Triệu Bằng đi qua ngõ xóm, dẫu đã nửa đêm, ngoài bãi bồi ven sông vẫn văng vẳng tiếng đàn ông đàn bà gọi nhau í ới, trong ngõ làng những chiếc xe đẩy tay chất đầy lượm lúa mì vẫn rào rạo lăn bánh. Vào mùa thu hoạch căng thẳng, ranh giới giữa ngày và đêm chẳng còn rạch ròi nữa.
Anh đi thẳng về phía tây làng, định bụng mời con trai út của bí thư chi bộ Đảng sang ăn cơm. Cậu ta nhận lệnh của bố, lái máy kéo giúp anh chở hết số lúa mì gặt ngã ở cửa mương phía bắc, phải biết điều mà cảm ơn chứ!
Nhà bí thư mới xây một căn nhà ngói đỏ tường gạch xanh trên nền đất mới khai phá ở đầu phía tây làng. Anh bước tới cổng thì thấy con trai út của bí thư đang rửa tay trong sân. Trông thấy Triệu Bằng, cậu ta đã đoán ra mục đích anh đến, bèn trượng nghĩa bảo: "Anh chạy sang đây làm gì? Em vừa ăn cơm xong, vả lại chỉ chở có ba chuyến mì, từ đầu chí cuối chưa đầy một tiếng, bụng dạ vẫn còn no căng đây này!"
"Sang uống chén nước chè cũng tốt mà..." Triệu Bằng khuyên nhủ chàng tài xế trẻ.
"Ai đấy? Ồ! Triệu Bằng đấy à!" Bí thư chi bộ từ trong nhà bước ra, đứng trên bậc thềm, nói bằng giọng điệu hoàn toàn khinh thị: "Cậu mời nó ăn cơm làm gì? Ôi dào! Thằng ranh con biết cái đếch gì, đáng để cậu mời nó chắc?"
"Thằng bé bận rộn suốt nửa đêm, sang húp bát canh nóng ạ." Triệu Bằng vội nói.
"Tôi thì chẳng chiều cái thói xấu ấy của nó đâu! Cứ hễ giúp đỡ bà con lối xóm là đòi ăn đòi uống, thói tật gì thế không biết!" Bí thư chi bộ nhân cơ hội răn dạy con trai một cách nghiêm khắc, "Đừng có dán mắt vào tiền! Học lấy tư tưởng tốt đẹp một chút!"
Cậu lái xe trẻ chỉ mải mê kỳ cọ đôi bàn tay dính đầy dầu mỡ, xát bọt xà phòng kêu kèn kẹt, trước lời răn dạy của bố, cậu chẳng thốt lấy một lời.
"Thằng bé đã giúp cháu việc lớn..." Triệu Bằng tiếp tục mời mọc.
"Việc nên làm mà!" Bí thư chi bộ xua tay coi như chẳng có gì to tát, "Nó chở cho cậu mấy chuyến mì thì bõ bèn gì! Cậu là nhân tài quan trọng của đất nước, có cống hiến lớn cho Đảng đấy! Thấy cậu đẩy xe cút kít, trong lòng tôi xót xa lắm! Trung ương Đảng năm lần bảy lượt nhấn mạnh phải coi trọng nhân tài, chăm lo cho trí thức, thế mà có kẻ cứ không chịu chấp hành! Nhân tài như cậu mà cũng phải kéo xe chở mì, thật là... Tôi mới bảo nó mau chóng sang giúp cậu, chúng ta phải làm việc theo tinh thần của Trung ương, phải biết quý trọng nhân tài chứ!"
Triệu Bằng nghe bí thư chi bộ giãi bày một hồi tràng giang đại hải như thế, ngược lại chẳng thể mở miệng được nữa, bí thư chi bộ đang thể hiện tinh thần chỉ thị của Đảng về việc quan tâm, yêu thương trí thức trên người anh cơ đấy! Anh lại khuyên giải bí thư chi bộ lần nữa, xin ông nới lỏng lệnh cấm, cho cậu con út sang ăn chút cơm. Bí thư chi bộ xua tay, khuôn mặt đen sạm to bè của người đàn ông vạm vỡ ngoài năm mươi tuổi lắc ngoầy ngoậy, dứt khoát chặt đứt lời mời: "Cậu mau về ăn cơm đi, đừng dây dưa mất thời gian nữa! Cậu đãi nó một bữa cơm chẳng đáng là bao, nhưng tập cho nó thói xấu thì nguy to..."
