Trời hửng sáng, chòm Đẩu, chòm Ngưu nhạt nhòa trong sương sớm. Chiếc "tuần dương hạm" rời khỏi rặng Trác Tư Sơn, đơn độc lao vào chốn sơn dã hoang vu khoáng đạt; lúc thì chồm lên, lúc lại tụt xuống, chòng chành trên con đường núi gập ghềnh khúc khuỷu. Loại xe Jeep vỏ sắt này gầm cao, rất thích hợp đi địa hình, nhưng cũng rất dễ lật. Tài xế dán mắt về phía trước, má căng cứng, hai tay đánh vô lăng một góc lớn.

Ngồi trên xe là Bí thư thứ nhất Khu ủy Châu Huệ.

Mật thư của Văn phòng chỉ tay về phía trước giới thiệu: "Bí thư Châu, qua ngọn núi này là đến Khắc Bố Nhĩ, đi về hướng bắc là Nhị Liên, hướng tây bắc là Tứ Tử Vương Kỳ."

Sắc mặt Châu Huệ tái mét như chiếc đồ đồng cổ vừa được khai quật, không biết là do ánh nắng ban mai nhuộm lên hay vì tâm trạng u uất nặng nề. Ông trầm mặc hút thuốc, thỉnh thoảng dùng tay trái xoa xoa chiếc cằm tròn trịa, rồi lại xoa gò má đang có cảm giác co rút lại vì thiếu ngủ.

Khoang xe chìm vào tĩnh lặng. Vị bí thư đi chánh thanh giản chỉ mang theo hai thư ký và một nhân viên bảo vệ, chạy giữa chốn núi non đại ngàn trống trải lại càng làm tăng thêm vẻ cô tịch.

Quả thực trong lòng ông đang dâng lên cảm giác cô tịch. Cả nước vẫn đang dấy lên phong trào học tập Đại Trại, lao về phía "con đường Dương Quan", những đơn vị tiên tiến đã hoàn thành việc "chuyển sang hạch toán cấp đại đội". Trung ương cũng có lệnh rõ ràng: "Không cho phép chia ruộng làm ăn riêng, cũng không cho phép khoán sản đến hộ"…

Thế nhưng, Châu Huệ lại đưa ra quan điểm: "Có thể khoán sản đến tổ chứ! Những vùng xa xôi lạc hậu cũng có thể khoán sản đến hộ chứ!"

Vào thời điểm đó, các cán bộ cấp huyện, công xã, đại đội khi nghe được những lời này chẳng khác nào nghe tiếng sét bên tai, ai nấy đều trợn mắt há mồm. Cá biệt có những cán bộ biết rõ nội tình còn thì thầm to nhỏ: "Bài học ở Hội nghị Lư Sơn xem như anh ta đã uổng công tiếp thu rồi…"

Đường núi một bên là vách đá dựng đứng, một bên là vực sâu thăm thẳm, tài xế mặt cắt không còn giọt máu, liên tục đạp phanh xoay vô lăng, cua gấp qua những khúc cua tay áo hiểm trở.

Châu Huệ lẩm bẩm trong cổ họng: "Bức bách phải lên Lương Sơn thôi. Con người ta sắp chết đói đến nơi rồi thì còn chủ nghĩa gì nữa? Đi lang thang ăn mày thì có thể gọi là chủ nghĩa xã hội sao?"

Những gương mặt vàng vọt ở Trác Tư Sơn, lồng ngực trơ xương sườn, đôi chân trần với ống quần rách rưới, người phụ nữ che thân không kín mang chút vẻ thẹn thùng… Đây có phải là chủ nghĩa xã hội mà bao năm qua những người đi trước đã đổ máu hy sinh để theo đuổi hay không? Trái tim Châu Huệ đang rỉ máu, trước mắt cũng dần nhòe đi. Trong cơn mơ màng, ông thấy chiếc xe lao xuống sườn núi, lao vào một thung lũng; một nửa là sa mạc vàng óng, một nửa là thảo nguyên xanh ngắt, có chiếc cầu hẹp vắt ngang qua lòng sông khô cạn. Tâm can ông chấn động, lại lẩm bẩm: "Anh cứ đi con đường Dương Quan của anh, tôi qua cây cầu độc mộc của tôi. Hết cách rồi, bị ép cả đấy!"

Ba người đi cùng im lặng trao đổi ánh mắt với nhau, ai nấy đều thấu hiểu vị Bí thư thứ nhất vừa mới ra khỏi núi này. Vị bí thư tóc đã điểm sương không thích cảnh kẻ đưa người đón, không thích cảnh "ca múa thái bình"; đi suốt dọc đường, không cần cán bộ địa phương đi cùng, càng không nghe theo những sự "sắp xếp" của họ, xua tay như thổi gió: Không cần, không cần, đuổi hết đi, không thấy được chân tướng Lư Sơn, chỉ vì có kẻ đang làm hàng mã. Các ngươi đừng có làm mây Lư Sơn, sương che mắt, tất cả xéo đi cho khuất mắt.

Một phó bí thư Khu ủy xuất thân là anh hùng lao động, giữa đường tình cờ gặp muốn đi cùng liền bị ông phất tay từ chối: "Anh đi đường anh, tôi đi đường tôi, không cần tiễn." Phó bí thư nói: "Biên cương đất rộng người thưa, tôi sợ anh lái xe sang ngoại mông đấy." Châu Huệ cười khổ: "Tôi chưa hồ đồ đến mức độ đó."

Thế là, ông đã nhìn thấy sự lạc hậu nghèo đói, nhìn thấy sự thật.

"Đảng Cộng sản cái gì cũng tốt, không đánh người, không chửi người, không bóc lột, không áp bức, chỉ có một điều không tốt, là không cho người ta ăn no bụng."

Câu nói gây sốc của vị lão nông chất phác chân chất có gương mặt nhăn nheo tựa quả óc chó cứ như một trận động đất liên tục va đập và gầm rú trong lồng ngực Châu Huệ. Có lý lẽ nào sâu sắc hơn câu nói dân dã này cơ chứ?

Châu Huệ mắng đám tùy tùng bằng một câu tiếng địa phương Nội Mông vừa mới học được: "Giải phóng đã ba thập kỷ rồi, người trồng lúa mà vẫn không được ăn no bụng, thì giữ tụi mình lại để làm cái quái gì nữa? Một đại đội ăn không no, đại đội trưởng với bí thư làm cái quái gì thế hả? Một công xã ăn không no, chủ tịch công xã với bí thư làm cái quái gì thế hả? Mấy chục công xã, mấy trăm đại đội, dọc đường này đi tới đâu cũng ăn không no, chẳng lẽ đám đội trưởng, chủ tịch công xã, bí thư này toàn là đồ ngu ngốc, đang làm cái quái gì thế không biết?"

Ông chợt nhắm nghi mắt lại, nín thở, như thể vì cảm xúc dâng trào trong lòng mà hơi chóng mặt. Trải qua vài giây tĩnh lặng, ông mở mắt ra, đôi mắt đỏ hoe thở dài: "Hạ, vẫn là do chính sách thôi… Thổn thức với tổ tiên, hổ thẹn với trăm họ trong thiên hạ!"

Một

Trên đường ray, một đầu máy xe lửa hơi nước đã già cỗi như một ông lão ho khục hoặc, từng luồng hơi nước cuốn theo muội than tro bụi phả thẳng xuống phần nền đường dơ bẩn; chiếc đèn pha trước đầu xe trừng trừng như bị đau mắt đỏ, chiếu thẳng vào chiếc đầu máy điện còn trẻ trung đang chạy ngược chiều vào đoạn đường ray. Đầu máy điện đã hạ phanh, toa chở khách khẽ rung lên, những bánh xe quay cuồng dưới tác dụng của quán tính, mài lớp bố phanh phát ra từng làn khói nhạt màu xanh nhạt.

Đoàn tàu cuối cùng cũng dừng hẳn lại trên sân ga.

Châu Huệ mặc chiếc áo khoác gió màu xám, nhập gia tùy tục đội chiếc mũ lưỡi trai, hai tay chắp sau lưng đứng trên sân ga nhìn ra toa tàu.

Thư ký đứng bên cạnh chỉ tay: "Đến rồi, đằng kia kìa."

Châu Huệ theo hướng tay chỉ bước tới, đối diện đi tới là Bạc Nhất Bo cao lớn lực lưỡng, tóc cũng đã điểm bạc, tấm lưng vốn dĩ thẳng tắp nay không chịu nổi sức nặng của mười năm nên đã hơi còng xuống, chỉ có chiếc mũi to nổi tiếng kia vẫn giữ nguyên vẻ sắc sảo dựng đứng giữa khuôn mặt, oai phong như ngày nào.

Châu Huệ vươn tay ra: "Chào anh nhé, đồng chí Nhất Bo." Họ là những người quen cũ từ thời Thái Hành Sơn, từng là cấp trên cấp dưới của nhau.

Bạc Nhất Bo giống như tất cả những cán bộ lão thành vừa mới được giải phóng vào thời kỳ đó, thích cảm thán về khoảng thời gian đã mất: "Chào anh, đồng chí Châu Huệ. Mười năm không gặp rồi…"

Châu Huệ đính chính: "Là hai mươi năm."

Bạc Nhất Bo hơi sững sờ, nhớ lại quãng thời gian giao du với Châu Huệ còn phải tính ngược về trước mười năm nữa, gật đầu nói: "Chẳng phải thế sao. Hai mươi năm rồi đấy!" Ông bắt tay Châu Huệ, buông ra rồi nói: "Tôi vừa mới ra tù, Trung ương bảo tôi đi khắp nơi dạo quanh một vòng, xem tình hình thế nào. Cả đồng chí Mã Hồng nữa."

Châu Huệ với vị học giả Mã Hồng của Đảng Cộng sản cũng là người quen cũ, hai bên bắt tay thăm hỏi lẫn nhau, cả đoàn ra ga lên xe, chạy thẳng đến nhà khách Thanh Sơn ở thành phố Bao Đầu.

