Một trận lao động tựa như điên cuồng rốt cuộc cũng kết thúc!
Từ cửa xả của chiếc máy tuốt lúa màu đỏ phụt ra bó rơm rạ cuối cùng, sau nửa phút chạy không tải, tiếng gầm rú tắt lịm. Chàng trai tóc dài và cậu đầu trọc từ sớm đã bị tro bụi cùng hơi đất làm mờ cả mày mắt, trông như vừa chui ra từ đống rác, vẻ ngoài khôi ngô biến thành nhơ nhớp không nỡ nhìn. Hai người họ đã sớm không chờ nổi nữa, ù té chạy ra bờ sông tắm rửa. Vương Tú Trân ngã vật ra đống lúa vừa mới đập xong, kéo dài giọng mà kêu than, khiến người bên cạnh nghe thấy cũng cảm nhận được sự khoan khoái sau cơn mệt mỏi tột cùng. Thục Cầm đang cầm chổi quét gom những hạt thóc văng vãi ra ngoài lại. Triệu Bằng ngồi thở dốc trên đống rơm rạ mềm xốp, nhìn Thục Cầm, bất giác bực mình: "Em vội quét mấy hạt thóc đó làm gì? Nghỉ ngơi một lát rồi quét nó bay mất được chắc?"
"Quét xong thì coi như xong xuôi luôn." Thục Cầm vẫn tiếp tục quét.
"Chồng người ta xót cô đấy! Đồ ngốc!" Vương Tú Trân nằm trên đống thóc, dẫu mệt gần chết vẫn không bỏ qua cơ hội trêu đùa: "Cái lão chồng chết giẫm nhà chị, hễ gặp mặt là chê chị làm việc không khéo, làm được ít..."
Thục Cầm quét xong, vứt chổi xuống, ngồi lên đống thóc, ghé tai Tú Trân nói câu gì đó bông đùa. Hai người ôm lấy nhau, cười nghiêng ngả, lăn thành một đoàn trên đống thóc.
Từ lúc kéo cầu dao đường dây máy tuốt lúa lúc ba giờ rưỡi trước rạng đông, cho tới tận bây giờ — mười hai giờ đêm, năm hộ nông dân do Vương Tú Trân tạm thời liên kết lại, tất cả người già và trẻ con có thể kéo được bó lúa đều đã tham chiến, sức lao động thanh niên trai tráng thì khỏi phải nói. Những thanh niên tay chân nhanh nhẹn đứng ở hai bên miệng máy, cởi các bó lúa ra, chia thành từng nắm nhỏ, liên tục nhét vào trong. Cửa xả phía sau phun ra rơm rạ và trấu cám đã tuốt sạch hạt. Những hạt thóc vàng óng chảy ra từ lỗ bên hông.
Không một ai lười biếng, hoàn toàn là sự liên kết tự giác tự nguyện, bởi không một hộ gia đình đơn lẻ nào có thể vận hành nổi cỗ máy này. Từ lúc trời chưa sáng, tuốt xong thóc nhà này lại nối tiếp sang nhà thứ hai, mãi cho đến khi thóc nhà Triệu Bằng tuốt xong xuôi, ròng rã hơn hai mươi tiếng đồng hồ lao động căng thẳng, đến người khỏe nhất cũng không chống đỡ nổi nữa.
"Đập xong rồi à?"
Triệu Bằng ngẩng đầu lên, Bí thư chi bộ Triệu Sinh Tế đang đứng ngay trước mặt, tay cầm tẩu thuốc lá sợi dài một thước, đang dùng giọng quan tâm mà hỏi han. Triệu Bằng ngồi dậy, cười nói: "Xong rồi! Rốt cuộc cũng xong rồi!"
"Cái cơ giới hóa này đúng là tốt thật!" Triệu Sinh Tế đứng thẳng thớm, lưng không còng, eo không gập, đứng ở nơi đó toát ra một khí phách mạnh mẽ: "Trước vụ gặt, tôi cứ sầu não mãi! Cậu xem này, sân phơi rộng nhường này, từng nhà từng hộ chia thành từng mảnh từng ô, rộng chưa đầy ba bước chân, nội bó lúa thôi đã lèn chặt rồi, cán lúa thế nào được? Con lăn điện căn bản không dùng được, trâu kéo con lăn đá cũng chịu chết. Sao ư? Cái lối đi hẹp như cái rãnh của từng mảnh từng ô này, con trâu đến quay người còn chả quay nổi! Nghe nói nhà máy nông cơ Vị Nam có máy tuốt lúa kiểu mới, tôi lập tức vội vã đi mua ngay, cái máy này tốt thật đấy! Chiếm ít chỗ, tuốt lúa lại nhanh, rất hợp cho từng nhà từng hộ dùng..."
