Ngày 13 tháng 12 năm 1978.

"Về chính sách kinh tế, tôi cho rằng phải cho phép một bộ phận địa phương, một bộ phận xí nghiệp, một bộ phận công nhân nông dân, nhờ nỗ lực phấn đấu chăm chỉ đạt thành tích lớn mà có thu nhập khá hơn trước, đời sống khá lên trước..." Đặng Tiểu Bình dùng giọng điệu thận trọng nói, "Đương nhiên, ở Tây Bắc, Tây Nam và một số địa phương khác, sản xuất và đời sống quần chúng ở đó vẫn còn rất khó khăn, nhà nước nên từ các mặt dành cho sự giúp đỡ, đặc biệt là phải từ vật chất dành cho sự ủng hộ mạnh mẽ. Vùng xa xôi nghèo khó, khoán sản lượng đến hộ cũng có thể làm, không phải là không thể làm."

Nghe đến đây, Chu Đức cảm thấy lồng ngực bỗng nhiên thoáng mở ra, toàn bộ nỗ lực sau khi nhậm chức dường như đều đã có đền đáp. Ông đi dọc cầu thang xuống thêm mấy bậc, đuổi kịp Hồ Kiều Mộc.

Từ trước khi kiến quốc, "Nam Bắc nhị Kiều Mộc" hai vị tài tử lớn trong nội bộ Đảng Cộng sản này đã danh tiếng lừng lẫy trong nước. Nam Kiều Mộc là Kiều Quan Hoa; Bắc Kiều Mộc là Hồ Kiều Mộc, Chu Đức đều quen biết cả, đặc biệt là rất quen thuộc với Hồ Kiều Mộc từ lâu.

"Này, đồng chí Kiều Mộc," Chu Đức chào, "Bản kỷ yếu hội nghị công tác nông thôn là do anh soạn thảo, làm thế nào rồi?"

"Có chuyện gì thế?" Hồ Kiều Mộc mang theo chút cảnh giác liếc nhìn Chu Đức, biết vị lão đệ này thích vượt khuôn phép, gần đây lại càng không ít lần tung "pháo".

"Phát biểu của đồng chí Tiểu Bình rất đặc sắc, có một câu nên đưa vào trong kỷ yếu chứ."

"Câu nào?"

"Vùng núi xa xôi, khu vực nghèo khó có thể viết chuyện khoán sản lượng đến hộ lên không..."

"Không được, không được." Hồ Kiều Mộc lắc đầu, "Anh nghĩ quá đơn giản rồi."

"Này, đồng chí Tiểu Bình đều đã nói rồi mà..."

"Nói ở đâu chứ? Nói tại hội nghị Trung ương. Nếu mà viết vào văn kiện, thì không chỉ là vùng xa xôi nghèo khó nữa, thế thì sẽ càn quét toàn quốc đấy!"

"Chỉ cần bách tính bằng lòng, thì cứ càn quét thôi, có gì mà không tốt?"

Hồ Kiều Mộc vẫn lắc đầu: "Tôi nói cho anh biết, các anh muốn làm thế nào thì làm thế đấy, tôi không thể viết được. Câu này mà lên văn kiện, thì sẽ vỡ đê đấy!"

Chu Đức đành bất lực nhún vai, hứng thú có phần tụt xuống. Sau bài phát biểu của Đặng Tiểu Bình, ông đối với sản xuất nông nghiệp của Nội Mông đã có lòng tin và sự nắm chắc, nhưng ông đã không thỏa mãn với việc mình có thể buông tay làm, ông hy vọng từ nay có thể hình thành một loại "đại khí hậu" trong toàn quốc...

Bản kỷ yếu hội nghị công tác nông thôn không viết câu này, văn kiện hội nghị tổng phải có câu này chứ? Giấy trắng mực đen mang về, đối với việc giải phóng tư tưởng của cán bộ toàn khu sẽ khởi tác dụng cổ vũ lớn biết bao! Những tay bút biên tập văn kiện cũng ở Tân Tây Tân Xá (Khách sạn Kinh Tây), Chu Đức đã trở thành khách quen ở đó.

Người phụ trách Tân Hoa xã từng đưa văn kiện đã biên tập cho Chu Đức: "Này, anh xem trước đi."

Chu Đức chộp lấy văn kiện, nằm phịch lên giường rồi nóng lòng lật xem, ánh mắt vội vã lướt qua những dòng chữ. Đọc từ đầu đến cuối hai lần, một ngọn lửa giận không kìm nén được, vung cánh tay lên, văn kiện liền bị ném xuống sàn nhà.

"Các anh đã làm mất đi những thứ đặc sắc nhất rồi!" Chu Đức từ trên giường bật dậy, ông không tìm thấy bốn chữ "khoán sản lượng đến hộ", vẻ thất vọng lộ rõ qua lời nói sắc thái: "Các anh múa bút không viết, chúng tôi làm việc dùng hành động để viết!"

Một

Trong hội trường nhỏ của Khách sạn Kinh Tây đang chiếu phim. Theo chỉ thị của Đặng Tiểu Bình, một loạt phim ưu tú thập niên năm mươi, sáu mươi cũng giống như các nhân viên sáng tác của chúng lần lượt được giải phóng, trước tiên được đưa lên màn ảnh rộng ở đây.

Chu Đức ngồi ở vị trí góc tây nam. Tám năm tám vở kịch mẫu, ông cũng giống như nhân dân cả nước thực sự đã "ăn" đến phát ngán, giống như một người ăn đuôi cừu suốt tám năm, ngửi thấy mùi là khó chịu đến nổi da gà. Nay đổi khẩu vị, lại được nghe thấy âm thanh thân thiết xa xôi, nhìn thấy nhân vật và cuộc sống quen thuộc vừa ý, loại tinh thần vui sướng đó rất khó dùng ngôn từ để hình dung.

Có người từ cửa "vào cửa số chẵn" ở góc đông bắc đi vào, đứng sát tường mấy giây, để đôi mắt thích ứng với bóng tối.

„Thủ trưởng, xin đi theo tôi.“ Phục vụ viên bước lên dẫn đường.

„Đồng chí Chu Đức ngồi ở đâu?“ Câu hỏi đậm đặc hương vị Hà Nam.

„Là Triệu bí thư đấy à,“ Phục vụ viên nhận ra người đến là Tỉnh ủy viên thứ nhất tỉnh Tứ Xuyên Triệu Tử Dương, „Chiếu phụ đề gọi anh ấy ra nhé!“

„Đừng, tôi ngồi xem cùng anh ấy.“ Triệu Tử Dương nhỏ giọng nói, „Cậu giúp tôi tìm xem.“

Đi tới hai phục vụ viên, thì thầm mấy câu, một phục vụ viên biết vị trí đại khái của Chu Đức, dẫn Triệu Tử Dương vòng sang phía tây nam, chiếc đèn pin bọc vải đỏ cẩn thận chiếu rọi, một tay đỡ Triệu Tử Dương, áp sát tai anh ấy: „Ở ngay đằng kia, đi qua từ đây này...“

Mượn ánh sáng phản chiếu từ màn ảnh, Triệu Tử Dương nhìn thấy Chu Đức, ngồi xuống bên cạnh anh. Chu Đức giống như bị hồn phách cuốn đi bởi bộ phim, hoàn toàn không hề hay biết.

Có người chọc vào mạn sườn anh một cái.

„Ừm,“ Chu Đức quay đầu lại hoàn hồn, chuẩn bị kêu lên, thì bị Triệu Tử Dương dùng thủ thế ngăn lại. Bèn đè thấp giọng áp sát miệng qua hỏi: „Cậu tìm đến đây bằng cách nào thế?“

„Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã mà.“ Triệu Tử Dương dùng giọng điệu Hà Nam đặc trưng của mình thì thầm bên tai.

„Làm gì thế?“ Chu Đức nghiêng người sang một cơ thể, hai người liền thành tư thế "tai kề tai tóc sát tóc", rất thuận tiện cho việc thì thầm.

„Tán gẫu chút đi.“

„Ra ngoài á?“

„Ngay ở đây là tốt rồi.“ Triệu Tử Dương nháy mắt, „Đều đang xem phim cả, không ai chú ý chúng ta đâu.“

„Tán cái gì?“ Chu Đức nghiêm túc nhìn Triệu Tử Dương một cái. Khuôn mặt dài đó vẫn tuấn tú y như hồi năm xưa nhậm chức tại Địa ủy số 9, chỉ là có thêm vài phần lão luyện và thành thục. Cuộc sống năm xưa rất thần simili giống với "Bình nguyên du kích đội" chiếu trên màn ảnh.

Nhớ là mùa xuân đầu năm 1945, Đặng Tiểu Bình nhậm chức Bí thư quyền vụ Cục Phương Bắc, muốn đi Cục Bình Nguyên điều tra tình hình, điện báo đánh về Thái Nhạc, điều Ủy viên Địa ủy số 2 kiêm Bí thư Huyện ủy Sĩ Mẫn Chu Đức đi cùng.

Cục Bình Nguyên còn gọi là Cục Ký Lỗ Dự, lúc bấy giờ quản hạt khu vực rộng lớn phía tây Thiên Phố, phía đông Bình Hán, phía bắc Lũng Hải, phía nam Đức (Châu) Thạch (Gia Trang). Chu Đức theo Đặng Tiểu Bình đến Cục Bình Nguyên không lâu, được phân công đến Địa ủy số 6 nhậm chức Phó bí thư. Lúc đó Triệu Tử Dương nhậm chức Phó bí thư ở Địa ủy số 9, Vạn Lý nhậm chức Bí thư ở Địa ủy số 8, ba người cùng ở trong một khu vực chiến lược.

Giao tình giữa Chu Đức và Triệu Tử Dương bắt đầu từ giai đoạn đó, gặp mặt ở hội nghị thì khỏi phải nói, đánh du kích cũng thường hành động cùng nhau, ngủ chung một phòng, ăn chung một nồi cơm, thậm chí là y phục trang sức giống hệt nhau: trên người mặc áo dài vải đen, đầu quấn khăn trắng, nếu bị đám thanh niên nhỏ tuổi bây giờ nhìn thấy, sẽ hiểu lầm là "thổ phỉ". Bởi vì trong màn ảnh và kịch nghệ, thổ phỉ cũng ăn vận như thế. Điểm khác biệt là, Triệu Tử Dương là một tiểu hỏa tử xinh trai, tinh minh tháo vát, trong cuộc sống chuyện đắc ý thì nhiều, chuyện như ý thì ít; Chu Đức cường tráng đôn hậu, da ngăm đen thô kệch, từ nhỏ chịu nhiều trắc trở, chuyện như ý thì ít, chuyện đắc ý thì nhiều, thêm vào những vết đậu mùa do vận mệnh để lại trên khuôn mặt, thậm chí từng có ý niệm xuất gia lánh đời. Mang theo những dấu ấn khác nhau dưới thời niên thiếu bước vào đội ngũ cách mạng, tính cách tác phong của hai người cũng có điểm khác biệt. Triệu Tử Dương nhiệt liệt tiêu sái, càng là trước mặt mọi người càng phong thái phơi phới, rước lấy rất nhiều ánh mắt ngưỡng mộ; Chu Đức thiết thực quyết đoán, dám nghĩ dám làm, trong lời nói lúc thì bùng nổ như sấm, lúc thì toát ra một thứ u hưu nhạt nhòa mang theo mấy phần thương lương.