Trên xe ô tô, Châu Huệ và Bạc Nhất Bo ngồi chung hàng ghế sau, ngay từ đầu đã bàn về vấn đề nông thôn và nông dân.

Châu Huệ dùng giọng điệu trầm trầm, chậm rãi giới thiệu: "Tôi đến Nội Mông vài tháng nay, đã đi qua mười mấy huyện, mấy chục công xã của Ô Minh, Ba Minh, Tích Minh, Y Minh. Nông thôn nghèo lắm, nông dân khổ cực, đến cái ăn còn chẳng đủ no. Tôi đến Trác Tư Sơn, có những ngôi làng tính ra lương thực bình quân đầu người chỉ vỏn vẹn hơn hai trăm cân, phải bám tàu hỏa đi tha hương cầu thực. Biết bao nhiêu ruộng đất bị bỏ hoang, chẳng thấy bóng dáng ai làm việc…"

Bạc Nhất Bo nhíu chặt mày, như thể đang đứng trước những người nông dân Thái Hành Sơn ngày nào để kiểm điểm: "Chúng ta có lỗi với nông dân! Chúng ta dựa vào nông dân mới đánh được giang sơn, ngồi được giang sơn, không có nông dân thì không có chúng ta. Thế nhưng chúng ta đã làm gì cho nông dân chứ? Đến cơm ăn no cũng chẳng có…"

Châu Huệ nói: "Chúng ta cái gì cũng quản, nhưng rốt cuộc lại thành cái gì cũng không quản nổi. Đạo lý lớn có mài ra ăn được không? Tám trăm triệu nông dân đều đang đình công tiêu cực, không thể huy động được tính tích cực thì còn gọi là đạo lý hay, chính sách tốt được sao? Học tập Đại Trại, toàn quốc có được mấy công xã, mấy đại đội học được đến nơi đến chốn? Thế nhưng Trung Quốc có tám trăm triệu nông dân, tám trăm triệu nông dân đình công, chỉ dựa vào vài công xã và đại đội tiên tiến thì giải quyết được vấn đề nông nghiệp của cả nước chắc? Mèo trắng mèo đen, bắt được chuột mới là mèo tốt. Tôi rất tán thành quan điểm này, đây mới là đạo lý chân chính, đạo lý hay."

Bạc Nhất Bo bày tỏ thái độ ủng hộ rõ ràng: "Tôi đồng ý với quan điểm này."

Châu Huệ thổ lộ những tâm sự thật lòng với vị lão thủ trưởng này: "Đi qua ngần ấy công xã, bá tánh nghèo đến mức đáng sợ. Đại đội không quản nổi, công xã không quản nổi, tôi cũng không quản nổi. Tôi thấy nhà nước cũng chẳng quản nổi ai có thể quản đây? Người khác ai cũng quản không nổi, chỉ có bản thân nông dân mới tự quản được mình. Quan điểm của tôi là thế đấy: Thả tay cho nông dân tự mưu sinh. Tôi đi một đường, nói một đường: Khoán sản đến hộ. Tôi nói với các cán bộ rằng: Các anh không quản nổi cái bụng của nông dân, thì hãy để tự nông dân quản lấy. Tôi biết nói thế là trái với quy định của Trung ương, trái với chính sách của Trung ương. Tôi bị ép đường cùng rồi, người ta sắp chết đói đến nơi rồi, phải tìm một con đường sống trước đã."

Bạc Nhất Bo gật đầu: "Không cho nông dân ăn no bụng, thì ai nấy cũng đừng hòng được ăn no. Anh cứ làm việc của anh đi, bị ép lên Lương Sơn mà lỵ! Đúng như anh nói đấy, tìm con đường sống trước đã."

Châu Huệ ngả người ra phía sau ghế, trút ra một hơi thở nặng nề. Thái độ của Bạc Nhất Bo khiến ông có được sự an ủi vì được thấu hiểu phần nào, nhưng áp lực trên người ông thì chẳng hề vơi bớt đi là bao. Ông biết rằng, cuối năm ngoái Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc ban hành văn bản số 49, đề xuất "học tập Đại Trại", đối với việc "chuyển sang hạch toán cấp đại đội" thì phải "áp dụng thái độ tích cực". Yêu cầu các cấp ủy đảng "mùa đông năm nay, mùa xuân năm sau, có thể chọn lại một số đại đội có điều kiện đã chín muồi, ví dụ như khoảng mười phần trăm, tiến hành chuyển đổi trước, để tiếp tục đúc rút kinh nghiệm." Hiện tại, một số tỉnh anh em láng giềng đang khua chiêng gõ trống, tranh nhau thổi bùng lên "cơn gió chuyển đổi", điều này càng làm nổi bật việc ông làm khoán sản đến hộ ở Nội Mông là đang chống lại Trung ương, quả thực là đi ngược lại với mong muốn. Ông cũng biết bản thân mình không phải đang diễn một vở kịch một mình. Vạn Lý ở An Huy trước khi Châu Huệ xuất núi thì đã chạm vào vùng cấm của chữ "khoán" rồi, là đơn vị đầu tiên trong cả nước. Tiếp theo lại xuất hiện Triệu Tử Dương ở Tứ Xuyên, cũng đặt cả hai chân vào vùng cấm địa. Ông Châu Huệ chỉ có thể coi là người thứ ba. Thế nhưng ông tin rằng, nếu năm ngoái ông xuất núi, thì năm ngoái ông đã chạm vào vùng cấm "khoán sản đến hộ" này rồi, ông bắt buộc phải chịu trách nhiệm trước những người nông dân dưới quyền cai quản của mình. Tuy nhiên, chặng đường phía trước rốt cuộc có thể duy trì được bao lâu?

Trong lòng không có lấy một con số chính xác.

Kinh nghiệm sinh hoạt chính trị mách bảo ông rằng, nếu Trung ương cất lời, chỉ sau một đêm là có thể phủ nhận toàn bộ những việc làm của ông, và ông sẽ lại một lần nữa phải rời xa vũ khí chính trị. Khả năng này hoàn hảo là có thật, hơn nữa đã xuất hiện những dấu hiệu báo trước.

Mấy ngày trước, một vị cán bộ với vẻ mặt lo âu đầy rẫy đã báo cáo rằng, áp lực ở một số xã đội giáp ranh với các tỉnh anh em rất lớn. Bên này lén lút làm "khoán sản đến hộ", bên kia lại rầm rộ làm "chuyển đổi hạch toán cấp đại đội"; bên này đuối lý nên không dám để cho người ta biết, bên kia thì dùng loa phóng thanh hô khẩu hiệu về phía bên này, phát thanh các bài xã luận phê phán, nói Nội Mông đang làm chủ nghĩa tư bản, nói "người Đại Trại từ trước đến nay chưa bao giờ nói chung chung về việc huy động tính tích cực, mà là nói đến việc huy động tính tích cực xã hội chủ nghĩa." Những quan điểm này đều xuất phát từ tờ Nhân dân Nhật báo đầy quyền uy.

Châu Huệ xua tay: "Nông dân không có cơm ăn, là tìm chúng ta hay là tìm Nhân dân Nhật báo? Tôi thấy chắc cũng chẳng đi tìm tỉnh anh em đâu."

Ngoài miệng thì nói vậy, thần thái cũng rất đỗi thản nhiên, nhưng nội tâm thì hoàn toàn chẳng hề nhẹ nhõm chút nào. Ban đêm hết điếu này nối tiếp điếu khác hút thuốc, ngủ không nổi. Ông chợt có cảm nhận mới mẻ đối với câu nói "Lo trước cái lo của thiên hạ, vui sau cái vui của thiên hạ", hình như sâu sắc và cụ thể hơn sự hiểu biết trước kia rất nhiều.

Ông nói với người vợ cũng đang trằn trọc không ngủ được: "Nói nghiêm trọng một chút, tôi mà không lên Lương Sơn, rất có thể nông dân sẽ có kẻ lên Lương Sơn đấy!" Đây là một câu nói mang đậm triết lý được thốt ra sau khi ông đã suy tư chín chắn. Lịch sử phong kiến hơn hai ngàn năm của Trung Quốc, các triều đại đổi thay đều xuất phát từ khởi nghĩa nông dân. Nếu nói rằng, nhờ vào hàng chục năm chiến đấu gian khổ của Đảng Cộng sản mà uy tín cao cả được gieo dựng trong lòng nông dân cùng với một đội ngũ cán bộ đã được tôi luyện qua bao thử thách, thì trong thời kỳ ba năm khó khăn dù chết đói mấy chục triệu người cũng không xảy ra đại loạn; thế nhưng trải qua thảm họa mười năm, uy tín của Đảng và đội ngũ cán bộ đều chịu tổn hại nghiêm trọng, nếu lại xuất hiện những sai lầm và khó khăn như thế nữa, thì khó lòng mà tránh khỏi việc xảy ra đại loạn.

Ai dám đảm bảo rằng những người nông dân đang phải chịu cái đói cái rét sẽ không "lên Lương Sơn"?

Chính xuất phát từ tư tưởng và tinh thần trách nhiệm như vậy, Châu Huệ mới "bị ép lên Lương Sơn", không giữ thái độ đồng điệu với âm thanh của Trung ương mà "làm một bộ khác". Ông hy vọng kiểu "làm một bộ khác" này có thể được nhiều người thấu hiểu hơn, có thể được một số nhà hoạch định chính sách của Trung ương thấu hiểu. Đến nhà khách, ông liền đi thẳng đến phòng của Mã Hồng.

Mã Hồng cảnh giác nhìn Châu Huệ, thừa hiểu vị "nhân huynh" này là một kẻ "không yên phận": "Viết bài gì cơ chứ?"

"Mèo trắng mèo đen, bắt được chuột chính là mèo tốt. Anh viết bài này đi, tuyên truyền cái quan điểm này xem nào."

Mã Hồng phản phỏng vấn lại: "Sao anh không tự viết đi? Tự mình viết lấy ấy."