Triệu Bằng thấy không còn hy vọng gì nữa, bèn cảm ơn rối rít rồi bước ra khỏi khoảng sân rộng rãi, trong bụng thầm nghĩ, ông bí thư chi bộ này tính tình thẳng như ruột ngựa thật.
Anh lại rảo bước vào làng, đi tìm hai cậu thanh niên ban nãy. Vừa đến lối rẽ xuống dốc, anh trông thấy lờ mờ hai bóng người một cao một thấp đang đi xuống dốc. Triệu Bằng vội gọi to: "Ơi... đợi đã!" Hai người nghe tiếng bèn dừng bước.
"Đi nào! Về nhà chú húp bát canh nóng..." Triệu Bằng bước tới gần bảo.
"Thôi thôi!" Cậu tóc dài dong dỏng cao nói.
"Bọn cháu đang vội đi tắm đây! Rơm rạ cọ vào người ngứa ngáy khó chịu lắm." Cậu đầu trọc thấp bé bồi thêm, "Chú đừng bận tâm nữa! Hay là, chú cháu mình cùng ra sông tắm đi..."
"Ăn cơm xong, chú đi với hai đứa." Triệu Bằng đã túm lấy cánh tay cậu chàng tóc dài, "Hai đứa không đi, thím Thục Cầm của các cháu xào bao nhiêu món ngon thế kia, để cho ai ăn? Để đến mai là thiu mất!"
"Con trai bí thư ấy! Có nó sang ăn mà!" Cậu tóc dài hất cằm, "Người ta lái máy kéo cống hiến to lớn lắm cơ!"
"Đúng đấy! Mời cả bố nó sang luôn!" Cậu đầu trọc phụ họa, "Lão già ấy hám ăn lắm... mồm to ăn của trăm nhà mà!"
Triệu Bằng nhận ra trong hai thanh niên này thì cậu tóc dài là người có tiếng nói quyết định, anh bèn nắm chặt cánh tay trần của cậu ta không buông, hạ giọng bảo: "Con trai nhà bí thư không sang đâu, hai đứa mà không đi nữa thì thức ăn ôi thiu hết mất."
Cậu đầu trọc nghiêng đầu, chờ ý kiến của cậu tóc dài. Cậu tóc dài lắc đầu một cái rồi bảo: "Thằng của nợ ấy không đi thì hai đứa cháu đi!"
Triệu Bằng hiểu ra hai cậu này chẳng mấy hòa thuận với con trai út của bí thư.
Chiếc bàn ăn tròn nhỏ được bày giữa sân, bóng đèn điện kéo từ cửa sổ ra, treo lủng lẳng trên cành cây hồng nhỏ. Trên bàn tròn thế mà bày ra những bốn đĩa thức ăn lớn, Thục Cầm đúng là khéo xoay xở thật!
"Chú ơi! Nói thật nhé!" Cậu tóc dài cạn một chén rượu, sảng khoái nói, "Ăn của chú một bữa cơm, cháu cũng vui vẻ lắm. Bọn cháu sở dĩ không muốn sang, chủ yếu là không muốn giáp mặt người nhà lão bí thư thôi."
"Có ân oán gì mà không hóa giải được chứ?" Triệu Bằng cười hỏi.
"Bọn cháu từng lên huyện kiện lão ấy đấy!" Cậu đầu trọc nói.
"Bọn cháu kiện công khai, chẳng sợ lão bí thư biết là bọn cháu kiện." Cậu tóc dài vỗ ngực, "Đường đường chính chính đi thưa kiện đấy!"