Hai con người này lại ở với nhau rất tốt, khoác lác tán gẫu thích xích lại gần nhau. Trước sau chiến thắng kháng chiến, hai người ở chung một phòng điền bảng đăng ký cán bộ, trao đổi cho nhau xem, Chu Đức lớn hơn Triệu Tử Dương mấy tháng, coi là lão đại.

„Tiểu Bình đã nói về việc khoán sản lượng đến hộ, Hoa Quốc Phong không hề nhắc đến một câu nào...“ Triệu Tử Dương thì thầm bên tai Chu Đức.

„Trong văn kiện không viết, mẹ kiếp!“ Chu Đức mắng trong cổ họng.

„Trong bài phát biểu của Kỷ Đăng Khuê cũng không nhắc đến nửa chữ.“

„Ông ấy làm quan to rồi mà,“ Giọng Chu Đức tuy nhỏ, nhưng ngọn lửa giận lại lớn, „Chúng ta không quen.“

Thực ra, Chu Đức và Kỷ Đăng Khuê năm xưa chính là làm Bí thư Huyện ủy ở cái Địa ủy số 9 của Triệu Tử Dương đó, Chu Đức còn từng giảng bài cho ông ta. Trong "Cách mạng văn hóa", Kỷ Đăng Khuê đã bị Mao Trạch Đông phá cách đề bạt vào Bộ Chính trị, từ đó về sau, hễ gặp Chu Đức là liền hờ hững không phản ứng, như kiểu không quen biết.

Trong đời sống chính trị của Trung Quốc, "khi giàu sang, chớ quên nhau" đã trở thành một thứ đức tính truyền thống, đó là vì đa số mọi người đều làm được. "Một người đắc đạo, gà chó cũng lên trời" rất dễ làm cho nên là bị phỉ nhủ; không quên tình nghĩa cũ, đặc biệt là không quên cấp trên trước đây mới là khó hơn; sợ nhất người cũ nhắc chuyện cũ, hình như nhắc chuyện cũ sẽ tổn hại đến hình ảnh và vị trí sau khi làm quan lớn. Cho nên, nếu nói rằng: "Ai đó làm quan to rồi, không quen biết người ta nữa", thì cái "ai đó" này trong mắt mọi người liền trở nên ảm đạm thấp kém đi rất nhiều.

Đương nhiên, thứ "đức tính truyền thống" này cũng mang lại rất nhiều phiền toái cho người làm quan. Thói quen xã hội và hiện thực, "giàu sang chốn thâm sơn lắm họ hàng xa", làm quan to rồi người tìm đến cũng nhiều, đối với những đại quan "thân làm quan không do mình" mà nói thì thực sự tiếp ứng không xuể, đắc tội không hết.

Tuy nhiên, Chu Đức cho rằng thái độ của Kỷ Đăng Khuê đối với mình không thuộc loại này.

„Này, lão huynh,“ Triệu Tử Dương lại chọc chọc Chu Đức, thì thầm bên tai nói, „Anh thấy chuyện khoán sản lượng đến hộ làm cho nó một phần mười thì thế nào?“

„Ừm, theo tôi nói thì cứ làm cho nó hai phần mười.“ Chu Đức cũng thì thầm nói, „Làm trước hai mươi phần trăm cũng chẳng sao cả.“

„Nhưng trên báo có người thổi gió lạnh đấy, anh bạn không cho bọn họ mấy phát pháo à?“ Triệu Tử Dương "thêm dầu vào lửa".

„Sao cậu lại tìm đến tôi?“ Chu Đức cười hỏi.

„Chúng ta ngồi chung một chiếc thuyền mà.“ Triệu Tử Dương lấy lòng bàn tay đè lên mu bàn tay, vỗ nhẹ vài cái lên mu bàn tay Chu Đức, vỗ khiến Chu Đức lòng nóng máu trào, sau này quả nhiên lại đại phóng pháo binh, rước lấy chút phiền phức, đó là chuyện sau này.

Vào thời điểm bước ngoặt về tư tưởng tuyến đường, chính trị tuyến đường và tổ chức tuyến đường của Đảng Cộng sản Trung Quốc, hoạt động móc nối ngầm của các bí thư tỉnh ủy đã phát huy tác dụng rất lớn, họ liên kết lại, trong khu vực mình trị vì một phương, bằng quyền lực và hành động chống đối, phản bác lại phái "Phàm là" và những kẻ "bảo thủ" tư tưởng chưa được giải phóng. Trên thực tế, loại móc nối này vào giai đoạn hậu "Cách mạng văn hóa", lúc khí diễm "Bè lũ bốn tên" đang hừng hực thì đã bắt đầu rồi, Triệu Tử Dương là một trong những điển hình.

Vào thời điểm "Phê Đặng, phản kích gió trời lật lại án hữu khuynh", Triệu Tử Dương đã từng khó xử đến mức đi bái phỏng Đặng Tiểu Bình.

„Cậu người này gan lớn thật đấy!“ Đặng Tiểu Bình phủ đầu một câu, „Rất nhiều người trốn còn không kịp, cậu ngược lại lại tự tìm đến cửa!“

„Chúng ta ngồi chung một chiếc thuyền mà,“ Giọng Hà Nam của Triệu Tử Dương cùng điệu Tứ Xuyên của Đặng Tiểu Bình đều phú hữu một thứ vận vị âm nhạc, „Là phúc hay là họa thì ai cũng không trốn thoát được.“

„Kiểm điểm qua cửa rồi chứ?“ Đặng Tiểu Bình đưa một chén trà qua.

„Có mấy vị thần đó canh gác, có thể để tôi dễ dàng qua cửa được sao?“ Triệu Tử Dương cười khổ.

„Đẩy lên người tôi chứ.“ Đặng Tiểu Bình hút sâu một hơi thuốc, lại cười một cách thoải mái, „Tôi đã nói từ lâu rồi, lão tử là kẻ điếc không sợ sấm đánh, lợn chết không sợ nước sôi.“

„Cùng lắm thì cách chức,“ Triệu Tử Dương nhún vai, „Tôi đã hơn năm mươi rồi, vô sở vị.“

„Mới hơn năm mươi đã bi quan rồi, tôi bảy mươi tuổi còn chẳng chịu thua đây này.“

Triệu Tử Dương nghiêng người qua thì thầm: „Trương Xuân Kiều tìm tôi để tìm hiểu về chuyện năm ngoái anh mời tôi ăn cơm, hỏi tôi có nhìn thấy bản ghi chép nói chuyện của Chủ tịch hồi tháng Năm năm ngoái trong Bộ Chính trị không? Tôi nói không có. Lại hỏi tôi có nghe anh kể chuyện Chủ tịch phê phán cái gọi là ‘Bè lũ bốn tên’ không? Tôi giả vờ hồ đồ nói ‘Bè lũ bốn tên nào?’ Tôi không biết gì sất...“

„Lão tử đã nói rồi, thì có thể làm gì nào?“ Đặng Tiểu Bình đập mạnh bàn trà?

„Hà tất phải tự chuốc phiền phức chứ.“ Đặng Tiểu Bình hạ thấp giọng nói, „Tôi đều không nhận trướng, cuốn sổ ghi chép đó tôi đã sớm lén đốt đi rồi...“

„Cái tên cậu này, quỷ quyệt lắm đấy!“ Đặng Tiểu Bình cười, „Ngoài mặt là đến cáo biệt, thực chất là thông báo tình hình, lập liên minh công thủ mà!“

„Hết cách thôi mà,“ Triệu Tử Dương xòe hai tay, „Bị bức đấy chứ.“ Anh đứng dậy cáo từ: „Tôi phải đi đây, tôi có nói gì đâu chứ!“

Trong đời sống chính trị, hễ đã lên "cùng một chiếc thuyền", những hoạt động loại này là không thể thiếu. Tóm "Bè lũ bốn tên" là thế, làm "khoán sản lượng đến hộ" cũng như vậy. Huống chi Triệu Tử Dương trước khi điều đi Tứ Xuyên, cũng từng làm việc ở Nội Mông khoảng một năm thời gian, chạy qua không ít kỳ huyện, làm "móc nối" lại càng danh chính ngôn thuận. Anh ta lại chọc Chu Đức một cái: „Này, anh cũng đi tìm nhiều người móc nối vào. Bản kỷ yếu hội nghị công tác nông thôn do đồng chí Kiều Mộc soạn thảo, đã phủ định bộ của Hoa và Kỷ, phủ định toàn quốc học Đại Trại...“

„Nhưng tôi cũng không thỏa mãn.“ Chu Đức lắc đầu đối diện với tai Triệu Tử Dương nói, „Tôi đã tìm Kiều Mộc rồi, bởi vì không có câu ‘khoán sản lượng đến hộ’ này.“

„Trong lòng có dòng này là được rồi.“ Triệu Tử Dương vỗ nhẹ lên vai Chu Đức, „Dưới đây vẫn là chúng ta quyết định lấy. Tâm chiếu bất tuyên, tâm chiếu bất tuyên...“

Hai

„Lư Sơn ngưu tầm ngưu mã tầm mã, Kinh Tây lại là ngưu tầm ngưu mã tầm mã.“

Chu Đức tự giễu cười thầm trong lòng, mang theo đầy lòng tin chú ý vị Bí thư tỉnh ủy An Huy có thân hình cao dài, xỏ lê đôi giày vải đen, lắc lư thân mình đi lại trong nhà hàng nhỏ. Quả nhiên, Vạn Lý đi thẳng tới chỗ anh, nghênh ngang ngồi xuống bên cạnh anh.

Mặc dù cuối kháng chiến họ cùng công tác ở một khu vực chiến lược, nhưng lại chưa từng trực tiếp giao thiệp qua, là dưới tình hình mới mà lên cùng một chiếc thuyền.

„Đồng chí Chu Đức, bài phát biểu đó của anh không tệ đâu nhé.“ Vạn Lý tùy ý chào hỏi, „Vừa mới đổ chút mồ hôi, gặp chút gió lạnh thổi ngược lại thì nguy to đấy!“

Người này tiểu tiết không câu nệ, đại sự độc đáo, người thường không thể sánh bằng. Chu Đức nhìn vạt áo mở tung một cách tùy ý của Vạn Lý, trong lòng đánh giá như vậy.