Châu Huệ châm điếu thuốc, nghiêm túc nói: "Tôi mà biết viết thì còn tìm anh để làm gì. Tôi chỉ biết làm việc thực tế thôi, còn ngòi bút thì vẫn phải trông cậy vào mấy vị văn nhân nghèo các anh chứ."

Mã Hồng lắc đầu: "Tôi không viết đâu. Các anh cứ làm đi, còn bài báo thì tôi chịu chết không viết được."

Châu Huệ thấu hiểu thái độ này. Rất nhiều đồng chí tán thành việc "khoán sản đến hộ", nhưng lại không dám công khai nói ra. Ông cười khổ thừa nhận: "Nói thật nhé, tôi cũng là kẻ dám làm nhưng không dám viết đấy, viết rồi mà cho đăng báo, thì đó không chỉ là chuyện của riêng Nội Mông mà là chuyện của cả nước rồi…"

Hai

Vào thời điểm người dân Bắc Kinh lũ lượt đổ xô đến Hương Sơn ngắm lá đỏ, thì tại Nhà khách Tây Kinh lại tụ tập một nhóm các nhân vật chính trị kiệt xuất là những người quyết định chính sách và làm chủ cho nhân dân.

Hội nghị công tác Trung ương đang được tổ chức tại đây, nhằm chuẩn bị cho Hội nghị toàn thể lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc sắp tới.

Ngủ trưa dậy, Châu Huệ kéo rèm cửa sổ lại, đôi mắt nheo lại trong luồng ánh sáng bất chợt tràn vào một lát, cho đến khi thích nghi mới mở trừng to, sảng khoái thở dài một hơi thật dài. Tâm trạng của ông cũng cao rộng khoáng đạt hệt như bầu trời lúc bấy giờ.

Hội nghị công tác Trung ương lần này có sự tham gia của đông đảo các cán bộ lãnh đạo cấp cao không phải là Ủy viên Trung ương. Một khi họ đã tham gia vào công tác chuẩn bị cho Hội nghị toàn thể Trung ương 3, thì chắc chắn sẽ tham gia vào Hội nghị toàn thể Trung ương. Kinh nghiệm sinh hoạt chính trị nhiều năm mách bảo ông rằng, đây là dấu hiệu báo trước cho sự chuyển biến của "thời tiết". Hễ vào những thời điểm có bước ngoặt lịch sử trọng đại hoặc biến cố chính trị, thường sẽ có một nhóm "người mới" vốn trước đây không nằm trong vòng tròn hoạch định chính sách được đôn lên tham gia vào vòng tròn đó, họ chính là "sự đảm bảo của tổ chức", đảm bảo cho việc thiết lập con đường tư tưởng và con đường chính trị mới. Những "người mới" này đương nhiên thuộc phe chiếm ưu thế về mặt chính trị và giữ thế "tấn công". Điểm khác biệt so với trước đây là, bất kể là Hội nghị toàn thể lần thứ 12 khóa VIII hay Đại hội "IX", "X" của Đảng, những "người mới" được đôn vào vòng tròn khi ấy phần lớn chỉ là "đội nhi đồng", còn những người hôm nay được đôn vào vòng tròn lại là một đại bộ phận những kẻ từng có trọng trách trong vòng tròn rồi sau đó bị đá ra ngoài — "đoàn quân hồi hương".

Đúng vậy, những "lão già" này qua lại trò chuyện thăm hỏi nhau, đều tự chế giễu gọi mình là "đoàn quân hồi hương". Cái tên khó nghe này vốn là do các đối thủ chính trị ban tặng cho họ trong quá khứ, giờ đây họ mang theo trăm mối cảm xúc ngổn ngang tự nhặt lại nó. Họ hoặc là trong cuộc đấu tranh "chống hữu khuynh", hoặc trong cuộc vận động "giáo dục xã hội chủ nghĩa", hoặc trong "Đại cách mạng văn hóa vô sản" mà bị đánh đổ, bị lưu đày, ngày hôm nay lại một lần nữa tụ họp dưới lá cờ lớn của Đặng Tiểu Bình khi phê phán "Hai phàm là", kiên định thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất để kiểm chân lý, quyết tâm khép lại một thời đại, mở ra một thời kỳ lịch sử hoàn toàn mới mẻ.

Rửa mặt xong, với một cái đầu tỉnh táo, Châu Huệ bước về phía phòng họp nhỏ. Dưới tác dụng của tấm thảm đỏ đập vào mắt, toàn thân ông bỗng sinh ra một thứ phấn khích khó tả. Buổi sáng, tại cuộc họp mở rộng Thường vụ Bộ Chính trị do Hoa Quốc Phong chủ trì, ông đã bắn một phát đại bác. Đặng Tiểu Bình vừa mới đi thăm nước ngoài trở về tuy vẫn ngồi thản nhiên bên cạnh Hoa Quốc Phong, thế nhưng qua cái liếc mắt, một tiếng ho nhẹ, cho đến tư thế thản nhiên nhả ra một làn khói thuốc của ông ấy, Châu Huệ đã nhìn thấy một thứ cảm xúc thưởng thức và thấu hiểu đang luân chuyển.

Hoa Quốc Phong, Diệp Kiếm Anh, Đặng Tiểu Bình, Trần Vân và các vị lãnh đạo khác ngồi trên những chiếc ghế sô-fa ở hàng ghế đầu, đại diện các đại khu ngồi đối diện với họ. Hoa Quốc Phong phát biểu trước, không còn nói về nội dung "lấy đấu tranh giai cấp làm cương" nữa, mà dành phần lớn thời lượng để nói về sản xuất. Hiển nhiên là qua những nỗ lực của các lão đồng chí, Hoa Quốc Phong đã đồng ý chuyển trọng tâm công tác từ đấu tranh giai cấp sang quyết định chiến lược xây dựng hiện đại hóa.

Sự "chuyển dịch" này, ngoài sự nỗ lực của các lão đồng chí ra, thì quan trọng hơn chính là do đòi hỏi của tình thế. Hoa Quốc Phong hiểu rằng, nếu không thực hiện sự chuyển dịch này, ông ta sẽ mất đi sự ủng hộ của đông đảo đảng viên và quần chúng vốn đã sớm chán ghét thậm chí là sợ hãi "đấu tranh giai cấp". Hàng chục năm "đấu tranh" đã vắt kiệt sức lực của họ, nền kinh tế quốc dân đã đứng bên bờ vực sụp đổ. Trong đó, Đặng Tiểu Bình đã đi một nước cờ vô cùng quan trọng: Đi ra ngoài, mời vào trong.

Đặng Tiểu Bình vừa mới trở về sau chuyến thăm Thái Lan, Malaysia và Singapore, từng hạ lệnh tổ chức quy mô lớn phái các cán bộ cao cấp của Đặng Cộng sản đi thăm quan, khảo sát ở nước ngoài. Đúng như ông đã nói với Châu Huệ sau khi trở về từ chuyến thăm Anh và Pháp: "Phải chủ nghĩa cách mạng cộng với chủ nghĩa cải tạo, phải cử lượng lớn người ra nước ngoài." Tất cả các cán bộ cao cấp của Đảng Cộng sản từng đi thăm nước ngoài không ai là không chấn động: "Trong động mới trải mấy ngày, thế gian đã qua ngàn năm"; tình trạng phát triển kinh tế của thế giới đối với tâm lý tự cao tự đại, "ếch ngồi đáy giếng" lâu năm của họ quả thực là một đòn giáng mang tính hủy diệt. Chẳng cần phải nói thêm đạo lý nào nữa, những yêu cầu và tiếng gọi muốn thay đổi đường lối, thay đổi chính sách, thay đổi hiện trạng ấy tất yếu sẽ hội tụ lại thành một làn sóng cuồn cuộn cuồn cuộn cuộn cuộn đổ tới.

Tình thế như thế đối với Châu Huệ mà nói, không nghi ngờ gì nữa chính là niềm vui sướng thỏa lòng vừa ý. So với thời điểm ông lén lút làm "khoán sản đến hộ" ở Nội Mông, thì quả thực đã trút bỏ được một gánh nặng trong lòng. Thế nhưng cũng không phải là không có nỗi lo âu, dẫu sao thì sự "giải phóng", "cầu thị" và "khoan dung" này vẫn chưa được Trung ương Đảng chính thức công nhận và đưa vào nghị quyết.

Đặc sắc của chính trị Trung Quốc: Chỉ có những thứ được viết vào "nghị quyết" thì mới có được thân phận "hợp pháp", mới có thể "danh chính ngôn thuận". Chỉ có những việc "danh chính ngôn thuận" thì mới có thể rầm rộ, đại đao đại phủ mà làm.

Đại diện khu vực Hoa Bắc ngồi chéo đối diện với Thường vụ Trung ương là Đoạn Quân Nghị và Châu Huệ. Sau bài phát biểu của Đoạn Quân Nghị, người chủ trì hội nghị là Hoa Quốc Phong liền điểm tướng: "Đồng chí Châu Huệ, anh cũng phát biểu vài câu đi chứ?"

Châu Huệ xua tay: "Không phát biểu nữa. Đồng chí Đoạn Quân Nghị đã phát biểu rất cụ thể rồi, tôi chẳng có gì để nói nữa cả."

Diệp Kiếm Anh thong thả nói: "Phát biểu vài câu đi. Cậu là người dám nói thẳng cơ mà."

Trần Vân gật đầu: "Nói lên suy nghĩ của mình cũng được."

Tâm can Châu Huệ rung lên, những lời lẽ chất chứa từ lâu ấy liền trỗi dậy muốn thốt ra, trong đó không thiếu những suy ngẫm sâu sắc, đó là sự phản tỉnh đối với rất nhiều chính sách kể từ khi thành lập nước đến nay.