Triệu Bằng không nói gì, vờ cúi đầu nâng chén rượu. Đối với bí thư chi bộ Đảng Triệu Sinh Tế, anh đâu phải hoàn toàn xa lạ như người dưng qua đường. Thôn họ Triệu bé nhỏ này vừa là một đại đội, vừa là một tiểu đội độc lập, thuộc diện đơn vị hạch toán hai cấp. Triệu Sinh Tế vừa làm bí thư chi bộ, vừa làm đại đội trưởng, đồng thời kiêm luôn đội trưởng sản xuất. Nhiều năm trước thực hiện lãnh đạo nhất thể hóa, ông ta bảo từ khi mình lên làm bí thư thì đã nhất thể hóa từ lâu rồi. Hai năm gần đây thực hiện chế độ khoán, tinh giản cán bộ cơ sở nông thôn, ông ta lại bảo mình đã phù hợp với tinh thần tinh giản từ lâu, bao năm qua luôn kiêm ba chức, chưa từng tăng thêm gánh nặng cho xã viên. Ông ta là người nắm quyền thực sự ở thôn họ Triệu, có một thân hình rắn chắc như phôi sắt nguội, có cái đầu cứng như xẻng thép, tính tình bướng bỉnh, ngoan cường bền bỉ, xử việc nghiêm minh, có thể nói là lục thân bất nhận, người nào đáng phạt là phạt tất, cho đến tận người vợ già của mình. Mấy năm gần đây, Triệu Bằng nghe loáng thoáng từ miệng bà con chòm xóm những lời bàn tán về ông bí thư già Triệu Sinh Tế, chúng liên tục gột rửa ấn tượng đáng kính về người bí thư già thuở trước trong lòng anh. Nào là lợi dụng biến động lúc thực hiện chế độ khoán để định giá chiếc máy kéo nhỏ của đội xuống mức bèo bọt rồi mua đứt cho mình, nào là thanh lý nhà công cũng làm như thế, vân vân và mây mây.
"Mỗi tháng đội chi cho lão ba mươi sáu đồng tiền phụ cấp, thực chất là tiền lương. Mỗi lần lên công xã họp, lại chấm thêm một 'ngày công lao động công vụ', cuối năm thanh toán theo mức một đồng một ngày. Đi hòa giải tranh chấp cho nhà nào cũng tính một 'ngày công lao động công vụ', còn bao nhiêu trò ma quỷ nữa, tính ra một năm lão ẵm không biết bao nhiêu tiền mồ hôi nước mắt!" Cậu đầu trọc nói, "Bọn cháu lên Huyện ủy thưa kiện, trong thôn có bao nhiêu người ký tên vào đơn đấy."
"Kết quả thế nào?" Triệu Bằng đâm ra quan tâm, "Trên huyện có giải quyết không?"
"Ôi dào! Đừng nhắc nữa!" Cậu tóc dài vỗ đét vào đùi: "Cán bộ Huyện ủy xem tập tài liệu bọn cháu nộp lên rồi bảo: 'Vấn đề thì có thật, nhưng chưa đến mức quá nghiêm trọng. Những kẻ vi phạm pháp luật kỷ luật nghiêm trọng hơn Triệu Sinh Tế nhiều còn chưa điều tra xử lý xuể kia kìa, phải đợi một thời gian đã.' Thế đấy, đợi ba tháng trời rồi mà chẳng thấy tăm hơi đâu! Bọn cháu cũng chẳng còn bụng dạ nào mà kiện tiếp nữa."
Con người này, làm cán bộ hơn chục năm, có lẽ đã mài mòn đi nhuệ khí của ngày xưa, hoặc giả còn có nguyên nhân phức tạp hơn thế. Triệu Bằng lắng nghe, bất giác cảm thán: "Người này thật là... chẳng màng gì đến đường lối chính sách của Đảng ở nông thôn cả..."
"Haha! Chính sách ấy à..." Cậu tóc dài cười lớn, "Lão bí thư Triệu bêu rếu khắp làng, bảo 'chính sách là củ khoai lang' đấy!"
"Ý là sao?" Triệu Bằng hỏi.
"Chú đoán xem!" Cậu tóc dài cười tủm tỉm giấu giếm.
