của các khu vực khác nhau thay đổi theo thời gian, tùy vào giai đoạn hiện tại trong vòng đời kinh doanh. Bạn thường tìm hiểu về Phân khúc khách hàng và Vấn đềCơ hội trước tiên, nhưng các khu vực như Kênh và Đối tác Chính chỉ sau này mới được xác định. Vì vậy, bạn nên từ bỏ ý tưởng về các mẫu đã được định trước và cố định sẵn. Tôi mong mọi người chỉ chọn những mảnh họ tin là có liên quan tại thời điểm này, vẽ chúng ra trên giấy hoặc trình chiếu trên tường, sau đó khâu chúng lại với nhau như một tấm chăn bông chần có khả năng tiếp tục mở rộng.

Trên hết, các công ty và môi trường kinh doanh luôn thay đổi theo thời gian. Khách hàng mục tiêu đến rồi đi, cơ hội và đối tác xuất hiện rồi biến mất, dòng doanh thu hoạt động năm trước có thể ngừng hoạt động vào năm sau. Bạn càng có lý do để hình dung việc trực quan hóa mô hình kinh doanh như một khía cạnh không ngừng thay đổi. Giống như ý kiến của Donald Trump về hầu hết mọi thứ.

Khía cạnh quan trọng nhất của chiến lược kinh doanh và bản thiết kế mô hình kinh doanh là nắm bắt những phỏng đoán và giả định về cách thức doanh nghiệp nên hoạt động rồi sau đó kiểm nghiệm chúng. Các ô trống của một khung vẽ Canvas và những mảnh vụn của một tấm chăn bông chỉ là danh sách phân loại giả thuyết cần kiểm định. Khi nhận ra các mục bên trong những mảnh đó có trạng thái bắt đầu bằng ý tưởng nửa vời và kết thúc bằng việc kiểm định thông qua học hỏi, bạn nhận ra những mảnh chăn đó có thể được sử dụng làm danh mục cho Thử nghiệm Tinh gọn (Lean Experiments) được đặt trên Bảng Kanban, để bạn có thể theo dõi rồi hoàn thành chúng (xem Chương 8). Tấm chăn Kinh doanh sau đó là động lực thúc đẩy nắm bắt các giả định rủi ro nhất và kiểm nghiệm chúng càng sớm càng tốt.

Bây giờ, tôi khuyên bạn chỉ nên chọn các mảnh vụn có ý nghĩa tại thời điểm này, trong giai đoạn hiện tại của Vòng đời Kinh doanh, rồi may vá chúng lại theo bố cục bất kỳ. Hãy bỏ qua tất cả những gì tôi đã nói về Công việc Cần được Hoàn thành, Chân dung Tinh gọn, Bánh xe Tuyên bố Giá trị, Chỉ số Sao Bắc Đẩu, Chỉ số Cướp biển, Thử nghiệm Tinh gọn, Bảng Kanban và cả Pitch Deck. Chúng ta sẽ quay lại với những công cụ này sớm thôi. Chỉ cần lấp đầy các mảnh còn trống bằng những dự đoán và ý tưởng tối ưu của bạn. Nếu vẽ chúng lên tường, bạn có thể trao đổi về chúng với đội ngũ bằng cách sử dụng giấy ghi chú hoặc bút viết bảng. Tạo thói quen xem lại Tấm chăn Kinh doanh Chuyển dịch đi lên mỗi tháng một lần để xem cần thêm, xóa đi hoặc định vị lại những mảnh nào, đồng thời kiểm tra xem ý tưởng nào trong các mảnh đó đã được kiểm định hoặc bị loại bỏ.

Tôi đã có nhiều cuộc thảo luận mô hình kinh doanh với đội ngũ của mình về Vấn đềCơ hội, Phân khúc Khách hàng, Tuyên bố Giá trị Độc nhất và Chỉ số Quan trọng. Và dĩ nhiên, chúng tôi đã nhiều lần thảo luận về giải pháp được đề xuất để đạt được thay đổi mang tính tổ chức thông qua học máy và trò chơi điện tử ứng dụng hóa. Chúng tôi đã sớm đưa ra 2 quyết định quan trọng. Một là tạo ra một nguyên mẫu hoạt động đơn giản của ứng dụng điện thoại, chỉ trên nền tảng Android, điều đó cơ bản đến mức thật xấu hổ khi phải trình bày nó với bất cứ ai. Một quyết định khác là tính cho mỗi người dùng một khoản phí hằng tháng, kể từ ngày đầu tiên, chỉ để xem họ có hỗ trợ tầm nhìn của chúng tôi hay không và đảm bảo họ cung cấp thông tin phản hồi then chốt.

Không có gì đảm bảo rằng các cuộc thảo luận mô hình kinh doanh sâu rộng của chúng tôi sẽ giúp ngăn chặn thất bại với công việc kinh doanh rủi ro này. Nhưng tôi cảm thấy cơ may thành công của mình bây giờ tốt hơn bao giờ hết. Không giống như những lần trước, tôi đã nhận thức rõ hơn về việc giải quyết đúng khu vực vào đúng thời điểm. Và để chắc chắn, tôi từ chối tất cả những lời mời cho các cuộc thi khởi nghiệp. Không có hình phạt nào cho sự mê tín cả.

Khởi nghiệp kinh doanh là liên tục té ngã dập mặt rồi lại đứng lên. Lãnh đạo kế nghiệp là người thường đứng dậy nhiều hơn ít nhất một lần so với số lần anh ta té ngã. Và điều đó cũng đúng với một nhà sáng lập thành công bởi có rất nhiều, rất nhiều sự rối loạn dọc hành trình, nhưng bạn cần tiếp tục quản lý chúng và giữ lấy phương bắc đích thực của mình. Vì vậy, tôi tin sự kiên trì cùng khả năng đứng dậy sau vấp ngã là tiêu chí hàng đầu cần tìm kiếm ở các nhà sáng lập và doanh nhân.

Marc Wesselink, quản lý tại Startupbootcamp, Amsterdam, Hà Lan

Đó là cách Marc Wesselink, quản lý tại Startupbootcamp, phấn khởi giải thích với tôi về cách anh đứng dậy sau mỗi lần té ngã. Tôi chỉ hy vọng bây giờ mình sẽ luôn đứng vững.

Để biết thêm các chú thích, bài viết, tên sách, ví dụ và lượt tải xuống có liên quan, hãy xem trên trang web: https://startup-scaleup-screwupcombusiness-quilt.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.