Trước Hội nghị Lư Sơn năm 1959, ông thường xuyên được gặp Mao Trạch Đông, có thể tự do tự tại cất lời nói hết suy nghĩ của mình. Trong từng cuộc chuyện trò thỏa chí tang bồng ấy, ông càng thấu hiểu sâu sắc hơn về Mao Trạch Đông cùng bí quyết và lịch sử đoạt chính quyền của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Khi Mao Trạch Đông bị quân đội của Tưởng Giới Thạch đuổi lên Tỉnh Cương Sơn "lên núi làm cỏ", làm "đại vương ngọn núi", thì đã nhận thức được rằng vận mệnh của Trung Quốc phụ thuộc vào người nông dân. Không những phải tổ chức nông dân, mà còn phải tuyên truyền giáo dục nông dân, bởi vì nông dân chính là lực lượng chủ lực của cách mạng Trung Quốc. Con đường này của Mao Trạch Đông đã trải qua rất nhiều cuộc đấu tranh trong nội bộ Đảng, đặc biệt là sau khi trải qua vô số thử thách khốc liệt sống còn của Đảng và quân đội thì mới dần dần được toàn Đảng thừa nhận, Mao Trạch Đông từ đó cũng trở thành lãnh tụ của Đảng. Con đường này đã chỉ đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc và quân đội của mình dùng nông thôn bao vây thành thị, và cuối cùng đưa đảng này từ những khe núi bước vào thành thị, giành lấy chính quyền toàn quốc. Bất kể là ở Bắc Kinh, Trường Sa hay ở Lư Sơn, Mao Trạch Đông đều từng giáo dục, răn đe Châu Huệ rằng: "Đường lối quyết định tất cả, đường lối đi đúng thì không có người sẽ có người, không có súng sẽ có súng." "Chính sách và sách lược là sinh mệnh của Đảng." Nói cách khác, sai lầm về chính sách sẽ nguy hại đến sinh mệnh.

Châu Huệ cho đến nay vẫn đinh ninh đây là chân lý. Vấn đề nằm ở chỗ, đường lối và chính sách của Đảng có phải lúc nào cũng chính xác trước sau như một hay không, có từng mắc sai lầm trọng đại nào hay không?

Trong thời gian diễn ra Hội nghị công tác Trung ương lần này, Châu Huệ là một "phần tử năng nổ", đã có sự tiếp xúc và giao lưu rộng rãi với các "chư hầu" khắp nơi. Đối với những sai lầm chủ nghĩa tả của "Đại cách mạng văn hóa", đại đa số các đồng nghiệp dù rõ hay mờ đều đã đạt được sự đồng thuận. Thế nhưng đối với đường lối công tác nông thôn của Đảng, chính sách của Đảng đối với nông dân, thì những chia rẽ và tranh cãi vẫn thường xuyên xảy ra.

Trong các cuộc tranh cãi, quan điểm mà Châu Huệ nắm giữ là thế này: Sau khi nước Trung Hoa mới được thành lập, đối với tình thế hiểm nghèo khi chủ nghĩa đế quốc quốc tế phong tỏa cửa ngõ đất nước, việc Đảng áp dụng chính sách tự lực cánh sinh, chiến đấu gian khổ là hoàn toàn chính xác, không còn sự lựa chọn nào khác. Đường lối và chính sách quyết tâm nhanh chóng thực hiện công nghiệp hóa của Đảng cũng là chính xác; không có công nghiệp hóa, dưới sự nhòm ngó của các cường quốc trên thế giới, Trung Quốc không thể nào sinh tồn một cách trọn vẹn được. Để nhanh chóng thực hiện công nghiệp hóa, trong hoàn cảnh cửa ngõ bị phong tỏa nghiêm ngặt, không có nguồn vốn nào khác, Đảng buộc phải áp dụng chính sách "hy sinh" một phần lợi ích của nông dân để tích lũy vốn đầu tư cho xây dựng công nghiệp, hết lần này đến lần khác đánh đổi bằng việc thắt lưng buộc bụng của người nông dân, dựng lên hệ thống công nghiệp tương đối hoàn chỉnh và có quy mô ban đầu của chính mình, đồng thời sở hữu sức mạnh răn đe hạt nhân của riêng mình, tất cả những điều đó đều là chính xác. Đó là vì lợi ích căn bản của dân tộc.

Thế nhưng, sai lầm lại chính là mọc mầm từ trong sự chính xác. Từ "Đại nhảy vọt", "Vận động công xã nhân dân" cho đến "Chống hữu khuynh", rồi đến "Vận động giáo dục xã hội chủ nghĩa", cho đến tận "Đại cách mạng văn hóa" cắt đuôi tư bản chủ nghĩa, đã đối lập lợi ích của nhà nước với lợi ích của quần chúng nông dân, dùng sức mạnh của chính quyền để thu tóm, quản lý toàn bộ hình thức tổ chức sản xuất của nông dân, quyền trồng trọt trồng cái gì, trồng như thế nào, quyền phân phối sản phẩm của nông dân cho đến cả quyền ăn bao nhiêu lương khẩu. Đếm trên đầu ngón tay xem, nông dân rốt cuộc còn lại quyền gì? Sự tước đoạt thái quá thậm chí có tính man rợ này, đã tổn hại nghiêm trọng đến tính tích cực sản xuất của người nông dân. Châu Huệ sau khi đi qua hàng chục công xã, buộc phải đau đớn thừa nhận: Tám trăm triệu nông dân đều đang đình công tiêu cực! Đến lúc này, lý tưởng và giáo dục đã không thể nào đánh thức nổi nhiệt huyết hy sinh phấn đấu của nông dân nữa rồi. Hơn nữa, đất nước đã lớn mạnh đến mức đủ để tự lập với thế giới, hoàn toàn có thể mở cửa giao lưu bình đẳng với các nước trên thế giới, khí hậu chính trị thế giới cũng không còn tàn khốc như xưa đến mức khiến người ta cam tâm tình nguyện hy sinh lớn nhất mà không đòi hỏi gì.

Thế là, việc thay đổi chính sách đã được đặt ra trước mặt Đảng một cách không dung bàn cãi. Trải qua thời kỳ đặc biệt, quần chúng nhân dân ngày càng quan tâm nhiều hơn đến lợi ích của bản thân. Tám trăm triệu nông dân đình công, thì lợi ích quốc gia còn lấy gì để bàn nữa? Ngay cả tầng lớp giáo chức nhân viên trong thành phố cũng tồn tại vấn đề tương tự: Phớt lờ lợi ích của quần chúng, thì sẽ chẳng có lợi ích của Đảng và Nhà nước.

Thế nhưng, một kẻ tinh ranh về chính trị như Châu Huệ còn hiểu rõ một đạo lý, đó là phát biểu nhất định phải nắm bắt thời cơ, lựa chọn đúng hoàn cảnh. Các "chư hầu" bàn luận giao lưu với nhau là một chuyện, việc chính thức phát biểu kiến ​​nghị chính trị trong vòng tròn hoạch định chính sách lại là chuyện khác. Ông nhớ lại cảnh tượng khi yết kiến ​​Đặng Tiểu Bình, khi ông bàn về "suy nghĩ", "bàn về tình thế", đều bị Đặng Tiểu Bình nhẹ nhàng gạt đi bằng câu "Không cần nữa, tôi đều biết cả rồi." Châu Huệ tin rằng, lúc nào nên nói lời gì, nói sâu đến mức nào, làm đến bước nào, Đặng Tiểu Bình nắm bắt thời cơ chuẩn xác hơn bản thân ông rất nhiều. Vậy thì lúc này bản thân ông có thể nói gì chứ?

"Được rồi, thế thì tôi xin nói một chút về vấn đề Nội Mông." Cuối cùng Châu Huệ cũng mở miệng, thong thả, uốn lưỡi cân nhắc từng câu từng chữ: "Tôi đã đi ba tháng, chạy qua mấy chục công xã, xem lương thực trong hạp của nông dân, cháo loãng trong nồi của họ, dòng người bám tàu hỏa tha hương cầu thực, cùng với từng đám thanh niên trai tráng không chịu trồng ruộng, phơi mình dưới ánh mặt trời. Cốt lõi của vấn đề chính là mối quan hệ giữa nhà nước và nông dân. Lấy ví dụ như ở Trác Tư Sơn ấy, sản lượng lương thực sản xuất ra rất ít, còn không đủ để tự ăn. Lương thực thu mua hàng năm nộp lên còn không đủ để bán ngược trở lại. Vừa tốn kém tiền bạc sức người, vừa mất lòng dân. Tôi đã bàn bạc với một vài vị lãnh đạo ở đó, và đã thực hiện một vài biện pháp…"

"Nghe nói một số nơi ở Nội Mông đang làm khoán sản đến hộ phải không?" Không biết ai đó lên tiếng ngắt lời.

Châu Huệ vẫn thản nhiên không chút biến sắc, cũng không tỏ thái độ đồng ý hay phản đối, tiếp tục nói tiếp phần của mình:

"'Đại cách mạng văn hóa' đã mắc bệnh thương hàn, dân chúng lầm than, bây giờ là uống chút thuốc, vừa mới ra chút mồ hôi, sự việc rất rõ ràng: Ai có thể am hiểu chuyện trồng trọt hơn những kẻ cày cấy ruộng nương chứ? Một số đồng chí của chúng ta cái gì cũng muốn quản, kết quả là cái gì cũng không quản, đến cả sống chết của nông dân cũng mặc kệ. Tôi thì quản không nổi nữa rồi, đành phải buông tay để nông dân tự mưu sinh, tự cứu lấy mình. Bá tánh hoàn toàn tự nguyện, họ có cách tự mưu sinh mà. Bây giờ mới chớm xuân, vừa mới đổ chút mồ hôi, dứt khoát không thể để thổi lại cơn gió tây bắc nào nữa!"

Toàn bộ bài phát biểu tuy uyển chuyển, thế nhưng ý tứ vô cùng rõ ràng, thái độ khẩn thiết. Các vị Ủy viên Thường vụ nhìn nhau, có chút xúc động…

"Lại một lần nữa thay dân kêu oan rồi đây." Châu Huệ tự đánh giá bài phát biểu buổi sáng của mình như vậy, không giấu vẻ mãn nguyện bước qua hành lang, đi vào phòng họp nhỏ, thấy Liễu Tiên Niệm và Diêu Y Lâm cùng những người khác đang trò chuyện gì đó, bèn bước tới chiếc ghế sô-fa cạnh đó ngồi xuống.