Mao Trạch Đông năm xưa đánh giá rằng: „Bắc Kinh có một Vạn Lý, ngày đi vạn dặm.“

Đặng Tiểu Bình ba mươi năm sau lại đánh giá rằng: „Cải cách của Trung Quốc là bắt đầu từ nông thôn, đồng chí Vạn Lý là người lập đại công.“

Vạn Lý là kiểu người không cam chịu tầm thường; hoặc là không làm, đã làm thì phải thật oanh liệt, có phát hiện, có phát minh, có đổi mới. Ông làm Bộ trưởng Xây dựng thành phố đầu tiên, liền làm "Mười đại kiến trúc" của thủ đô, cho đến nay vẫn sừng sững như bia tưởng niệm ở Bắc Kinh, được ca ngợi là "ngày đi vạn dặm"; ông nhậm chức Bộ trưởng Đường sắt, biến đường sắt thành đột phá khẩu để Đặng Tiểu Bình thực hiện trị phúc toàn diện chỉnh đốn, "đánh" Từ Châu, "chiến" Trường Sa, "chinh" Côn Minh, "lấy" Trịnh Châu... giành được uy danh "Xe lửa đúng giờ Vạn Lý hành"; ông nhậm chức Bí thư Tỉnh ủy An Huy, vào tháng 11 năm 1977 đã đi đầu đưa ra bản dự thảo "Quy định về một số vấn đề cải cách kinh tế nông thôn hiện nay", được gọi là "Sáu điều tỉnh ủy", thổi lên tiếng còi xung trận đầu tiên của cải cách nông thôn, tiếp theo đưa ra một loạt quyết định như "cho đất nông dân mượn", "liên sản kế thù", "khoán sản lượng đến hộ", trị hoãn một năm thì bắt đầu có đồng dao "Muốn ăn gạo, tìm Vạn Lý"...

Người làm việc khâm phục người làm việc, Chu Đức đặt bát cháo trong tay xuống, cười nói: „Đồng chí Vạn Lý, anh là người tiên phong đấy, chúng tôi chạy theo sau.“

Đúng lúc là buổi sáng điểm tâm, trong nhà hàng tràn ngập mùi hỗn hợp kiểu "Lục Tất Cư", "Vương Trí Hòa", "Phù Lăng trá thái". Vạn Lý gật đầu lịch sự với phục vụ viên mang điểm tâm tới, nhìn lại Chu Đức: „Cái tài liệu chuyên khảo nội bộ của chúng tôi anh xem rồi đấy, chính là nội tham của Tân Hoa xã nói rằng thù lao lao động nông nghiệp bắt buộc phải liên kết với sản lượng...“

„Ban đầu chúng tôi viết là ‘khoán sản lượng đến hộ’, cân nhắc văn kiện Trung ương có quy định ‘không cho phép chia ruộng làm ăn riêng, cũng không cho phép khoán sản lượng đến hộ’, liền đổi bốn chữ thành tám chữ: ‘Khoán sản lượng đến tổ, trách nhiệm đến người’ hoặc ‘Liên sản kế thù, trách nhiệm đến người’.“

„Trách nhiệm đến người rồi, còn lợi hại hơn cả đến hộ ấy chứ.“ Chu Đức cười hiểu ý nói.

„Anh là người hiểu chuyện.“ Vạn Lý cũng cười, „Người hồ đồ cứ tưởng khoán sản lượng đến tổ dù sao cũng không phải đến hộ, thế là cũng không đến gây phiền phức cho chúng tôi nữa.“

Vạn Lý uống hai ngụm cháo, dừng đũa hỏi: „Này, sự việc là thế, rốt cuộc gọi thế nào hay nói thế nào cho hay? Bây giờ cách gọi quá nhiều quá tạp, khoán sản lượng đến hộ, liên sản kế thù, ruộng trách nhiệm, đại bao cán... Chi bằng tìm một cách gọi chính xác hơn để thống nhất khẩu kính thì hay hơn.“

„Cách gọi khoán sản lượng đến hộ thì nhiều hơn, nhưng lại phạm kỵ,“ Chu Đức trầm ngâm nói, „Văn kiện nghiêm lệnh không cho phép...“

„Bách tính An Huy gọi là ‘đại bao cán’ thì nhiều hơn.“

„Gọi tên gì không quan trọng, quan trọng vẫn ở nội dung.“

„Bách tính huyện Phượng Dương chỗ chúng tôi có đoạn vè nói về nội dung của đại bao cán...“

„Phượng Dương, nơi ra đời từ khúc hoa cổ. Nói Phượng Dương, kể Phượng Dương, Phượng Dương vốn là chốn tốt lành. Từ khi xuất hiện một vị Chu hoàng đế, mười năm thì có chín năm mất mùa.“ Chu Đức cảm khái lắc đầu, „Vè do Phượng Dương xuất ra chắc chắn là rất sinh động và sâu sắc rồi.“

Vạn Lý dùng đũa gõ vành bát, đọc lẩm bẩm: „Đại bao cán, đại bao cán, đi thẳng một đường không rẽ ngoặt, bảo đảm của nhà nước, để dành đủ của tập thể, còn lại đều là của mình.“

„Hay!“ Chu Đức hô vang cổ vũ, „Vẫn là cách gọi của An Huy các anh hay, cứ gọi là ‘đại bao cán’, tôi bỏ cho các anh một phiếu.“

„Bách tính đối với lợi ích của ‘đại bao cán’ cũng có một đoạn vè.“ Vạn Lý hứng chí bừng bừng, nhấc đôi đũa rời khỏi vành bát, hạ xuống chiếc bánh bao trắng tròn vo tiếp tục gõ nhịp, miệng đọc niệm: „Đại bao cán, chính là hay, cán bộ quần chúng đều muốn làm. Chỉ cần làm ba năm năm, ăn lương cũ, đốt cỏ cũ, cá nhân giàu, tập thể giàu, nhà nước còn phải xây kho thóc!“

Đọc đến câu cuối cùng, đôi đũa của Vạn Lý đã chọc chiếc bánh bao trắng đó lên, giống như một người nông dân vui mừng sau vụ thu hoạch bội thu, cắn một miếng thật ngon lành vào chiếc bánh bao trắng, nhai ngấu nghiến.

„Một số cán bộ của chúng ta hồ đồ đến mức thực sự đáng sợ. Anh nói anh ta tư tưởng không giải phóng, chủ nghĩa bản bản, chủ nghĩa giáo điều đi, thực ra bản bản anh ta đọc không nhiều, giáo điều cũng chẳng nhớ được hai câu. Cứ khăng khăng đem khoán sản lượng đến hộ và chia ruộng làm ăn riêng nhập làm một, hai cái làm sao có thể giống nhau được?“ Chu Đức vừa dùng đũa gắp từng hạt đậu phộng muối cho vào miệng, vừa nhíu mày nói: „‘Chia ruộng’ dính dáng đến việc thay đổi chế độ sở hữu, ‘khoán sản lượng’ rành rành chỉ liên quan đến hình thức phân phối sản phẩm thôi, là một hình thức chế độ trách nhiệm liên sản kế thù, là muốn khơi dậy tính tích cực sản xuất của nông dân, chế độ sở hữu ruộng đất vốn dĩ không thay đổi. Thế mà một số cán bộ cứ ở đó hò hét lung tung, cái gì mà có lỗi với anh linh thiên đàng của Chủ tịch Mao, chẳng phải lời nhảm nhí thì là gì!“

„Hay làm ân huệ nhỏ, lời không đến ý, biến tướng làm ăn riêng, phản đối học Đại Trại...“ Vạn Lý ngắt quãng từng câu, vừa ăn vừa đếm những chiếc mũ trùm lên đầu ông ta; đếm một chiếc mũ nhỏ lại ăn một hạt đậu phộng, đếm đến những chiếc mũ lớn kiểu như "phục tích chủ nghĩa tư bản" thì ăn một hạt điều, cuối cùng cười nhạt một tiếng: „Lời người ta nói không đáng sợ.“

„Vấn đề cán bộ không giải quyết, chính sách hay đến mấy cũng thành công cốc.“

„Này, Tổng thư ký Hầu của chúng tôi đi thì thế nào?“ Chu Đức quan tâm hỏi. Vị Tổng thư ký Hầu này là cán bộ thời kỳ U Thái Trung chủ trì công tác ở Nội Mông, nguyên quán An Huy, Chu Đức vốn muốn giữ anh ta lại, nhưng anh ta cân nhắc sự thay đổi của tình hình, những việc làm dưới sự hướng dẫn của đường lối phương châm trước đây, trong tình hình mới khó tránh khỏi sẽ có người tìm mâu thuẫn. Để tránh phiền phức, chi bằng yêu cầu điều đi. „Nếu anh ta tiếp tục ở lại Nội Mông, vốn dĩ cũng có thể ở lại được, chứ chẳng có chuyện lớn gì cả.“

„Làm việc ở An Huy rất khá.“ Vạn Lý sâu sắc nói, „Cán bộ đảng viên chính là phải chấp hành phương châm, chính sách của Đảng chứ, cán bộ có sai lầm có lẽ ngược lại lại là cán bộ tốt thực sự, dám làm công việc đấy chứ; cán bộ không có sai lầm ngược lại có lẽ là cán bộ tồi tệ nhất, chiếm hố xí không đi ỉa, không làm công việc ấy chứ.“

„Này, đồng chí Vạn Lý, nói đến đây có một chuyện thương lượng với anh thế này.“ Chu Đức nhớ ra một chuyện, „Trước đây chỗ chúng tôi có một vị Giám đốc công an đi An Huy, nghe nói lần này xuống dưới Nội Mông rất quen với ông ấy, ông ấy cũng quen thuộc Nội Mông. Lần này tôi đến, các đồng chí Nội Mông đề nghị mời ông ấy về Nội Mông, vị này có chuyện gì không?“

„Chuyện thì có một chút...“ Vạn Lý nói, „Chấp hành đường lối lúc đó, ít nhiều gì cũng phải có chút chuyện.“

„Nếu là chuyện lớn, thì thôi; nếu là chuyện nhỏ, Nội Mông muốn ông ấy về công tác.“

„Có chút chuyện nhỏ, không có chuyện lớn đâu.“ Vạn Lý vui mừng nói, „Về Nội Mông thì còn gì bằng, các tỉnh cứ giao lưu cán bộ thế này, đối với Đảng đối với đất nước và bản thân ông ấy đều là chuyện tốt.“

„Vậy được rồi, cứ bảo ông ấy về Nội Mông tiếp tục làm Giám đốc công an đi.“ Chu Đức vét sạch chút cháo còn lại, đứng dậy nói: „Đồng chí Vạn Lý, sau này chúng ta còn phải giao lưu nhiều hơn.“

„Không chỉ có hai chúng ta đâu,“ Thần thái, khẩu khí của Vạn Lý đều mang ý nghĩa sâu xa, „Phải rộng rãi, từ Trung ương cho đến các tỉnh.“

Ông dùng tay vẽ một vòng tròn lớn nhất có thể.