"Chiếc máy tuốt này quả thật không tồi, thực dụng, hiệu suất cũng cao." Triệu Bằng liên tục gật đầu: "Bác đã làm cho xã viên một việc tốt."
"Nói đi cũng phải nói lại, vẫn phải cảm ơn các cậu." Triệu Sinh Tế nói: "Nếu không nhờ nhân viên khoa học các cậu nghĩ ra cái mẹo này, nông dân chúng tôi năm nay thật sự phải dùng... chày vồ mà đập rồi!"
Triệu Bằng cứng họng, không ngờ lời của Triệu Sinh Tế vòng vo một hồi lại quy về công lao của những người làm kỹ thuật như anh.
"Anh đừng nấn ná lâu, về tắm rửa rồi ăn cơm." Thục Cầm đứng dậy nói: "Em về trước đây." Nói rồi, cô vừa nói nhỏ to gì đó với Vương Tú Trân vừa đi về phía trong làng.
"Trung ương yêu cầu cán bộ các cấp phải trân trọng phần tử trí thức, chính sách này đúng là anh minh." Triệu Sinh Tế bình phẩm: "Ví như chiếc máy tuốt lúa này, một ngày một đêm tuốt được bao nhiêu thóc? Cứ trông vào đám nông dân cục mịch chúng tôi dùng chày giã, dùng néo đập, một trăm trai tráng làm cật lực cả ngày cũng chẳng bằng cái máy quay trong độ tàn một cối thuốc... Tôi tin vào khoa học!"
Ca ngợi khoa học, bảo vệ nhân tài khoa kỹ, không nghi ngờ gì chính là khẩu hiệu hợp thời nhất lúc này. Khẩu hiệu này vào lúc này, ở nơi này, lại do chính con người này dõng dạc thốt ra, dù nói rất dứt khoát, thẳng thắn, chí tình chí nghĩa, lại chẳng thể khiến Triệu Bằng cảm thấy nó có ý nghĩa thực tế gì. Ngược lại, trong lòng anh dâng lên một sự nhạy cảm: Ông ta vô duyên vô cớ tới đây nói mấy lời bùi tai với mình, liệu có ẩn giấu ý đồ gì khác không? Sau khi Thục Cầm và Vương Tú Trân rời khỏi sân phơi thóc, Triệu Sinh Tế khom lưng, ngồi xuống bên cạnh đống rơm rạ, xem chừng còn có ý định ngồi lại lâu.
"Triệu Bằng, các cậu học nhiều, tôi là kẻ thô lậu nên nhìn cạn nghĩ nông, tôi muốn hỏi cậu..." Triệu Sinh Tế gạt rơm rạ ra, gõ tàn thuốc chưa cháy hết xuống đất, lấy chân giẫm giẫm hai cái, vẻ đầy bí ẩn hỏi: "Cậu bảo, đất nước cứ theo cái chiều hướng này mà đi tiếp, thì làm sao mà chịu nổi?"
"Làm sao mà không chịu nổi cơ ạ?" Triệu Bằng ngơ ngác liếc nhìn Triệu Sinh Tế. Vừa rồi ông ta còn dõng dạc ca ngợi biện pháp anh minh chú trọng khai thác nhân tài của Trung ương, tỏ rõ một cán bộ cơ sở nông thôn như ông ta luôn giữ vững tính nhất quán về tư tưởng với Trung ương, cớ sao lời trước còn chưa kịp nguội mà đã đầy rẫy ngờ vực thế này? Anh hỏi: "Ý bác là chỉ phương diện nào?"
"Ví như nông thôn chẳng hạn." Triệu Sinh Tế bỗng lắc mạnh đầu, bày ra bộ dạng không dám nghĩ tới, thở dài thườn thượt: "Chẳng khác nào đàn ong mất chúa rồi!"
Triệu Bằng vẫn không nắm được mấu chốt của câu chuyện, chuyện nông thôn quá đỗi rộng lớn, anh muốn dò hỏi xem rốt cuộc Triệu Sinh Tế đang chỉ vào vấn đề cụ thể nào, bèn nói: "Chuyện gì khiến bác khó xử vậy?"
"Chuyện gì cũng khó xử!" Triệu Sinh Tế nói: "Bất kể là chỉ thị của Trung ương hay chỉ thị của huyện, của công xã, truyền đạt xuống chẳng ai thèm nghe nữa! Ai thích làm gì thì làm, chẳng ai quản nổi nữa rồi."
"Thế cơ ạ?" Triệu Bằng ậm ừ phụ họa.
"Ví như hôm nay đập lúa đi! Quy định mỗi người thu hai đồng tiền đập lúa, để trả tiền điện, trả tiền công cho thợ kỹ thuật trông máy. Xã viên đều nộp cả, chỉ có hai đứa nó không nộp..." Triệu Sinh Tế kể: "Hai đứa nó chung một nhóm đập lúa với cậu đấy, cậu xem hai cái thứ ấy xem! Một đứa tóc dài như đàn bà, một đứa thì trọc lốc như hòa thượng. Hai cái quân trời đánh thánh vật ấy quậy cho cả làng chẳng được yên ổn..."