Lý Tiên Niệm liếc nhìn sang, bỗng nhiên giơ ngón tay phải chỉ về phía này:

"Mẹ kiếp, Châu Huệ, sao cậu lại ném đi mấy trăm triệu thế hả?"

Châu Huệ bị mắng cho ngẩn người, nhưng rất nhanh sau đó đã hiểu chuyện gì đang xảy ra.

Nông dân Nội Mông cực khổ, nông dân ở rất nhiều nơi húp cháo loãng ròng rã suốt năm, đúng như câu "cháo loãng còn chẳng đặc bằng nước tiểu ngựa". Nghèo túng đến mức này, vậy mà vẫn phải đóng góp cho công nghiệp phát triển. Nhà máy máy nông nghiệp trong khu sản xuất ra sản phẩm thì bắt buộc phải có thị trường, nhưng nông dân lại không có tiền mua. Nông dân Nội Mông húp cháo loãng, có những người nông dân quanh năm suốt tháng chỉ có một chiếc áo da cừu trần trụi, mùa đông thì mặc lộn lông vào trong, mùa hè thì lộn lông ra ngoài. Kiểu nông dân như thế thì còn có sức mua nào nữa chứ? Để "phát triển công nghiệp", đành phải để ngân hàng cho nông dân vay tiền, số tiền này không đến tay nông dân, mà được chuyển thẳng cho nhà máy máy nông nghiệp, còn thứ mà nông dân nhận được chỉ là "sản phẩm" của nhà máy đó. Châu Huệ từng bị những người nông dân phẫn nộ dẫn đi tham quan những nông cụ "hỗ trợ nông nghiệp" này, đích thị là một đống đồng nau sắt vụn chính hiệu.

Đây là một mâu thuẫn mang đậm đặc sắc giữa hai anh em công nhân và nông dân, hơn nữa còn tồn tại sự bất bình đẳng trên thực tế. Trong nồi chỉ có ngần ấy cơm, công nhân ăn nhiều thêm vài miếng, thì nông dân đành phải thắt lưng buộc bụng thêm chút nữa.

Đống đồng nau sắt vụn vô tích sự ấy lại được giao cho nông dân dưới hình thức cho vay tiền, đây chính là sự tước đoạt biến tướng hay còn gọi là "chuyển giá khủng hoảng". Kết quả là, nông dân nợ nần chồng chất, hoàn toàn không có khả năng trả nổi. Châu Huệ tính toán một chút, khoản nợ dạng này có tới mấy trăm triệu, trong tương lai có thể nhìn thấy trước, hoàn toàn không có chút khả năng trả nợ nào cả.

Có người đề xuất xóa nợ cho nông dân. Nói rằng đằng nào cũng không có bất kỳ khả năng trả nợ nào, đè nặng lên đầu nông dân, ngoài việc ảnh hưởng đến tính tích cực sản xuất ra thì chẳng có ý nghĩa thực tế nào cả, chi bằng xóa bỏ luôn để nông dân có thể thở phào nhẹ nhõm, nâng cao lòng tin, gia tăng tính tích cực sản xuất.

Ngân hàng vì bảo vệ lợi ích quốc gia nên kiên quyết từ chối xóa nợ. Tin tức truyền đến các tỉnh anh em, nơi vốn dĩ đã có thành kiến với việc "khoán sản đến hộ" của Nội Mông, liền đến mách tội Lý Tiên Niệm: "Chỉ một câu nói của Châu Huệ, mấy trăm triệu tiền nợ ngân hàng của nông dân đều không thèm trả nữa rồi!"

Đây lại là một mâu thuẫn điển hình giữa lợi ích quốc gia và lợi ích của quần chúng nông dân.

Lý Tiên Niệm là Phó thủ tướng phụ trách tài chính kinh tế, đương nhiên phải bảo vệ lợi ích quốc gia, liền đặt câu hỏi chất vấn Châu Huệ.

Châu Huệ không hoảng không hốt giải thích: "Làm gì có chuyện đó chứ, đồng chí Tiên Niệm, đây không phải là tung tin đồn thất thiệt sao? Sự việc là có nguyên nhân, nhưng không phải thế đâu…"

Châu Huệ báo cáo lại tình hình thực tế một lượt, Lý Tiên Niệm gật đầu: "Ồ, hóa ra là thế. Miễn giảm nợ nần là chuyện trọng đại, không thể tùy tiện quyết định được."

Châu Huệ thuận đà đưa ra đề xuất: "Đạo lý này tôi hiểu, thế nhưng sản xuất không phát triển lên được, nợ nần vĩnh viễn không trả nổi, chỉ có càng nợ càng nhiều thêm mà thôi, nói cho cùng, chúng ta bắt buộc phải tập trung tinh lực để nhanh chóng vực dậy nông nghiệp. Nông nghiệp là nền tảng mà, nông nghiệp không vực dậy được thì nhất định sẽ kéo chân sau của công nghiệp hóa. Đồng chí Tiên Niệm ơi, tôi đến tìm anh và đồng chí Diêu Y Lâm chính là muốn giải quyết một số vấn đề cụ thể. Nội Mông sản xuất lạc hậu, nông dân nghèo rớt mồng tơi, hiện tại đến cơm còn chẳng có mà ăn, đành phải phiền nhà nước kéo một tay, cho chút tiền, cho chút lương thực."

Lý Tiên Niệm nói: "Nhà nước cho Nội Mông cũng không ít rồi."

Châu Huệ với khuôn mặt khổ sở nói: "Không giải quyết vấn đề thì không được đâu, vẫn phải cho thêm ít nữa chứ. Tôi vừa mới đi ba tháng, muốn thay đổi diện mạo thì cũng phải có một nền tảng, có một quá trình chứ. Trước khi đi, đồng chí Ô Lan Phu từng nói với tôi rằng Nội Mông lạc hậu, vẫn phải ngửa tay xin Trung ương. Đừng có ngại ngùng gì cả, đáng xin thì vẫn phải xin chứ, tổng không thể để chết đói được đúng không?"

Lý Tiên Niệm thở dài nói: "Hải, nhà nước cũng khó khăn lắm chứ. Để chúng tôi nghiên cứu thêm, rồi giải quyết cho các anh thêm một ít vậy."

Châu Huệ giống như đang tự lẩm bẩm một mình, lại giống như đang nói cho hai vị lãnh đạo nghe: "Nhà nước quản càng nhiều thì càng chết cứng, gánh nặng cũng càng thêm nặng nề. Doanh nghiệp muốn mở rộng quyền tự chủ, thế còn nông dân thì có bao nhiêu quyền tự chủ? Trên báo chí thì thổi gió lạnh, phản đối khoán sản đến hộ; trong hội nghị hay ngoài hội nghị cũng có rất nhiều người phản đối khoán sản đến hộ. Đã không cho nông dân có quyền tự chủ, thế thì nhà nước cứ bao bọc hết đi. Thật không biết còn phải bù lỗ bao nhiêu tiền nữa, sẽ có một ngày nông dân cũng thành kẻ nghèo mạt rệp, mà nhà nước cũng bù lỗ đến khánh kiệt sụp đổ cho mà xem…"

Lý Tiên Niệm và Diêu Y Lâm nhìn nhau, không nói gì thêm. Châu Huệ hiểu rằng, với thân phận và vị trí của họ, trước khi Trung ương chưa có quyết định chính thức thì không thể tùy tiện phát biểu trong hội nghị nhỏ; thế nhưng họ không ngăn cản những lời than vãn của Châu Huệ, thì cũng có thể coi là một sự "dung túng" rồi.

Ba

Những bài viết, văn kiện, tư liệu do Đảng Cộng sản Trung Quốc chính thức công bố, đều gọi Hội nghị toàn thể lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI "là bước ngoặt lịch sử có ý nghĩa sâu xa trong lịch sử Đảng ta kể từ khi thành lập nước, toàn thể hội nghị đã khép lại cục diện công tác của Đảng tiến lên trong sự quanh co kể từ tháng 10 năm 1976, bắt đầu toàn diện và nghiêm túc sửa chữa những sai lầm tả khuynh trong và trước 'Đại cách mạng văn hóa'…"

Lịch sử của Đảng Cộng sản Trung Quốc, bất cứ khi nào xuất hiện "bước ngoặt", đều đi kèm với những cuộc đấu tranh "sắc bén, kịch liệt, phức tạp", thậm chí đôi khi còn tràn ngập mùi máu tanh sống còn, chẳng hạn như Vương Minh, Trương Quốc Đào, khi họ thực hiện "bước ngoặt", không những có những cuộc đấu tranh tư tưởng đường lối vô cùng gay gắt, mà còn đi kèm với một lượng lớn việc "tiêu diệt thể xác".

Lịch sử của Đảng dưới sự lãnh đạo của Mao Trạch Đông qua các "bước ngoặt", cho dù là Hội nghị Tuân Nghĩa, Chỉnh phong Diên An hay hai lần Hội nghị Lư Sơn sau khi thành lập nước cho đến tận "Đại cách mạng văn hóa", cũng đều tràn ngập những cuộc đấu tranh chấn động tâm can "sắc bén, kịch liệt, phức tạp". Đấu trí đấu mưu đấu dũng ngoài hội trường, gươm đày lưỡi kiếm bão táp mưa sa trong hội trường, những thủ đoạn mưu lược sau lưng, cãi vã ỏm tỏi thậm chí đập bàn chửi mắng trực diện, đã khiến cho những "bước ngoặt" này tràn ngập những khung cảnh mang tính kịch tính khiến thế nhân kinh ngạc.

Chỉ riêng "bước ngoặt lịch sử có ý nghĩa sâu xa" được thực hiện tại Hội nghị Trung ương 3 khóa XI, lại có vẻ "khiến người ta thất vọng" khi hoàn toàn không có bất kỳ khung cảnh kịch liệt nào như thế. Từ Hội nghị công tác Trung ương trong giai đoạn chuẩn bị cho đến khi Hội nghị Trung ương 3 khóa XI kết thúc, trong các đại hội hay tiểu hội chưa từng xảy ra bất kỳ sự đối đầu và giao tranh gay gắt nào kiểu cãi vã ỏm tỏi hay gươm đày lưỡi kiếm, tất cả đều diễn ra một cách âm thầm trong bầu không khí ôn hòa, lý trí, kiềm chế, giảng đạo lý và giữ lễ nghĩa.