Ba

Bóng tối loãng dần, ánh ban mai giống như một thứ ám thị thần bí đang từ từ gian nan mở rộng.

„Tuần dương hạm“ lại lao vào vùng hoang dã, người ngồi trên xe vẫn là vị Chu Đức đó, tùy tùng cũng chỉ có hai thư ký một cảnh sát. Phóng mắt nhìn tứ phía, vẫn là cảnh tượng thưa thớt bóng người, thần sắc lạnh lẽo ấy...

Tuy nhiên, cảm giác cô tịch dần phai nhạt.

Trong thời gian diễn ra Hội nghị toàn thể lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, các lộ "chư hầu", các vị "phong cương đại lại" hoạt động rất tích cực tiến hành móc nối rộng rãi, đây là sự thay đổi chưa từng có. Kể từ Hội nghị Lư Sơn năm 1959, các cán bộ lãnh đạo cao cấp liền có chút "tiếng gà tiếng chó nghe thấy lẫn nhau, già chết không qua lại với nhau". Cho dù là cùng ở Bắc Đới Hà "làm việc ở địa điểm khác", trước nhà sau nhà cũng ít có chuyện sang chơi; họp thì ngồi một phòng, họp xong mỗi người một ngả, sợ nhất là qua lại thành ra tội danh "tập đoàn", "câu lạc bộ" các loại.

Triệu Tử Dương, Vạn Lý, Nhậm Trọng Di, Trì Tất Khanh, Liêu Chí Cao, Giang Vị Thanh, Đàm Khải Long... những người phụ trách các tỉnh thành đã hình thành một cơ sở tổ chức "bước ngoặt", bảo đảm cho bước ngoặt về đường lối tư tưởng và đường lối chính trị do Đặng Tiểu Bình đề ra.

Một làn khói đậm bốc lên ngút ngát, Chu Đức kéo hé cửa sổ xe một đường hở, cái miệng không ngơi nghỉ lại liên tục hút thêm mấy hơi.

Cơn lạnh mùa xuân cắt da cắt thịt; lỗ kim to bằng cái đấu gió, ông siết chặt chiếc áo đại cán quân đội trên người, trên mặt lại là cảm giác nóng rát, hệt như hàng chục luồng đèn chiếu rọi vào.

Trong lúc Đại hội III Trung ương đang tiến hành, ông từng bị nướng cho một vố một cách khó hiểu, các phóng viên chĩa thẳng đèn chụp ảnh quay phim vào ông, làm nóng lên một trận lớn. Các phóng viên rất ít khi "phát thần kinh" với anh như vậy, một bộ mặt rỗ "đen thui" thì có gì mà chụp chứ? Ông tự giễu cợt trong lòng.

Thế nhưng, chưa đến mấy tiếng đồng hồ ông đã hiểu ra, trong chín Ủy viên Trung ương được bổ sung, ông cũng có tên trong bảng vàng.

Những phóng viên này, tin tức còn linh thông hơn cả người trong cuộc!

Nghĩ đến phóng viên mới phát hiện trên xe hôm nay có thêm một người phụ trách của "Nhân dân nhật báo". Làm đại sự quả thực không thể thiếu những ngòi bút này.

„Tình hình thiên tai Chiêu Mạc nghiêm trọng, nhìn thấy bách tính không đủ ăn, áo không che thân các anh không vội không thẹn không buồn sao? Nhiệm vụ cấp bách trước mắt, một là lương thực cứu trợ, hai là phải gieo trồng hoa màu, hạt giống không xuống đất thì sẽ xảy ra đại sự lớn đấy.“ Chu Đức nói với các cán bộ đảng viên ở Xích Phong đến động cả tình cảm, „Tôi tạm không nói các anh phải giải phóng tư tưởng chuyển đổi quan niệm, chó dứt đường cùng còn phải nhảy tường nữa là! Các anh muốn nói không kịp giải phóng, chuyển đổi, chẳng lẽ cũng không kịp nữa sao? Không có cơm ăn là sẽ có người chết đói đấy, có biết hay không?“

„Ai mà không vội chứ?“ Các cán bộ dang hai tay, „Nhảy tường cũng chẳng biết nhảy đi đâu nữa.“

„Khoán sản lượng đến hộ, trách nhiệm đến người. Buông tay để bách tính tự cứu lấy mình, đem tất cả những lệnh cấm thổi phồng của các anh thu lại tuyên bố vô hiệu đi!“ Chu Đức suýt chút nữa nổi trận lôi đình, kéo các cán bộ đi vòng quanh nông thôn, chỉ trỏ những mảnh đất hoang hóa: „Chia đi, chia cho bách tính, trách nhiệm nhất định phải đến người!“

Có cán bộ chỉ vào đám múa lúa xanh trên đồng lúa mì: „Đất hoang thì dễ tính, mạ xanh thì làm thế nào?“

„Mạ xanh cũng chia.“ Chu Đức tiện đà chốt hạ đưa ra quyết định, „Nửa đường xuất gia cũng có thể thành phật, chia mạ xanh cũng có thể thu về hoa màu tốt, còn hơn là không chia không ai quản, vứt bỏ hoa màu lên tàu hỏa đi ăn mày trốn chạy!“

Thế là "Nhân dân nhật báo" đăng một bài viết, tựa đề chính là câu nói đó của Chu Đức: "Nửa đường xuất gia cũng có thể thành phật".

Hành trình ngàn dặm, chân Chu Đức không dừng, miệng cũng không ngơi.

Ông hiểu rõ, ủy viên Trung ương này của ông không phải là chiếc bánh nhân thịt từ trên trời rơi xuống, mà là sự khẳng định và đề xướng đối với những gì ông nghĩ và làm sau khi nhậm chức. "Đại nhân Đặng" làm việc chính là không lộ son không lộ phấn mà làm nội dung thực tế, cho anh thiết thực.

„Tôi thấy chữ ‘bao’ có thể tiến vào thành phố đấy chứ.“ Chu Đức nói chuyện với các cán bộ thành phố Ô Lan Hạo Đặc, siết chặt hai tay lại, giống như tôm cá nhỏ mà nắm lấy những xí nghiệp nhỏ, nhà máy gia công nhỏ sắp sửa đóng cửa phá sản, „Nông thôn có thể bao, thành phố tại sao không bao? Không có quyền lợi trách nhiệm rõ ràng, tính tích cực thì không thể khơi dậy được. Chính sách này chính sách nọ, có thể khơi dậy tính tích cực, giải phóng lực lượng sản xuất chính là chính sách tốt; luận ‘mèo trắng mèo đen’ không phải là chủ nghĩa xét lại, là cầu thị thực tế, là chủ nghĩa Mác...“

Thế là, "Nhân dân nhật báo" lại đăng một bài viết: 《Chữ "bao" tiến vào thành phố》.

Từ đông sang tây, từ nam chí bắc, hành trình ngàn dặm ngoài ải, đi qua từng làng thăm từng hộ, thăm nghèo hỏi khổ, dùng hành động làm gương mẫu cho cán bộ các cấp.

„Thiên hạ có tội chém đầu, tội mắng mỏ, tội đánh đập, duy chỉ không có tội để người ta chết đói, ba tuổi mẹ tôi đã bảo tôi hiểu đạo rối lý này rồi, cán bộ của Đảng Cộng sản, lẽ nào lại không hiểu cái lý này?“

Sau khi đường lối đã được xác định, cán bộ chính là nhân tố quyết định.

Ông đốt ba ngọn lửa.

Bắt đầu từ Long Thái Trung, trước tiên lấy những cán bộ quân đội "ủng hộ phe tả" đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử, mở tiệc chiêu đãi, đánh trống khua chiêng tiễn họ trở về doanh trại, cơ quan chồng chéo cồng kềnh bỗng chốc trở nên gọn gàng hơn rất nhiều, các loại mâu thuẫn cũng lập tức giảm đi hơn nửa.

Đối với những cán bộ phất lên nhờ "Cách mạng văn hóa", nói nguyên tắc, nói chiến lược lại nói chính sách cũng tiến hành một đợt thanh lý triệt để.

Bước thứ ba chính là xây dựng kiện toàn các cấp ban lãnh đạo. Thời kỳ này cũng phải chú ý bước đi, trước tiên đem các lão cán bộ đều giải phóng ra, ổn định đại cục; sau đó tùy theo tình hình cụ thể, để những vị cao tuổi quá mức, quả thực không thích hợp tiếp tục công tác các lão nhân quang vinh thoái lui, rời khỏi những vị trí then chốt đó, đem những cán bộ ưu tú đã được lựa chọn trẻ trung sung sức, trung thành với đường lối do Đại hội III Trung ương xác định đề bạt bổ sung lên.

Lúc này, ưu thế đọc sách nhiều rộng lại lộ ra.

Chủ chính Nội Mông, ông liền bàn về lịch sử và anh hùng của dân tộc Mông Cổ, đó là những cuốn sách đọc từ gần ba mươi năm trước, tiện tay nhặt ra liền phát huy được tác dụng.

„Trách nhiệm tuyên truyền của các anh rất lớn đấy, những thứ hay ho có thể đi sâu vào lòng người trong thiên hạ hay không, rất quan trọng chính là dựa vào những tay bút như các anh.“ Chu Đức thong thả trò chuyện tâm tình với những kẻ múa bút, „Ngũ hổ thượng tướng của Lưu Bị, thiên hạ không ai không biết. Kỳ thực trong Tam Quốc, Bắc Ngụy, Đông Ngô, Tây Thục, Thục quốc là yếu nhất, ngũ hổ thượng tướng của Lưu Bị thực sự lợi hại thế lại cộng thêm Gia Cát Lượng, chẳng qua cũng chỉ chiếm cứ một mảnh đất Thục. Dân tộc Mông Cổ sùng bái chó, bốn vị đại tướng của Thành Cát Tư Hãn đều dùng chó để ban thưởng, tứ cẩu đại tướng này đông chinh tây chiến, thiết lập nên đế quốc đại địa kéo dài khắp Âu Á, trong lịch sử loài người không ai có thể sánh bằng, thế mà thiên hạ chẳng mấy ai biết đến, chính là trách nhiệm tuyên truyền. Các anh làm tuyên truyền ở Nội Mông, thì đừng vùi lấp công huun của tứ cẩu đại tướng, đừng gọi ngũ hổ thượng tướng chỉ có hư danh ở đó lộng hành...“

Một trận tâm tình trò chuyện, rất nhiều cán bộ tuyên truyền, bất kể người Mông Cổ hay người Hán, đều đi tìm 《Hoàng kim bí sử》, 《Mông Cổ bí sử》 về đọc.