"Sao hai người họ lại không nộp tiền đập lúa ạ?" Triệu Bằng hỏi.
"Chơi trò cùn chứ sao! Đạo lý gì đâu? Chẳng có đạo lý nào hết!" Triệu Sinh Tế bực bội nói: "Bây giờ lại không làm phong trào vận động nữa, cậu bảo, gặp phải cái ngữ trời đánh thánh vật này, tôi phải làm sao?"
Làm sao bây giờ? Triệu Bằng cũng chẳng nghĩ ra cách gì hay, nhưng anh đã sớm nghe ngóng được từ miệng chàng trai tóc dài và cậu đầu trọc, họ căn bản không phải giở trò cùn quỵt tiền dùng máy tuốt lúa, mà là muốn đợi Bí thư Triệu nộp rồi mới nộp. Triệu Sinh Tế ông không bốc thăm, không xếp hàng, cũng chẳng liên kết với nhà ai, tự gọi mấy xã viên đến tuốt lúa cho mình, nói là "thử nghiệm máy mới", thế là "thử nghiệm" sạch sành sanh năm sáu nghìn cân lúa trên mười mẫu ruộng nhà mình. Hai cái đứa "trời đánh thánh vật" kia bèn cắn chặt không tha, bảo: "Thử máy tuốt lúa thì không tốn điện à?"
"Tôi nghe đài phát thanh nói phải quét sạch tàn dư độc hại của 'Cách mạng Văn hóa'! Hai cái thứ này chính là 'tàn dư độc hại' chuẩn chỉ nhất!" Triệu Sinh Tế nói: "Nếu mà ở trong nhà máy, không trị cho chúng nó một trận mới là lạ! Ở nông thôn, chẳng có tính tổ chức kỷ luật gì cả..."
"E là... cần phải khuyên nhủ, giáo dục." Triệu Bằng lựa lời thích hợp, cố gắng biểu lộ sự khác biệt mang tính nguyên tắc với suy nghĩ của Triệu Sinh Tế: "Thanh niên bây giờ tương đối năng động..."
"Hai cái thứ ấy đi khắp nơi tố cáo tôi, cậu nghe nói rồi chứ?"
"Chưa... từng nghe." Anh nói dối.
"Tố cáo thì làm được gì? Tôi chẳng sợ." Giọng Triệu Sinh Tế rất cứng cỏi, nhưng không thể che giấu hoàn toàn chút tâm tư chột dạ ngoài mạnh trong yếu: "Bánh bao rỗng ruột thì bốc phét, bánh màn thầu mới là bột thật đặc ruột."
"Đó là đương nhiên." Triệu Bằng nói: "Cứ thực sự cầu thị là tốt nhất."
Đúng lúc này, Mao Mao chạy vào sân, giục Triệu Bằng về ăn cơm.
Triệu Sinh Tế đứng dậy, tỏ ý áy náy vì mình mải nói chuyện tào lao làm lỡ bữa cơm của anh. Khi Triệu Bằng đứng dậy toan bước đi, Triệu Sinh Tế lại như vô tình nhớ ra một chuyện vặt vãnh, dùng giọng điệu chẳng mấy bận tâm nói: "Nhà máy các cậu nếu có cần dùng gạch, cát, đằng mình có máy kéo, bao chở luôn nhé. Hoặc việc gì khác cần kéo chở, đều nhận tất! Sắm cái xe cà tàng đó về, không có việc làm, toàn phải bù lỗ vốn..."
Triệu Bằng khựng lại, ngơ ngác gật đầu. Từ việc hôm qua Triệu Sinh Tế sai máy kéo đến chở lúa cho anh, đến những lời chửi rủa đầy căm ghét bất bình của chàng tóc dài và cậu đầu trọc, rồi lại đến tràng tâm sự vừa nãy của Bí thư Triệu... Lúc này anh vẫn chưa thể xâu chuỗi những hiện tượng phức tạp này về một vấn đề chính xác. Thế nhưng, anh vẫn gật đầu.
"Chuyện bâng quơ thôi! Chuyện nhỏ ấy mà!" Triệu Sinh Tế lớn tiếng, sảng khoái dặn dò anh: "Cơ mà đừng vì chuyện cỏn con của chúng tôi mà làm lỡ việc của cậu đấy nhé..."
Trong lòng Triệu Bằng thấy không thoải mái chút nào. Xem ra, Triệu Sinh Tế ở làng họ Triệu này hơn mười năm qua, quả thực đã thay đổi rồi. Gã nông dân bộc trực, cứng nhắc ngày nào, giờ trong đầu đã lắp thêm biết bao nhiêu trục quay lươn lẹo rồi...