Có người nói, đây là vì đã trải qua thảm họa mười năm của "Đại cách mạng văn hóa", con người ta đều vô cùng chán ghét và kiên quyết phỉ nhổ kiểu phương thức đấu tranh "bão táp mưa sa" ấy.

Có người nói, đây là vì Hoa Quốc Phong có bản tính ôn hòa, đôn hậu, thậm chí là yếu đuối, hơn nữa bản thân ông ta vốn chẳng có mấy tư liêu và nền tảng, đến lúc này đã trở thành "tên nỏ mạnh hết đà", không còn đủ thực lực và dũng khí để đối kháng nữa.

Cũng có người nói, đây là vì Đặng Tiểu Bình "cương trong mềm, kim giấu trong bông", không giống như Mao Trạch Đông xung động, kịch liệt, tôn quý ta đây, dũng mãnh đấu tranh.

---❊ ❖ ❊---

Phàm là những lời bình luận của thế nhân, thường thì sự việc đều có nguyên nhân của nó, nhưng chưa chắc đã chính xác và toàn diện. Mấy cách lý giải đó đều có lý cả, bên cạnh đó còn có một nguyên nhân quan trọng nữa, đó chính là thời cơ của bước ngoặt đã chín muồi. Trong đó các lão đồng chí như Trần Vân đã đóng vai trò vô cùng quan trọng.

Sau khi đập tan "Bè lũ bốn tên", tại Hội nghị công tác Trung ương vào tháng 3 năm 1977, chính Trần Vân là người đã trọng thể đề xuất để Đặng Tiểu Bình tái xuất "ra núi", chủ trương đánh giá lại sự kiện Thiên An Môn, ủng hộ việc phê phán "Hai phàm là", ủng hộ quan điểm "Thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất kiểm nghiệm chân lý". Ông đã dùng uy tín cao cả của mình trong và ngoài Đảng để đặt nền móng cho "bước ngoặt" diễn ra một năm sau đó.

Vào đêm trước Hội nghị Trung ương 3 khóa XI tại Hội nghị công tác Trung ương, chính ông là người đầu tiên đề xuất lật lại bản án cho vụ án cái gọi là "tập đoàn phản bội" của Bạc Nhất Bo và sáu mươi mốt người, sửa chữa kết luận sai lầm đối với các đồng chí Đào Trúc, Vương Hạc Thọ v.v., thừa nhận công huân của Bành Đức Huai đối với sự nghiệp cách mạng, đề xuất Khang Sinh đã phạm sai lầm nghiêm trọng trong "Đại cách mạng văn hóa", kiến nghị Trung ương tiến hành xem xét. Bài phát biểu của ông đã đóng vai trò như một hồi "kèn lệnh", mang ý nghĩa chỉ đạo trọng đại đối với việc thực hiện "bước ngoặt".

Người Trung Quốc ai nấy đều quen thuộc với cách gọi "Mao Lưu Châu Chu Trần Lâm Đặng", đây là những nhân vật nằm trong hạt nhân lãnh đạo thế hệ thứ nhất đã trưởng thành của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Khi chỉ còn lại "Trần" và "Đặng" đứng cùng một chiến tuyến, thì trong Đảng này chẳng còn ai có thể đối kháng lại được với họ nữa.

Vẫn chưa dừng lại ở đó. Hoa Quốc Phong chiến thắng "Bè lũ bốn tên", trong quân đội dựa vào Diệp Kiếm Anh, trong Quốc vụ viện dựa vào Lý Tiên Niệm. Khi hai vị nguyên lão của quân đội và chính phủ Đảng Cộng sản này cũng kiên định đứng về phía Đặng Tiểu Bình, thì những gì còn lại của Hoa Quốc Phong chỉ có thể là "tự bảo toàn mình", duy trì sự trung thành tuyệt đối của bản thân đối với Mao Trạch Đông không hề thay đổi, chứ chưa nói đến những người khác.

Đi sâu hơn một bước mà nói, nghe nói sau khi Giang Thanh bị bắt, từng lớn tiếng la hét kích động rằng: "Các anh nói với Hoa Quốc Phong xem, căng cái sào phơi quần áo thì còn phải kéo từ hai phía cơ mà. Tôi mà còn ở đây, anh ta còn có thể tại vị, ngày hôm nay tôi không có ở đây, ngày mai sẽ đến lượt anh ta thôi!"

Mao Trạch Đông thời trẻ trung tráng niên, thường hay nói "sinh mệnh nằm ở vận động", đến lúc tuổi già, lại càng nhấn mạnh nhiều hơn đến "sự cân bằng". Vận động viên không có người nào sống thọ cả, những người sống thọ đều là những người biết chú trọng sự cân bằng. Chính trị cũng cần bàn đến sự cân bằng, lãnh đạo lại càng cần phải chú trọng sự cân bằng hơn nữa. Về mặt ý thức hệ, Hoa Quốc Phong có lẽ có thể coi là một học trò ngoan của Mao Trạch Đông, thế nhưng về mặt chính trị, ông ta còn học kém hơn cả Giang Thanh trong việc thấu hiểu đạo lý.

Mao Trạch Đông từng nhiều lần nói: "Đảng ngoại hữu đảng, đế vương tư tưởng; Đảng nội hữu phái, thiên kỳ bách quái". Mao Trạch Đông kiên quyết yêu cầu đội ngũ cách mạng phải là "năm hồ bốn biển", tuyệt đối không cho phép "một màu thuần nhất", kẻ nào làm ra vẻ "một màu thuần nhất", chắc chắn là kẻ có dã tâm. Cho dù là những nhân vật thân cận như Lâm Bỉu, Giang Thanh, một khi để lộ ra manh mối muốn tạo ra "một màu thuần nhất", Mao Trạch Đông sẽ không chút do dự chỉ trích họ là "có dã tâm", đồng thời đưa ra những lời phê phán hoặc xử lý nghiêm khắc. Bởi vì để thể hiện quyền uy của lãnh tụ, thì không gì qua nổi địa vị và quyền lực của một vị "trọng tài". Phe phái và ý kiến bất đồng càng nhiều, thì càng cần đến quyền uy, trọng tài, cần phải có một vị lãnh tụ có tiếng nói quyết định tất cả. Tất cả những điều này đều không nằm trong phạm vi lý tưởng, tín niệm, mà chính là mưu lược, sách lược, thủ thuật chính trị hoặc thuật thống trị.

Khi Hoa Quốc Phong đập tan một phái cực tả trong hai thế lực chính trị đang đối đầu gay gắt, thì thực ra ông ta đã hoàn thành xong sứ mệnh lịch sử của mình, hoàn toàn không còn bất kỳ lý do, giá trị và điều kiện nào để tồn tại nữa.

Đương nhiên, đấu tranh thì vẫn còn, nhưng đã trở thành chuyện không đáng kể. Chẳng cần phải gươm đày lưỡi kiếm gay gắt trong hội trường, càng không cần đến bão táp mưa sa, Đặng Tiểu Bình chỉ cần "hừ" lên một tiếng, đại cục liền được định đoạt.

Trong thời gian diễn ra Hội nghị công tác Trung ương, Hồ Diệu Bang với vẻ mặt khó xử báo cáo với Đặng Tiểu Bình rằng, trong quá trình xét lại và lật lại các vụ án oan sai của "Cách mạng văn hóa", đã vấp phải sự cản trở của tư tưởng "Hai phàm là".

Đặng Tiểu Bình có tu dưỡng cực kỳ tốt, rất ít khi nổi giận, ngay cả khi đối mặt với cảnh tượng Giang Thanh làm ầm ĩ náo loạn năm xưa, ông cũng chẳng buồn tốn nước bọt tranh cãi, mà chỉ "phẩy áo bỏ đi, khiến cho cuộc họp Bộ Chính trị không tài nào họp tiếp được". Thế nhưng lần này thì ông thực sự nổi giận, với tay chộp lấy chiếc điện thoại đường dây đỏ kết nối thẳng tới chỗ Uông Đông Hưng: "Tôi đề nghị, chiều mai triệu tập cuộc họp mở rộng Bộ Chính trị, chủ đề thảo luận là có cần phải lật đổ 'Hai phàm là' hay không, mỗi một ủy viên đều phải bày tỏ thái độ, đây là vấn đề lớn có liên quan đến việc rốt cuộc có cần phải xoay chuyển càn khôn, đất nước sẽ đi về đâu!"

Đặt ống nghe xuống, Đặng Tiểu Bình nghiêm túc dặn dò Hồ Diệu Bang: "Nhất định phải giải quyết vấn đề 'Hai phàm là' từ gốc rễ tổ chức, không thể chờ đợi được nữa. Mười mấy năm qua đã làm tổn thương bao nhiêu con người rồi, chẳng lẽ còn có thể chờ đợi được nữa sao? Kẻ nào khăng khăng bám lấy 'Hai phàm là', kẻ đó bắt buộc phải rời khỏi hàng ngũ lãnh đạo!"

Nhận được "Thượng phương bảo kiếm", Hồ Diệu Bang đại đao đại phủ hành động, đẩy nhanh tốc độ giải quyết các vấn đề tổ chức, một lượng lớn các vụ án oan sai được lật lại nhanh chóng trong suốt thời gian diễn ra hội nghị, những cán bộ phạm sai lầm trong "Cách mạng văn hóa" và khăng khăng bám lấy tư tưởng "Hai phàm là" đều kiên quyết bị cách chức khỏi hàng ngũ lãnh đạo. Trong số đó có cả Bộ trưởng Bộ Bưu điện.