„Không thể nói ‘nhất đại thiên kiêu Thành Cát Tư Hãn, chỉ biết giương cung bắn đại bàng’. Quả thực như vậy, ông ta không thể nào hoành hành khắp đại lục Âu Á được.“

„Đại lý ngày nào cũng nói, hôm nay không nói cũng thôi, hãy cứ nói về vị anh hùng dân tộc Mông Cổ Thành Cát Tư Hãn.“ Chu Đức nói với những cán bộ lãnh đạo các cấp mới cũ sắp nhậm chức và sắp bàn giao xuống đài, „Thiên hạ đại định, Thành Cát Tư Hãn đã nói ba điều với các công thần bộ hạ của mình, tôi thấy ba điều này đối với chúng ta ngày nay cũng có sự khải phát.“ Ánh mắt ông trước tiên lướt qua lần lượt những cán bộ trẻ trung sung sức sắp tiếp quản nhậm chức, „Điều thứ nhất, Thành Cát Tư Hãn nói, các anh đều làm quan rồi, không còn là người bên cạnh ta nữa mà là người của quốc gia, sau này việc sắp xếp công tác của các anh, thăng hay giáng, thưởng hay phạt đều do bộ phận nhân sự phụ trách, ta không thể nói thêm lời nào nữa, không thể làm loạn chế độ. Nhưng các anh đến cương vị rồi, phải báo cho ta biết, ta biết rồi, muốn tìm các anh cũng dễ tìm.“

Chuyện hôm nay tuy không thể đem chuyện mấy trăm năm trước ra áp dụng, nhưng trong đó có thể chịu sự khải phát là điều hiển nhiên. Không ít cán bộ tần tần gật đầu.

„Các anh đều là công thần, đã có cống hiến rất lớn.“ Ánh mắt Chu Đức lại quét qua lần lượt những lão cán bộ sắp thoái lui xuống. „Điều thứ hai Thành Cát Tư Hãn nói, là nói với những lão công thần tước vị cao mà không còn nhậm chức vụ đó nữa. Ông ta nói, theo quan chức của các anh chưa chắc đã có thể gặp lại ta thường xuyên nữa, nhưng hễ có đại điển, ta vẫn cứ mời các anh đến gặp gỡ một chút. Các anh sẽ đứng ở vị trí tôn quý nhất, ta muốn cùng các anh ôn lại chuyện cũ, để an ủi nỗi nhớ nhung, ta vĩnh viễn sẽ không quên công huun mà các anh đã tạo lập cho ta.“

Chu Đức nói đến đây, làm một thủ thế tóm tắt: „Điều thứ ba Thành Cát Tư Hãn nói, là nói nếu có cơ hội gặp mặt, các anh nhất định phải nói sự thật với ta, có gì nói nấy, giống như hồi chúng ta đồng sinh cộng tử đánh thiên hạ vậy. Mọi người nếu nhìn sắc mặt ta mà nói chuyện, thì ta sắp tiêu đời rồi! Ta tiêu đời, các anh cũng sẽ tiêu đời hết!“ Chu Đức nói đến đây, vô hạn cảm khái nói: „Các anh hãy nghe ba điều mà Thành Cát Tư Hãn nói xem, ông ta là kẻ ‘chỉ biết giương cung bắn đại bàng’ sao?“

Những cán bộ có diễm phúc được lắng nghe đoạn lời này, không ai không vì thế mà thổn thức cảm thán: Ví như đem chữ "Đại hãn" đổi thành chữ "ta" thành Đảng Cộng sản, ba điều này có rất nhiều nội dung đến nay vẫn còn áp dụng được.

„Các anh hãy đi xem Thừa Đức đi, làm việc ở khu vực dân tộc Thừa Đức không thể không xem.“ Chu Đức không biết chán giảng giải ở Tích Minh, ở Hô Minh, ở Triết Minh, „Chính sách của nhà Thanh đối với các dân tộc ít người không đơn giản, đặc biệt coi trọng dân tộc Mông Cổ, hơn nữa còn tôn trọng văn hóa của họ. Chúng ta có một số mặt còn cao minh hơn họ, có một số mặt vẫn không bằng họ. Tôi thấy văn chương và thư pháp của Càn Long hoàng đế, ông ta là người Mãn tộc, sự tạo nghệ về văn hóa Hán còn cao hơn cả tú tài cử nhân người Hán chúng ta nữa. Các anh làm việc ở Nội Mông, không biết tiếng Mông Cổ văn Mông Cổ làm sao có thể làm tốt công tác? Báo cáo của Thủ tướng Chu Ân Lai tại Hội nghị công tác dân tộc Thanh Đảo, cho đến nay vẫn không lay chuyển được, đáng tiếc là nhiều người chúng ta không làm theo. Hơi một tí là tả, hơi một tí là hữu; hơi một tí là chủ nghĩa đại Hán tộc, hơi một tí là chủ nghĩa ly khai dân tộc, then chốt là phải toàn tâm toàn ý phục vụ các dân tộc anh em...“

Có người nhắc nhở Chu Đức: Đối với cán bộ trẻ tuổi không nên đề bạt quá nhanh, hơn ba mươi tuổi đã bước vào ban thường vụ khu ủy tự trị là không thỏa đáng.

„Đồng chí, tôi hơn ba mươi tuổi đã từng đảm nhận chức Bí thư quyền vụ Tỉnh ủy rồi, chẳng lẽ thực sự giống như Cửu Công Lão Thái nói đời sau không bằng đời trước sao?“ Chu Đức ngữ trọng tâm trường nói, „Chúng ta phải học Tề Uy Vương nhận biết báu vật, không nên học Ngụy Huệ Vương không biết báu vật, nếu không thì quả thực là sắp ‘vô hậu ư! Ngô vô hậu ư’...“

Chu Đức lại tiện tay nhặt ra hai câu trong bài phát biểu của Mao Trạch Đông tại Lư Sơn năm 1959. Lời ông nói có phần hơi "đá lót đường phố"; thoạt nhìn tạp nhảm, thực ra có liên hệ nội tại, toàn bộ là một thể thiên thành.

(Chu Hiển Vương) năm thứ mười bốn, Tề Uy Vương Ngụy Huệ Vương hội điền ư giao. Huệ Vương viết: „Tề diệc hữu bảo hồ?“ Uy Vương viết: „Vô hữu.“ Huệ Vương viết: „Quả nhân quốc tuy tiểu, thượng hữu kính thốn chi châu, chiếu xa tiền hậu các thập nhị thừa giả nhị mai, khởi dĩ Tề đại quốc nhi vô bảo hồ?“ Uy Vương viết: „Quả nhân chi sở dĩ vi bảo giả, dữ vương dị. Ngô thần hữu Kiềm Tử giả, sử thủ Nam thành, tắc Sở nhân bất cảm vi khấu, tứ thập nhị chư hầu giai lai triều. Ngô thần hữu Bàn Tử giả, sử thủ Cao Đường, Triệu nhân bất cảm đông ngư ư hà. Ngô lại hữu Kiềm Phu giả, sử thủ Từ Châu, tắc Yến tế bắc môn, Triệu tế tây môn, đồ nhi tòng giả thất thiên dư. Ngô thần hữu Chủng Thủ giả, sử thủ đạo tặc, tắc đạo bất thập di. Thư tứ thần giả, tướng chiếu thiên lý, khởi đặc thập nhị thừa tai!“

Cuộc biện luận giữa Tề và Ngụy nhị vương về chữ "báu", Chu Đức đứng về phía Tề Vương, điều thú vị là, sau cuộc biện luận này, hai nước Tề Ngụy đã xảy ra "Trận chiến Lăng Môn" nổi tiếng trong lịch sử, kết quả, Tề Uy Vương lấy Điền Kỵ, Tôn Thắng làm "báu", đem Ngụy Huệ Vương lấy "hạt châu một tấc" làm "báu" đánh cho toàn quân bị tiêu diệt, đem con trai của Huệ Vương cũng bắt làm tù binh luôn. Cho nên Chu Đức tiện tay nhặt lấy câu "Kỳ vô hậu ư, ngô vô hậu ư..." ý nghĩa của nó há lại chỉ dăm ba câu là nói hết được?

„Ở đây có vấn đề quan niệm.“ Chu Đức trò chuyện với một số lão đồng chí ở Bắc Kinh, „Có người lấy việc không cử cử cán bộ không đề bạt người để làm bảng hiệu cho sự vô tư không tư tâm của mình. Kỳ thực loại người này đa số đều là những kẻ ích kỷ hẹp hòi...“

Chu Đức từng kể câu chuyện Khổng Tử "tiến hiền vi hiền" cho không ít người nghe.

Một hôm, Tử Cống hỏi Khổng Tử: „Người lớn hiện nay ai là người hiền đức nhất?“ Khổng Tử đáp: „Vẫn chưa phát hiện. Nói về quá khứ, nước Tề có Bào Thúc, nước Trịnh có Tử Bì.“ Tử Cống không hiểu: „Quản Trọng nước Tề hiện nay, Tử Tự nước Trịnh không được tính là người hiền đức sao?“ Khổng Tử nói: „Thế nào là hiền? Là tiến hiền vi hiền chứ, hay là tốn sức làm việc mới là hiền?“ Tử Cống nói: „Đương nhiên người tiến hiền là hiền rồi.“ Khổng Tử nói: „Phải đấy, Bào Thúc tiến cử Quản Trọng, Tử Bì tiến cử Tử Tự, cho nên mới là người hiền đức. Còn như Quản Trọng và Tử Tự, bọn họ chỉ là tự mình bỏ sức ra làm, chứ không hề nghe nói họ từng tiến cử cất nhắc vị hiền đức nào, sao có thể nói Quản Trọng và Tử Tự là người hiền đức chứ?“

Chu Đức làm quan, những cán bộ được ông cất nhắc, cấp sở bộ trở lên có mấy chục người, thành tích chính trị, thanh danh làm quan đều rất tốt. Cán bộ cấp cục, cấp xứ thì lại càng nhiều, có thể nói là luôn chú ý "tiến hiền".

Bốn

Hoa ngọc lan ngoài tường đỏ đã nở rộ từ lâu. Loài hoa này thanh thơm, cách hoa ba mét là có thể lĩnh hội cảnh giới "tập nhân".

Chu Đức đi dạo dọc theo Trung Hải. Đúng lúc hoàng hôn buông xuống, ánh tà dương mờ ảo; phóng mắt nhìn ra xa một chút, thơ của người xưa liền nhảy ra khỏi mặt nước:

Phỉ thúy tầng lâu phù thụ sao, Phù dung tiểu điện xuất ba tâm.

Trung Hải được khai phá vào thời Kim Nguyên, Nam Hải được khởi tạo vào đầu nhà Minh, triều Thanh nối liền với Bắc Hải thành "Tam hải", gọi chung là "Tây Hải Tử", được liệt vào vùng cấm uy nghiêm, trong viên hồ quang sơn sắc, cung điện lầu đài, cây cổ thụ mầm non, khí xuân ngập tràn. Sải bước bên hồ, lại là một thứ hưởng thụ khác, đặc biệt đối với các lão cán bộ như Chu Đức, ở đây có thể tìm kiếm dấu chân quá khứ, tìm lại âm thanh xa xôi...