"Khoai lang chứ sao nữa! Lúc sống thì cứng ngắc, hấp chín rồi thì mềm nhũn." Cậu đầu trọc cười giải thích, "Chính sách của Trung ương ban xuống đều cứng rắn, nhưng cứ qua cái 'nồi' của bí thư Triệu Sinh Tế hấp lên một cái là mềm xèo, nắn bẹt nắn tròn đều tùy ý lão cả!"
À! Triệu Bằng nghe xong dở khóc dở cười, bất giác bị hai cậu thanh niên truyền sang ngọn lửa bất bình: "Hai đứa nên lên công xã phản ánh chứ, công xã quản địa bàn hẹp hơn, việc..."
"Lên công xã rồi, chẳng ăn thua gì đâu." Cậu đầu trọc nói.
"Anh đừng có xía vào!" Thục Cầm nhân lúc bưng canh ra, bước lại gần bàn tròn bảo, "Anh có ở nhà đâu, quản chuyện trong đội của người ta làm gì!"
"Xem kìa xem kìa! Thím sợ rồi!" Cậu tóc dài cười.
"Chẳng phải chuyện sợ hay không sợ." Thục Cầm không phục, "Không phải tôi nói gở chứ, hai cậu có nhảy dựng lên nữa cũng chẳng lật đổ được bí thư Triệu đâu!"
"Không lật đổ được thì cũng gãi ngứa cho lão một trận, cho lão biết đường mà đừng có ăn tham một cách thanh thản!" Một giọng nói the thé truyền từ ngoài cổng vào.
Triệu Bằng nhìn ra, hóa ra là Vương Tú Trân, cái người đàn bà bồm bộp này ăn nói thẳng thắn thật. Thục Cầm của anh đã bắt đầu có hơi hướng thu mình cầu an rồi. Ngày trước, chị biết chỗ dựa cuộc sống của mình là đồng lương tháng khá khẩm của anh, nên chẳng mấy quan tâm chuyện trong đội tốt hay xấu, dẫu tránh được bao lời ra tiếng vào, mang tiếng là cô con dâu hiền thục, nhưng lại chẳng còn tràn đầy sức sống như hồi mới về thôn họ Triệu làm bí thư chi đoàn nữa. Con người ai rồi cũng đổi thay.
"Chị Thục Cầm ơi, bàn với chị chuyện này tí." Vương Tú Trân nói.
"Chuyện gì thế?" Thục Cầm hỏi.
"Mai đội cho chạy máy đập lúa đấy! Đội trưởng truyền lệnh xuống rồi, tự do ghép nhóm, năm hộ một nhóm, bao trọn gói đập lúa một ngày." Tú Trân bảo, "Em sang tìm chị, chị em mình ghép thành một nhóm, chị chịu không?"
"Được quá chứ lị!" Thục Cầm xởi lởi cười, "Ghép nhóm với lao động giỏi như cô thì tôi còn sợ thiệt thòi chắc? Cơ mà mới có hai nhà thôi à!"
"Hai đứa mày có chịu không?" Vương Tú Trân chỉ vào cậu tóc dài và cậu đầu trọc, "Chung nhóm với thím, làm cho tử tế vào, đập lúa xong xuôi, thím rảnh rang sẽ tìm cho mỗi đứa một cô vợ ngoan..."
Cậu tóc dài và cậu đầu trọc cười khoái chí, đồng ý ngay tắp lự.
"Ghép thêm một hộ nhà ai nữa nhỉ?" Vương Tú Trân và Thục Cầm chụm đầu to nhỏ bàn tính.
Triệu Bằng mời hai cậu thanh niên hút thuốc. Họ đã ăn no, bèn đứng dậy vắt áo lên vai, hỏi: "Chú có ra sông nữa không?"
"Thôi vậy!" Triệu Bằng cười bảo: "Lưng chú đau quá..."
Hai cậu thanh niên vừa bước được hai bước lại quay trở lại, cậu tóc dài nghiêm túc nói với Triệu Bằng: "Chú ơi, hôm nọ ngoài bãi sông, chuyện hai đứa cháu nhờ chú xin chân công nhân hợp đồng ấy mà..."