Tối hôm đó, Hồ Diệu Bang đang trò chuyện với vị Bộ trưởng Bộ Bưu điện vốn có vấn đề trong "Cách mạng văn hóa" và chuẩn bị phải xuống đài, thì Châu Huệ đột ngột xông vào. Thấy vị Bộ trưởng Bộ Bưu điện trong phòng khách đang thanh minh giãi bày điều gì đó, ông liền cười xòa nói: "Hai người cứ nói chuyện đi, tôi sang phòng trong đợi một chút."

Đối với những lời thanh minh và khiếu nại của vị Bộ trưởng Bộ Bưu điện, Hồ Diệu Bang không thể không nghe, mà nghe xong thì vô cùng mệt mỏi. Đang ở vào vị trí then chốt, ngày nào cũng phải phê duyệt một lượng lớn văn kiện lại tiếp đón từng đoàn người đến trò chuyện, ông đã mấy ngày mấy đêm không được chợp mắt nghỉ ngơi. Thấy Châu Huệ bước vào phòng ngủ của mình, mà bên kia thì vẫn chưa biết đến bao giờ mới nói chuyện xong, ông liền cất tiếng chào: "Ấy này, anh ấy dừng lại chút đã, để tôi nói chuyện với đồng chí Châu Huệ vài câu rồi sẽ quay lại."

Châu Huệ vừa bước vào cửa, liền đảo mắt nhìn quanh một lượt căn phòng:

Phòng ngủ không lớn lắm, khoảng mười bốn mét vuông. Góc Tây Bắc kê một chiếc giường ván lớn, drap giường và vỏ gối đều miếng vá chằng vá đùm. Những nhà lãnh đạo của thế hệ đó đều giản dị như vậy, Châu Huệ cũng chẳng thấy làm lạ. Ông từng dùng vỏ tay nải để làm gối, còn Hồ Diệu Bang thì dùng chiếc áo lót cũ rách để chế thành gối, đúng là dị đồ đồng quy.

Chiếc bàn làm việc kê sát cửa sổ bày ba chiếc máy điện thoại, một cuốn lịch để bàn bằng sắt, một cặp kính lão, hơn chục cây bút chì dùng để phê duyệt văn kiện. Điều gây chú ý nhất là bên dưới tấm kính có kẹp một bức ảnh của Thủ tướng Chu Ân Lai, đây là bức chân dung nhân vật duy nhất trong phòng.

Phía Đông phòng ngủ là một dãy tủ sách cao lớn, bên trong chứa không ít sách vở; trên chiếc tủ đầu giường đặt một chiếc đèn bàn đế bằng sứ xanh, trên móc treo quần áo có treo một bộ "lễ phục" hơi cũ, đương nhiên là những dịp công khai quan trọng mới dám nở lấy ra mặc, còn về nhà thì bắt buộc phải thay ra…

Hồ Diệu Bang đuổi theo vào trong phòng ngủ: "Ấy này, lão huynh, sao anh lại chạy vào đây thế?" Vốn là chỗ quen biết lâu năm mấy chục năm trời, chẳng cần phải khách sáo, ông đi thẳng đến ngồi vào vị trí chính diện của bàn làm việc, nhìn Châu Huệ ngồi xuống chiếc ghế đối diện qua chiếc bàn.

Châu Huệ lôi thuốc lá ra, gõ gõ lên mặt bàn: "Đến tìm cậu trò chuyện chút thôi mà. Biết cậu bận, nhưng có một số chuyện vẫn cứ muốn tìm người quen để trò chuyện, nghe ngóng ý kiến."

Hồ Diệu Bang không câu nệ tiểu tiết, gác cả hai chân lên mặt bàn làm việc, ngồi lâu quá hai chân bị ứ máu, gác cao lên một chút có thể giúp máu lưu thông. Ông nói: "Tôi cũng đang định tìm anh đây. Tôi hỏi lão huynh nhé, anh làm cái trò gì thế hả? Mấy trăm triệu mà cũng không thèm lấy cơ à?"

Châu Huệ kêu lên: "Cậu nghe ngóng ở đâu thế hả? Chiều nay đồng chí Tiên Niệm vừa mới mắng tôi một trận tơi bời vì chuyện này đấy."

Hồ Diệu Bang là kiểu tính cách bộc lộ cảm xúc ra ngoài, hai tay liên tục vỗ đập lên phần tay vịn của chiếc ghế sô-fa xoay: "Anh xem lại đi, anh xem lại đi, mấy trăm triệu của nhà nước đấy chứ bộ, tôi chỉ sợ đồng chí Tiên Niệm nổi giận thôi…"

Châu Huệ thong thả châm thuốc lá, nói: "Cậu đừng có mà hóng hớt vội, mấy trăm triệu cái gì chứ, làm gì có chuyện đó. Đồn nhảm vớ vẩn cả thôi, tôi thấy đây là có kẻ đang chống lại chúng ta đấy… Cậu nói cho tôi biết, là kẻ nào đã đi mách tội tôi thế?"

Hồ Diệu Bang lắc đầu, nói: "Rốt cuộc là đầu đuôi thế nào?"

Châu Huệ từ từ kể lại những vấn đề như nông dân Nội Mông đời sống nghèo khó, nợ nần chồng chất, không có khả năng trả nợ vân vân. Hồ Diệu Bang nghe được vài câu là đã hiểu ngay không có chuyện lớn gì xảy ra, tinh thần vừa chùng xuống, cơn buồn ngủ tột độ liền ập tới. Đầu ông tựa vào lưng ghế, chân gác lên bàn làm việc, cơ thể cong thành hình chữ U, cứ thế mà ngả lưng chợp mắt ngủ thiếp đi.

Châu Huệ chợt dâng lên một nỗi xót xa, bèn ngậm miệng lại. Âm thanh vừa dứt, Hồ Diệu Bang bỗng giật mình tỉnh giấc, dụi dụi mắt, gượng sức xốc lại tinh thần: "Ồ, hóa ra là thế à, không bị thất lạc mất là tốt rồi."

Châu Huệ đứng dậy, ân cần khuyên nhủ một câu: "Cứ yên tâm đi, tôi chỉ có suy nghĩ thế thôi chứ đã làm đâu. Chuyện lớn thế này, không nghiên cứu không thỉnh thị, một mình tôi làm sao có thể tùy tiện quyết định được chứ? Cậu mệt rồi, ngủ một lát đi, tôi đi trước đây, hôm khác lại đến tìm cậu trò chuyện."

Hồ Diệu Bang đặt hai chân xuống đất, đứng dậy, mặc cho Châu Huệ ngăn cản: "Tôi tiễn anh. Tiễn chứ, tiễn chứ, ra thổi gió lạnh một chút là lại tỉnh táo ngay thôi."

Hồ Diệu Bang tiễn Châu Huệ ra tận cửa xe. Gió lạnh ngoài trời thổi qua khiến đầu óc ông tỉnh táo hơn rất nhiều, bỗng nhiên nhớ ra điều gì, vội vàng hỏi:

"Ấy, lão huynh, vẫn còn một chuyện nữa đấy. Sao các anh lại gây ra cái vụ khoán sản đến hộ thế hả?"

Châu Huệ một chân ở trên xe, một chân ở dưới đất, nghe vậy liền khựng lại, thu chân quay người lại hướng về phía Hồ Diệu Bang, ánh mắt lấp lánh trong màn đêm:

"Vốn dĩ đang định bàn với cậu chuyện này đấy, thấy cậu mệt quá nên thôi." Châu Huệ phản vấn lại: "Khoán sản đến hộ thì sao chứ? Chẳng lẽ cứ để bá tánh không có cơm ăn chắc?"

Hồ Diệu Bang với ý thức kỷ luật tổ chức cực kỳ phong phú nghiêm túc nói: "Chuyện lớn thế này, phải làm theo quyết định của Trung ương chứ…"

Châu Huệ kiên quyết: "Thế nào cũng phải có kẻ làm trước chứ. Chẳng lẽ lại cứ trơ mắt nhìn bá tánh chết đói hay sao?"

Hồ Diệu Bang liên tục xua tay, lại dùng động tác ra hiệu để Châu Huệ lên xe, rồi sau đó lắc đầu, hoàn toàn không nói thêm lời nào nữa.

Công tác xoay chuyển càn khôn, Hồ Diệu Bang dồn toàn bộ tinh thần vào việc phê phán "Hai phàm là" và giải quyết đường lối tổ chức, đối với vấn đề nông nghiệp thì ông vẫn chưa kịp đi sâu điều tra nghiên cứu để đưa ra kiến ​​nghị của mình, cho nên chỉ đành xua tay lắc đầu. Đến khi cải cách nông thôn được triển khai toàn diện, ông đã kiên quyết ủng hộ, đồng thời khách quan đánh giá rằng: "Khoán sản đến hộ, Vạn Lý là số một, Triệu Tử Dương là số hai, Châu Huệ là số ba."

Châu Huệ dặn dò tài xế: "Đến ngõ Đông Giao Dân." Sau đó ngả người tựa vào ghế sô-fa, nhẹ nhõm thảnh thơi, chỉ có điều tư tưởng thì không hề nhẹ nhõm chút nào. Cuộc đấu tranh với "phái Phàm là" xem như nắm chắc phần thắng trong tay, sẽ không xảy ra biến cố lớn gì; thế nhưng làm thế nào để chuyển trọng tâm công tác, tiến hành công tác xây dựng kinh tế và cải cách nặng nề, đặc biệt là làm thế nào để vực dậy nền tảng kinh tế quốc dân là nông nghiệp, thì toàn Đảng vẫn còn cách xa việc thống nhất tư tưởng.

Điều khiến ông lo lắng nhất chính là, rất nhiều nhân vật lãnh đạo có sức ảnh hưởng trong Đảng, về mặt chính trị thì kiên quyết đấu tranh với "phái Phàm là", nhưng trong xây dựng kinh tế lại có rất nhiều điểm chung với "phái Phàm là", mà lại trái ngược hoàn toàn với suy nghĩ của Châu Huệ.