Nơi này là nơi Mao Trạch Đông, Chu Ân Lai, Lưu Thiếu Kỳ, Chu Đức sinh sống và làm việc lâu dài, đồng thời cũng là nơi làm việc của Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Quốc vụ viện.

Chu Đức vào kinh, thích ở Trung Hải, không chỉ vì thuận tiện cho việc họp hành trình tusuc, mà còn vì ở đây có một bầu không khí chính trị suy ngẫm đại sự.

Giữa điện Cần Chính nơi Văn phòng Ban Bí thư Trung ương làm việc và vườn Phong Trạch nơi Mao Trạch Đông sinh sống, có một tứ hợp viện nhỏ, là một nhà khách nội bộ nhỏ, tiếp đãi các lộ "chư hầu", các phương "phong cương đại lại". Rất nhiều người không muốn ở đây, chê gò bó, không giống như ngoài cấm uyển có thể muốn làm gì thì làm. Chu Đức ngoài công việc ra, sở thích nghiệp dư bất quá là đọc sách đi dạo, đều là nội dung cấm uyển không cấm, cho nên mỗi lần vào kinh, phần lớn là gọi một cú điện thoại cho Cục Cảnh vệ Trung ương, đi thẳng vào Trung Hải.

Hai ngày nay Chu Đức rảnh rỗi là lại đi dạo, thực chất là "vận động đại não".

Nếu nói lần trước xem 《Chiến tranh La Mã》 bốc hỏa chửi mắng là không rõ tình hình, không biết đối tượng, lần này thì khác hẳn rồi. Triệu Tử Dương, Nhậm Trọng Di bọn họ đến chọc hỏa, ông vừa lầm bầm vừa phàn nàn: „Các anh cứ chọc cho tôi đắc tội người ta, ông ấy là lão thủ trưởng của tôi đấy...“

Ông thừa biết tính khí mình là cái ống pháo, nhưng hễ gặp lửa, vẫn không kìm được mà muốn phát nổ. "Nhân dân nhật báo" quanh dịp Tết đăng các quan điểm của ông như "Nửa đường xuất gia cũng có thể thành phật", thế nhưng đến ngày 15 tháng 3, đột nhiên đăng ở trang nhất một bức thư của bạn đọc 《"Tam cấp sở hữu, đội vi cơ sở" nên được ổn định》. Thư nói: „Dễ dãi lùi lại từ ‘đội vi cơ sở’, làm chia ruộng đến tổ, là xa rời quần chúng, không được lòng người,“ sẽ „làm rối loạn tư tưởng của cán bộ và quần chúng, đả kích tính tích cực của quần chúng, gây tổn hại cho sản xuất“...

Đặc biệt là "Lời biên tập" trước bức thư, khẩu khí khá lớn, hiển nhiên có lai lịch: „Đã xuất hiện những nơi chia ruộng đến hộ, khoán sản lượng đến tổ, nên quán triệt chấp hành đúng đắn chính sách của Đảng, kiên quyết chấn chỉnh cách làm sai lầm.“

Chu Đức trong lòng đã rõ mười mươi, kẻ bảo ông "chấn chỉnh cách làm sai lầm" chính là vị lão thủ trưởng đó.

Làm thế nào đây? Đại não của ông cũng có chút "đá lót đường phố". Hết Hội nghị Lư Sơn, lại đến Hội nghị toàn thể lần thứ ba Trung ương khóa XI; lúc thì nông dân Nội Mông, lúc thì lão lãnh đạo Trung Nam Hải năm xưa; trong chốc lát "Đại nhảy vọt", "Công xã nhân dân", trong chốc lát lại "Khoán sản lượng đến hộ", "Chia mạ xanh"...... Đâu là đúng đâu là sai?

Não đi, chân cũng đi, đã đi đến phía đông Hải tử. Không biết vì sao, thần tư bỗng nhiên bay đến cấm thành cách một con phố.

Cái "Tử Cấm Thành" có lịch sử hơn năm trăm năm đó, là cung điện hoàng gia lớn nhất thế giới. Trong mắt người đời sau, nó không chỉ là quần thể kiến trúc cổ vẹn toàn rộng mười lăm vạn mét vuông, mà còn là nội dung quan trọng của chế độ hoàng đế Trung Quốc. Ví dụ như tường đỏ ngói vàng, tảo tỉnh uốn lượn, cột gỗ sơn thếp vàng và "ngai vàng" chạm rồng sơn thếp vàng, tất cả đều là tượng trưng của hoàng quyền phong kiến, kẻ khác không dám mạo muội sử dụng. Cho dù anh là "cửu thiên tuế", cung điện cũng không dám xây trên đài nền vượt quá hai thước, chỉ có điện Kim Luan của vạn tuế gia mới là xây trên đài nền ngọc bạch ngọc cao sáu thước. Cung điện chia thành "ngoại triều" và "nội đình". Ngoại triều lấy ba đại điện Thái Hòa (điện Kim Luan), Trung Hòa, Bảo Hòa làm trung tâm, hai điện Văn Hoa, Võ Anh làm hai cánh văn võ, là nơi hoàng đế cử hành đại điển, triệu kiến quần chúng, hành sử quyền lực. Hoàng đế lên ngai, chim hạc bạc trước điện, đỉnh đồng, lò vàng đều bốc lên làn khói nghi ngút, bao quanh các hành lang cung điện; dưới thềm điện, chuông vàng, ngọc khánh, ống tiêu, sáo, tiêu, đàn cùng vang lên đồng thanh, văn võ bá quan quỳ lạy dưới đan trì hô ba lần vạn tuế; toàn bộ Tử Cấm Thành rực rỡ ánh hồng, muôn đạo hào quang vàng chói, đem tư tưởng lễ chế tông pháp phong kiến Trung Quốc và chí cao chí tôn của đế vương biểu hiện một cách triệt để. "Nội đình" lấy ba cung "Càn Thanh", "Giao Thái", "Khôn Ninh" làm chủ, phía đông phía tây mỗi bên có sáu viện, loại rộng lớn phồn tạp, tráng lệ hào hoa, thâm trầm bác đại ấy, không có cái nào không phải là bằng chứng cho uy quyền chí cao vô thượng của đế vương.

Tư tưởng và nội dung chủ yếu của thống trị phong kiến, đều có thể khái quát thành bốn chữ: Lập quân mục dân.

Nhìn bao quát lịch sử phong kiến hơn hai ngàn năm của Trung Quốc, bất kể là "Bách gia tranh minh" hay "Độc tôn Nho thuật", duy chỉ có điểm "lập quân mục dân" là không có dị nghị, ngay cả Hải Thụy vì dân kêu oan và "Bao Thanh Thiên" được bách tính tưởng tượng lý tưởng hóa, cũng sẽ không vượt qua lôi trì của "lập quân mục dân". Bốc Thức được nhắc đến ở văn trước, ông ta có thể đặt nước trước nhà, công mà quên tư, thế nhưng lại kiên định tin tưởng "lập quân mục dân".

„Thượng vu thị dĩ thức chung trưởng giả, nãi triệu bái thức vi trung lang... Thức bất nguyện vi lang, thượng viết: ‘Ngô hữu dương tại thượng lâm trung, dục lệnh tử mục chi.’ Thức tức vi lang, bố y trung khiêu nhi mục dương, tuế dư, dương phì tức, thượng quá kỳ dương sở, thiện chi. Thức viết: ‘Phi độc dương dã, trị dân diệc do thị dã.’“

Vị Bốc Thức "cảnh giới tư tưởng cao", không muốn làm quan này, thà đi làm người chăn cừu. Khi hoàng đế khen ngợi ông ta chăn cừu rất giỏi, ông ta nói với hoàng đế, trị dân cũng là một đạo lý như vậy.

Bất kể nhà chính trị có muốn "toàn tâm toàn ý phục vụ nhân dân" thế nào đi nữa, chỉ cần là "lập quân mục dân", ông ta có nỗ lực thế nào cũng không thể thay đổi sự thật khách quan "quân quý dân khinh". Hơn một ngàn năm nay, bách tính Trung Quốc sợ nhất là hôn quân, mong mỏi nhất là minh quân, y như con cừu non gửi gắm hy vọng vào người chăn cừu nhân hậu, lý trí, cần cù...

Chu Đức am hiểu quốc tình dân tình hiểu rằng, thế giới ngày nay, không "lập quân", không cần quyền uy, không cần trung tâm là tuyệt đối không được, nhưng quan niệm "mục dân" thì tuyệt đối không thể không đổi. Bài học "Đại nhảy vọt" và "Công xã hóa nhân dân" thậm chí bài học "Cách mạng văn hóa" khắc cốt ghi tâm. Đặng Tiểu Bình nhìn thấu điểm này, đề xuất dân chủ hóa đời sống chính trị quốc gia, dân chủ hóa quản lý kinh tế, dân chủ hóa toàn bộ đời sống xã hội; đề xuất phải bảo đảm từ chế độ để toàn dân thực sự hưởng thụ quyền lực quản lý đất nước thông qua các hình thức dân chủ hữu hiệu khác nhau, hưởng thụ các quyền công dân, từng bước từng giai đoạn sáng tạo ra chế độ dân chủ cao hơn, thiết thực hơn dân chủ của các quốc gia tư bản chủ nghĩa phương Tây...

Chu Đức dừng bước, phía trước đã là Nam Hải Doanh Đài, Quang Tự đế người ủng hộ biến pháp sau khi biến pháp Mậu Tuất thất bại, liền bị giam cầm tại đây.

„Phải chủ nghĩa cách mạng cộng chủ nghĩa cải cách... Chỉ cải cách thì không được. Phải cách mạng, phải cải cách dưới tiền đề cách mạng.“

Đây là những lời Đặng Tiểu Bình đã nói với ông tại Tây Sơn vào sáng ngày 19 tháng 7 năm ngoái, trong đó đặc biệt nhấn mạnh phải giao quyền tự chủ cho xí nghiệp và nông dân. Sau bài phát biểu này, ông liền tái xuất sơn đi về Nội Mông.

Chu Đức không đi vào Doanh Đài, quay người bước về hướng điện Cần Chính.

„Vẫn phải có một cuộc cách mạng tư tưởng, chuyển đổi quan niệm thôi!“ Chu Đức phát ra một tiếng nói từ tận đáy lòng hướng về mặt nước gợn sóng lăn tăn.

Trong Hoài Nhân Đường, những chiếc ghế sô-lông được kê vòng tròn; trên bàn trà, mỗi người một chén thanh trà. Hội nghị công tác Trung ương quy mô nhỏ đang tiếp tục.

Hồ Diệu Bang chủ trì hội nghị, lắng nghe báo cáo tình hình từng tỉnh một, ánh mắt thỉnh thoảng liếc về phía Chu Đức một cái, không khỏi lo lắng.