"Chắc không... thành vấn đề đâu!" Triệu Bằng bảo, "Chú nghe nói sắp sửa xây lại tường rào, về nhà máy chú sẽ liên hệ hỏi cho chắc chắn."
"Thôi khỏi chú Bằng ơi!" Cậu đầu trọc nói, "Bọn cháu kiếm được mối làm ăn kiếm bộn tiền mà không phải bỏ vốn rồi."
"Thế à..." Triệu Bằng bớt đi được một mối phiền toái.
"Hôm nọ tạnh mưa, hai đứa cháu lên huyện chơi, tình cờ gặp thằng bạn học cấp ba. Nó đang giao gà sống cho một tiệm gà quay của người Hồi ở Tây An, một mình nó cung cấp không xuể nên rủ hai đứa cháu làm chung." Cậu tóc dài kể, "Mỗi chuyến chở bảy tám chục con gà trống, kiếm được hơn ba mươi đồng đấy!"
"Thu mua bảy tám hào một cân, bán cho người Hồi một đồng một cân, mỗi cân lãi hơn hai hào, một con gà trống nặng hai ba cân là bỏ túi năm hào." Cậu đầu trọc đắc chí giải thích sổ sách tính toán, "Vào núi gom hàng một ngày, lên thành phố giao hàng một ngày, hai ngày một chuyến, kiếm hơn ba mươi đồng ngon ơ."
"Tốt quá, tốt quá!" Triệu Bằng cười tán thưởng.
"Thời buổi này mà! Phải nghĩ cách kiếm tiền to thôi!" Cậu tóc dài ngẫm nghĩ rồi bảo, "Bỏ ít công sức mà kiếm được nhiều tiền thì mới nhanh giàu được. Nhưng mà chú Bằng này, bọn cháu không đời nào ăn không lấy không như lão bí thư Triệu đâu nhé!"
Hai người vừa phì phèo khói thuốc vừa rảo bước đi vào ngõ xóm.
Triệu Bằng quay lại trong sân thì vừa vặn gặp Thục Cầm tiễn Vương Tú Trân ra cửa, anh bèn khách sáo buột miệng: "Ở lại chơi chút nữa..."
"Em còn phải đi rủ thêm một nhà nữa cơ!" Vương Tú Trân nói.
"Tú Trân này, đừng vội về, chị còn câu này nữa." Thục Cầm gọi với theo.
Vương Tú Trân lại rầm rập chạy vào, đứng trước mặt Thục Cầm xem chị có lời quan trọng gì trót quên chưa nói.
"Mấy câu hôm nọ hai chị em mình nói ngoài sân phơi lúa ấy, em nói thẳng mặt cho anh Bằng của em nghe xem nào!" Thục Cầm nghiêm trang bảo.
"Ái chà chà! Ha ha ha..." Vương Tú Trân nghe xong bèn hét toáng lên một tiếng, hoảng hốt cắm đầu cắm cổ chạy biến ra khỏi sân, tiếng cười the thé kéo dài mãi ra tận ngõ xóm bên ngoài cổng lớn.
Triệu Bằng chẳng hiểu rốt cuộc là câu gì mà lại khiến một Vương Tú Trân trời chẳng sợ đất chẳng sợ — biệt danh Vương Khùng — lại hoảng loạn mất hết cả bình tĩnh đến mức ấy, bèn tò mò hỏi: "Thục Cầm, cô ấy nói gì thế? Sao lại cười dữ vậy!"
"Lời hay ý đẹp đấy." Thục Cầm vờ vẻ bình thản.
"Lời hay gì cơ?" Triệu Bằng càng thêm tò mò.
"Cô ấy bảo..."
"Bảo sao?"
"Cô ấy bảo cô ấy muốn ngủ với anh!"
"Trời đất ơi!" Triệu Bằng trở tay không kịp, ngượng chín cả mặt, anh lao vội đến bên Thục Cầm, thụi một quả vào eo chị, dở khóc dở cười bảo, "Cái lũ đàn bà tai quái các cô thật là..."