Nguyên nhân khiến Châu Huệ không nắm chắc trong lòng, còn nằm ở chỗ những việc làm của ông vốn dĩ không có "cơ sở lý luận chỉ đạo tư tưởng chúng ta", ông hoàn toàn là "bị ép lên Lương Sơn", vì để không bị chết đói nên đành phải làm như vậy. Thế nên cảm giác danh không chính ngôn không thuận cứ đeo bám mãi không sao rũ bỏ được.

Ông cực kỳ hy vọng trong số các nhà lãnh đạo hoạch định quyết sách của Trung ương có ai đó có thể đứng ra nói một câu, điều này không những có liên quan đến sinh mệnh chính trị của bản thân, mà còn có liên quan đến việc liệu những người nông dân Trung Quốc có thể sống khá giả hơn một chút, có thể được ăn no bụng hay không. Thế nhưng, cho đến tận bây giờ vẫn chưa có ai công khai lên tiếng khẳng định khoán sản đến hộ. Chỉ có Trần Vân là nói: "Áp dụng các biện pháp tích cực, trước tiên ổn định 'đầu to' là nông dân này trước, khiến họ được nghỉ ngơi dưỡng sức…"

Khoán sản đến hộ có tính là biện pháp tích cực hay không? Trong lòng vẫn không có con số chính xác.

Chiếc xe ô tô chạy vào ngõ Đông Giao Dân. Nơi đây từng là nơi ở của Thân vương Ponnary của Campuchia.

Ông đã gặp lại vị lão thủ trưởng, lão lãnh đạo ngày xưa ấy.

Ông đến gặp vị lão lãnh đạo này vì hai lý do. Một là lão lãnh đạo hẹn ông đến xem bộ phim lúc bấy giờ được xếp vào hàng "phim nội bộ" có tựa đề *Trận chiến Roma*, hai là lão lãnh đạo hiện đang phụ trách Ủy ban Nông nghiệp, ông muốn bàn một vài suy nghĩ về vấn đề nông nghiệp.

Lão lãnh đạo nhiệt tình dẫn ông vào phòng chiếu phim nhỏ, hai người ngồi song song trên một chiếc ghế sô-fa lớn, phía sau là các nhân viên công tác bên phía lão lãnh đạo. Vừa ngồi xuống, bộ phim liền bắt đầu.

Chu Huệ là lần đầu tiên thưởng thức thứ "phim gia đình" này, không khí rất thoải mái, vừa xem vừa có thể tùy ý trò chuyện. Lão lãnh đạo thổi kéo đàn hát, cầm kỳ thi họa, là một tài tử nổi tiếng trong đảng, sống rất phóng khoáng, từng được Mao Trạch Đông sâu sắc tán thưởng. Trong "Cách mạng Văn hóa", ông bị Lâm Bưu, Giang Thanh cùng bọn chúng gán cho những tội danh "vô căn cứ", ném vào ngục tối, giam một mạch là tám năm. Dù chịu đựng đủ điều tra tấn, tình cảm dành cho Mao Trạch Đông trước sau vẫn vô cùng sâu đậm. Dẫu sao, trong các cuộc vận động chính trị trước "Cách mạng Văn hóa", ông vẫn luôn kiên định đứng về phía đường lối của Mao Trạch Đông, là kiểu "trung thần" mang đậm màu sắc truyền thống.

Tháng năm năm 1975, trong thời gian Đặng Tiểu Bình chủ trì công tác, vị lão lãnh đạo này bước ra khỏi ngục tối, nhưng "tội danh" thì không giảm đi chút nào, là do "Băng Hải Tư" đang quấy phá, bị đày xuống Học viện Khoa học Nông nghiệp Vũ Công, Thiểm Tây, thậm chí đảng tịch cũng chưa được khôi phục. Sau khi đập tan "Băng Hải Tư", Đặng Tiểu Bình, Lý Tiên Niệm lần lượt lên tiếng đề nghị để ông ra làm việc. Sau khi Hồ Diệu Bang đảm nhận chức Trưởng ban Tổ chức Trung ương, bộ hồ sơ đầu tiên ông tra cứu chính là của người này. Vài tháng trước, Trung ương họp giải quyết vấn đề Thiểm Tây, Hồ Diệu Bang đã lợi dụng thời cơ này tự tay viết thư gửi Trung ương, qua sự đồng ý lần lượt của Lý Tiên Niệm, Đặng Tiểu Bình và Diệp Kiếm Anh, mới xem như thực sự giành được "giải phóng".

Chu Huệ trò chuyện với vị lão lãnh đạo này, nói về những tai ương gánh chịu trong "Cách mạng Văn hóa", nhắc đến người bạn cũ Hồ Diệu Bang, nhắc đến các nhà cách mạng thế hệ đi trước như Đặng Tiểu Bình, Diệp Kiếm Anh, bình luận về phái "Phàm thị" Hoa Quốc Phong, Uông Đông Hưng vân vân, đều có rất nhiều điểm chung, thậm chí có thể nói là tâm ý tương thông. Thế nhưng, khi chủ đề chuyển đổi, không khí liền xuất hiện những biến chuyển vi tế.

"Mẹ kiếp, báo chí bây giờ thổi gió lạnh, phản đối bao sản đến tổ, lại càng không cần phải nói đến bao sản đến hộ,đúng là một lũ khốn kiếp." Một lão cán bộ từng trải qua năm tháng chiến tranh, từng tham gia "nông thôn bao vây thành thị" như Chu Huệ, hễ chửi thề là quen miệng buông ra, đôi khi chẳng hề hay biết, "Ê, anh có biết đây là chuyện do loại người nào làm ra không?"

Lão lãnh đạo nhìn lên màn ảnh, nửa ngày mới nặn ra một câu: "Xem phim đi."

Trên màn ảnh, chính là một đoạn phim người trần truồng nóng đến bỏng người. Đây là lần đầu tiên trong đời Chu Huệ tận mắt chứng kiến những khung cảnh khỏa thân này, đáng lẽ phải tò mò nhưng lại hoàn toàn không có hứng thú, trong đầu toàn nghĩ đến những gương mặt vàng vọt ở Nội Mông, những chiếc xương sườn trơ trụi, lồng ngực gầy guộc ấy...

"Mẹ kiếp, đám người này ngoài việc thổi gió lạnh ra, chẳng làm được chút việc cụ thể nào. Trăm họ không có cơm ăn có biết hay không?" Chu Huệ nhìn khung cảnh cung đình xa hoa trên màn ảnh, cơn giận càng bùng dữ dội: "Mấy ả mông trần này có thừa lụa là gấm vóc lại nhất quyết không thèm mặc, phía Trác Tứ Sơn kia, còn có Tứ Tử Vương Kỳ, tôi đi suốt một dọc đường, có bao nhiêu bách tính muốn mặc mà không có nổi một bộ quần áo, thiếu nữ mười sáu mươi bảy tuổi đến cái quần dài cũng không có mà mặc, cả nhà phải luân phiên nhau mặc. Giải phóng ba mươi năm rồi, học Đại Trại cũng mười mấy năm trời, rốt cuộc làm ra được cái tích sự gì? Đồng cỏ đang yên đang lành lại đem cày xới lên thành ruộng, tối đa thu hoạch được một vụ mùa rồi biến thành sa mạc. Tôi là người từ nông thôn ra, cần cù, tiết kiệm, thực tế là truyền thống tốt đẹp mấy ngàn năm của nông dân Trung Quốc, điều này thế giới đều công nhận. Nay học Đại Trại mười mấy năm trời, giương cờ đỏ ra đồng, làm nhiều làm ít, làm tốt làm xấu đều như nhau, điều này thực ra chính là trừng phạt sự cần cù, khen thưởng sự lười nhác, đánh rơi sạch sành sanh phẩm chất và truyền thống tốt đẹp mấy ngàn năm của người nông dân. Báo chí nhắm mắt nói lời nhảm nhí, tôi đi qua mấy chục công xã, sao chẳng thấy nổi một chỗ ca múa thái bình, những gì nhìn thấy chỉ là bám tàu hỏa đi tha hương cầu thực, mẹ kiếp, là tôi mù mắt hay đám khốn kiếp này mù mắt..."

Chu Huệ chợt im bặt. Đôi môi mấp máy vài cái, không thể thốt thêm lời nào nữa. Anh phát hiện lão lãnh đạo đã nghiêng người sang một đầu khác của ghế sofa, tựa vào tay vịn xem phim, thỉnh thoảng nhấp một ngụm trà, nhưng tuyệt nhiên không thèm liếc sang phía anh dù chỉ một cái nghiêng đầu, cứ như thể quên mất bên cạnh vẫn còn một kẻ "lải nhải", thích chửi thề là Chu Huệ.

Chu Huệ ngơ ngác gãi đầu, tưởng rằng mình đã phá hỏng không khí thoải mái khi xem phim nội bộ của lão lãnh đạo, đành phải ngậm miệng lại, ngoan ngoãn thưởng thức đám nam nữ ngoại quốc khỏa thân nửa khỏa thân kia. Bộ phim này, anh chỉ nhớ mỗi một cảnh "mông trần bỏng chết người", còn lại chẳng tài nào kể thêm được gì.

Hôm qua, Chu Huệ bị người ta mách nước: "Tối qua anh chửi bới cái gì thế? Vị lãnh đạo mời anh xem phim chính là người đã ký chỉ thị cho báo chí chỉ trích 'bao sản đến tổ', 'bao sản đến hộ' đấy..."

"Ái chà, tôi thật sự không biết mà, tôi tuyệt đối không cố ý mắng ngài ấy đâu..." Chu Huệ nghe xong cả kinh, chợt hiểu ra vì sao lúc chia tay lão lãnh đạo lại sầm mặt, không có lấy một lời hay động thái tiễn khách nào. Anh túm lấy mái tóc tuy bạc phơ nhưng vẫn cứng cỏi của mình, hối hận nói: "Phen này hiểu lầm lớn rồi!" Thế nhưng, anh cũng chẳng đi tìm lão lãnh đạo để giải thích, lại càng không nghĩ tới chuyện xin lỗi. Nghĩ đến những người nông dân ở Nội Mông, anh cảm thấy dù thế nào mình cũng không thể thốt ra những lời giải thích hay xin lỗi được.