Chu Đức ở nhà khách nhỏ, ba bữa một ngày đều dùng bữa tại bếp ăn nhỏ của Ban Bí thư Trung ương bên điện Cần Chính này, trên bàn cơm thường hay trò chuyện với Hồ Diệu Bang. Suy nghĩ và tâm trạng của ông thế nào Hồ Diệu Bang nắm rõ hơn ai hết, chỉ sợ ông đem tâm trạng mang đến hội nghị.

Huống chi, Triệu Tử Dương và Nhậm Trọng Di lại ngồi ngay bên cạnh Chu Đức, tất sẽ không tránh khỏi việc gây ra chút "tiểu động tác". Cái ống pháo kia sắp bị châm lửa rồi...

„Đồng chí Chu Đức nói chút đi chứ,“ Nhậm Trọng Di chọc khuỷu tay Chu Đức. „Ở dưới chúng ta trò chuyện rất hay, anh rất có kiến giải, nói cho mọi người nghe ở hội nghị thì càng hay hơn...“ Triệu Tử Dương, Trì Tất Khanh phụ họa theo, Vạn Lý cũng đang gật đầu. Hồ Diệu Bang làm một động tác tay: „Đồng chí Chu Đức cứ thảo luận đi, cứ nói về Nội Mông đi.“

“Bây giờ không phải chuyện gì khác, mà là không có cơm ăn. Báo chí thổi gió lạnh, nói chúng ta đầu dê bán thịt chó, nói không thể cái gì cũng cổ vũ tính tích cực sản xuất, cái gì cũng đề xướng, tôi không cho là thế. Có thịt chó ăn vẫn hơn là chết đói chứ? Cậu thà gọi bách tính chết đói cũng không cho phép họ ăn thịt chó? Đây gọi là chủ nghĩa Mác-Lê-nin gì? Phương pháp này hay phương pháp kia, phương pháp gì có thể khiến sản xuất tiến lên, có thể khiến bách tính ăn no bụng mới là phương pháp tốt.” Chu Huệ ban đầu nói chậm rãi trầm trầm, nhưng giọng khàn khàn đó đang dần cao lên, “Báo chí có thể phê bình chúng ta, trước đây chúng ta chính là dưới sự lãnh đạo của các cậu, bây giờ tôi vẫn dưới sự lãnh đạo của cậu, bắt đầu từ Đại Nhảy Vọt, tôi ở dưới sự lãnh đạo của cậu, làm theo lời cậu nói, mấy cái đại biện mà thôi, đại biện sắt thép, đại biện nông nghiệp, đại biện nhà ăn. Đại biện sắt thép, ‘lưỡng tiểu vô địch’, tiểu thổ quần tiểu cao lô sao mà chín mươi triệu người lên núi, cây cối bị thổi trụi, sắt đều đập đi để luyện sắt, luyện ra một đống xỉ lò phế thải, bài học này không cần tiếp nhận sao, khắp núi khói đen mịt mờ, lương thực thối rữa ngoài đồng không ai thu hoạch; thói hư vinh trùm lên, vệ tinh phóng càng ngày càng cao, khoác lác thổi càng ngày càng lớn, nông dân ăn nhà ăn, uống cháo loãng, sau đó đến cháo cũng không có mà uống, chết đói bao nhiêu người nào. Chỉ huy mù quáng, mệnh lệnh cưỡng ép, người trồng trọt không quản được chuyện trồng trọt, việc này còn có thể làm tốt sao? Lúc đó liền cắm cờ trắng cho Hồ Nam chúng ta, loa phóng thanh lớn ở nơi giao giáp hai tỉnh chĩa vào chúng ta mà hô, mắng khó nghe làm sao! Bây giờ lại muốn làm bộ đó, tuyên truyền trên Nhân Dân Nhật Báo những thứ đó có ý nghĩa gì? Rốt cuộc là ai đang làm rối loạn tư tưởng, lại là ai đang làm tổn hại tính tích cực của quần chúng, gây ra nguy hại cho sản xuất……”

Khuôn mặt Chu Huệ bắt đầu đỏ bừng, càng nói tiếng càng cao, lời lẽ càng gay gắt. Hồ Diệu Bang tay phải liên tục vỗ bàn trà: “Ấy ấy, đừng đừng, đừng thế, mâu thuẫn nội bộ nhân dân nha, đây là mâu thuẫn nội bộ nhân dân nha……”

“Tôi cũng biết là mâu thuẫn nội bộ nhân dân, tôi cũng không nói là mâu thuẫn gì khác.” Chu Huệ dằn lại cảm xúc, khôi phục lại tông giọng trầm chậm ấy, hồi tưởng lại “Đại Nhảy Vọt”. Bài học của “Công xã hóa nhân dân”, hồi tưởng lại bài học của Hội nghị Lư Sơn, lại bàn về hiện trạng và tình thế của sản xuất nông thôn và nông nghiệp “ngày nay”. Cuối cùng, mang theo mấy phần ngữ khí hào sảng bi tráng mà nói: “Coi như tôi thay mặt nhân dân xin mệnh một lần nữa đi, không giày vò nổi nông dân nữa rồi, đất nước không giày vò nổi nữa rồi, đừng hở một chút là đội mũ, đem quyền lực sản xuất kinh doanh trả lại cho nông dân. Đừng tiếp tục ra mệnh lệnh cưỡng ép nữa, cho ‘bao sản đáo hộ’ nhập hộ khẩu đi, tôn trọng sự lựa chọn của nông dân, đói bụng đi ăn mày không phải là tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội đâu……”

Hôm sau, Tập Trọng Huân đến thăm Chu Huệ, đưa một bản tóm tắt nội bộ cho ông xem.

“Cái này Ủy viên Bộ Chính trị mới được xem……” Chu Huệ có chút do dự, ngay lập tức lại hiểu rõ nguyên nhân, bởi vì bên trên có bài phát biểu của ông tại Hội nghị công tác Trung ương.

“Đồng chí ×× xem bài phát biểu của anh, đã viết một bức thư cho Trung ương.” Tập Trọng Huân ra vẻ khó xử nói, “Ý kiến của cậu ấy đối với anh khá lớn, muốn tranh luận với anh trước mặt toàn quốc toàn đảng……”

Chu Huệ dẫu có sự chuẩn bị tư tưởng nhất định, cũng không ngờ sự việc lại náo lớn thế này, cau mày nói: “Vậy phải làm sao đây? Cậu ta muốn tranh luận thì tôi đành phải biện luận cái đạo lý này thôi, tôi cho rằng những điều tôi nói là lời thật.”

“Anh nói là tình hình thực tế, có điều…… Thôi, ý kiến của tôi là đừng náo loạn nữa, Ban Bí thư cũng là ý kiến này.” Tập Trọng Huân tỏ thái độ đồng cảm với Chu Huệ, dĩ hòa vi quý mà nói: “Vẫn là nói chuyện đoàn kết thôi, nội bộ đừng lại nổi mâu thuẫn.”

“Cậu nói phải làm sao?” Chu Huệ nhìn chăm chăm Tập Trọng Huân.

“Gọi một cuộc điện thoại,” Tập Trọng Huân chớp chớp mí mắt, hất cằm về phía chiếc điện thoại, “Chiến hữu cũ mấy chục năm rồi, cậu ấy cũng là cấp trên cũ của anh, anh cứ tạo tư thế cao thượng đi, nói hai câu là qua chuyện, sau này đừng náo loạn nữa.”

“Các cậu đều làm người tốt, chỉ có tôi làm người xấu.” Chu Huệ lẩm bẩm cầm lấy điện thoại, bấm số: “Đồng chí XX, tôi Chu Huệ đây. Nghe nói anh có ý kiến với tôi, tôi thấy thế này đi, khi nào chúng ta gặp mặt trò chuyện, tâm sự, anh thấy thế nào?”

“Được thôi,” đối phương dẫu sao cũng là lãnh đạo cũ, nói chuyện còn khách khí, “Sau này gặp mặt rồi nói tiếp.”

Sau đó gặp mặt không ít, nhưng lại chẳng nói với nhau một câu nào nữa, đối mặt bước qua, cùng lắm là gác đầu chào nhau một cái, rồi tản ra như người qua đường.

Ngược lại, với những cán bộ thất thế xui xẻo kia thì lại có thể thổ lộ tâm tình, nói những lời thật lòng.

Sau một bận đi cơ sở, họp hành không ngày đêm, Chu Huệ với dáng người lùn đậm dễ khiến người ta liên tưởng đến Napoleon cuối cùng cũng kiệt sức phải nhập Bệnh viện Bắc Kinh. Đây chính là khu bệnh viện cán bộ cao cấp nơi mà hai năm trước ông từng bị chặn ở cửa và nổi trận lôi đình.

Nay khác xưa, ông nhận được sự tiếp đón nhiệt tình và điều trị chu đáo.

Trong khu bệnh viện còn ở một người bạn xui xẻo, nguyên Bí thư thứ nhất Tỉnh ủy Hà Nam Lưu Kiến Huân. Do những vấn đề trong “Cách mạng Văn hóa”, ông bị “cạo trọc đến cùng”, thể lực cũng suy sụp, vào Bệnh viện Bắc Kinh, thui thủi lạnh lẽo, xung quanh bóng người thưa thớt, một cảnh chiều hôm thê lương.

Sự đến nơi của Chu Huệ mang lại chút hơi ấm cho buổi chiều tà lạnh lẽo của ông ấy. Không cần tránh hiềm nghi, vẫn như xưa túm tụm lại một chỗ, trò chuyện trên trời dưới đất cộng thêm bách nghệ trăm nghề.

Thay đổi cũng có.

Hai mươi năm trước, Lưu Kiến Huân đắc ý xuân phong trên Lư Sơn, Chu Huệ vừa gặp đã mắng: “Lưu Kiến Huân nha, mẹ kiếp anh vừa muốn làm đĩ vừa muốn lập đền thờ; vệ tinh anh cũng phóng rồi, lại gọi một điện thoại nói lời thật nữa……”

Lưu Kiến Huân vô cùng xúc động: “Tôi gặp vận đen, họ hàng thân thích bạn bè cũ tránh còn không kịp, hiếm có anh đắc ý xuân phong mà không quên tình cũ……”

Chu Huệ vội xua tay: “Đừng nói thế, con người là có qua có lại. Trên Lư Sơn tôi gặp vận đen, anh đối với tôi rất tốt, giống như một người bạn.”

Lưu Kiến Huân lắc đầu: “Tôi rốt cuộc đã bị đâm ba dao ở Hà Nam thế nào, tội ác tày trời gì? Mà đối xử với tôi như thế……”

“Thôi, nghĩ thoáng ra đi,” Chu Huệ khuyên nhủ, “Việc gì cũng có bầu không khí của nó, không phải là cô lập. Tôi ở Lư Sơn thì có mấy ai để ý? Càng không cần nói tới thấu hiểu. ‘Cách mạng Văn hóa’ đã tổn thương bao nhiêu người, nỗi oan ức của họ lại đi nói với ai? Quay đầu ngẫm lại, cán bộ của Đảng Cộng sản ai từng không bị chỉnh đốn, ai lại chưa từng chỉnh đốn người khác? Quá khứ làm chính là không nhận người thân, triết học đấu tranh mà.”

Lưu Kiến Huân trầm mặc cười khổ một lát, nói: “Nói cho cùng thì bến tàu lớn không sao, bến tàu nhỏ chết chìm thôi.”

Chu Huệ cũng cười ông ấy. Hiểu Lưu Kiến Huân con người này, đi giang hồ, chạy bến tàu, bách nghệ trăm nghề, nghĩa khí huynh đệ kiểu gì cũng có một bộ, lời nói cử chỉ rất quen thuộc mà sẽ mang ra một số thứ. Năm đó Chủ tịch Mao đi thị sát khắp miền Nam Bắc, chính là lúc sùng bái cá nhân trong thời kỳ “Cách mạng Văn hóa” náo động dữ dội nhất, dọc đường đi, tất cả các cán bộ chưa từng yết kiến trước đó, hoặc là “kích động vô cùng”, hoặc là sợ hãi khôn nguôi, duy chỉ có Lưu Kiến Huân, báo cáo tình hình Hà Nam, nghênh ngang ngồi đối diện Mao Trạch Đông, vừa nói vừa xắn ống quần lên, lộ ra hai cái chân, giày cũng xỏ ngập gót, Dương Thành Võ đi cùng Mao Trạch Đông cứ nhíu mày hoài, anh ấy quen với đời sống nghiêm túc của quân nhân, dùng ánh mắt tần tình nhắc nhở Lưu Kiến Huân, Lưu Kiến Huân hoàn toàn không hay biết, thế mà lại khoanh chân lên, hai tay vừa xoa bàn chân, vừa phàn nàn tình hình quá hỗn loạn, không kiểm soát nổi.

Nói khách quan, Lưu Kiến Huân dù có lỗi gì đi nữa, con người vẫn rất bản chất, không có nhiều sự quỷ quyệt hư giả như thế.

“Bắt ‘Bè lũ bốn tên’, Hoa Quốc Phong và Uông Đông Hưng vẫn có công.” Chu Huệ nói một câu công đạo thay cho “bến tàu lớn”.

“Tôi vào Bệnh viện Bắc Kinh cũng không dễ dàng, tình hình bên ngoài lại càng mù tịt hoàn toàn.” Lưu Kiến Huân uyển chuyển bày tỏ hy vọng muốn biết một chút tình hình của Hội nghị toàn thể Trung ương lần thứ 11.

Lưu Kiến Huân nghe đến ngây người, vẻ hụt hẫng, bâng khuâng thường xuất hiện ở một nhân vật chính trị rời khỏi sân khấu chính trị hiện rõ trên khuôn mặt. Trầm mặc hồi lâu, ông đau xót nói: “Ầy, lão đệ à, sao lần này tôi lại ngã một cú đau thế này chứ?”

Chu Huệ nghĩ ngợi, xích người lại gần: “Lão đại, anh đã đặt cược toàn bộ vốn liếng vào người Chủ tịch rồi……”

Lưu Kiến Huân sững sờ, không vui nói: “Lão đệ anh bây giờ lại nói câu này rồi, khi Lão nhân gia còn sống, ai mà chẳng bám sát Lão nhân gia, lịch sử Trung Quốc đã kiểm nghiệm rồi mà……”

Chu Huệ giơ tay ngắt lời: “Anh nói thế cũng là chủ quan rồi, Hội nghị Lư Sơn nếu tôi bám sát, xuống núi tôi đã là Bí thư thứ nhất Tỉnh ủy.”

Lưu Kiến Huân lại sững sờ, hơi thẹn thùng: “Đó là……” Ông ngẫm nghĩ một lát, lại không phục nói: “Nhưng mà, có mấy ai không bám sát? Bắt đầu từ Đại cách mạng, đến Tỉnh Cương Sơn, đến Diên An, cho đến chiến tranh giải phóng, sự thật đều chứng minh sự đúng đắn của Lão nhân gia. Bài xích Lão nhân gia, không theo Lão nhân gia, cách mạng liền thất bại, liền chịu tổn thiệt. Đây chẳng lẽ không phải sự thật? Ở Khu Xô Viết Trung ương, Chủ tịch thường là thiểu số, nhưng chân lý lại ở trong tay ông ấy……”

“Cái anh nói là sự thật đó. Chủ tịch từng nói một câu: Quần chúng mới là anh hùng đích thực. Câu này hiểu thế nào?” Chu Huệ không đợi Lưu Kiến Huân trả lời, lại tiếp tục nói tiếp: “Bây giờ cuộc thảo luận về tiêu chuẩn chân lý đã có manh mối, đại đa số mọi người đều kiên trì thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất kiểm nghiệm chân lý, cực thiểu số người vẫn kiên trì có hai tiêu chuẩn, nói phàm là quyết định và chỉ thị do Chủ tịch Mao đưa ra cũng là một tiêu chuẩn. Nếu theo logic của anh, vậy nếu anh ở trên đài, cũng sẽ kiên trì quan điểm ‘hai cái phàm là’ thôi.”

Lưu Kiến Huân trầm ngâm không nói.

Chu Huệ cười nói: “Lão đại à, là thực tiễn kiểm nghiệm sự đúng đắn của tư tưởng Mao Trạch Đông, chứ không phải ngược lại.” Ông thở dài một hơi đầy cảm thán vô hạn, “Này, tôi nói anh đặt cược tất cả vốn liếng vào Lão nhân gia, anh không phục. Trung Quốc có câu cổ ngữ: Thuận lòng dân thì thịnh, trái ý dân thì vong. Thời kỳ Khu Xô Viết Trung ương, Chủ tịch nhiều lần rơi vào cảnh cô độc cô lập trong tập đoàn lãnh đạo của Đảng, ông ấy từng nói với tôi, có đến tám chín lần, có mấy lần còn suýt bị chém đầu. Tại sao ông ấy dám kiên trì? Bởi vì ông ấy nhìn thấu bản thân mình trong đảng viên quần chúng, trong đông đảo cán bộ chiến sĩ Hồng quân và nhân dân toàn quốc, ông ấy không phải là thiểu số, mà là thuận lòng dân, hợp ý dân. Không có điểm này, dù cho anh là thiên tài tuyệt thế, vĩ tài, tài năng chấn động thế gian cũng sẽ phạm sai lầm, gặp phải thất bại. ‘Bè lũ bốn tên’ thế lực lớn như vậy, trong Bộ Chính trị, trong Ủy ban Trung ương, anh lay chuyển được chúng sao? Một sớm lật nhào, dựa vào chính là lòng dân ý dân; Đặng Tiểu Bình ba nổi ba chìm đánh không đổ, dựa vào cũng là lòng dân ý dân. Ngay cả Đường Thái Tông còn biết ‘nước có thể chở thuyền, cũng có thể lật thuyền’, chính là nói từ ý nghĩa này, Chủ tịch Mao đã dặn đi dặn lại chúng ta: Quần chúng mới là anh hùng đích thực.”

“Ừ.” Lưu Kiến Huân rít hết điếu thuốc này đến điếu thuốc khác, ho sù sù, nhưng mãi không dừng lại được, “Có cảm hứng…… Anh nói tiếp đi.”

“Nói cái gì? Chúng ta đều là một thế hệ người do Chủ tịch Mao bồi dưỡng giáo dục nên, đạo lý gì mà anh không rõ? Anh là……” Chu Huệ chợt nghĩ đến cảnh ngộ hiện tại của Lưu Kiến Huân, liền không nỡ nói thẳng điểm yếu của đối phương, bèn vòng vo nói: “Thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất kiểm nghiệm chân lý, đây là Chủ tịch Mao giáo dục chúng ta chứ? Tại sao có người cứ phải mở thêm một tiêu chuẩn? Chủ tịch Mao giáo dục chúng ta thuận lòng dân, hợp ý dân, tại sao đến chỗ nhiều đồng chí lại biến thành không được trái ý đồ của Chủ tịch Mao, làm việc gì cũng phải nhìn sắc mặt của Chủ tịch, theo ý nghĩ của Chủ tịch?”

Khuôn mặt vàng vọt vì bệnh tật của Lưu Kiến Huân nổi lên một tầng đỏ ửng bệnh tật, cắn răng hút thuốc nghe không nói một tiếng.

“Gần đây tôi luôn hồi tưởng lại Hội nghị Lư Sơn. Không nhận ra bộ mặt thật của Lư Sơn, bây giờ có mấy ai nhận ra bộ mặt thật của Lư Sơn? Lão đại à, hai chúng ta là đóng cửa nói lời trong lòng đấy, anh nói xem, lúc đó anh thực sự không nhìn ra lòng dân ý dân sao? Thực sự không biết tình hình thực tế sao? Trước khi lên núi, sau khi lên núi, bảy mươi lăm Ủy viên Trung ương, bảy mươi tư Ủy viên dự khuyết, cộng thêm mười bốn người chúng ta dự thính hội nghị, có mấy ai không biết tình hình thực tế? Chúng ta đều là người trong cuộc mà!”

Lưu Kiến Huân cúi đầu không nói, chỉ hút thuốc, Chu Huệ đã dao động cảm xúc, càng nói càng kích động:

“Ầy, hai mươi năm…… Quả báo đến muộn.” Lưu Kiến Huân cuối cùng cũng dập tắt điếu thuốc trên tay. Tiếng thở dài dài, như thể sự oan ức uất hận dồn nén trong lòng đã trút đi hơn nửa, ngẩng đầu nhìn chằm chằm Chu Huệ: “Hiếm có lão đệ anh nói ra những lời chân thành thế này! Muốn nghĩ thông suốt ngày nay, là nên nhận cho rõ bộ mặt thật của Lư Sơn trước, đặc biệt là những người từng trải qua như chúng ta!”

Thế là, hai “người từng trải” chìm đắm trong sự trầm tư thật lâu, như thể lại nhìn thấy dòng Trường Giang mênh mông vô tận, hồ Bà Dương mịt mờ sóng nước; ngọn núi lớn đen sẫm lặng lẽ làm bờ, mặc cho mây che sương khóa, tự tin rằng mình là một sự tồn tại ngàn đời không nói……

Tiếng của một người khổng lồ vang vọng giữa sông dài, hồ lớn, núi Lư:

Một ngọn núi bay sừng sững bên sông lớn,

Vọt lên chập chùng bốn trăm vòng.

Lạnh lùng hướng ra đại dương nhìn thế giới,

Gió nóng thổi mưa làm đẹp trời Nam.

Mây vắt chín phái nổi Hoàng Hạc,

Sóng cuộn ba Ngô dấy khói trắng.

Đào lệnh không biết đi về đâu,

Trong Đào Hoa Nguyên có thể cày cấy không?